دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي – عليرضا قريب
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علم ي پرستار ي ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و ماما يي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: [email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 3 شماره 2 (پياپي 8) تابستان 1393، 67-60 ويژگي هاي استاد باليني مؤثر: نظرات دانشجويان پرستاري و مامايي سال هاي آخر

رويا منصور قناعي1، محمد اسماعيل پور بندبني2، هما مصفاي خمامي3

چكيده

مقدمه: پرستاري حرف هاي است عملي و در آموزش باليني سه عامل اساسي دانشجو، استاد و برنامه ريزي آموزشـي نقـشدارند. بين محققين راجع به ويژگي هاي يك استاد خوب باليني، اتفاق نظر وجود ندارد. در اين مطالعـه ويژگـي هـ اي اسـتاد مـؤثر باليني از ديدگاه دانشجويان سال سوم و چهارم پرستاري و مامايي بررسي مي شود.
روش: اين پژوهش يك مطالعه توصيفي به صورت مقطعي است، در يـك نمونـه گيـري در دسـترس تعـداد 105 نفـر ازدانشجويان پرستاري و مامايي سال سوم و چهارم مقطع كارشناسي دانشكده پرستاري مامايي شـرق گـيلان در سـال تحـصيلي92-91 به پرسشنامه طراحي شده مربوط به ويژگيهاي استاد مؤثر باليني پاسخ دادهاند. پرسشنامه شامل 47 گويه در سه حيطـهشايستگي حرف هاي، مه ارت ارتباطي و نيز ويژگيهاي شخصيتي طرحريزي شده بـود. اطلاعـات بـه دسـت آمـده بـا اسـتفاده ازنرم افزار SPSS v.16 با آمار توصيفي و آزمون اندازه گيري هاي تكراري مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

يافتهها: ميانگين سني واحدهاي مورد پژوهش 4/1±2/21 و (8/84%) 89 نفر زن و (8/64%) 68 از دانـشجويان رشـتهپرستاري و (2/35%) 37 نفر دانشجوي مامايي بودهاند. برجسته ترين ويژگي اسـتاد مـؤثر بـاليني در حيطـه شايـستگي حرفـهاي، داشتن تسلط كافي در انجام كارهاي باليني (69/0±58/5) – در حيطه مهـارتهـ اي ارتبـاطي، رعايـت احتـرام بـه دانـشجويان (63/±71/5) – و در حيطه ويژگيهاي شخصيتي، داشتن اعتماد به نفس بالا (61/0±68/5) بيان شده است. بين سـه حيطـه ازويژگيهاي استاد مؤثر باليني براساس آزمون اندازهگيريهاي تكراري اختلاف معنادار بود و با آزمون تعـديل بـونفروني اخـتلافمعنادار درون گروهي بين حيطه مهارت هاي ارتباطي و حيطه شايستگي حرفه اي وجود داشت (05/0<p).
نتيجهگيري: براساس نظر دانشجويان مورد پژوهش، استاد مؤثر بالين بايد از ويژگيهاي هر سـه حيطـه بررسـي شـدهبرخوردار باشد، وليكن حيطه مهارتهاي ارتباطي به عنوان مهم ترين حيطه از ويژگيها شناخته شده است، بنابراين اسـاتيد مـؤثر باليني بايد به ارتقاي مهارت هاي ارتباطي خود بيافزايند.

كليد واژه ها: آموزش، نظر دانشجويان، استاد باليني، گيلان

تاريخ دريافت: 4/11/1392 تاريخ پذيرش: 17/3/1393

– مربي، فوق ليسانس پرستاري، دانشگاه علوم پزشكي گيلان، رشت، ايران
– استاديار، دكتري آموزش پرستاري، دانشگاه علوم پزشكي گيلان، رشت، ايران (نويسنده مسؤول)
[email protected] :پست الكترونيكي
– مربي، فوق ليسانس آموزش بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي گيلان، رشت، ايران
مقدمه

پرس تاري حرف ه اي اس ت عمل ي (1) و دان شجويان پرسـتاري بـيش از 50% وقـت خـود را بـه يـادگيري بـاليني مي گذرانند (2) از آنجا كه دانشجو در اين حيطه با نگرشهـ ا، ارزشها و هنجارهاي حرفه مواجه مي شـود، آمـوزش بـالينينقش مهمي را در شكلگيري هويت حرفهاي ايفا مي كند بـهطوري كه برخي صاحب نظران آموزش بـاليني را مهـم تـرينمؤلفه آموزش حرفـهاي مـي داننـد . آمـوزش بـاليني تعـاريفمتعددي دارد ولي در بهترين تعريف ، Benor وLeviyof از قـول McCabe آمـوزش بـاليني را بـه »قلـب آمـوزش حرفهاي« تعريف مي كنند (3). آموزش باليني از چنان اهميتيبرخوردار است كه William Osler در 100 سـال پـيشگفت: »پزشكي در بالين بيمار ياد گرفته مي شود نه در كلاسدرس« (4). امروزه مخاطبين اين جمله كليه مشاغل پزشـكيهستند كه در محيط هاي باليني آموزش مي بينند.
اغلب محققين آموزش بـاليني را فرآينـدي پيچيـدهمي داننـد (5و6)، و فاكتورهـاي مختلفـي همچـون محـيطباليني، پرستاران و پرسـنل شـاغل در بيمارسـتان، نـسبتاستاد به دانشجو و ديگر مـوارد را در آن مـؤثر دانـست ه انـد .
Finucane و همكاران بيان مي كنند، كيفيت آموزش دردانشكده هاي گروه پزشكي تحت تأثير سه عامـل اساسـيدانشجو، استاد و برنامهريـزي آموزشـي اسـت (7)، ولـيكنبراسـاس مطالعـات مختلـف، مهـ متـرين نقـش را اسـاتيد درآموزش باليني به عنوان پيونددهنده تئوري و عمـل ايفـامي نمايند و استاد باليني عنصر بنيادين در فرآينـد آمـوزشبالين تلقي شـده و از او بـه عنـوان مهـره بـسيار مهـم دربرنامهريزي و كسب تجـارب بـاليني يـاد مـي شـود (8و9).
Oyeyemi بيان مي كند بـي ترديـد يكـي از مهـم تـرينعوامل مؤثر بر آموزش بالين، اساتيد بـاليني و كيفيـت كـار آنهاست، بازده يادگيري دانشجويان در حين كارآموزي بهرفتار اساتيد بالين بر مي گردد. يـادگيري بـاليني زمـاني بـهحداكثر خود مي رسد كه دانـشجو در ابتـدا از اسـتاد بـالينيخود الهام گرفته، انگيزه لازم براي يـادگيري را دريافـت وسپس به او آموزش داده شود (10). علي رغم نقش اساسـي استاد بالين، Buchel و Edwards بر ايـن عقيـده انـد ، »هنوز در رابطه با ويژگيهاي يك استاد باليني مؤثر، بـينمحققين اتفاق نظر وجود ندارد« (11).
Benor در يكي از قديمي ترين مطالعـات، ديـدگاهدانشجويان پرسـتاري در خـصوص اسـتاد بـاليني مـؤثر رابررسي كرد . در اين مطالعه 179 دانـشجوي سـال سـوم و چهـارم پرسـتاري در يـك نمون ه گيـري در دسـترس ب ه پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادهاند. ويژگيهـ اي اسـتادباليني در پنج حيطه مهارتهاي آموزشي، شايـستگيهـ اي پرستاري، ارزشـيابي دانـشجويي، ارتباطـات بـين فـردي وويژگيهاي شخـصيتي مـورد پرسـش قـرار گرفـت. او درمطالعه خود به اين نتيجه رسيد كه هرچند واحدهاي مـوردپژوهش همه خصوصيات فوق الذكر را از جمله ويژگيهاي استاد مؤثر باليني مي دانستند لكن شايستگيهاي پرستاريو ارتباطات بين فردي بـيش از سـاير مـوارد مـورد تأكيـددانشجويان بوده است (3).
خادمي و همكاران در بررسي نظـ رات دانـشجويان درخصوص مربي باليني ايدهآل در يك مطالعه توصـيفي بـا 91 دانشجوي پرستاري سال آخر به ايـن نتيجـه رسـيدند كـه درحيطه ويژ گيهاي فردي احترام گذاشتن به دانشجو و ارتبـاطدرست با دانشجويان از مهم ترين ويژ گي اشاره شده اسـت. در حيط ه روش اداره ك ارآموزي، بي شترين نظ ر مواف ق را ب رپاسخگو بودن به دانشجو ذكر نموده، و نيز در حيطه ارزشيابيفراگيران، رعايت عدالت در ارزشيابي را بيان نموده اند (12).
راد و همكاران به منظور بررسي ديـدگاه دانـشجوياندر خـصوص ويژگـي اسـتاد مـؤثر بـاليني، در يـك مطالعـه توصيفي با توزيع پرسشنامه محقق سـاخته بـين 120 نفـر ازدانشجويان پر ستاري و مامايي با نمونهگيري در دسترس بـهايــن نتيجــه رســيدند كــه واحــدهاي مــورد پــژوهش بــه»شايستگي باليني « بيش از ساير خصوصيات اشاره داشـته ودر اين حيطه دانش علمي استاد و انتقال مناسب به دانـشجودر محيط كارآموزي بيشتر مورد تأكيد قرار گرفته است (13).
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نظري در يك مطالعـه كيفـي در خـصوص عوامـلمؤثر بر شايستگي مدرس باليني بيان مي كنـد ، عـلاوه بـرخصوصيات فردي، عوامل بروني مختلفي وجود دارنـد كـهبر شايستگي اساتيد باليني تـأثير مـي گذارنـد ، از آن جملـهبرانگيزاننده بودن محيط آموزشي، خصوصيات فراگيـران و مديريت آموزش را نام مي برد كه در اين طبقه به قـوانين و مقررات خـشك آموزشـي و زيـاد بـودن حجـم واحـدهايدرسي و وظايف آموزشي استاد باليني اشاره شـده اسـت. و صراحتاً بيان شده است كه، به دليل نياز به مدرس بـاليني،انتخاب اساتيد بيشتر براي پركردن بخش است نه براساس شايستگي هاي حرفه اي و تخصصي مربي (14).
Tamara (2005) در مطالعــه اي ديــدگاه بــين رزيدنتهاي بيمارستان و اعضاي هيأت علمـي دانـشگاه رادر مورد ويژگيهاي استاد باليني مؤثر مقايـسه كـرد. او بـاتوزيع 179 پرسشنامه محقق ساخته پـانزده ويژگـي مـوردنظر را بين دو گروه به مقايـسه گذاشـت و در نهايـت سـهويژگي شايستگ يهاي باليني ، عدم تبعـيض و مـدل نقـش (Role Model) را از جمله خصوصيات كاملاً مـ شترك بين دو گروه به عنـوان ويژگـيهـ اي اسـتاد بـاليني مـؤثر معرف ي ك رد. در نهاي ت دي دگاه پزش كان در خ صوصيادگيري باليني را چنين بيان مي كند كه ، آموزش بهتـر درمحيط كارآموزي، به يادگيري بهتر تعبيـر شـده و در واقـعاين مسأله به مراقبت بهتر بيمار منجر خواهد شد (15).
Al-Qahtani در بررسي خصوصيات يك مدرسخوب باليني يرسشنامه خودساختهاي را بين 85 دانـشجويسال چهارم رشته هـاي گـروه پزشـكي و نيـز 36 مـدرسباليني توزيع كرد . اين خصوصيات در 25 آيـتم و در چهـارحيطه؛ حرف ه اي، مهار تهاي تدريس، ويژگيهاي شخـصيو اجتماعي طرح ريزي شده بـود. هرچنـد واحـدهاي مـوردپژوهش همه ويژگيهاي مطرح شده در چهار حيطه را بـ ه عنوان ويژگ يهاي مدرس خوب باليني ضروري مي دانستند وليكن به خصوصيات حرفـهاي و شخـصي اسـاتيد بـالينيتأكيد بيشتري داشته اند (16).
همان طور كه ذكر شد آموزش بالين اهميت ويژهاي در آموزش حرفـه دارد، و مهـم تـرين عنـصر در يـادگيريباليني نيز استاد بالين مي باشد. در حال حاضر آموزشهـ اي باليني موجود، توانايي لازم بـراي احـراز لياقـت و مهـارتباليني را به دانشجو نمي دهند، اغلب فارغ التحصيلان جديدپرستاري و مامايي عليرغم پايه نظري قوي از مهارتهاي باليني مناسب برخوردار نيستند و انتقاد از دانشكده ها مبنـيبر اين كه آموزش باليني توأم بـا مـشكلاتي همـراه بـودهاست همواره شنيده مي شـود (14-12). همچنـين لـك درمطالعه خود بيان مي كنـد ، اكثـر دانـشجويان نارضـايتي از كارآموزي خود را به عدم رضايت از عملكرد مربـي بخـشنسبت مي دهنـد و بيـان مـي كننـد كـه مربيـان بـاليني ازويژگيهاي مناسـب آموزشـي برخـوردار نيـستند (17). بـهجهت تعيـين ويژگـيهـ اي اسـتاد بـاليني مـؤثر از ديـدگاهدانشجويان كه همواره در تعامل مستقيم با استاد، و ذينفـعاصلي در آموزش بـالين مـي باشـند مط العـهاي بـه منظـور بررسي ديـدگاه دانـشجويان سـالهـ اي آخـر پرسـتاري ومامايي در اين خصوص انجام شده است. طبيعتاً، مـشاركتدادن نظرات دانشجويان در انتخاب اساتيد بـاليني مـؤثر وجلب رضاي ت آنـان در محـيطهـاي كـارآموزي، مـي توانـدانتقادات را كاسته و باعث بهبود در آموزش بالين شود.

روش مطالعه

اين مطالعه توصيفي- تحليلي به صورت مقطعـي و در سالهاي تحصيلي 92-91 در دانشگاه علوم پزشكي گـيلانانجـام شـده اسـت. جامعـه پژوهـشي ايـن مطالعـه را كليـه دانشجويان شاغل بـه تحـصيل تـرم هـاي پـنجم تـا هـشتمرشته هاي پرستاري و مامـايي دانـشكده پرسـتاري مامـايي وپيراپزشـكي شـرق گـيلان تـشكيل مـي دهنـد. معيـار ورود، دانشجوي پرستاري يا مامايي شاغل به تحصيل و حداقل ترمپنجم كارشناسي ، و در مقابل دانشجويان ميهمـان، انتقـالي ومشروطي نيز از جمله معيار خروج از مطالعه بودند. تعـداد 105 نفر از دانشجويان در يك نمونه گيـري در دسـترس اقـدام بـهتكميل پرسشنامه كردهاند، اين تعداد با سطح اطمينان 95% و دقت 10% و بـا انحـراف معيـار 5/0 كـه در مطالعـات قبلـيمحاسبه شده بود تقريباً 95 نفر تخمين زده شد و تعداد 10 نفر نيز به حجم نمونه محاسبه شده اضافه شده است.
اب زار گ ردآوري اطلاع ات، پرس شنامه اي ب ود ك ه براساس مطالعات انجام شده، بررسي متون، كتب و مقـالاتآنلاين اينترنت و نيز استفاده از ابـزار خـادمي و همكـاران و همچنين راد و همكاران، به منظور تعيين ويژگ يهاي مربـيباليني مؤثر از ديدگاه دانشجويان پرستاري و مامايي طراحـي شــد (12و13). ايــن پرســشنامه عــلاوه بــر مشخــصاتدموگرافيك واحدهاي مورد پژوهش، مشتمل بر 47 گويه درسه حيطه از ويژگيهاي اسـتاد مـؤثر بـالين بـود. در حيطـهشايستگيهاي حرف هاي 25 گويه -مهارتهاي ارتبـاطي، 10 گويه و – ويژگ يهاي شخصيتي استاد مـؤثر بـالين را در 15 گويه با مقياس ليكرت شش قسمتي با عبارات اهميت ندارد،خيلي كم، كم، متوسط، زياد و خيلي زياد بررسي مي كرد، بـ ه طوري كه عدد 6 به عبارت »خيلي زياد « تعلـق مـي گرفـت .
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:38 +0330 on Wednesday October 11th 2017

اعتبار ابزار از طريق اعتبار محتوي و اعمال نطرات 10 نفر ازاعـضاي هيـأت علمـي دا نـشكده هـاي پرسـتاري و مامـاييدانشگاه علوم پزشكي گيلان بـا سـابقه آمـوزش بـالين، بـهجهت اصلاح و بازنگري آن استفاده گرديد. پايايي پرسشنامهدر يك مطالعه راهنما با 20 دانشجوي پرستاري و مامايي به روش همبستگي دروني و استفاده از ضريب آلفـاي كرونبـاخ(86/0 =α) مورد تأييد قرار گرفت. براي جمـع آوري داده هـاضمن هماهنگي با حوزه آموزش دانشكده، پس از توضيح بهدانشجويان در خصوص اهـداف پـژوهش و كـسب رضـايت تلــويحي آن هــا، پرســشنامه در اختيــار آنــان بــه روشخودگزارش دهي، قرار گرفته و پس از تكميل، بـه پژوهـشگربرگشت داده شد. اصول بيست و شش گانه كميته كـشورياخـلاق در پـژوهش هـ اي علـوم پزشـكي همـواره در طـول تحقيق م ورد توجه محققين قرار گرفته هرچند ضرر مـادي ومعنوي براي شركتكننـدگان در ايـن تحقيـق مطـرح نبـودوليكن به دانشجويان اطمينان داده شـد اطلاعـات تكميلـيپرسشنامه كاملا ً محرمانه ، فاقد نام و فقط بـه منظـور آنـاليزآماري و تهيه مقاله علمي در اختيار محققين قرار مي گيـرد وداده ها در فايلي كه فقط محققـين اصـلي بـه آن دسترسـيداشته باشـند حفـظ و بعـد از تهيـه مقالـه علمـي بـه روشمقتضي معدوم خواهند شد.

اطلاعات جمع آوري شده در قالب نـرم افـزار آمـاري
SPSS v.16 و ب ا اس تفاده از آزم ون ه اي توص يفي شاخصهاي مركزي و پراكندگي آمـار و همچنـين آزمـونتحليلـي Repeated Measurement Test و بـا سطح معناداري 05/0<p آناليز شده است.

يافتهها

ميانگين سني واحدهاي مورد پـژوهش 4/1±2/21 سال و (8/84%) 89 نفر زن و (2/15%) 16 نفر مرد بودنـد.
(8/64%) 68 از دانــشجويان رشــته پرســتاري و ميــانگين معدل سال تحصيلي قبلي آنهـا 1/1±2/16 بـوده اسـت. يافته ها در دو جدول در ابتدا، برجـسته تـرين ويژگـيهـ اي استاد باليني مؤثر از ديدگاه دانـشجويان در هـر حيطـه بـهشرح جدول شماره 1 و در ادامه توزيـع نظـرات واحـدهايمـورد پـژوهش، ميـانگين و انحـراف معيـار ديـدگاه كلـي دانشجويان در خصوص سه حيطـه از ويژگـيهـ اي اسـتاد بالين ي مؤثر در جدول شماره 2 نشان داده شده است.
جدول 1- توزيع ميانگين و انحراف معيار نظرات دانشجويان مورد پژوهش در رابطه با برجسته ترين خصوصيت در هر حيطه از ويژگي هاي استاد باليني مؤثر
معناداري ميانگين و انحراف معيار برجسته ترين ويژگيهاي مربي مؤثر حيطه ها
p=0/56 5/58±0/69 داشتن تسلط كافي در انجام كارهاي باليني شايستگي حرفه اي

5/71 ±/63 رعايت احترام به دانشجويان مهارت ارتباطي
5/68±0/61 داشتن اعتماد به نفس بالا ويژگي هاي شخصيتي

جدول 2- توزيع ميانگين و انحراف معيار نظرات دانشجويان مورد پژوهش در رابطه با سه حيطه از ويژگي هاي استاد باليني مؤثر
توزيع نظرات
ويژگي استاد كم متوسط زياد ميانگين و انحراف معيار سطح معناداري
348216-333106

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید