تاريخ دريافت: 8/6/1393 تاريخ پذيرش: 2/12/1393

– كارشناس ارشد پرستاري، عضو هيأت علمي گروه داخلي – جراحي دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي كردستان، كردستان، ايران (نويسنده مسؤول)
[email protected] :پست الكترونيكي
– كارشناس ارشد پرستاري و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، تهران، ايران
– كارشناس ارشد هوشبري و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، تهران، ايران
– دكتراي تخصصي آمار زيستي و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، تهران، ايران
– دانشجوي دكتراي تخصصي آموزش پزشكي، كارشناس ارشد پرستاري و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، تهران، ايران
– دانشجوي دكتراي تخصصي پرستاري، كارشناس ارشد پرستاري و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي نيشابور، نيشابور، ايران
مقدمه

بيماري مـزمن يـك وضـعيت همـراه بـا علايـ م و ناتواني است كه نياز به مراقبت طولاني مدت داشته و خود به خود بهبود نمي يابد. اين گروه از بيمـار ي هـ ا مهـم تـرينعلت مشكلات مربوط بـه سـلامتي در كشـورهاي توسـعهيافته بوده و بروز آن در كشورهاي در حال توسـعه نيـز روبه افزايش است (1). يكي از اين اختلالات، بيماري مـزمنانسدادي ريه يـ ا بي مـاري مـزمن محـدوديت جريـ ان هـوامي باشد و بنا به تعريـف مجموعـه اي از اخـتلالات مـزمنفيزيولوژي ك مي باشد كه در آن هـا انسـداد جريـ ان هـوا درمسير راه هاي هوايي وجود دارد و واژه اي است كـه هـم درمورد آمفيزم و هم در مورد برونشيت مزمن به كـار مـي رود (2). براساس برآوردهاي انجام شده در كشور آمريكـا ايـنبيماري تا سال 2020 از رتبه ششم علل رايج مرگ و ميـربه رتبه سوم خواهـد رسـيد (3). در ايـران در سـال 1380، تعداد مبتلايان به بيمـار ي هـ اي مـزمن انسـدادي ريـه درهيجده استان كشور در گروه سني 15 تا 49 سال، 105 نفر به ازاي هـر 100000 نفـر و در گـروه 50 سـال و بـالاتر، 1057 نفر به ازاي هر 100000 نفر تخمين زده شده اسـتو بيشتر مبتلايان ساكن شهر ها بوده اند (4). از نشانه هـ اي مهمي كه مبتلايان به اين بيماري را رنج مي دهد مي تـوانبه تنگي نفس تقلايي، سرفه مزمن، توليد خلط و خسـتگياشاره كرد كه خود مشكلات زيادي را بـراي آن هـا ايجـادمي كند (5). در اغلب موارد درمان مؤثري بـراي مبتلايـانبه اين بيماري در دسترس نيست و بنابراين هدف اعضـايتيم درمان عمدتاً تسكين علايم و افزايش ميـزان عملكـردفرد و رسـانيدن آن بـه بـالاترين سـطح عملكـرد مسـتقلمي باشد (6). خودكارآمدي واسطه بين دانش و عمل به آن است و مهم ترين مؤلفـه در توانمند سـازي و بـه دنبـال آن خودمراقبتي محسوب مي شود (7). انسان در هـر مـوقعيتي تلاش مي كند تا با فراگيري دانش و مهـار ت هـ اي خـاص ، خودكارآمدي خود را براي سازش با موقعيت جديد افـزايشدهد. بيماري و بستري شدن در بيمارستان از مواقعي است كه نياز به كمك و آموزش افـز ايش مـي يابـد و در همـينرابطه مفهوم آموزش به بيمـار شـكل گرفتـه اسـت كـه ازنقش هاي كليدي پرسـتاران در ارايـه خـدمات بهداشـتي- درماني مي باشد (8). امروزه بيشتر آموزش ها و اطلاعات در سيس تم بهداش تي ب ا روش ه اي نامتناس ب و در س طح
٢
بالاتري از آنچه كـه بـراي افـراد قابـل فهـم باشـد، ارايـه مي شود (9). آموزش فرد به فرد يا چهره به چهـره يكـي ازمناسب ترين راه ه اي تأثيرگذاري بر فراگير مـي باشـد (10). ايـن روش يكـي از معمـول تـرين رو شهـاي آمـوزش در سيستم بهداشتي- درمـاني اسـت (11). در مطالعـه انجـامشده توسـط خـوشگشـت و همكـاران در سـال 1390 بـاعن وان »بررس ي ت أثير برنام ه ب ازتواني ري ه ب ر مي زان خودكارآمدي و شدت علا يـم در افـراد مبـتلا بـه بيمـاريمزمن انسـدادي ريـه« و Garrod و همكـاران در سـال2008 با عنوان »همبستگي خودكارآمدي تنفسي با ميـ زان دستيابي به اهداف در يك برنامه بازتواني ريوي« اسـتفادهاز روش آموزش چهره به چ هره تأثير مثبتي را ارتقاي نمـرهخودكارآمدي تنفسي نشـان داد ه اسـت . آمـوزش تمرينـات تنفسي با روش چهره به چهره در هنگام انجام رويـه هـ اي درماني به بيماران مي تواند تأثير به سزايي در ارتقاء سـطحآگاهي و همچنين كنترل و بهبـود علا يـم بيمـاري داشـت ه باشد و در نهايت به افزايش سـطح كيفيـت زنـدگي آنهـا منجر مي گـردد (12). علـي رغـم بـاور اثـربخش تـر بـودنآموزش هاي حضوري و مزيت هاي مانند تعامل با بيمـاران ، استفاده از دفترچه ها و كتابچه هاي آموزشي از ارزان ترين و مؤثرترين روش هـ اي آمـوزش بـه بيمـار در زمينـه فراينـدبيماري، درمان و كاهش هرچه بيشـت ر عـوارض مـي باشـد(13). استفاده از كتابچه هـ اي آموزشـي در افـزايش دانـشبيمار در زمينه بيماري، كاهش تعداد مراجعات بـه پز شـك، كاهش تعداد دفعات بستري در افراد مبتلا به بيماري هـاي مزمن بسيار مؤثر ميباشد. افراد مبتلا به بيماري هاي مزمن همواره با مشكلاتي همچون: محدوديت فعاليـت فيزيكـي، كمبود دانش در زمينه بيماري، كمبود آگاهي در زمينه رژيم غذايي و عوارض بيمـاري روبـ هرو هسـتند كـه اسـتفاده ازكتابچه هاي راهنما در اين موارد سـودمند مـي باشـد (14). يكي از مزايايي استفاده از اين روش آموزشي، ارايه مطالب يكسان به تمام شركت كنندگان در برنامه آموزشي ميباشد (15). پژوهش حاضر گام بسيار كوچكي در جهـت رسـيدنبه متناسب ترين روش در امر آموزش به بيمـاران مـزمن وكاهش هرچه بيشتر عوارض، افزايش فرايند خودمراقبتي و در نهايت افزايش هرچه بيشتر كيفيت زندگي افراد مبتلا به بيمارهاي مزمن به خصوص بيماري مـزمن انسـدادي ريـه مي باشد.

روش مطالعه

اي ن پ ژوهش ي ك مطالعـه نيم ه تجرب ي از ن وع
كارآزمايي باليني است كه به منظـور مقايسـه تـأثير دو روش آموزشي در افـراد مبـتلا بـه بيمـاري مـزمن انسـدادي ريـهمراجعه كننده بـه بيمارسـتان هـ اي مسـيح دانشـوري و امـامحسين (ع) وابسته به دانشگاه علوم پزشـكي شـهيد بهشـتيشهر تهران در سال 1391 طي سه مرحله و در سه گروه (دو گ روه آزم ون و ي ك گ روه ش اهد ) انج ام گرفت ه اس ت. نمونه هاي پژوهش 75 بيمار مبتلا به بيماري مزمن انسدادي ريه مي باشند. جهت تعيين تعداد نمونه ها در ايـن مطالعـه بـاتوجه به كمي بودن متغير وابسته در سه گروه و نبود فرمـولبسته رياضي در اين زمينه بعد از استخراج مقادير ميـانگين وانحراف معيار از مطالعه خوش گشت و همكاران از نـرم افـزارآمـاريPower analysis and sample ) PASS size software) استفاده گرديد كه بر اين اسـاس تعـدادنمونه هاي با در نظر گرفتن ضريب خطا براي هـر گـروه 25 نفر و در كـل 75 نفـر محاسـبه گرديـد. معيارهـاي ورود بـهمطالعه شـامل : 1– تشـخيص قطعـي بيمـاري 2– گذشـتحداقل يك سال از تشخيص بيمـاري 3– داشـتن سـن 50 سال و بالاتر 4 – عدم ابتلا به نارسايي حاد تـنفس 5– عـدمابتلا به اخـتلال روان پزشـكي حـاد 6– توانـايي شـركت در كلاس هاي آموزشي و پاسخ به سـؤالات 7– عـدم دريافـتبرنامه بازتواني ريه از ساير منابع 8– امكـان پيگيـري بعـد ازمداخله، بوده است. شرايط خروج از مطالعه شامل: 1 – تنگـينفس و ايجاد ديسترس تنفسي حين آمـوزش بـه بيمـار 2– عدم توانايي تكلم بيمـار يـا همـراه او بـه زبـان فارسـي 3 – ترخيص بيمار و عدم امكان پيگيـري او . در مرحلـه قبـل ازمداخله پژوهشگر با دريافت معرفي نامه از معاونت پژوهشـ ي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي به محيط هاي پـژوهشمراجعه و پس از كسب اجازه از مسؤولين مربوطـه اقـدام بـهنمونه گيري كرده است. در ايـن مطالعـه نمونـه هـا بـه روشنمونه گيري مبتني بر هدف كه جز روش هـ اي نمونـ ه گيـريغير تصادفي مي باشد وارد مطالعه شدند سـپس نمونـه هـ ا بـااستفاده از روش بلوكي بـه صـورت تصـادفي در سـه گـروهآموزش چهره به چهره، استفاده از كتابچـه آموزشـي و گـروهكنترل قرار گرفتنـد . از تمـام نمونـه هـ اي شـرك ت كننـده درمطالعه قبـ ل از ورود رضـايت نامـه كتبـي جهـت شـركت درپژوهش اخذ گرديد و به آن هـا اطمينـان داده شـد كـه ايـن
٣
اطلاعات فقط براي اهداف مطالعه مورد استفاده قرار گرقتـهو كاملاً محرمانه مي ماند. همچنين به مسؤولين محيط هـايپژوهش اطمينان داده شد كه نتايج در صورت لزوم در اختيار آن ها قرار خواهد گرفـت . ابـزار گـردآوري داده هـا شـامل 2 پرسشنامه مشخصات فـردي و پرسشـنامه سـنجش ميـزانخودكارآمدي تنفسي مي باشد. پايايي ابـزار نيـز توسـط خـودپژوهش گر ب ا دو روش آلف اي كرونب اخ و پاي ايي ب ين دومشاهده گر (روش موازي) با اخد 20 نمونه محاسبه شـد كـهبه ترتيب اعداد 90/0 و 92/0 به دست آمد. ايـن پرسشـنامهداراي 33 گويه و 5 ساختار عاملي مي باشـد و افـراد بـه هـر گويه براساس مقيـاس 5 قسـمتي ليكـرت (اطمينـان كامـلدارم=5، تا حـدي اطمينـان دارم=4، اطمينـان كمـ ي دارم=3، خيلي اطمينان نـدارم =2 و اصـلاً اطمينـان نـدارم=1) پاسـخدادند. در مرحله مداخله بـه دو گـروه مـورد مطالعـه مطالـبيكسان با روش هاي متفـاوت (آمـوزش چهـره بـه چهـره و كتابچــه آموزشــي) آمــوزش داده شــد و گــروه كنتــرلآموزش هاي متداول در بخش را دريافت كرد. مواد آموزشـ ي شامل توضيح اصول كلي دسـتگاه تـنفس و بي مـاري مـزمنانسدادي ريه، درمان ها، نحوه مصرف داروها، واكسي ناسـيون، اكسيژن درماني، توصيه هاي براي پيشگيري از تنگـي نفـسحين مصرف غذا، آمـوزش هـاي بـراي كنتـرل خسـتگي، و روش هاي كـاهش آن ، ورزش، تـنفس عم يـ ق و تـنفس بـالب هاي غنچه، تنفس ديافراگمي، سـرفه مـؤثر و روش هـاي كنترل تنفس در وضعيت هاي بحراني بـوده اسـت. در گـروهآموزش چهره به چهره زمان آموزش براي هر جلسـه 20 تـا30 دقيقه در نظر گرفته شـده اسـت. محـل انجـام آمـوزشبسته به شرايط بيمار در بالي ن يا در كلاس هاي آموزشـي بـهصـورت گـروه هـاي 2 نفـره بـوده اسـت. در گـروه كتابچـه آموزشي مطالب يكسان با بهره گيري از تصاوير و متون ساده و قابل درك در يك كتابچه 12 صحفه اي با استفاده از كاغذ A5 آموزش داده شد. در مرحله بعد از مداخله يعني دو هفته پس از انجام پـيش آزمـون، پرسشـنامه مربوطـه مجـدداً در اختيار بيماران قرار گرفت و نتايج آن با پيش آزمون مقايسـهگرديد. جهت تجزيه و تحليل اطلاعات از نرم افـزارSPSS v.17 و آمار توصيفي و استنباطي استفاده شد. بـراي تعيـينهمگن بودن گروه هـ ا در زمينـه مشخصـات دموگرافيـك درمتغيرهاي كمي از آزمـون آنـاليز واريـانس يـك طرفـه و درمورد متغيرهاي كيفي از آزمـون كـاياسـكوئر و در صـورتلزوم از تست دقيق فيشر استفاده گرديد. جهت مقايسه داخل گروهي ميانگين نمـره خودكارآمـدي تنفسـي قبـل و بعـد ازمداخله از آزمون تـيزوجـي اسـتفاده شـد، همچنـين جهـتمقايسه ميانگين نمره خودكارآمدي تنفسـي بـين سـه گـروهقبل و بعد از مداخله از آزمون آناليز واريانس و آزمـون تـوكياستفاده گرديد. انتخـاب گـروه كنتـرل بـه صـورت كامـل ازبيمـاران بسـتري در بخـش هـا و عـدم اسـتفاده از بيمـاران مراجعه كننده به درمانگاه در اين گروه به دليل امكان بررسـياثربخشي آموزش هـ اي روتـين نسـبت بـه دو روش مطالعـهباعث افزايش نمره خودكارآمدي تنفسي در گروه كنترل بعـداز زمــان مداخلــه شــده اســت كــه ايــن مــورد يكــي ازمحدوديت هاي مطالعه حاضر است. از سوي ديگر با توجه به فاصله دو هفته اي بين پيش آزمـون و پـس آزمـون ريـزشنمونه ها به دليل ترخيص باعث افزايش زمان نمونه گيـري درپژوهش شده است.

يافتهها

از مجموع 75 بيمار شـرك ت كننـده در مطالعـه 72% را مردان و 28% را زنان تشكيل ميدادند. ميانگين سني نمونه ها 4/63 سال بود. افراد متأهل با 68% بيشترين فراواني را از نظر وضعيت تأهل داشتند. در زمينه نوع بيماري مـزمن انسـداديريه 3/73% از نمونه ها مبتلا به برونشيت مزمن، 16% آمفيـزمو 7/10% از شركت كنندگان هم زمان به هر دو بيماري مبـتلابوده اند. 56% بيماران در 5 سال اول تشخيص بيمـاري خـودقرار داشتند. در زمينه مصرف دخانيات (سيگار، قليان و پيـپ ) 7/70% از دخانيات استفاده كـرده و 3/29% در طـول زنـدگيخود هيچ نوع دخانياتي را مصرف ننموده اند. نتايج آزمون هـاي آماري آنـاليز واريـانس، كـاي اسـكوئر و تسـت دقيـق فيشـر نشان دهنـده همگـن بـودن نمونـه هـ ا در زمينـه مشخصـاتدموگرافيك به جز در مورد محل آموزش به بيماران مي باشـد . جهت تعيين نرمال بودن داده هاي كمي از آزمون كلموگروف – اسمرينوف استفاده گرديد. آزمون تيزوجي در زمينه ميـانگيننمره خودكارآمدي تنفسي در گروه آموزش چهره به چهره قبل و بعد از مداخلـه اخـتلاف معنـا داري را نشـان داد (469/9=t، 001/0<p). همچنين نمرات ميانگين خودكارآمـدي تنفسـيبراي گروه هاي كتابچه آموزشي و گروه كنترل قبـل و بعـد ازآموزش نيز يك افـزايش معنـا دار را نشـان دادنـد (789/5=t، 001/0<p=0/014 ،t=2/661) ،(p). جهـت مقايسـه نمـرات خودكارآمدي تنفسي در بين سه گروه از آزمون آناليز واريانس استفاده گرديد كه نتيجه اين آزمون قبل از مداخلـه در زمينـهنمره خودكارآمدي تنفسي اخـتلاف معنـاداري را نشـان نـداد(824/1=p=1/69 ،ANOVA). آزمون آناليز واريانس بعـداز مداخله نشان دهنـده وجـود اخـتلاف آمـاري معنـادار بـينگروه هاي مطالعه در زمينه نمره خودكارآمدي تنفسي مي باشد (028/9=p<0/001 ،ANOVA). جدول شماره 1 مقايسه داخل گروهي نمره خودكارآمدي تنفسي گروه ها را قبل و بعـد از مداخله نشان مي دهد. مقايسه نمـره خودكارآمـدي تنفسـيبين گروه ها با استفاده از آزمون توكي بعد از مداخله انجام شـدكه نتيجه اين مقايسه نشان دهنده وجود تفاوت آماري معنـ ادار بين گروه آموزش چهره به چهـره بـا 2 گـروه ديگـر مطالعـهمي باشد (001/0<p). جدول شماره 2 نشـان دهنـده مقايسـهبين گروهي نمره خودكارآمدي تنفسي در سـه گـروه مطالعـهقبل و بعد از مداخله مي باشد.
جدول 1- مقايسه داخل گروهي نمره خودكارآمدي تنفسي قبل و بعد از مداخله
گروه چهره به چهره كتابچه آموزشي كنترل آزمون آماري
262133-171458

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ميانگين انحراف معيار ميانگين انحراف معيار ميانگين انحراف معيار آناليز واريانس يكطرفه قبل از مداخله 44/75 308/10 12/78 92/84 64/81 68/84 69/1=p بعد از مداخله 92/97 209/15 608/10 516/10 369/13 614/11 001/0<p آزمون t زوجي 001/0p-value=0/014 p-value=<0/001 p-value=<

جدول 2- مقايسه بين گروهي خودكارآمدي تنفسي در سه گروه مطالعه قبل و بعد از مداخله
زمان نتيجه آزمون بين گروهي آناليز واريانس
261371-169730


دیدگاهتان را بنویسید