دكتر حسن ناوي پور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: inf[email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 4 شماره 1 (پياپي 11) بهار 1394، 71-60 اثربخشي آموزش شناختي- رفتار ي گروهي بر شاخصهاي فيزيولوژيكي استرس و مهارتها ي ارتباطي كاركنان بيمارستان

حجت پيرزادي، علي فتحيآشتياني، محسن شكوهييكتا

چكيده

مقدمه: سطوح بالاي استرس در كاركنان بهداشتي و نقص در مهارتهاي ارتباط ي اين گروه ميتواند سلامت رواني آنان را تهديد كند و موجب كاهش كارآ يي شغليشان شود. پژوهش حاضر با هدف تعيين اثربخشي آموزش شناختي- رفتار ي گروهي بر شاخصهاي فيزيولوژيكي استرس و مهارتهاي ارتباطي ِكاركنان بيمارستان انجام شد.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: روش پژوهش نيمهتجربي بود كه با استفاده از طرح پيش آزمو ن- پس آزمون با گروه كنترل اجرا شد. گروه نمونه شامل 32 نفر از كاركنان يكي از بيمارستانهاي شهر تهران بود كـه بـهطـور تـصادفي در دو گـروه 16 نفـره مداخلـه و كنتـرلجايگزين شدند . برنامه مداخله بهصورت هفتگ ي در 4 جلسه 4 ساعته به مدت 16 ساعت روي افراد گروه مداخله اجرا شد. دادهها با استفاده از پرسشنامه واكنشهاي ف يزيولوژيكي استرس (PRS) و پرسشنامه تجديدنظر شده مهارت هـاي ارتبـاطي (CSTR) در دو مرحله پيش آزمون و پس آزمون از افراد هر دو گروه جمعآوري و با استفاده از نرمافزار SPSS v.19 و بـا روش تحل يـل كوواريانس چند متغيره تجزيه و تحليل شد.
يافتهها: نتايج نشان داد آموزش شناختي- رفتاري گروهي موجب افزايش معن ادار م يانگين نمره مهارت هـاي ارتبـاطي ونيز كاهش معنادار ميانگين نمره شاخصهاي فيزيولوژيكي استرس در افراد گروه مداخله در مقايسه با گروه كنترل شده است.
نتيجهگيري: آموزش شناختي- رفتار ي گروه ي روشي مؤثر بر بهبود سلامت رواني كاركنان بهداشتي است كـه نيازمنـدتوجه بيشتري از سو ي مديران بهداشتي و پژوهشگران باليني حوزه سلامت است.

كليد واژه ها: آموزش شناختي- رفتار ي گروهي، كاركنان بيمارستان، سلامت رواني

تاريخ دريافت: 12/6/1393 تاريخ پذيرش: 6/12/1393

مقدمه

استرس از يك د يد مشخص، ممكن است عملكـرد
و ك يفيت زندگ ي افراد را بهبود بخشد؛ زيرا هر فـردي با يـ د چالشهايي را در زندگي خود تجربه كنـد، امـا اگـر شـدتاسترس بيش از حد باشد و به صورت مزمن ادامه يابد اثـرسودمند خود را از دسـت مـيدهـد و مـضر مـيشـود (1). بنابراين، با وجود اين كه پاسـخ بـه اسـترس بـراي بقـاي انسان يك پاسخ سازگارانه و انطباقي محسوب ميشود، اماهر گاه انسان در طولاني مـدت در معـرض اسـترس قـرارگيرد، تعادل روان شناختي و جسمانياش به هم مـيخـورد(2). نشانههاي تجربه استرس در محيط شغل ي بـه صـورت تغييرات رفتار ي مانند بيعلاقگي، ناسازگار ي، خشم، رفتـارناپخت ه و غيب ت از ك ار خ ود را ن شان م يده د (3و4).
همچنين، تجربه استرس اثـرات منفـي ز يـادي بـر ترشـحهورمونها، س يستم قلب ي عروقي، تغييرات سوخت و سـاز ي و گوارش ي، س يستم ايمني، درد، خـواب و حافظـه دارد (5). واكنش ف يزيولوژيكي بدن به استرس بهصـورت آزادسـازي انرژي به شكل گلوكز، پروتئين و چربي است. نـرخ ضـربانقلب، تنفس و فشارخون افزا يش م ييابد تـا از ايـ ن طر يـ ق انرژي را در سراسر بـدن پخـش كنـد. امـا سـطح فعاليـ ت سيـستماهـ ي سـطح پـايينتـر از قبيـل گـوارش، رشـد و توليدمثل كاهش مييابـد . ي كـي از اثـرات منفـي اسـترسطولاني مدت، سركوب سيستم ايمني بدن و افزايش خطـرابتلا به بيماري است (6و7). بنابراين، استرس علاوه بر اين كه سلامت رواني فرد را تهديد م يكند، اثرات منفي ز يادي بر شاخصهاي فيزيولوژيكي بدن ميگذارد.
براساس نتا يج پژوهش ها مشاغل بهداشت ي استرس-آور هستند و كاركنان بخـش بهداشـت اسـترس ز يـادي را تجربه م يكنند. نتايج پژوهش هاي داخل ي و خارجي نـشاندادهاند كه كاركنان بهداشتي، به ويژه پرستاران و كاركنـانبيمارستان، در معرض انواع عوامل استرسزا قـرار دارنـد واين امر آن ها را در معرض مشكلات سـلامت روانـي قـرارميدهد. پژوهش اسدزند ي و همكاران نشان داد كه شـيوع مشكلات سلامت رواني، به ويژه اضـطراب و اسـترس، درپرستاران بالا است و لازم است كه از ايـ ن گـروه حمايـ ت كافي شود تا موجبات تـأمين پرسـتاران سـالم و در نتيجـهارتق اي س لامت جامع ه ف راهم گ ردد (8). پرسـتاران و كاركنـان بهداشـتي عوامـل اسـترسزاي زيـادي از قبيـل تعارضهاي بينفردي، اضافه بار نقش، ابهام نقش شـغلي،كنترل شغل ي پا يين، ناسازگار يهاي ه ي جـاني و مـشكلاتسازگاري را تجربه ميكنند. اين عواملِ استرسزاي شـغلي با رضا يت شغلي پا يين و مشكلات سلامت جسمي و رواني در كاركنان بهداشتي رابطه مستقيم دارد (9و10).
از سو يي د يگر، يكي از مهم ترين عوامـل اسـترسزا در كاركنان بهداشـتي، مهـارت برقـراري ارتبـاط مـؤثر بـابيماران و همكاران است كه مـيتوانـد بـر ارايـه مطلـوبخدمات مراقبت هاي بهداشت ي اثر بگذارد. مهارت برقـراري ارتباط يكي از مهم ترين جنبه هاي ارايه خدمات مراقبت ي درحرفههاي بهداشتي محسوب مي شود. زيرا ارتباط مناسب ومؤثر م يتواند بيماران را تشويق كند كه مشكلات و شرايط بيماري خود را با كاركنـان بهداشـتي در ميـ ان بگذارنـد ومنجر به جمعآوري اطلاعات مهم و ح يـاتي از آن هـا شـودكه در فرايند تشخ يص و درمان بيماري بس يار مـؤثر اسـت.
مهارتهاي ارتباط ي به رفتارهايي گفته ميشود كه به فـردكمك ميكند عواطف و نيازهاي خود را بهطور درست بيان كند و به اهداف بين فرد ي دست يابد. ايـ ن مهـارتهـا دوجنبه اساس ي را شامل مـيشـود : ارتبـاط كلامـي و ارتبـاطغيركلامي (11). وجود نقص در هر يـ ك از ايـ ن جنبـه هـاتأثير نـامطلوبي بـر عملكـرد شـغلي كاركنـان بهداشـتي ورضــايتمنــد ي بيمــاران دارد و سيــستم بهداشــتي را از اطلاعات ارزشمند ي كه از طرف بيماران به كاركنان منتقل مـيش ود، مح روم م يكن د (12). در اي ن راس تا برخ ي پژوهشها نشان دادهانـد كـه بـين مهـارت هـاي ارتبـاطي پرستاران و رضايت شغلي آن ها رابطـه مثبـت و معنـاداري وجود دارد . بهطوري كه با افـزايش مهـارت هـاي ارتبـاطي پرستاران رضا يت شغل ي آنان نيز افزا يش م ييابد (13و14).
همچنين، افزا يش مهارت هاي ارتباط ي ميتواند بر رضايت-مندي بيماران از كاركنان بهداشتي تـأثير گـذارد و موجـبافـزايش حـس احتـرام و اعتمـاد متقابـل بـين بيمـاران و كاركنان گردد (15).
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نتايج برخ ي پژوهش هاي انجام گرفته در ايران نـشانداده كه مهـارت هـاي ارتبـاطي كاركنـان بهداشـتي در حـدمتوسط تا ضعيف اسـت (16و17). ايـ ن در حـالي اسـت كـهبراساس نتا يج پژوهشهـا مهـارت هـاي ارتبـاطي ضـعيف وروابط غ يرمؤثر يـك مـانع مهـم در ارايـه مطلـوب خـدماتمراقبتهاي بهداشت ي محسوب ميشود (18). در ايـ ن زمينـهيكي از مهم ترين روش هـا بـراي افـزايش كيفيـ ت خـدماتبهداش تي و درم اني، آم وزش مه ارتهـاي ارتب اطي ب ه ارايه دهندگان اين خدمات است (19). مهارت هـاي ارتبـاطي قابل آموزش و يادگيري هستند بهطوري كه حت ي دوره هـاي كوتاه مدت آموزشي نيز تـأثير قابـل ملاحظـهاي در ارتقـاي مهارتهاي ارتباط ي داشته است و شـركتكننـدگان پـس ازدريافت اين مداخله ها، اعتماد به نفس بيشتر، آمـادگي بهتـر،اضطراب و استرس شغلي كمتر و بهبود مهارتهاي ارتباطي را گزارش كردهاند (20و21). بهطور كل ي، م يتوان گفـت كـهمهارت برقرار ي ارتباط يكي از مهم ترين مهارت هـاي مـوردنياز بـراي مـشاغل بهداشـتي، اسـت. زيـ را بر اسـاس نتـايج پژوهشهاي انجام گرفتـه مهـارت هـاي ارتبـاطي كاركنـانبهداشتي با رضايتمندي بيماران از س يـستم هـاي بهداشـتي (15و22) و نيز بـا رضـايت شـغلي خـود كاركنـان (13و14) رابطه مستقيم دارد . از سو يي د يگر، مهارت هـاي ارتبـاط ي بـااسترس شغلي رابطه معكوس دارد و آموزش اين مهـارتهـاميتواند منجر به كاهش استرس شغلي در مشاغل بهداشتي شود (16و23). آموزش مهارتهاي ارتباط ي به ارايهدهندگان خدمات مراقبت هاي بهداشـتي و د رمـاني بـه آن هـا كمـكخواهد كرد تا از اشتباهاتي كه در تعاملاتشان بـا بيمـاران رخميدهد آگاه تر بوده و مهارتهاي ارتباطي آن هـا ارتقـاء و درنتيجه رضا يتمندي بيماران تـا چنـدين برابـر افـزايش يابـد .
بنابراين، آموزش مهارتهاي ارتباط ي به كاركنان بهداشتي ودرماني به عنوان يكي از اصليترين راه هاي افزا يش ك يفيـ ت خدمات مراقبت هاي بهداشت ي و درماني شناخته شـده اسـت(24).
بـا توج ه ب ه ش يوع ب الاي اس ترس و م شكلات مهارتهاي ارتباط ي در كاركنان بخش سلامت، آنچـه كـهاهميت پيدا م يكند، توجـه بـه مـديريت اسـترس و بهبـودمهارتهاي ارتباط ي اين گروه بـا هـدف ارتقـاي سـلامتجسماني و روا نشناختي آنان است. بـراي ا يـن منظـور دركشورهاي خارج ي مداخله هاي مديريت استرس (25و26) و آموزش مهارت هاي ارتباط ي (27) بهطور مجـزا طراحـي وروي كاركنان بهداشتي اجرا شدهاند. نتايج اين مداخلـههـا،كه به طور مجزا اجرا شدهاند، نشان داده كـه مداخلـه هـاي مديريت استرس شامل تكنيكهاي آرام سازي، مراقبه و يـ ا آموزش شناخت ي رفتار ي منجر به كاهش ميزان استرس دركاركنان بهداشتي شده است (29-25). در يك پژوهش كه هدف آن شناسايي مداخله هـاي مـؤثر در ارتقـاي سـلامت
روان ي پرس تاران ب ود م شخص ش د ك ه آم وز شه اي روان شناختي و بهويـ ژه مداخلـه شـناختي رفتـار ي ي كـي ازمؤثرترين مداخله ها برا ي پرستاران به شـمار مـيرود (30). در يك فراتحل يل كه هدف آن شناسايي مداخله هاي مـؤثر در زم ينه مديريت استرس بود 46 پژوهش تجربي كـه از 6 نوع مداخله مختلف براي مد يريت اسـترس اسـتفاده كـردهبودند، مو رد مقا يسه قرار گرفتند. نتايج نشان داد كـه روش شناختي رفتار ي در مقا يسه با روش هـاي ديگـر در ارتقـاي سلامت روان ي و اجتماعي كاركنان ب يـشترين اثربخـشي راداشته است (31). افزون بر اين، در كـشورهاي خـارجي درزمينه آموزش مهارتهاي ارتباط ي نيز مداخله هايي طراح ي و اجرا شدهاند كـه نتـايج آن هـا حـاكي از اثربخـشي ايـ ن مداخلهها در بهبود مهارتهاي ارتبـاطي و كـاهش ميـ زان استرس كاركنان بهداشتي بوده است (32و33). بنابراين، باتوجه به معدود بودن پژوهشهاي مداخلـهاي در ايـ ران درزمينه مد يريت استرس و آموزش مهارتهاي ارتبـاطي بـهكاركنان بهداش تي و نيز با توجـه بـه اهميـ ت تع يـي ن تـأثير روش شناخت ي رفتار ي گروه ي، هدف پژوهش حاضر تعيين اثربخشي آمـوزش شـناختي رفتـاري گروهـي بـر كـاهشاسترس و بهبود مهـارت هـاي ارتبـاطي كاركنـان يكـي ازبيمارستانهاي شهر تهران بود.

روش مطالعه

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پژوهش حاضر به روش ن يمهتجربي و طـرح پـيش-آزمون پس آزمون با گروه كنترل انجام شد. جامعه پژوهشش امل تم امي پرس تاران و كاركن ان ش اغل در يك ي از بيمارستانهاي شهر تهـران در تابـستان 1392 بـود. روش انتخاب افراد گروه نمونه بهصورت نمونـهگ يـري داوطلبانـهبود. به اين صورت كه بـا انجـام همـاهنگي هـاي لازم بـامسؤولان بيمارستان، در مرحله اول پس از اعلام فراخـوانعم ومي در تم ام ي بخــشه اي بيمارس ـتان، 70 نفــر از پرستاران و كاركنـان بـراي شـركت در پـژوهش داوطلـبشدند. سـپس از بـين ايـ ن افـراد، 40 نفـر از افـرادي كـهمعيارهاي ورود به مطالعه را داشتند بهطور تصادف ي انتخابو در دو گروه 20 نفره مداخله و كنترل جايگزين شدند . بـاتوجه به انصراف برخي شركتكننـدگان، در نها يـت تعـداد32 نفر به عنوان گروه نمونـه (16 نفـر مداخلـه و 16 نفـركنترل)، انتخاب شـدند. معي ارهـاي ورود شـركت كننـدگانشـامل تمايـل بـه شـركت در پـژوهش، عـدم شـركت در كلاسها و كارگاههاي مرتبط بـا اسـترس و مهـارت هـاي ارتبـاطي در طـول انجـام مطالعـه، اشـتغال در بيمارسـتان حداقل به مدت 2 سال و حضور كامل در تمـامي جلـساتبرنامه مداخله آموزشي بود . معيارهاي خروج نيز شامل عدمتمايل برا ي حضور در ادامه پـژوهش، دريافـت آمـوزش درزمينه مديريت استرس و مهارتهاي ارتباط ي، عدم شركت در حداقل يكي از جلسات برنامه مداخله آموزشـي در نظـرگرفته شد . پژوهشگران از زمان شروع پژوهش تا پايان آنبه منظور حفظ اصول اخلاقي در اجراي پژوهش و رعايـ ت حقوق شركت كنندگان، علاوه بر گـرفتن رضـايت از آنـان،اصل رازدار ي و محرمانه نگه داشتن اطلاعات فردي آنـانرا رعايت كردند.
ابزارهاي پژوهش شامل پرسشنامه تجديدنظر شـده
مهارتها ي ارتباطي (CSTR= Communication Skills Test-Revised) و پرسـشنامه واكـنش هـاي فيزيولوژيكي بـه اسـترس (PRS= Physiological Reactions to Stress (PRS)) بـود . پرسـشنامهتجديدنظر شده مهارتهاي ارتباط ي شامل 34 گو يه اسـتكه مهارت هاي ارتباط ي را اندازهگيري م يكند. حاصل جمعنمرههاي هر فرد در تمامي 34 گو يه نشانگر مهـارت هـاي ارتباطي او است. روايي و پايايي اين پرسشنامه بـه وسـيله حسينچاري و فداكار (34) برروي گروه نمونهاي متـشكلاز 733 دانش آموز و دانشجو ي ايراني بررسـ ي شـد ه اسـت .
اين پژوهشگران به منظور سـنجش پا يـايي پرسـشنامه بـااستفاده از روش آلفاي كرونباخ، ضريب پا يـايي كـل آن رابرابر 69/0 گزارش كردهاند كه نشانگر پايايي قابـل قبـولاين ابزار براي استفاده در ايران اسـت. بـه منظـور بررسـي رواي ي س ازه پرس شنامه از روش آم ار ي تحلي ل ع املي تأييدي به روش مؤلفههاي اصل ي استفاده شـده اسـت كـهمقدار عدد ي شاخص KMO را برابر با 71/0 و نيز مقـدارع ددي ش اخص 2χ در آزم ون كروي ت بارتل ت را براب ر 01/2318 گزارش نمودهاند كه در سـطح 0001/0 معنـادار بوده است (34). پرسشنامه واكنش هـاي ف يزي ولـوژيكي بـه
اس ترس ني ز در س ال 1987 توس ط Ebel و همك اران (1983) با هدف اندازهگيري واكنش هاي ف يزيولوژيكي بدنبه استرس طراحي شده است (35). پرسشنامه حاضر انـواعگوناگون نشانه هاي ف يزي ولـوژيكي كـه بـدن در پاسـخ بـهاسترس از خود نشان ميدهد را با 39 گو يـ ه انـدازهگ يـري ميكند. نمرهگذاري ايـ ن پرسـشنامه در طيـ ف 5 درجـهاي ليكرت از 1 تا 5 انجام ميگيرد. در اين پرسشنامه از پاسخ-گو خواسته ميشود تـا ميـ زان وقـوع نـشانه هـاي جـسميمختلف از قبيل سردرد، سرگيجه، معـده درد، تـپش قلـب،خشكي دهان، تعريق دست و پـا، بـالا رفـتن فـشارخون وغيره را در خود ارزياب ي كند. كسب نمره 40 تـا 75 در ايـ ن پرسشنامه نشانگر نشانههاي فيزيولوژيكي خفيف، نمره 76 تا 100 نشانگر نشانههاي فيزيولوژيكي متوسط، نمـره 101 تا 150 نشانگر نشانههاي فيزيولوژيكي ز ياد و نمره 151 بهبالا نشانگر نشانه هـاي ف يزي ولـوژيكي شـديد در پاسـخ بـهاســترس اســت (35). روايــي پرســشنامه واكــنش هــاي فيزيولوژيكي استرس توسـط اسـاتيد صـاحبنظـر در ا يـن حوزه ت أييد شده است. در پـژوهش حاضـر ضـريب آلفـاي كرونباخ اين پرسشنامه برابر بـا 87/0 بـه دسـت آمـد كـهنشانگر همسان ي دروني مطلـوب ايـ ن مق يـ اس بـه عنـوانشاخصي از پايايي آن براي استفاده در ايران است.
پس از انتخاب گروه نمونـه، ابزارهـاي پـژوهش در اختيار شركت كنندگان قرار داده شد تـا آن را كامـل كننـد. سپس، آموزش شناختي رفتاري گروهـي طـي 4 جلـسه 4 ساعته (هفتهاي يك جلسه) بهصورت كارگاهي و بـا روشسخنراني و استفاده از پاورپوينت و كـاربرگ هـاي تمـرين، روي افراد گروه مداخله اجرا گرديد اما گروه كنتـرل هـيچ-گونه آموزشي در اين زم ينه در يافـت نكـرد. در جلـسه ِاولمداخله آزمايشي، شركت كنندگان گروه مداخله در خصوصعدم انتـشار اطلاعـات و كـاربرگ هـاي تمر ي نـي جلـساتمداخله تا زمان اتمام پژوهش، توجيه شدند . محتواي كلـي جلسات برنامه مداخله در جدول شماره 1 آورده شده اسـت . لازم به ذكر است كه به دليل شرا يط شـغلي و محـدوديت زمـاني شـركتكننـدگان گـروه مداخلـه بـراي شـركت در جلسات، برنامه مداخله بهصورت فشرده (4 جلسه 4 ساعته ) طراحي شد تا با شرايط شركتكننـدگان هماهنـگ باشـد.
زمان اجـراي برنامـه مداخلـه تابـستان 1392 بـود كـه دركلاسهاي بخش آموزش ضمن خـدمت بيمارسـتان اجـراشد. پس از پايانِ برنامه مداخلـه، در مرحلـه پـس آزمـون،ابزارهاي پژوهش با فاصله زماني يك هفته پـس از پايـ ان آخــرين جلــسه مداخلــه مجــدداً رو ي شــركتكننــدگان گروههاي مداخله و كنترل اجرا شـد. در نهايـ ت، نتـا يج بـهدست آمده از پيش آزمون و پس آزمون با استفاده از روشتحليل كوواريانس چندمتغ يره مقا يسه و دادههاي جمعآوري شده در نرمافزار آماري SPSS v.19 با در نظـر گـرفتنسطح معناداري (05/0<p) تجزيه و تحليل شد.
يافتهها
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

ويژگيهاي جمع يـت شـناختي شـركتكننـدگان بـهتفكيك گروه هـاي مداخلـه و كنتـرل در جـدول شـماره 2 گزارش شده است. در گـروه مداخلـه م يـانگين و انحـرافاستاندارد سن به ترتيب 39 و 29/8 و در گروه كنترل 33 و61/7 بود . 69% شركت كننـدگان گـروه مداخلـه و 5/62% شركتكنندگان گروه كنتـرل زن بودنـد. در گـروه مداخلـه5/62% اف راد متأه ل و در گ روه كنت رل 3/81% متأه ل بودن د. در ه ر دو گ روه مداخل ه و كنت رل ب يش از 50% شركتكنندگان تحصيلات ليسانس داشتند.
ميانگين و انحراف معيار مهارت هاي ارتباطي گروه-هاي مداخله و كنتـرل در جـدول شـماره 3 گـزارش شـدهاست.
با توجه به جدول شماره 3، م يـانگين مهـارت هـاي ارتباطي گروه مداخله در پس آزمون نسبت به پـيشآزمـونحدود 5 نمره افزايش داشته است؛ در حالي كه اين افزا يش در گروه كنترل مكنرل مشاهده نم يشود. به منظور تعيـي ن اين كه آيا اين تفـاوت معنـادار بـوده و برنامـه مداخلـه درافزايش مهارتهاي ارتباطي تأثير داشـته اسـت يـ ا نـه، ازروش تحل يل كووار يانس تك متغيري استفاده شد كه نتا يج آن در جدول شماره 4 ارايه شده است.
با توجه به جدول شماره 4، تفاوت دو گروه مداخله و كنترل در پس آزمـون مهـارت هـاي ارتبـاطي پـس از

جدول 1- محتواي كلي جلسات برنامه مداخله
كنترل اثر پيش آزمـون، معنـادار بـوده و برنامـه مداخلـهتوانسته اسـت حـدود 23% از واريـ انس متغ يـ ر وابـسته راتبيين نما يد. بنابراين، نتا يج نشان داد كه برنامه مداخلـه،مهـارتاهـ ي ارتبـاطي كاركنـان بيمارسـتان را بـه طـور معنــاداري (01/0<p) افــزايش داده اســت. ميــانگين و انحراف مع يار نشانه هاي ف يزيولوژيكي استرس در جـدول شماره 5 ارايه شده است.
نتايج ارايه شده در جدول شماره 5 نـشان مـيدهـدكه م يانگين نشانه هاي ف يزيولوژيكي اسـترس بـراي گـروهمداخله در پيشآزمون 49/59 بوده كه در پـسآزمـون بـه20/50 كاهش يافته اسـت. در گـروه كنتـرل نيـ ز كـاهشاندك م يانگين مشاهده ميشود. به منظور آزمون معناداري اين تفاوت و تعيين اثربخـشي برنامـه مداخلـه در كـاهشنــشانه اهــ ي فيزيولــوژيكي اســترس از روش تحليــل كوواريانس تك متغيري استفاده شد كه نتايج آن در جدولشماره 6 ارايه شده است.
براساس جدول شماره 6، تفاوت گروههاي مداخله وكنترل در كاهش نشانه هاي فيزيولوژيكي اسـترس معنـاداراست و ميتوان گفت كه حدود 13% از واريانس نشانه هاي فيزيولوژيكي استرس توسط مداخله آموزشـي تب يـي ن مـي-شود. بنابراين، آموزش شناختي رفتـاري گروهـي توانـستهاست نشانه هاي ف يزيولوژيكي استرس را بهطـور معنـاداري (05/0<p) كاهش دهد.
مدت زمان محتواي جلسه موضوع جلسه
4 ساعت تعريف استرس و چگونگ ي تأثير آن بر عملكرد جسمي، رواني و اجتماعي، منابع استرس كلياتي در مورد شناخت دقيق استرس اول
4 ساعت روشها ي شناخت ي رفتار ي مديريت استرس شامل بازساز ي شناختي،
حلمسأله، مديريت زمان، مثبتانديشي، آرميدگي و تنفس ديافراگمي روشها ي مقابلهاي مؤثر براساس رويكرد شناختي رفتاري دوم
4 ساعت ارتباط كلامي و غيركلامي، زبان بدن و نشانهها، صراحت در ارتباط كلامي و گوش كردن، چگونگ ي برقرار ي ارتباط ارتباط مؤثر و انواع و عناصر اصل ي آن سوم
4 ساعت شناسايي موانع ارتباطي، يادگيري و استفاده از پلهاي ارتباطي مانند خلع سلاح كردن، همدلي، نوازش، حل تعارضهاي بينفردي، دوست داشتن و تعهد داشتن موانع و پلهاي ارتباطي، چگونگي حل تعارض-
هاي بينفردي، گامهاي عملي روش حلمسأله چهارم

جدول 2- ويژگيهاي جمعيتشناختي گروه نمونه
انحراف معيار ميانگين گروه كنترل انحراف معيار ميانگين گروه مداخله
درصد تعداد درصد تعداد ويژگي
7/61 33 100 16 8/29 39 100 16 سن
جنسيت
62/5 10 69 11 زن
37/5 6 31 5 مرد
وضعيت تأهل
18/7 3 37/5 6 مجرد
81/3 13 62/5 10 متأهل
تحصيلات
12/5 2 0 0 ديپلم
12/5 2 12/5 2 فوق ديپلم
56/2 9 68/8 11 ليسانس
18/8 3 18/8 3 فوق ليسانس

جدول 3- ميانگين و انحراف معيار مهارتهاي ارتباط ي گروهها
گروه كنترل گروه مداخله
پسآزمون پيشآزمون پسآزمون پيشآزمون
SD M SD M SD M SD M متغير
12/06 115/63 9/11 118/78 11/61 127/62 9/93 122/56 مهارتها ي ارتباطي

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:24 +0330 on Wednesday October 11th 2017


دیدگاهتان را بنویسید