درواقع، در داخل كشور پژوهشي كه عوامل توسعة كتابخانه هاي ديجيتال را در ابعاد و جوانـب آندر سطح ملي بررسي كند يا به طراحي و ارائة مدل درجهت توسـعة كت ابخانـه هـاي ديجيتـال د ر كشور بپردازد، انجام نشده و پژوهش حاضر اولين پژوهشي است كه در ايران به طراحـي و ارائـة مدلي بومي براي توسعة كتابخانه هاي ديجيتال ميپردازد.
در خـارج از كشـور نيـز پـژوهش اهـ ي انجـامشـده، اغلـب در زمينـة آسـيب شناسـي ايجـاد كتابخانه هاي ديجيتـال هسـتند. بررسـي هـاي آنـانوبي و ازانـي (2011) و نيـز شـووا (2012)، از نمونه هايي هستند كه به بررسي موانع و چالش هـا در ايـن زمينـه پرداختـه انـد. در اغلـب مـوارد، پژوهش هاي خارج از كشور به مباحثي دربارة مجموعهگستري و حفاظت از مجموعه پرداختـه انـد كه پژوهش هاي كلارك و سامانتا (2001)، جي وان (2004)، جوينت (2006) و فلاتلـي و پـراك(2009) از اين جملهاند. پژوهشگران خارج از كشور، از بحث منابع انساني و مهارت هاي كتابداران ديجيتال نيز غافل نبوده اند. در اين زمينه، يانگوك و راسموسن (2006) شكاف آموزشي كتابداران ديجيتال را بررسي كردند. در خارج از كشور پژوهشي كه بـه ارائـة مـدل توسـعة كت ابخانـه هـاي ديجيتال بپردازد، مشاهده نشد.
روش شناسي پژوهش
پژوهش حاضر از نظر ماهيت، اكتشافي است؛ زيرا به مسئله اي توجه ميكند كه پيش از ايـن بـهآن پرداخته نشده است. هدف در چنين پژوهشي، بهجـاي آزمـون فرضـيه، جمـع آوري الگوهـا وايده ها براي درك عميق موضوع است. اين پژوهش براساس هـدف، كـاربردي و از حيـث نحـوة گردآوري داده ها غيرآزمايشي محسوب مي شود. روش پژوهش با توجه به گزاره هاي مطـرح شـده ، براساس نظرية برخاسته از داده ها (گرانددتئوري) است كه در زمرة روش هاي كيفي قدرتمند قـرار مي گيرد. از ميان انواع روش هاي پژوهش به شيوة نظرية برخاسته از داده ها، روش سيستماتيك- كه در سه سطح يا مرحله انجام مي گيرد- متداول تر است و در اين پژوهش نيـز از همـين شـيوهاستفاده شده است؛ يعني براي رسيدن به مدل پژوهش، ابتـدا كدگـذاري بـاز، سـپس كدگـذاريمحوري و درنهايت، كدگذاري انتخابي انجام شده است.
مرحلة اول، مطالعات اسنادي: نخستين فاز، مطالعات كتابخانه اي، استفاده از منـابع اينترنتـي وآگاهي از ادبيات پژوهش، شامل حوزة نظري و پيشينة پژوهش است.
مرحلة دوم، مشاهده و تحليل نظري موضوع در حوزة كتابخانـه هـاي ديجيتـال : در ايـن
مرحله، آنچه در دنياي واقعي صورت مي پذيرد، از لحاظ نظري تحليل شد تا شـناخت مناسـبي ازچارچوب هاي رايج توسعة كتابخانه هاي ديجيتال در سطح جهان بهدست آيد. در ايـن زمينـه ، بـهبررسي و مشاهدة صفحات وب كتابخانه هاي ديجيتال فعال در كشـور و نيـز نمونـه هـاي موفـق كتابخانه هاي ديجيتال در دنيا پرداخته شد و چگونگي ارائة خدمات و قابليت هاي ويژه اي كـه بـهكاربران ارائه مي شود، از لحاظ نظري تحليل شد.
مرحلة سوم، مصـاحبه هـاي عميـق: در ايـن مرحلـه، مصـاحبه هـاي عميـق خبرگـان حـوزة كتابخانه هاي ديجيتال- كه قادر به كمك در شناخت ابعاد مختلف موضوع پژوهش بودند- انجام شد. با توجه به اينكه در پايان هر مصاحبه، كدگذاري انجام مي شد، اين مصاحبه ها تا زماني ادامه يافت كه اشباع نظري حاصل شود؛ به اين معنا كه كدگذاري محوري سبب ايجاد دستة مفهـوميجديدي نشد. بهوضوح چهار مصاحبة آخر، عاري از يافته هـاي جديـد بودنـد و چيـزي بـه دانـش بهدست آمده نيفزودند.
مرحلة چهارم، كدگذاري و تحليل مصاحبه ها: بـا توجـه بـه روش، نظريـة داده بنيـاد در ايـن پژوهش، از طريق برهم كنش مداوم بين جمع آوري داده ها و تحليل چارچوب نظـري ايجـاد شـد.
كدگذاري مصاحبه ها به موازات انجام مصاحبه ها صورت گرفت؛ تا زماني كه اشباع نظري حاصـلشد و مصاحبه ها به پايان رسيد. پس از استخراج كدها يا نشانگرهاي باز، از طريق ادغام و تجميع چندين كد باز در قالب يك مقوله، كدگذاري محوري انجام شد و سرانجام با انتخاب چند مقوله از ميان مقوله هاي به دستآمده در كدگذاري محوري، متغيرها و مؤلفه هاي اصلي تشك يلدهندة مدل پژوهش تعيين شدند (كدگذاري انتخابي).
جامعة آماري اين پژوهش، شـامل متخصصـان و خبرگـان حـوزة كتابخانـه هـاي ديجيتـال، كارشناسان كتابخانه هاي ديجيتال و مديران ارشد كتابخانه هاي بزرگ سطح شهر تهران است. بـاتوجه به محدود بودن جامعة آماري (حدود 50 نفر در سطح كشور)، جامعة آمـاري بـا نمونـه برابـراست و بهعبارتي روش نمونه گيري مطرح نيست. جمع آوري اطلاعات تا زماني ادامه يافت كه بـهنقطة اشباع1 برسد. در اين پژوهش، درمجموع، 20 مصاحبه انجام گرفـت كـه 4 مصـاحبه سـببايجاد كد جديد نشدند و اين بهمعناي رسيدن به نقطـ ة اشـباع و كفايـت نمونـه گيـري بـود . ايـنپژوهش در ابتدا با نمونه گيري مبتنيبر هدف و نمونه گيري آسان (دردسترس) آغاز شد. اين روش براي شروع نمونه گيري به كار رفت و سپس در خلال كار، براي شناسايي ساير نمونه هاي مناسب از روش گلوله برفي يا زنجيره اي اسـتفاده شـد. بـراي تجزيـه و تحليـ ل داده هـا در روش نظريـ ة داده بنياد، سه طرح غالب وجود دارد: طرح سيستماتيك يا نظام مند، طرح نوخاسته يا خودجوش2 و طرح ساختگرا يا سازاگرا كه در اين پژوهش، طرح سيسـتماتيك بـه كـار رفـت. طـرح پـژوهشسيستماتيك نظرية برخاسته از داده ها، بر استفاده از مراحل تحليل داده از طريق كدگـذاري بـاز3، كدگذاري محوري4 و كدگذاري انتخابي5 تأكيد دارد. با توجه به ماهيت پژوهش حاضر- كه از نوع كيفي است- از روش هاي تجزيه و تحليل كيفي شامل كدگـذاري و سـپس اسـتدلال اسـتقرايياستفاده شد.
روايي و پايايي داده ها (قابليت اعتماد پژوهش)
در اين پژوهش، معيارها و ملاك هاي متفاوتي براي اعتبارسنجي در پـژوهش كيفـي وجـود دارد .
براي اطمينان از روايي و پايايي داده ها در بخش كيفي، از چهار معيار يـا مفهـوم زيـر (ليـنكلن وگوبا6، 1985) استفاده ميشود:
اعتبارپذيري: اين معيار به واقعي بودن توصيف ها و يافته هاي پـژوهش اشـاره دارد. در پـژوهشحاضر، بهمنظور گردآوري اطلاعات، پژوهشگران در محيط پژوهش حضور مداوم و مستمر داشتند و بارها فايل هاي مصاحبه را بازنگري و بررسـي كردنـد . همچنـين پژوهشـگران تمـامي مراحـلپژوهش و تصميمه ا را به طور دقيق ثبت كردند و درمورد يافته هاي حاصل به بحث و تبادل نظـر پرداختند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Saturation
Emerging
Open coding
Axial coding
Selective coding
Lincoln and Guba
انتقال پذيري: به درجة تعميم پذيري يا انتقال نتايج به زمينه ها و محيط هاي ديگـر اشـاره دارد. از اينرو، در پژوهش حاضر نتايج با جزئيات كافي و به صورت عميق بيان ميشـوند تـا معيـار شـرحعميق كه يكي از معيارهاي انتقال پذيري است، محقق شود.
اطمينان پذيري: در پژوهش كيفي، قابليت اطمينان، جايگزين مفهوم پايايي مـي شـود . پايـايي درپژوهش كمي، مربوط به درجة تكرارپذيري يافتـه هـا درصـورت اجـراي پـژوهش در زمـان هـاي مختلف يا با پژوهشگران متفاوت است. تحقق ايـن گونـه تكرارپـذيري در پـژوهش هـاي كيفـي ، به علت طبيعت تغييرپذير پديده هاي مورد مطالعة اين پژوهش ها امكان پذير نيست؛ بنابراين، براي قابل رديابي بودن فرايند پژوهش و براي اينكه امكان بازرسي و كنتـرل اطمينـان پـژوهش، بـرايافراد خارج از پژوهش فراهم شود، تمامي جزئيات مربوط به چگونگي گـردآوري داده هـا و نحـو ة تصميم گيري ها، تفسيرها و تحليل هاي طيشده در فرايند پژوهش بهدقت ثبت و نگهداري شد.
تأييدپذيري: به اين مسئله اشاره دارد كه يافته هاي پژوهش تا چـه انـدازه از تـأثير سـوگيري يـاديدگاه هاي پژوهشگر بركنار بوده است. در اين پژوهش، بـراي تـأم ين ت أييدپـذيري اطلاعـات، ازهمان ابتداي پژوهش تمامي مستندات مربـوط بـه داده هـاي پـژوهش و همچنـين اسـتنتاج هـا ، تفسيرها و يافته ها به روشي نظاممند ثبت و ضبط شدند. تمام مراحل مفهوم سازي و مقوله بندي از مستندات حاصل از مصاحبه ها و وظايف انجام شده اخذ شدند و سـعي شـد از هرگونـه سـوگ يري خودداري شود. تمامي فا يلها ذخيره شدند و از اين جهت قابلبررسي و رديابياند.
يافته هاي پژوهش
داده هاي حاصل از روش نظرية داده بنياد در سه مرحله حاصل مي شوند:
گام اول، كدگذاري باز
در اين مرحله، ابتدا كدگذاري اوليه و سپس كدگذاري ثانويه به روشي كـه در ادامـه توضـيح دادهميشود، انجام شد. درواقع، نكات كليدي و مواردي كه مصاحبه شوندگان بر آنها تكيـة بيشـتريداشتند، از مصاحبه ها استخراج شدند. سپس كدهاي ثانويه از كدهاي اوليه ايجاد شدند. در مرحلة بعد، از كدهاي ثانويه مفهوم سازي شد و درنهايت، به شكل دهي مقولات پرداخته شـد . در مرحلـ ة آخر كدگذاري باز، طبقات اصلي حاصل از شكل دهي مقولات استخراج شد. جدول 1 نمونـه اي از فرايند كدگذاري باز را در پژوهش حاضر نشان مي دهـد . جـدول 2 نيـز مقـولات و شـكل گيـري طبقات را به طوركلي و خلاصه نشان ميدهد.

جدول 1. نمونة كدگذاري باز مكانيسم حقوقي
نمونة جملات كدهاي ثانويه كدهاي مفهومي مقولات
− درمورد منابع داخلـي هنـوز برنامـةمنظم و منسجمي نداريم كه ناشـر و مؤلف حـق و حقوقشـان روشـنباشد.
− مـا در انتخـاب منـابع خيلـي حـقانتخاب نداريم؛ بهخصوص در حوزة كتاب هاي فارسي، بحث حق مؤلف پيش مي آيد كه مشكل داريم. بح ث مالكي ت م ادي و معن وي، مــانعي بــزرگ در رشــد و توســعةكتابخانه هاي ديجيتال
نياز به تفكر و حل مسئله در بحـثحقوقي و قانوني در سطح كلان ضرورت تفكر در قانون حق مؤلف موانع

قانوني

و

حقوقي

موانع

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

قانوني

و


دیدگاهتان را بنویسید