دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي – عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: [email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 3 شماره 3 (پياپي 9) پاييز 1393، 41-34 بررسي تأثير تكنيك آموزش در گروه هاي كوچك بر ميزان آگاهي و سواد بهداشتي بيماران مبتلا به نارسايي قلبي

هايده ممي يانلو1، آذر طل2، نرجس خاتون خطيبي3، صنم احمدي كومله4، بهرام محبي5

چكيده

مقدمه: با عنايت به اين كه يكي از مهمترين عوامل مؤثر در بستري شدن مجدد اين بيماران، ابتلا به عـوارض بيمـاريبه دليل كمبود آگاهي است، مطالعه حاضر با هدف سنجش تأثير تكنيك آموزش در گروههاي كوچك بر آگاهي و سواد بهداشتيبيماران مبتلا به نارسايي قلبي انجام شد.
روش: مطالعه كارآ زمايي باليني تصادفي شده حاضر برروي 150 بيمار مبتلا به نارسايي قلبي بستري در بيمارسـتان هـايتابعه دانشگاه علوم پزشكي تهران در سال 93-92 انجام گرفت. پس از اخذ رضايتنامه آگاهانـه كتبـي افـراد مـورد مطالعـه بـا تخصيص تصادفي به دو گروه مداخله و كنترل تقسيم شدند، قبل از مطالعه پرسـشنامه دموگرافيـك، پرسـشنامه محقـق سـاختهسنجش ميزان آگاهي و فرم خلاصه شده سواد بهداشتي تكميل شد، در گروه مداخله برنامه آموزشي به صورت 6 جلـسه 90-60 دقيقهاي ماهانه بحث در گروههاي كوچك به انجام شد و كتابچه راهنماي خودمراقبتي به بيماران داده شد امـا اقـدامات روتـيندرماني در گروه كنترل انجام شد. بعد از 6 ماه پرسشنام هها توسط دو گروه تكميل گرديد و داد هها با آزمونهاي آماري توصيفي و تحليلي مانند تي زوج و مستقل و آناليز كوواريانس با كمك نرم افزار SPSS v.11.5 مورد تحليل قرار گرفتند.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

يافتهها: متغيرهاي دموگرافيك در دو گروه قبل از مداخله تفاوت معناداري نداشت. ميانگين و انحراف معيار نمره آگـاهيو سواد بهداشتي قبل و پس از مداخله در گروه كنتـرل بـه ترتيـب 87/0±78/1 و 83/0±77/1 و در گـروه مداخلـه بـه ترتيـب68/0±48/2 و 72/0±53/2 ب ه دست آمد، نتايج تفاوت معناداري را در نمرات ميزان آگاهي و سواد بهداشـتي بيمـاران در گـروهمداخله نسبت به گروه كنترل نشان داد (01/0=p).
نتيجهگيري: استفاده از آموزش با تكنيك گروههاي كوچك در برنامه هـاي مراقبتـي و آموزشـي در بيمـاران مبـتلا بـهنارسايي قلبي توسط مراكز درماني و توانبخشي پيشنهاد ميشود.

كليد واژه ها: سواد بهداشتي، نارسايي قلبي، آگاهي

تاريخ دريافت: 16/1/1393 تاريخ پذيرش: 1/6/1393

– كارشناس ارشد پرستاري كودكان، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد پزشكي تهران، تهران، ايران (نويسنده مسؤول)
[email protected] :پست الكترونيكي
– دكتري تخصصي آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي تهران، تهران، ايران
– كارشناس ارشد روان پرستاري، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد پزشكي تهران، تهران، ايران
– كارشناس ارشد پرستاري داخلي- جراحي، مربي دانشگاه آزاد اسلامي واحد پزشكي تهران، تهران، ايران
– استاديار، گروه قلب و عروق، بيمارستان هاشمي نژاد، دانشكده پزشكي، دانشگاه علوم پزشكي ايران، تهران، ايران
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

در حال حاضر افزايش بـار بي مـاري هـاي غ يرواگيـ ر ومزمن مخصوصاً در كشورهاي در حال توسعه تهديدي جد ي به شمار مي رود (1). نارسايي مزمن قلبي در حال حاضر يكي از شا يع ترين اين بيماري هاي مزمن در افراد سـالمند بـوده و مهم ترين علت بستري آنان در بيمارستان است (2). نزديـ ك به 15 ميليون نفر در جهان و ب يـشتر از 9/4 ميليـ ون نفـر در ايالات متحده مبتلا به نارسايي قلبـي هـستند (3). در ايـ ران نيز طبق آمارهاي موجود هر ساله بيماري هاي قلب ي منجر به فوت حدود 150 هزار نفر مي شود (4). نارساي ي قلبي، يكي از شايع ترين بيماري هاي مزمن و عمده ترين عامل مرگ و مير در جهان است كه با شـ يوع پيـ شرونده بـ الا همـ راه بـ ا پذيرش بيمارستاني غيرقابل پيش بيني است (5). عود مجدد نارسايي قلبي، بستري شدنها ي غيرضروري و كاهش اميد به ز ندگي زماني كه بيمار توصيههاي در ماني را ر عايت نمي كند رخ مـــ يدهد. پس در فرآ يند اين بيماري درك ماهيت بيماري توســط بيمــار مهم است، چگونگي شناسايي علايم خطر و علايم تشديدكننده بيماري و نشانههايي كه نيازمند گزارش به افر اد حرفهاي مراقبت بهداشتي اســـــت را درك نمايـــد (6) زيرا شناخت اين عوا مل تـــشديدكننده در بهبود كيفيت زندگي و افزايش عمر بيـــــماران نقش ا ساسي دارد. آگاهي از ايــن عوامل سبب ميشو د بيما ران تلاش كنند اين عوامل را در صورت امكان به حداقل برسانند و مواجه با آن را كاهش دهند (7). بيماران مبتلا به نارسايي قلبي مزمن بـهعلت عواقب بيماري و درمان با تغيير در نيازهاي مراقبـت ازخود مواجه خواهند بـود لـذا مواجهـه بـا مـشكلات بيمـارينيازمند آگاهي از رفتارهاي مراقبت از خود مي باشند، موضـوعتبعيت از رفتارهاي خودمراقبتي در اين بيماران از اهميت بـهس زايي برخ وردار اس ت و بيم اران م ي توانن د ب ا ك سب مه ارت ه اي مراقب ت از خ ود ب ر آس ايش، توان ايي ه اي عملكردي و فرآيندهاي بيمـاري خـود تأثيرگـذار باشـند (8).
رفتارهاي خودمراقبتي در نارسايي قلبي بـر مـواردي چـون رژيم غذايي و دارويي، محدوديت سديم و مايعـات ، ميـزان فعاليت هاي مجاز، وزن روزانـه، پيگيـري و تـصميم گيـري جهت اقدامات مناسب درماني در هنگام بروز بيماري شديد دلالت مي كند (8و9). ارتقاء رفتار مراقبت از خود بـه بيمـارانكمك مي كنند تا كنترل بيشتري برو ي زنـدگ ي روزانـه خـودداشته باشند و بتوانند از عهده عملكرد اجتماعي خود برآيند و

٣۵
بدين وسيله ك يفيت زندگ ي خود را ارتقاء دهند (10). از سـويديگر؛ بسياري از دلايل منتهي بـه عـدم تبعيـت از درمـان وت شديد نارس ايي قبل ي ب ا اس تفاده از م داخلات آموزش يپرس تاري قاب ل پي شگيري اس ت و ي ادگيري اداره ك ردنوضعيتهاي مزمن ستون اصلي مراقبـت از خـود را تـشكيلمي دهد (11). بنابراين در بيماراني كـ ه دچـار نارسـايي قلـبمي باشند افزا يش آگاه ي و عملكرد آن ها با يـ د هـدف اصـلي مراقبت و درمان باشد (12). تجربيات جهاني نيز گوياي ايـنمطلب است كه عواملي مثل توسعه اقتصادي، ارتقـاء سـطحآموزش و سواد و بهبود خدمات اجتمـاعي، تـأثير مثبتـي بـرسلامت و رفاه اجتماعي افـراد جامعـه خواهـد داشـت (13).
يكي از عوامل مؤثر بر كنترل نارسايي قلبي، برخوردار بـودناز آگاهي كافي از بيماري، عوامل مـؤثر در بـروز آن و نحـوهپيشگيري از اين بيماري مـي باشـد، در عـين حـال يكـي ازعوامل بسيار تأثيرگذار بر سطح آگاهي و در نتيجـه كنتـرل وپيشگيري مـؤثرتر از بيمـاري سـواد بهداشـتي اسـت. سـوادبهداشتي درجـهاي اسـت كـه در آن افـراد داراي ظرفيـت وتوانايي كسب، پردازش، و درك اطلاعات مربوط به بهداشتو خدماتي كه آنها نياز به تـصميمگيـري مناسـب در مـوردسلامت خود را دارند، مي باشد (14). امروزه سـواد بهداشـتيبه عنوان شـاخص حيـاتي و مهـم در نتـايج و هزينـه هـاي مراقبتهاي بهداشتي شناخته شده اسـت (15). لـذا آمـوزشاين گونه بيماران برا ي ايجاد آگاهي و سواد بهداشتي در موردفرآيند مراقبت از خود از اهميت ويژهاي برخوردار است. يكي از روش هاي آموزشي توصـيه شـده يـاددهي در گـروههـ اي كوچك است، به دليل ويژگيهـ اي مثبـت ايـن روش ماننـدمشاركت فعال، تماس رو در رو و انجام فعاليـت هـدفدار ازاين روش مداخله در مطاله حاضر استفاده گرديد (16). لذا بـاتوجه به تمام موارد فوق اين مطالعه بـا هـدف تعيـين تـأثير تكنيك آموزش در گـروههـاي كوچـك بـر آگـاهي و سـوادبهداشتي بيماران مبتلا به نارسايي قلبي در بيمارسـتانهـايتحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي تهران در سـال 93-92 انجام گرديد.

روش مطالعه

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مطالعه حاضر يك مطالعه كارآزمايي باليني تصادفيشده يك سوكور بود كـه بـا هـدف تعيـين تـأثير تكنيـكآموزش در گروه هـاي كوچـك بـر ميـزان آگـاهي و سـوادبهداشتي بيماران مبـتلا بـه نارسـايي قلبـي در 150 بيمـارمراجعه كننده به چهـار بيمارسـتان هـاي آموزشـي دانـشگاهعلوم پزشكي تهران در سال 93-92 انجام گرفت. با توجهبه دامنه بيشتر نمرات سواد بهداشتي تعداد نمونه براسـاسسواد بهداشتي كه دامنه بزرگتـري داشـت تعيـين گرديـد.
بدين ترتيب كه انحراف معيار سواد بهداشتي 7/10 در نظرگرفته شد . و براي سطح اطمينان 95% و توان آزمون 80% تعداد نمونه به گونهاي تعيين شد كـه اگـر اخـتلاف سـطحنمره سواد بهداشتي در دو گروه 5 نمـره يـا بيـشتر شـد، ازنظر آماري معنادار شود . بنابراين 72 زن ديابتي نوع 2 براي گروه كنترل و 75 نفر براي گروه آمـوزش انتخـاب شـدند.
پس از كسب مجـوز از كميتـه اخـلاق معاونـت پژوهـشيدانشگاه آزاد اسلامي، واحد پزشكي و كسب مجوز از چهـاربيمارستان هاي مربوط ه، بيماران با توانايي حداقل خواندن ونوشتن، حدا كثر سن 75 سال و عدم وجود سـابقه شـناختهشده بيماريهاي نـاتوان كننـده تأييـد شـده ديگـر توسـطپزشكان متخصص مانند بيمار يهاي روانشناختي، سـكته مغزي، بيماريهاي مزمن انسدادي ر يه و تمايل به شركتدر پژوهش با روش تخصيص تصادفي بلوكي چهار تايي بهدو گرده كنترل و مداخله تقسيم شدند، بيماران در صـورتعدم تمايل به ادامه مطالعـه و نيـز ابـتلا بـه هـر كـدام ازبيماريهاي نامبرده شده از مطالعه خارج مي شدند. لازم بهذكر است قبل از انجام مطالعه از نمونه ها رضـا يت آگاهانـهكتبي اخـذ گرديـ د و اصـول اعلاميـ ه هلـسينكي در تمـاممراحل تحق يق رعا يت گرد يد. توضيح ايـ ن نكتـه ضـروري است كه بيماران گروه مداخله به طور هـمزمـان در برنامـهآموزشــي ديگــري شــركت نداشــتند . جهــت جمــع آوري اطلاعات از پرسشنامههاي خـصوصيات فـردي (شـامل دهپرسش در مورد عوامل احتمالي مؤثر بـر ميـزان آگـاهي وس واد بهداش تي)، پرس شنامه كوت اه اس تاندارد Short-TOHFLA (16 سؤال) جهت سنجش سواد بهداشتي وپرسشنامه محقق ساخته (13 سـؤال ) در خـصوص ميـزانآگاهي بيماران از بيماري، علايم و مراقبت هاي مـرتبط بـاآن استفاده شد. معيـار سـنجش سـواد بهداشـتي براسـاسمقياس ليكرت به گونهاي تنظيم گرديـده اسـت كـه افـرادمورد پژوهش نظرات خود را به صورت 5 گزينهاي (هميشه 4، اغلب 3، گاهي اوقات 2، به نـدرت 1 و هرگـز 0) بيـانكردند. پايايي اين پرسشنامه با اسـتفاده از انـسجام درونـيبررسي شد و 7/0=α و 8/0=r به دست آمد . جهت تعيـين
٣۶
اعتبار علمي ابزار سنجش آگاهي گردآوري اطلاعات روشاعتبار محتوا به كار برده شد؛ بدين صورت كـه در ابتـدا بـامطالعه كتب و مقالات معتبر مربوط به بيمـاري مبـتلا بـهنارسايي قلبـي گـردآوري اطلاعـات انجـام شـد و سـپس محتواي آن توسـط هـشت نفـر از اسـاتيد دانـشكدههـ اي پزشكي و بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران، مطالعـه وارزشــيابي گرديــد . جهــت ارزيــابي پايــايي ســؤالات، از روش هاي انسجام دروني استفاده شد و نتايج نـشان دهنـدهان سجام درون ي قاب ل قب ول (78%=α) و مي زان 8/0=r مناسب بود . پرسشنامهها در ابتداي مطالعه و شش ماه بعـدتوسط مشاركت كننـدگان دو گـروه تكميـل گرديـد. گـروهكنترل مراقبت هاي روتـين را دريافـت نمودنـد و در گـروهمداخله برنام هاي شامل برگزاري شـش جلـسه آموزشـي وتوجيهي به صورت ماهانه (هر ماه يك جلـسه آمو زشـي ) و به روش بحث در گروههاي كوچك 8-5 نفره و پرسـش وپاسخ انجام گرد يد، علاوه بر آن كتابچ ههـ ا و بروشـورهايآموزشي متناسب با موضوع خودمراقبتي بـين افـراد توزيـعگرديد. در اين جلسات تـلاش شـد بيمـاران بـا اسـتفاده ازتجارب شخصي يكديگر در مورد بيماري خود بحث كرده وآموزش دهندگان نقش تسهيلگر داشتند و مسايل مرتبط وم شكل دار را در م ورد بيم اري نارس ايي قلبـي آم وزشميدادند. زمان جلسات بين 90-60 دق يقهاي بـود. دادههـ ا با آزمون هاي آماري توصـيفي و تحليلـي ماننـد تـيزوج ومستقل و آناليز كوواريـانس بـا كمـك نـرم افـزارSPSS v.11.5 مورد تحليل قرار گرفت. سطح معناداري در ايـنمطالعه كمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.

يافتهها
در ايــن مطالعــه ريزشــي وجــود نداشــت. نتــايج ويژگيهاي دموگرافيك بيماران در جدول شـماره 1 آمـدهاست. آزمون كاي اسكوئر تفاوت آماري معناداري در زمينـهمتغيرهاي دموگرافيك قبل از مداخله بين دو گـروه نـشاننداد (05/0>p). ميانگين و انحراف معيار ميـزان آگـاهي وسواد بهداشتي بيماران در دو گروه كنترل و مداخله قبـل وبعد از اجراي مداخله آموزشي در جدول شماره 2 نشان دادهشده است. ميانگين نمره آگاهي و سواد بهداشتي در هر دوگروه ارتقاء يافته است، پس از تأييـد نرمـال بـودن توزيـعدادهها بـا آزمـون كولمـوگراف اسـميرنوف و تأييـد فـرضهمگن بودن واريانس ها با اسـتفاده از آزمـون لـون (بـراي
4/58=F بــراي ســواد بهداشــتي 01/0=df=1 ،147 ،p،
47/33=F). همچنين در ارزيـابي تفـاوت دو گـروه از ايـننظر با آزمون تي مستقل مشخص شد كـه نمـره آگـاهي وسـواد بهداشـتي در گـروه مداخلـه از نظـر آمـاري تفـاوت معناداري با گروه كنترل (01/0=p) داشت. متغير آگاهي 5/0=K=0/342 ،F=0/998 ،p و براي متغيرس واد بهداش تي 2/0=K=0/782 ،p=0/874 ،p)، جهـت بررسي اين تفاوت از تحليل كوواريـانس اسـتفاده شـد كـهنشان داد مداخله در افزايش ميزان آگاهي و سواد بهداشتيمؤثر بوده است (براي متغير آگاهي 01/0=df=1 ،147 ،p،

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

جدول 1- مقايسه متغيرها ي دموگرافيك دو گروه مداخله و مقايسه قبل از برنامه آموزشي
سطح معناداري گروه مقايسه گروه مداخله متغير
فراواني نسبي فراواني مطلق فراواني نسبي فراواني مطلق p=0/87 24
28
21/3
26/7 18
21
16
20 22/7
20
28
29/3 17
15
21
22 <45
45-50
50-55
55< گروه هاي سني (سال)
p=0/61 54/7
45/3 41
34 52
48 39
36 مرد
زن جنس
p=0/74 41/3
58/7 31
44 48
52 36
39 مجرد
متأهل وضعيت تأهل
p=0/37 46/7
28
25/3 35
21
19 50/6
30/7
18/7 38
23
14 زيرديپلم ديپلم بالاتر از ديپلم سطح تحصيلات
p=0/54 16
30/7
32
21/3 12
23
24
16 13/3
33/3
28
25/3 10
25
21
19 20
25
30
35 ميزان EF%

جدول 2- ميانگين و انحراف معيار ميزان آگاهي و سواد بهداشتي بيماران نارسايي قلبي شركت كننده در مطالعه قبل و بعد از مداخله
گروه كنترل مداخله
53340-265084


دیدگاهتان را بنویسید