شيوه گفتار در جامعه شيوه گفتار در بوروكراسي

متقابل يكجانبه
علي و وابسته به متن غيرعلي
عيني و ملموس قياسي
عمومي تخصصي و ويژه
تجربي ارجاعي
ساخت واقعيت تحميل واقعيت

نوع شناسي زبان بوروكراتيك
يك نوع شناسي از زبان بوروكراتيك بهگونه اي تدوين شده است كه ما مي توانيم ماهيت سوءاستفاده از زبان در دولت را مفهومسازي كنيم. اين نوعشناسي مربوط به ويليام لوتز است كه مدلي از اشكال گفتار دوگانه بوروكراتيك در بخش دولتي را ارائه ميدهد (Lutz, 1987: pp.
10-11). اين نوعشناسي، زبان بوروكراتيك را بهمنزله ي چهار حوزه متفاوت سوء استفاده از زبان تدوين مي كند.
زبان مطلوب (حسن تعبير)
زبان مطلوب يا حسن تعبير، كلمات يا عباراتي هستند كه يا ملايم جلوه داده مي شوند يا ايـنكـهواقعيات ناملايم را تحريف و مخدوش مي كنند. يك حسن تعبير وقتي كه در موقعيتي ناخوشـايندبه كار مي رود، باعث گمراهي يا فريب ديگران مي شود. به گفته اي ديگر، حسن تعبير معني واقعـييا موردنظر كلمات را به تأخير مي اندازد؛ براي مثال، اگر واژه خودكشي در موقعيت يك قتل به كار رود، آن ممكن است كه خشونت، نامطلوبي و اثر عمل را كاهش دهد.
زبان حرفه اي و بيان فني
زبان حرفه اي يا فني، زباني تخصصي است كه به وسيله اعضاي يك حرفه يا آنهايي كه در گـروهيا سازماني منتخب فعاليت مي كنند، به كار مي رود. درحالي كه زبان حرفه اي يا فنـي ممكـن اسـتبراي ارتباطات فني ميان اعضا لازم باشد يا اين كه ممكن است كه بـه طـور گسـترده اي در درون سازمان درك شود، اما امكان دارد كه اين زبان كاملاً بهوسيله ي افرادي غير از اعضـاي سـازمانناشناخته و مبهم باشد. همچنين زبان حرفه اي مي تواند براساس ادراك يا احساسي اشـتباه بـرايفرد گوينده ايجاد قدرت و اختيار كند؛ براي مثال، مي توان از زبان فني امنيتي در دولت نـام بـرد.
شايد بوروكراسي بيشتر از هر نهاد ديگري براي شهروندان بازتر و قابل دسترس تر است. وقتي كه مديران دولتي از زبان حرفـه اي بوروكراسـي اسـتفاده مـي كننـد، ايـن زبـان بـراي عامـه مـردمغيرقابل درك و ناآشناست. ازاينرو، كاربرد چنين زباني توسط مديران دولتي باعث ايجاد يك سري محدوديت هايي براي مشاركت شهروندان در دولت مي شود. زبان حرفهاي مـي توانـد بـه نهايـتعبارت هاي فني و شبه علمي (كاذب) نزديك شود. بيشتر چنين زباني در سـال هـاي اخيـر ظهـوريافته است و ريشه آن به تكنولوژي هاي نوين و فرهنگ جنگ برمي گردد. مشكل اين اسـت كـهبدون تاريخ مشترك واژه ها به وسيله ي توليدكنندگان و مصرفكنندگان (اسـتعمال كننـدگان) ايـنواژه هاي فني، معاني اين واژه ها نمي تواند وجود داشته باشند. نمونه هاي اين زبان شامل واژه هايي مانند هم افزايي، شبكه و فوق فعال است. در واقع، زبان بوروكراتيك با اضافه كـردن پسـوندهايي به واژه ها مي تواند معني اوليه كلمات و مفاهيم را تغييردهد (Watson, 2006: pp. 601-602).
تركيب پيچيده
تركيب يا علم نحو، روشي است كه كلمات با هم براي شكل دادن به يك عبارت بـه كـار گرفتـه مي شوند. انتقاد رايج به زبان بوروكراتيك، تمايل به استفاده از تركيب هاي گيج كننده اسـت. زبـانبوروكراتيك فاقد سبك و دقت است و به نظر مـي رسـد ، مـدت مديـدي از گفـتن برخـي چيزهـابه صورت آشكار، ساده، رك و بدون پرده پرهيز مي كند. زبان تركيب پيچيده بيشـتر شـنوندگان رادستپاچه و گيج مي كند و اطمينان آنها را از آنچه بهطور واقعي گفته شده اسـت، سـلب مـي كنـد.
نمونه هاي مربوط به اين زبان مي تواند در نقل قول هاي آشكار بين بوروكرات ها ديده شود.

زبان حجيم و غلوگونه (اغراق آميز)
اين زبان اشاره به افزودن غيرضروري يا اضافي واژه ها به ارتباطاتي كه مي تواند به طور مختصر وموجز گفته شود، دارد. براي مثال به جاي استفاده از عبارت واردات از عبارت وارد كردن كالاها بهاين كشور استفاده مي شود. دورني، زبان بوروكراتيك را به منزله ي كاربرد زياد و اضافي از واژه هـا تعريف مي كند. چنين زباني ممكن است، شنوندگان را دستپاچه و گيج كند (Dorney, 1988: p.
50). غلوگويي نيز زماني رخ مي دهد كه گوينـده بـه صـورت متـورمي از واژه هـا اسـتفاده كـرده، به گونه اي كه براي گيج كردن شنونده فراتر از حد متوسط يا متعارف بـه نظـر مـي رسـد و نـوعياغراق و مبالغه بروز مي كند. نمونه هايي از اين زبان شامل نگهبان هاي دم در (دربان) يا كارمندان سرايدار به عنوان مهندسين بهداشت محيط و يا ناميدن يك سـفر مع مـولي و روزمـره بـه صـورت
.(Watson, 2006: p. 603) مأموريت كشف حقيقت است
حال در اين قسمت به پژوهش انجامشده در زمينه متون و زبان بوروكراتيك پرداخته مي شود:
چندين سال پيش، دولت هلند قانوني را ايجاد كرد كه فراهم آورنده مزايـاي تكمي لـي (يارانـه)براي افرادي بود كه مجبور بودند با حداقل درآمد زندگي كنند. همه ساله بعد از ايجاد اين قـانون،وزارت امور اجتماعي سلسله عمليات تبليغاتي بزرگي را براي اطلاع رساني افرادي كه با اين قانون مرتبط مي شوند، انجام داد. در سال 1984، يك موسسه تحقيقاتي هلندي بررسي را در رابطـه بـااجراي اين قانون انجام داد. نتايج نشان داد، در حدود نود درصد افرادي كه با اين قـانون مـرتبط مي شدند از وجود اين قانون مطلع شدند. در نگاه اول، ممكن است نتيجه خيلـي رضـايت بخشـيبه نظر برسد. تجزيه وتحليل بيشتر داده ها نشان داد ، 44 درصد پاسـخ دهنـدگان مسـتحق دريافـتيارانه، به طور سهوي (اشتباهي) براي آنها اين مزيت اعمال نشده بود. آنها تشـخيص ندادنـد كـهآنها خودشان مستحق دريافت يارانه هستند. با وجود اين نتايج، معـاون وزارت امـور اجتمـاعي درمجلس هلند اين كه بايد مشكل وخيمي وجود داشته باشد را تكذيب كرد؛ بنابراين مي توان چنـيننتيجه گيري كرد كه قوانين پيچيده شامل متون اطلاعاتي پيچيده نيز هستند.
گزارش هايي مانند اين موارد مي توانند بدون شك در رابطه با بيشتر دولـت هـاي رفـاه غربـيذكر شوند. شهروندان تنها آگاهي كلي از قوانين و مقررات اجتماعي دارند و نمي دانند كـه چگونـهامتيازاتي كه حق آنهاست را بايد كسب كنند. معمولاً آن دسته افرادي كه به بيشتر امتيازات نيـازدارند، بيشترين مشكلات را درباره درك و فهم اين قوانين و مقررات دارند. ايـن توزيـع نامتعـادل”شايستگي بوروكراتيك” پارادوكسي از جوامع رفاه را فاش مي سازد: قوانين اجتماعي بـه معنـايايجاد رفاه كافي براي هر كسي است، اما درحقيقت تمايل دارد تا به طور نسبي از گـروه كـوچكيحمايت كنـ د: افـرادي كـه داراي شايسـتگي بوروكراتيـك كـافي هسـتند؛ منظـور از شايسـتگيبوروكراتيك اين است كه برخي افراد نسبت به قواعد، قـوانين و مقـررات و فرهنـگ بوروكراسـيآشنايي كاملي دارند. البته، زبان قانوني و بوروكراتيك نه تنها مانع نيستند بلكه بـه نظـر مـي رسـد به طور آشكارا زبان بوروكراتيك، نقش معيني را در بروز بسياري از مسائل در سياسـت هـاي ارائـهخدمات ايفا مي كند (Jansen and Steehouder, 1985: p. 1). روش شناسي پژوهش
اين پژوهش از مدلي كه حاصل تلفيق روش هاي تحليلي وان دايـك و فـركلاف اسـت ، اسـتفاده مي كند. مدل يادشده از سطح خرد (شامل دلالت هاي ضمني، خود و ديگري و هو يـت مشـاركين گفتمان) مدل تحليلي وان دايك و سه سطح توصيف (شامل قطعـات معنـايي، واژگـان كـانوني، عبارت بندي هاي افراطي، هم معنايي، شمول معنايي و تضاد معنايي، اسم سازي، رتوريـك (صـنايعبياني)، مجهولسازي، وجوه دستوري، وجهيت رابطهاي، وجهيت بياني، كاربرد ضـماير مـا، شـما،آنها، ارزش هاي پيوندي، ساخت متن و كنترل هـاي تعـاملي)، تفسـير و تبيـين از مـدل فـركلافاستفاده مي كند (Fairclough, 1991: p. 27).
همان گونه كه عنوان شد، روش پژوهش براي بررسي ماهيت زبان در وضعيت موجـود، روشتحليل گفتمان انتقادي است كه بـه بررسـي ماه يـت و افشـا ي مناسـبات قـدرت در وراي زبـان مي پردازد؛ ازاين رو، در اين پژوهش از مدل وان دايك و فركلاف استفاده مي شود. همچنين بـراي بررسي ويژگي هاي مطلوب و كارآمدسازي زبان دولت از نظرات خبرگان با روش پانل خبرگان يـاهمان دلفي استفاده مي شود.
ابزارهاي گردآوري داده ها
يكي از ابزارهاي گردآوري اطلاعات براي اين پژوهش، با توجه به محدوديت كتب و مجلات موجود در زمينه زبان دولت در داخل كشور، بخش عمده متون از پايگاه هاي اينترنتي معتبر استخراج شده است. از نتايج اين مطالعه در تدوين مباني نظري پژوهش و مرور ادبيات زبان دولت و زبان بوروكراسي استفاده شده است. همچنين از متون روزنامه ها، اسناد و مدارك براي تدوين وضعيت مطلوب زبان دولت و استخراج ويژگيهاي اوليه آن استفاده شد. يكي ديگر از ابزارهاي گردآوري داده هاي موردنياز، طراحي و اجراي پرسشنامه است كه در شكل پانل خبرگان به كار گرفته شده است. اين پرسشنامه براي اجراي روش نظرسنجي از خبرگان و با هدف نهايي-سازي وضعيت مطلوب زبان دولت طراحي و در سه مرحله اجرا شد. درمورد روايي و پايايي پژوهش نيز بايد عنوان كرد كه تحليل گفتمان هميشه يك مسئله تفسيري بوده است. در اين روش با داده هايي كه در طول تحليل گفتمان جمع آوري شده است، مشكلي نداريم. پس روايي وپايايي يك پژوهش و يافته هاي آن وابسته به بحثهاي منطقي است كه وجود دارد. حتي بهترين بحثهاي ساخت يافته، سوژهاي براي ساختارشكني مطالب مي شود. ازاينرو، اعتبار تحليلگفتمان به كيفيت قدرت نطق و بيان وابسته است (سلطاني، 1384). همچنين با توجه به اينكه داده ها در دوره زماني سي ساله انتخاب و گردآوري شده اند، تقريباً از قدرت تعميم پذيري تئوريك بالايي برخوردار است. درمورد روايي پرسشنامه مربوط به پانل خبرگان نيز بايد عنوان كرد كه اساتيد راهنما و مشاور و همچنين نظرات خبرگان در اين زمينه مؤيد وجود روايي پرسشنامه است.
تعيين جامعه و نمونه ي آماري
جامعه ي آماري اين پژوهش شامل سخنان مديران دولتي در سه دوره ده ساله انقلاب اسـلام ي در روزنامه ها است. انتخاب اين سخنان تنها بـه دل يـل شناسـايي زبـان دولـت در وضـعيت موجـود ومقايسه گفتمان هاي مديران دولتي (وزرا، معاونين وزير و مديران كل) در اين سه دوره و همچنين مقايسه آنها با زبان دولت در وضعيت مطلوب و كارآمد (براساس شاخص هاي حكمرانـي خـوب وخدمات عمومي نوين و مباني نهج البلاغه و اسلام) است.
با توجه به ا ينكه نمونه پژوهش مبتنيبر متون روزنامهها، اسناد و مـدارك و سـخنراني هـاي مربوط به هر دوره ده ساله است، محور پژوهش بر مستندات و آرشيو روزنامه هاي تاريخي هر دوره، مربوطبه گفتمان مديران دولتي و همچنين درصورت لزوم مصاحبه اكتشافي با آنها است. بـد ين -جهت مقطع زماني مورد مطالعه پژوهش، سه دوره ده ساله انقلاب اسلامي است. همچنين ذكر اين نكته الزامي است كه انتخاب قضايا براي نمونه برمبناي مطالبـات شـهروندان در حـوزه نيازهـاياستراتژيك (نان، مسكن، بهداشت، امنيت و محيط زيست) بوده است.
در روش هاي مبتني بر اسناد مانند مصاحبه نمي توان از قبل مشخص كرد كه چه تعـداد افـرادبايستي در مطالعه انتخاب شوند تا پديده موردعلاقه در مطالعه كيفي به طور كامل شناسايي شـود.به طور ايده آل به جمع آوري اطلاعات تا زماني ادامه داده مي شود كه به نقطه اشباع رسـيد ؛ جـاييكه دادههاي جديد جمعآوري شده با دادههايي كه قبلاً جمع آوري كرده ايم تفـاوتي نـدارد و مثـلهم شده اند. لينكلن و گوبا اظهار مي كنند، در مطالعه اي كه با دقـت هـدايت شـده اسـت و در آنانتخاب نمونه به صورت تكاملي و تعاقبي بوده است، مي توان با حدود دوازده شركت كننده به نقطه اشباع رسيد و احتمالاً اين تعداد بيشتر از بيست نخواهد شد. داگلاس در مطالعه خود تخمـين زد، در مصاحبههاي عميق قبل از رسيدن به نقطه اشباع به 25 نفر شركتكننده نياز داريم (Maykut
.(& Morehouse, 1994: p. 63
تعداد نمونه هاي موردنياز براي اسناد به هدف مطالعه بستگي دارد. چنانچه هـدف از مطالعـه،آزمون فرضيه ها باشد، حداقل شش نمونه موردنياز است. درصورتي كه هدف از اسـناد ، اكتشـاف و توصيف متون باشد، با توجه به زمان و منابع قابلدسترس، تعداد (10 ± 15) نمونـه بـراي انجـامتحليل متون كافي خواهد بود (Kvale, 1996: p. 101).
در پژوهش كنوني، روش نمونه گيري در روش تحليل گفتمان انتقادي براساس نمونـهگيـريتئوريك (قضاوتي) بوده، تعداد نمونههاي انتخاب شده برابـر 28 مـتن روزنامـه اسـت كـه بـراياطمينان بيشتر از حد كافي نيز فراتر رفته ايم. درحقيقت، كمابيش در هـر دهـه نـه مـتن انتخـابشده اند كه به اشباع تئوريك رسيدهايم. اين نمونهها از روزنامه جمهوري اسلامي انتخاب شده اند كه علت استفاده از اين روزنامه بدين خاطر بوده است كه كمـابيش هـيچگونـه طرفـداري حزبـينسبت به هيچ يك از جناح هاي سياسي نداشته است. با انجام اين تعـداد مـتن روزنامـه، تشـخيصپژوهشگران اين بوده است كه اطلاعات گردآوري شده به نقطه اشباع رسـيده ، نيـازي بـه انجـامتحليل متون بيشتر نيست.
همچنين در قسمت پانل خبرگان، در اين پژوهش در گام اول از روش نمونه گيـري قضـاوتيبراي تعيين اعضاي پانل استفاده شد و پس از تعيـين فهرسـت اوليـه اعضـا بـا اسـتفاده از روشنمونه گيري زنجيرهاي (گلوله برفي) از آنها درخواست شد، در فرمي كه به همينمنظور براي آنـانارسال شده بود، مشخصات ساير افرادي را كه براي مشاركت در پانل مناسـب مـي داننـد، اعـلامكنند. به اين ترتيب اعضاي پانل با استفاده از دو شيوه غيراحتمالي مورداشـاره انتخـاب شـده انـد.
درنهايت، در اين پژوهش، پانل خبرگان روي همرفته با 21 نفر عضو تشكيل شد.
يافته هاي پژوهش
برمبناي روش نمونه گيري مبتني بر اشباع تئوريك، در اين پژوهش ابتدا به اين شيوه 28 مـورد ازمتون روزنامه هاي سه دهه انقلاب اسلامي انتخاب و پس از انجام تحليل گفتمان ايـن متـون درزمينه موضوع و اهداف پژوهش، يافته هاي پژوهش براي ترسيم وضعيت موجـود زبـان دولـت درسه دهه انقلاب اسلامي انجام شد كه كمابيش نزديك به زبان بوروكراتيك بود. همچنـين بـراي نهاييسازي فهرست ويژگي هاي مؤثر در زبان مطلوب دولت و تعيين ضرايب هـر يـك از آنهـا ازروش نظرسنجي از خبرگان استفاده شده است. در اين پژوهش تلاش پژوهشـگران بـر آن بـودهاست تا حد امكان در مرحله وضعيت مطلوب زبـان دولـت از نظـرات و ديـدگاه هـاي خبرگـان و كارشناسان مطلع استفاده كنند. در فرآيند اجراي پـژوهش در پانـل خبرگـان، پژوهشـگران ابتـدايك سري كدهاي زباني را براساس شـاخص هـاي حكمرانـي خـوب و خـدمات عمـومي نـوين وهمچنين مباني نهج البلاغه و اسلام كه مديران دولتي بايد در هنگام اطلاع رساني بـه شـهروندانرعايت كنند، تدوين كرده كه پس از سه دور نظرسنجي از خبرگان كدهاي زبـاني در هفـت بعـدزير احصا شدند كه در نمودار زير تحت عنوان الگوي كارآمد زبـان دولـت كـه پژوهشـگران آن رازبان فرابوروكراتيك مي نامند، نشان داده شده اند.

ملتسازي

مسئوليتپذيري
وپاسخگويي

و

صداقت
درستكاري

ارزش

عايت
ر
هاي
ديني

شفافيت

شهروندان

تكريم

ب

توجه
منافع

ه

عمومي

اجتماعي

عدالت

عمومي

مشاركت

مطلوب

بان
ز
دولت

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید