1390 شـهبازي و همک اران در مطالع ه کم ی فنول وژي، از دوربین رقومی استفاده کردند. در این مطالعـه کـه بـهمنظـورمقایسه روش کمی ثبت پدیده ها با سایر روش هـا ي موجـودانجام شد، از زمان شروع پـا یش از هـر پا ی ـه گی ـاهی 7 عـددعکس تهیه شد و پس از بررسی میزان RGB اجـزا ي گی ـاهی در برنام ه Photoshop و بازس ازي رن گ ه ا در برنام ه MS-Word، می زان رق ومی RGB قس مت ه اي مختل ف گی اهی تعیین و در نهایت نمودارهاي مربوطه رسم گردید (6). نتایج این مطالعه نشان داد که این روش کمی پیشـنهاد شـده بـراي ثبت رویدادهاي فنولوژیکی، می تواند به عنوان روشی مکمـلبـ راي روش هـ اي توصـ یفی و سـ نجش از دوري بـ راي پروژه هایی که نی ـاز بـه دانسـتن دقی ـ قتـر زمـان روی ـدادهاي فنولوژیکی دارند، مانند مطالعات اثر اقلیم، استفاده شـود(6). ب هطور کلی مطالعات نشان می دهـد کـه بهتـر ین روش بـرا ي تعیین رابطه ب ـین اقل ـیم و فنولـوژ ي، کم ـی کـردن داده هـا ي مربوط به پوشش گیاهی است (02). اولین نتیجه ی ـافتن ای ـن ارتباط می تواند چگونگی تطبیق گیاه با شرایط اقلیم باشد.
هــدف از ایــن تحقیــق بررســی فنولــوژي گیــاه قــیچ (Zygophyllum atriplicoides) در رابط ه ب ا می زان ب ارش و دماي محیط در منطقه موته استان اصفهان، با اسـتفاده از روشکمی ثبت پدیده ها ،می باشـد . کم ـی کـردن دادههـا مـی توانـدراهکاري براي نشان دادن زمان دقی ـق وقـا یع مهـم در سـیکل زندگی گیاه باشد.

مواد و روش ها (Zygophyllum atriplicoides)معرفی گونه قیچ
ق یچ، گی اهی پای ا ب ا س اقه ه اي چ وبی و ش امل انش عابات سفیدرنگ و محکم و سخت است. برگ ها در این گونـه درازپهن یا تخم مرغی واژگون و با دمبـرگ اسـت. گلهـا زردفـام،داراي دمگل کمی درازتر از کاسه و قطعات گلپوش پنج تـا یی است. میوه به صورت کپسول پهن دراز و با سه، چهار و یا پنج بالـــه اســت ،معمــولاً در نـ ـوك و قاعــده فــرو رفتــه، میــوه
۳
به قطر تا سه سانتی متـر، دانـه کلی ـوي شـکل بـه طـول 7-01 میلی متر به تعداد 1 تا 2 دانه در هر حجره است 1(و8) .
پراکنش این گیاه در جهـان در ای ـران، شـورو ي، افغانسـتان،پاکستان و عراق می باشد. در ایران نیز قیچ مناطقی از اراك ،ی ـزد ،فارس، سیستان، خراسان، تهران، سمنان و اصـفهان را فـراگرفتـه است. این گیاه با گسترش وسیع( حدود 8/1 درصد کـل کشـور) در نواحی خشک و بیابانی و بیشتر در ناحیه ایران و تورانی و در سطوح کمتري در ناحیه خلیج عمانی می روید1( و 01).

منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعـه بـا مختصـات جغرافی ـایی “82 ’33 ◦33 و “24 ’74 ◦05 در پناهگاه حیات وحش موته از توابع شهرستان میمه در شمال استان اصفهان واقع است. این منطقـه از لحـاظآب و هوایی، منطقهاي نیم هخشک با تابستان هاي نسبتاً گـرم وزمستان سرد است. این منطقه بر اساس طبقـه بنـد ي دومـارتن جزء مناطق نیم هخشک کشور می باشد. قسمت عمده بارنـد گی این منطقه در زمستان است و حدود 6 تـا7 مـاه فاقـد بـارشاست. شکل 1، منحنی آمبروترمی ـک داده هـا ي اقلیم ـی منطقـهموته را نشان می دهد. عمق آب هاي زیرزمینی در این منطقه از
08 تا 200 متر متغیر است (11).
ارتفاع متوسط محل مطالعه 1980 متر و متوسط بارندگی
175 میلی متر است. این منطقه از نظر زمـین شناسـی بـر روي
۴

شکل 1. منحنی آمبروترمیک منطقه موته

سازندهاي دوره ائوسن با جنس تـوف، ریولیـت، آنـدزیت و بازالت و مقدار کمتر نهشته هاي کوآترنر دیده می شود. از نظر خاك و اراضی در واحد هاي اراضـی کـوههـاي کـم ارتفـاع،تپ هها، دشتهاي دامنه اي وتراس ها و فلات هـاي فوقـانی بـا خاك هاي سبک تا متوسط، آهکی، گچی و کمـی شـور و در شیب هاي مختلف با خاك کم عمق تـا نیمـهعمیـق قـرار دارد (4).

مطالعه فنولوژي
مطالعه فنولوژي گیاه قیچ در رویشگاه موته انجام شد. ب های ـن ترتیب که از ابتداي فروردین ماه 1388، با مراجعه بـه محـل، تعداد 02 بوته قیچ انتخاب شده و در هر بار مراجعـه (مـا هی ی کبار و در اوج فعالیت گیاه هر 51 روز ی ـ کبـار ) تغیی ـرات رخ داده در ساقهها، برگها، گلها و میو هها بررسی شد و در فرم تعیین فنولوژي، درصد گلـد هی، می ـو هده ـی و برگـد هی، تخمین زده شد (جدول 1). این مراحل متداول ترین مراحل ـی می باشند که براي بررسی مراحل فنولوژي مورد استفاده قـرارمی گیرند. شروع مرحله فنولوژي با ورود 25درصد گیاهان به هر مرحله و پایان آن زمانی بود که 75درصـد گیاهـان مـوردبررسی این دوره را به پایان رسانیده باشند (3). سپس از هـرگیاه تعدادي عکس تهیه شد. به این منظور از دوربین رقـو می کانن با قدرت تفکیک 1536×2048 استفاده شد. عکس هـا از جهـات مختلف گیاه و در ساعات بین 8-01 صبح ب همنظـورکمی کردن دادهها تهیه شـد . عکـسهـاي مـذکور بـهکمـکنر مافزار فتوشاپ مـورد بررسـی قـرار گرفتـه و میـزانRGB ساقه، برگ، گل و میوه به طور جداگانه تعیین شد. باید توجه داشت که در این مرحله از عکس هایی استفاده شد که در آنها قسمت هاي مختلف گیـاه واضـح بـوده و در معـرض تـابشمستقیم نور آفتاب و یـا سـایه قـرار نگرفتـه باشـند. در ایـنمرحله ابتدا قسمتی از گیاه که رنگ یکنواخت تـري داشـت ووضوح بهتري داشت، انتخاب شد و سـپس رنـگ بـه وسـیلهابزار Smudge Tool کاملا یکنواخت گردید. سپس با استفاده از ابــزار Eyedropper Tool از یــک قســمت مــورد نظــرنمونه برداري شده و در نهایت RGB آن خوانـده شـد. عـددحاصله از RGB وارد نرم افـزار2007MS-Word شـده و در
مطالعه

خواب گیاه
28/5 41/01 2/4 33 62 0 19/2 0 0/1 0/03 30/71 52/12 مجموع بارندگی
(mm)
25 19 17 14 19 27 35 37 38 31 27 20 دماي حداکثر (C°)
-1 – 11 -6 -5 -1 5 12 16 12 12 3 -1 دماي حداقل (C°)
13/8 8/1 3/4 6/2 18/9 18/9 25/1 32 32/9 26/7 26/1 14/6 میانگین دماي ماهانه (C°)
0-664243مراحل رشد
رشد رویشی ظهور برگ خزان برگها ظهور غنچه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

آن رنگ مورد نظر بازسازي شد.
در این مرحله از ابزار Shading Color در نر مافـزارTable and Borders استفاده شد. ب همنظور نمایش دقیق تغییرات وقایع ، شده است، در این نمودارها جهت از بین بردن اثر نور از مقادیر اطلاعات موجود درجـدول2 بـه صـورت نمـودار نمـایش داده RGB تعیین شده، از روابط1، 2 و 3 استفاده شد (12).
درصد نسبی مقدار R+G+B/RR
درصد نسبی مقدار R+G+B/GG
درصد نسبی مقدارR+G+B/BB
در شکل هاي 2، 3 و 4 به ترتیب تغییرات درصد RGB در برگ ،ساقه و میوه در طول سال نمایش داده شده است.
ب هدلیل انجام عکسبرداري در ساعات مختلف روز و بهجهت حذف اثر نور در عکـسبـرداري، در بـ هدسـت آوردن شـاخص
۵
جدول2. نتایج حاصل از کمی کردن دادههاي فنولوژیک قیچ براساس میزان RGB (بیت)
برگ (R-G-B) میوه (R-G-B) ساقه (R-G-B) گل (R-G-B) ماه
66-93- 53 132-166-50 128-118- 103 228-209- 94 فروردین
76-95- 44 142 – 163- 96 140- 118- 91 – اردیبهشت
133- 144- 97 167- 169- 87 168- 136- 94 – خرداد
158-164-121 202- 179- 79 187-163-131 – تیر
154-150- 89 – 216-189-149 – مرداد
190- 175- 92 – 216-190-151 – شهریور
218-188-136 – 216-193-168 – مهر
– – 217-193-171 – آبان
– – 200-190-177 – آذر
– – 195-185- 180 – دي
– – 187-180-182 – بهمن
111- 129- 48 – 182-179-188 203- 199- 72 اسفند

رنگ2G-RB از درصد نسبی کانالهـاي رنـگ بـهجـاي اعـداددیجیتال رنگ (DN) استفاده شد (12).
شاخص 2G-RB ب هصورت زیر تعریف میشود:

2G-RB = (green DN–red DN) + (green DN – blue DN)
= 2 × (green DN) – (red DN + blue DN) DN = (digital number) با توجه به اینکه دما و بارش دو پارامتر مهم و تاثیر گذار بر رنـگاجزاي گیاهی است، بهمنظور بررسی همبستگی بین دما و بـارشبا شاخص 2G-RB (با در نظر گرفتن نرمال نبودن داده ها) از آمـارتوصیفی ضریب همبستگی اسپیرمن در نـرمافـزارSPSS اسـتفادهشد .)5( که نتایج آن در جداول 3 و 4 آورده شده است.

نتایج
در بررســی فنولوژیــک قــیچ و پــس از مطالعــات ماهانــه و ۶
عکس برداري لازم، اطلاعات موجود در جدول 1 حاصـل شـد.
نتایج به دست آمده از کمی کردن رنگ داده هاي مربوط به بـرگ،میوه، ساقه و گل در جدول 2 نشان داده شده است.
هم چنین ب همنظور نمایش دقیـق تغییـرات وقـایع، اطلاعـاتموجود در جدول 2 بـه صـورت شـکل(1، 2 و )3 نمـایش دادهشده است. در ادامه جهت تعیین میزان هم بسـتگی بـین شـاخص2G-RB و مجموع بارش سالانه ومتوسط دماي ماهانـه، جـداول
3 و 4 نمایش داده شده است.
همان طور که در شکل 2 نشان داده شده است در اسفند ماه و با ظهور اولین جوانه ها روي گیاه میزان عددي رنگ سـبز بـیش ازقرمز و آبی بوده بنابراین برگ به رنگ سبز مـی باشـد . بـاافزایشرشد برگ ها میزان RGB بـرگ هـا کـاهش یافتـه و رنـگ آن هـاتیر هتر شد ه است. در پایان اردیبهشت ماه شاهد اوج بـرگ دهـیگیاه بوده و میزان فتوسـنتز نیـز بیشـترین مقـدار را دارد. امـا بـاشروع فصل خرداد کم کم مقدار عددي قرمز بیشتر شده بنابراین بــرگ هــا رو بــه زردي رفتــه و در تیــر مــاه میــزان زردي
مطالعه

برگ ها بیشتر شده و در این ماه حدود 30درصد بـرگ هـاي هـرپایه بر روي زمین ریخته و در واقـع در پایان تیر ماه بیشتریــ ـن ماده آلی مخلوط از برگها و م یوههاي خزان یافته در پاي بوتهها دیده می شود. در مـرداد مـاه منحنـی قرمـز و سـبز بـه یکـدیگربرخورد کرده انـد . در اینجـا انقـلاب رنـگ رخ داده و باقیمانـدهبرگ هاي موجود بر روي گیاه نیز شـروع بـه ریـزش مـیکننـد .
بنابراین اوج ریزش برگها در مرداد ماه است. در شـهریور مـاهتنها 10درصد بوته ها داراي برگهاي زرد رنگ است. ب هطـوريکه در مهر ماه تعداد محدود بـر گ هـاي باقیمانـده بـرروي گیـاهکاملاً خشک و زرد می باشند.
در شکل 3 که نشان دهنده تغییرات درصـدRGB سـاقه درطول سال است ،شاهد تلاقی هر سه نمودار قرمز و سبز و آبی
۷
*: معنی داري در سطح پنج درصد
**: معنی داري در سطح یک درصد

در دو ماه بهمن و اسفند می باشیم .بنابراین در این دو مـاه رنـگساقه خاکستري بوده است. اما با شروع فصل بهار میزان عـدد ي قرمز افزایش یافته بنابراین رنـگ سـاقه بـه سـمت قهـوه اي تی ـره متمایل شدهاست. با ادامه رشد گیاه میزان هر سه رنـگ قرمـز وسبز و آبی افزایش یافته و رنگ ساقه به قهوهاي روشن گـرا یش یافته است. این روند تا آبان ماه ادامـه یافتـه و از آذر مـاه رنـگ ساقه دوباره به سمت خاکستري متمایل شده است.
بر اساس شـکل4 می ـو ههـا بـه مـدت چهـار مـاه از اواخـرفروردین ماه برروي گیاه وجود دارد. میو هها در ابتـدا ي بهـار بـامیزان رنگ سبز بیش از قرمز و آبی ب رروي گی ـاه ظـاهر شـده واین روند تا خرداد ادامه دارد. در اواخر خرداد مـاه می ـو ههـا زردرنگ شده و در تیر ماه با غلبه رنگ قرمز، می ـو ههـا ي زرد شـدهکاملاً رسیده و از گیاه جدا شده انـد . در مـرداد مـاه تقریبـاً همـهپای هها فاقد میوه هستند.
نتایج جدول 3 و 4 نشان داد که زمـان وقـوع پدی ـده ظهـورمیوه با دماي متوسط ماهانـه هـم بسـت گی بـالا یی دارد. همچن ـین وقوع پدیده میوه دهی و برگدهی بـا بـارش سـالانه هـم بسـت گی مثبتی را نشان می دهد.
بررسی فنولوژیکی قیچ در جدول 1، نشـان داد کـه قـیچ در اواخر اسفند ماه رشد رویشی خود را آغاز کـرده بـه طـور ي کـه۸
جدول 3. مقادیر همبستگی اسپیرمن (2r) بین شاخص 2G-RB و متوسط دماي ماهانه
سطح
معنی داري ضریب هم بستگی (ساقه) سطح
معنی داري ضریب هم بستگی
(برگ) سطح
معنی داري ضریب هم بستگی
(میوه)
0/188 0/4 0/211 -0/49 0/031 – 0/96*
*: معنی داري در سطح پنج درصد

جدول 4. مقادیر هم بستگی اسپیرمن (2r) بین شاخص 2G-RB و مجموع بارش سالانه
سطح
معنی داري ضریب هم بستگی (ساقه) سطح
معنی داري ضریب هم بستگی
(برگ) سطح
معنی داري ضریب هم بستگی
(میوه)
0/66 -0/139 0/008 0/844** 0/1 0/89*
غنچه ها در اسفند ماه ظاهر شده و در اواخر اسفند ماه شروع بـهگلدهی می نماید .گ لهاي زرد رنگ تا اواسط اردیبهشت برروي پای هها خودنمایی کرده و از اواخـر فـروردین مـاه بـا می ـو ههـا ي کپسول 3، 4 و یا 5 باله همراه می شوند. اواسط اردیبهشـت اوج میو هدهی بوده و در این زمان تقریباً 59 درصد پای هها فاقـد گـلمی باشند. در خرداد ماه میو هها شروع بـه زرد شـدن کـرده و دراوایل تیر ماه همه میو ههاي موجود بر گیاه زرد رنگ م ـی باشـند .
در اواخر تیر ماه 09 درصد می ـو ههـا ي موجـود بـرروي پای ـ ههـاریزش داشتهاست. هر میوه در هر حجره حاوي 2 بذر است. در اوایل مرداد میو ههـا کـاملاً از گی ـاه جـدا شـده و بـرروي زم ـین ریخت هاند. در این میان نشانه هاي ابتدایی تغییر رنگ برگ هـا نی ـز از اوایل تی ـر مـاه آغـاز شـده و کـم کـم بـرگهـا رو بـه زرد ي می گراید .در شهریور ماه برگ هاي گیاه کاملاً زرد شده و تا مهـر ماه گیاه فاقد برگ می باشد. دوران خواب گیاه تـا اواخـر اسـفند ماه ادامه داشته و از اواخر اسفند ماه دوباره نشانه هاي اولیه رشد رویشی در گیاه دیده می شود .آمار اقلیمی نشان می دهـد کـه بـاافزایش دماي حداکثر تا 83 درجه سانتی گراد، خزان برگ ها آغاز می شود، در این زمان میزان بارش نیز به حداقل رسیده و گیاه با خشکی مواجه است. خزان برگها راهی بـرا ي فـرار از شـرایط سخت خشکی است. ریزش بذور پیش از خـزان بـرگ هـا و بـاافزایش دماي حداکثر تا 13 درجه سانتی گراد و کاهش بارش در تیر ماه آغاز می شود. ب هطوري که با کاهش محسوس دمـاي هـواو رسیدن دماي حداقل به 1- درجه سـانتیگـراد، زمـان خـوابگیاه نیز آغاز می شود .زمان خواب گیاه معلول دماي هوا بـوده ومیزان بارش تأثیر چندانی را بر خواب گیاه و آغاز رشـد مجـددآن نشان نمی دهد. زمان ریزش بذور و خزان برگ ها بـا کـاهشمحسوس بارش و در نتیجه خشکی هوا همراه است.

بحث
مطالعه فنولوژي قیچ نشان داد که در این گیاه رشـد رو یش ـی بـاافزایش بارش و همچنین افزایش دما آغـاز مـی شـود . بـا توجـهبه شکل 2 نظر به اینکه کانال رنگ سبز از اسـفندماه تـا تی ـر مـاهب رروي کانال رنگ قرمز قرار گرفتهاست، نشاندهنده سـبز بـودنبرگ در این دوره است. فاصـله کانـال سـبز از کانـال قرمـز درما ههاي اول سال نشان دهنـده شـدت رنـگ سـبز و کـاهش آنب هتدریج تا تیر ماه نشان دهنده کاهش سبزینگی برگ اسـت . در اواسط تیرماه 1388 برخورد کانال قرمز بـا سـبز مشـاهده شـده است. از این ب هبعد رنگ قرمز بر سبز تفرق م ـی یابـد کـه نشـاندهنده زرد شدن برگ اسـت . تغیی ـرات اقلیم ـی و واکـنش گی ـاه نسبت به این تغییرات در این روز موجب انقلاب رنگی در برگ گیاه شدهاسـت . در صـور تی کـه مطالعـه حاضـر در سـالهـا ي مختلف تکرار شود، تأثیر گرمایش جهانی در جلـو افتـادن ای ـن تحول قابل بررسی خواهد بود. همچنین می توان نتیجـه گرفـتکه در زمان خواب گیاه، ساقه نیز تغییر رنـگ داده و بـا کـاهشرنگدانه هاي منعکس کننده نور قرمز، از رنگ قهوه اي بـه سـمتخاکستري متمایل شده است.
نتایج شکل 3 نشان دهنده تغییر رنـگ سـاقه در طـول سـالاست. تحول رنگ ساقه معمولاً در گیاهان کم است. امـا در ای ـن گیاه با توجه به اینکه برگ ها جهت سازگاري با شرایط خشـ کی می ریزد، به نظر می رسد علت تغییر رنگ مشـهود سـاقه، آفتـابخوردگی و شرایط گرماي رویشگاه باشد.
در شکل 4 برخورد کانال سبز و قرمز در اواخر خـرداد 1388
مطالعه
میوه را می توانیم روز رسیدن میوه بدانیم .قبل از این تاریخ می ـوه سبز رنگ است و بعد از آن بهرنگ زرد می رسد.
نتایج همبسـتگی اسـپیرمن در جـدول3 و 4 نشـان داد کـهتغییرات رنگ ساقه با متوسط دماي ماهانه ه مبستگی معنی دار و منفی دارد و تغییرات رنگ در بـرگ و میـوه بـا بـارش سـالیانهداراي ه م بس تگی معن یداري اسـت و بن ابراین ب ارش ت أثیر مستقیمی در تغییر رنگ و وقوع پدیده هاي فنولـوژیکی بـرگ ومیوه در گیاه قیچ را دارد. لازم به ذکر است که نتایج فوق حاصل از بررسی گیاه در یک سـال اسـت و بـراي تعم ـیم آن بـهسـا یر سال ها، تحقیقات کاملتر در بازه زمانی بیشتري مورد نیاز است.


پاسخی بگذارید