دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علم ي پرستار ي ايران
مشاوران علمي اين شماره (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر فروزان آتشزاده شوريده دكتر فرشته آيين حسين ابراهيمي دكتر محمد اسماعيلپور بندبني اكرم پرنده دكتر فاطمه جعفرآقايي دكتر محمدرضا حيدري دكتر ناهيد رژه دكتر مريم رسولي محمدعلي سليماني دكتر رضا ضيغمي دكتر آذر طل دكتر سامره عبدلي پوران فراهاني دكتر انوشيروان كاظمنژاد محمد مجلي سيد سعيد نجفي دكتر مجتبي ويسمرادي دكتر مجيده هروي دكتر فريده يغمايي
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و ماما يي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: [email protected] , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 1 شماره 2 زمستان 1391، 28-21
بررسي موانع آگاهي و باورها در زندگي با ديابت نوع 2 و عوامل مرتبط با آن

فرشته مجلسي، بهرام محبي، آذر طل، عباس رحيميفروشاني

چكيده

مقدمه: زندگي با ديابت چالشي عمده براي بيماران ديابتي نوع 2 و توانمندي آنان به شمار مي رود. در اين راستا، تمركـزبر باورها و آگاهي بيماران به عنوان عوامل مؤثر در برنامهريزي زندگي روزمره آن ها به شمار مي رود. اين مطالعه با هدف بررسي موانع آگاهي و باورها در زندگي با ديابت در بيماران ديابتي نوع 2 و عوامل مؤثر بر آن طراحي و اجرا شد.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش: اين مطالعه از نوع مقطعي (توصيفي- تحليلي) بود كه در سال 1391 بر روي 600 بيمار با نمونـ هگيـري تـصادفيانجام شد. جامعه مورد مطالعه، بيماران مبتلا به ديابت نوع 2 مراجع هكننده به بيمارستانهاي تابعه دانشگاه علوم پزشـكي تهـرانبود. ابزار مطالعه شامل دو بخش اطلاعات دموگرافيك و مرتبط با سلامت و بيماري و شاخص كنترل ديابـت (HbA1C) بـا 10 سؤال و ابزار موانع آگاهي و باورها در زندگي با ديابـت بـا اسـتفاده بخـشي از ابـزار موانـع ديابـت Diabetes Obstacles Questionnaire (10 سؤال) بود كه توسط مقياس از كاملاً موافقم (5) تا كاملاً مخالفم (1) اندازهگيري گرديد. روايي ابزار بابهرهگيري از نظر اساتيد صاحب نظر و پايايي ابزارمطالعـه بـا اسـتفاده از روشtest-retest انـدازه گرفتـه شـد (83/0). روش جمع آوري اطلاعات، تكميل پرسشنامه با استفاده از مصاحبه بود. براي تجزيه و تحليل داده از نرم افزار آماري SPSS v.11.5 و آزمون هاي آماري توصيفي (ميانگين و انحراف معيار) و استنباطي (كاي دو و مدل رگرسـيون لجـستيك) اسـتفاده شـد. سـطحمعناداري در اين مطالعه كمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
يافتهها: ميانگين و انحراف معيار موانع آگاهي و باورها 61/7±26/31 بود كه متغيرهـاي سـالهـاي ابـتلا بـه بيمـاريديابت، سطح تحصيلات، نوع درمان ، وضعيت شغلي، گروه هاي سني ، وضعيت درآمد وHbA1C با موانع آگاهي و باورها ارتبـاطآماري معناداري داشتند (001/0<p). نتايج مدل رگرسيون لجستيك نشان دادكه نسبت شانس موانع با سـال هـاي ابـتلا بيـشتر (001/0=p)، تحصيلات زيرديپلم (001/0<p)، انسولين درماني (004/0=p) و درمان توأم خوراكي و انـسولين (02/0=p)، سـنبالاي 65 سال (001/0=p) و كنترل نامطلوب ديابت (001/0<p) ارتباط آماري معناداري دارد و عوامل فوق بـا شـديدتر بـودنموانع آگاهي و باورها ارتباط دارند.
نتيجه گيري: نتايج مطالعه حاكي از اين است كه شديد بودن موانع آگاهي و باورها با سن سالمندي، سالهاي ابـتلا بـهديابت بيشتر، تحصيلات كمتر، درمان غيرخوراكي ديابت و كنترل نامطلوب در بيماران ديابتي نوع 2 ارتباط داشت. بـا توجـه بـهنتايج ياد شده طراحي و اجراي مطالعات مداخل هاي تئوري محور در مورد عوامل قابل تعديل اين موانع پيشنهاد ميشود.

كليد واژهها: آگاهي، باور، مانع، زندگي با ديابت، ديابت نوع 2، HbA1C

تاريخ دريافت: 1/8/1391 تاريخ پذيرش: 14/11/1391

مقدمه

يكي از نتايج تغ ييرات دگرگون ي در الگوي بي مـاري هـا، شيوع بيماري هاي مـزمن از جملـه ديابـت اسـت (1). ديابـتشايع ترين بيماري مزمن در سراسر دنياسـت (2) و مـديريت وكنترل آن نيازمند ارايه خدمات جـامع و فراگيـر توسـط افـرادحرفهاي است (3). ديابت تهد يـد فز آي نـدهاي بـراي سـلامتجهاني محسوب مي شود بـه طـوري كـه سـازمان بهداشـت
جهاني (1993) تمام ي كشورها ي جهان را به مبـارزه بـا ايـ ن بيماري مزمن فراخوانده است (4). علـي رغـم پيـشرفت هـايبي شمار در تشخيص و درمان ديابت نوع 2، كنتـرل مطلـوباين بيماري و زندگي با ديابت چالـشي عمـده بـراي بيمـارانمبتلا به شمار مي رود (5). باورهـا و آگـاهي دربـاره ديابـت از طريق ارتقا ي تبعيت از رژيم درماني و نگرش مثبت نسبت بهبيماري بر مديريت و كنترل آن تأثيرگذار است . عواملي ماننـدباورهاي مرتبط با سلامت، سواد سلامت و نگرش، از فرهنگجوامع تأثير مي پذيرد. اگر جامعـه را بـه عنـوان يـك كليـت،دايره اي با بخش هاي مختلف در نظر بگيريم كه هر بخش آن قـسمتي از نيازهـا، ارزش هـا و هنجـار مـرتبط را در برگيـرد، آموزش يكي از اين بخشها به شمار مي رود كه خود مي تواند از باورها و آگاهي افراد را به عنوان زيرساخت آن مطرح نمـود (6). به منظور حصول به اين نتايج به كارگيري استراتژي مؤثر در اين راستا اثربخش خواهد بود (2). مطالعات مبتني بر جامعه مطرح نمود هاند كه استراتژي هاي طراحي شده ممكـن اسـتبتواند پيامدهاي اين بيماري را بهبود بخشد. با توجه به اين كه حمايت درك شده و توانمندسازي افراد مبتلا به ديابت هـستهمركزي مراقبت در اين بيماري مزمن است (7). مضاف بر اينعوامل متعددي به عنوان چالش در فعاليت هاي روزمـره ايـنبيماري اثرگذار شناخته شده اسـت (8و9). مواجهـه روزانـه بـاچالشهاي خودمراقبتي بـراي سـال هـاي متمـادي بـر رفـاهبيماران اثرگذار است و حتي مي تواند مـي توانـد يـك سـري ازعلايم رواني را ايجاد كند (9و10).
به منظور بهبود تبعيـت از درمـان بيمـاران مبـتلا بـهديابت بايد بر موانع پيش رو غلبه نمايند (11و12). با توجه بهاين كه لازمه كنترل مؤثر ديابت نوع 2 توجه بـه ابعـاد همـهجانبه زندگي با ديابت است، تمركز بر آگاهي و بـاور بيمـارانمي تواند نقش كليدي در تبعيت از رژيـم پيـشنهادي درمـانمنحصراً براي هر بيمار داشته باشد (13). در نتيجه مـديريتديابت موفق ، هم ارا يه دهنده خـدمت و مـراقبين غيررسـمي اين مورد را در بيمار دچار مشكل تبعيت از درمان بـه راحتـيتشخيص مي دهند. در اين راستا مطالعـهCampos نـشانداد كه افراد هيسپانيك به عنـوان قـشري از جامعـه ايـالاتمتحده كه بر طبق مطالعات، 91% آنهـا بـا مفهـوم آگـاهيHbA1C به عنوان شاخص كنترل ديابت آشنايي نداشـتند واطلاعات بسيار محدودي در مورد ديابت نوع 2 با توجـه بـهشيوع آن در جامعهشان داشـتند كنتـرل نـامطلوب ديابـت وتبعيت نامطلوب اين بيماري را گزارش نمودند (14).
ابعاد مختلف زندگي با ديابت بايد توسط افراد مبـتلا درك شوند و نگرانيهاي بي شمار و موجـود ناشـي از ايـنبيماري مورد توجه قرار گيرد (9). با توجه به لزوم برطـرفنمودن ايـن موانـع، ارزيـابي بيمـاران در ايـن زمينـههـ ا وشناسايي آنها در اين دسته بيماران بسيار مهم و ضـرورياست. باورهاي سلامتي، نگرشها و موانع تبعيت از درمـانبايــد بــراي قادرســازي بيمــاران در دســ تيابي آن هــا بــه اهداف شان مدنظر باشد (15).
رويكرد توانمندسازي ديابت با سه جزء كليدي آن لـزومتوجه و تمركز بر موارد فوق را بيشتر نمايان مي سازد كه عبـارتاز موارد زير مي باشد: 1) واقعيت ديابت اين اسـت كـه بيـشتر از95% مراقبت ديابت توسط بيمار انجام مي شود و بنابراين بيماري ديابت و تصميم گيري در مورد درمـان روزمـره در كنتـرل خـودبيمار است ، 2) رسالت اوليه تيم بهداشتي درمـاني، مهيـا كـردنتجربه، آموزش و حمايت رواني در مورد بيمـاري ديابـت اسـتبنابراين بيماران مي توانند آگاهانه درباره رفتارهاي خودمـديريتيروزمره تصميمگيري نماي ند و 3) افراد تـصميمات و تغييراتـي راكه شخصاً در آن دخيل هستند مي پذيرند به دليـل ايـن كـه بـاتوجه به سبك زندگي خود آنها را اتخاذ نمودهاند (15). اين سهجزء كليدي رويكرد توانمندسازي نشان دهنده اين مهم است كهبيماران بايد به قدري بر ابعاد مختلف جسمي، رواني و اجتمـاعيديابت اشراف داشته باشند تا بر موانع مرتبط فائق آينـد. بخـشعمدهاي از اين توانمندسازي با آموزش ديابت بـا رويكـرد همـهجانبه مهيا مي شود. ده مفهوم كليـدي توانمندسـازي در ديابـت شامل تأكيد بر كليت انسان، تأكيد بر تواناييهاي فرد بـه جـايتمركز بر نقصان ، انتخـاب نيازهـاي يـادگيري بيمـاران، تعيـيناهداف اشتراكي ، تغيير رهبري و اتخاذ تـصميم، عمـومي سـازيمشكل و راه حل ها، تحليل نارساييها و شكس ت هـا، شـناخت واف زايش تقوي ت داخل ي ب راي تغيي ر رفت ار ، ت سريع در ام ر مشاركت پذيري و تأكيد بر شبكههاي اجتماعي و منابع مي باشد.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

ناگفته پيد است دسترسي به اين اهداف به جز تمركز بر دانـش وباورهاي مـرتبط بـا بيمـاري در افـراد مبـتلا بـه ديابـت ميـسرنمي باشد (15). غلبه بر موانع آگاهي و باورهاي مرتبط با ديابـتبه عنـوان يـك زيرسـاخت منطقـي در راسـتاي توانمندسـازيبيماران در مديريت زندگي با ديابت مبتلا و شناخت عوامل مؤثر بر اين موانع به شمار ميآيند. اين مطالعه با هدف بررسي موانـع آگاهي و باورها در زندگي با ديابت در بيماران مبـتلا بـه ديابـت نوع 2 و عوامل مؤثر بر آن طراحي و اجرا شد.

روش مطالعه

نوع اين مطالعـه مقطعـي ( توصـيفي- تحلي لـي) بـود. جامعــه آمــار ي ايــن پــژوهش بيمــاران ديــابتي نــوع 2 مراجعهكننده به بيمارستانهاي منتخب تابعه علـوم پزشـكي تهران (امام خميني (ره)، شريعتي، اميـراعلم و بهـارلو) بـود و600 بيمار ديابتي نوع 2 به عنوان حجـم نمونـه مطالعـه بـهروش تصادفي انتخاب گرديـد. معيارهـاي ورود بـه مطالعـه، تأييد بيماري ديابت نوع 2 ( ثبت دو بـار قنـد ناشـتاي بـالاي126 ميليگرم در دسيليتر) توسط پزشك متخصص غدد بـا گذشـت بـيش از يـك سـال از تـشخيص قطعـي بيمـاري، رضايت كتبي جهت شركت در مطالعه و سـواد كـافي بـرايتكميل پرسشنامهها بود. معيارهاي خـروج از مطالعـه شـاملعدم رضا يت بيماران برا ي شر كت در مطالعه، نداشتن شرايطجسمي مناسب براي پاسخگويي به سؤالات، ديابت بارداري،وجود مشكلات شـناختي و بيمـاري روانـي بـود. ابـزار ايـنمطالعه پرسشنامه دو قـسمتي بـود. قـسمت اول پرسـشنامهمربوط به اطلاعات دموگرافيك مانند سن، جـنس، وضـعيتتأهل، سـطح تحـصيلات، شـغل، ميـزان درآمـد و در ادامـهسؤالاتي مربوط به وضـعيت بيمـاري و تجـارب بيمـاران درم ورد بيم اري خ ود مانن د ط ول م دت بيم اري و س ابقه خانوادگي ديابـت بـود. شـاخصHbA1C هـم بـه منظـوربررسي ميزان كنترل ديابـت انـدازهگيـري گرديـد. سـؤالات مربوط به موانع آگاهي و باورها در زندگي بـا ديابـت از ابـزار كلــي Diabetes Obstacles Questionnaire شامل 10 سؤال بود كه توسط مقياس از كاملاً موافقم (5) تا كاملاً مخالفم (1) انـدازهگيـري گرديـد. امتيـاز كـسب شـدهبالاتر حاكي از مانع بيشتر زندگي با ديابت بود (13). ابزار يادشده پس از كسب اجازه براي استفاده، توسط دو متـرجم بـهزبان فارسي و انگليسي و آشنا به مسايل ديابت ترجمه و بـازترجمه شد. در نهايت ابزار بـاز ترجمـه شـده بـه پديدآورنـدهاصلي ابزار عودت داده شد و مورد تأييد ايشان قـرار گرفـت.
ميزان پايايي اين ابزار بـا روشtest-retest بررسـي شـد.
براي تع يـي ن پايـايي ابـزار، پرسـشنامه در اختيـار 30 نفـر ازبيماران ديابتي مراجعهكننده به مركز كه بعداً از مطالعه اصليخارج شدند قرار گرفت. مقادير محاسبه شده آلفا بـراي ابـزارمطالعه 83/0محاسبه شد . به منظـور تعيـي ن روايـي ابـزار دراختيار ده تن از اساتيد متخصص حوزه ديابت قـرار گرفـت ونظرات آنان در ابزار نهايي اعمال گرديـد. بـه لحـاظ رعايـتملاحظات اخلاقي اهداف مطالعه كاملاً با افراد شركت كننـدهمطرح شد و به آنان اطمينان داده شد كه اطلاعـات حاصـلهصرفاً جهت انجام مطالعه تحقيقاتي است و كليـ ه اطلاعـاتحاصله نزد محققين محرمانه باقيمانده و از اطلاعات به نحـواحــسن اســتفاده خواهــد شــد . از كليــه شــركت كننــدگان رضايت نامه برا ي شر كت در مطالعه و ادامه آن اخـذ گرد يـد.
در تمام مراحل تحقيق كرامت انسان ي مورد توجه پژوهـشگرو پرسشگران قرار داشت. تمام مراحل اجرايـي ايـ ن تحق يـ ق توسط كم يتـه پـژوهش دانـشكده بهداشـت دانـشگاه علـومپزشكي تهران بررسي و اجرا شده است . به منظـور تجزيـه وتحليل داد هها از جداول فراواني و آزمون كاي دو جهت تعيينروابط بين عوامل مؤثر بر مانع آگاهي و باورها و روش آنـاليزرگرسيون لجستي ك براي بررسي توأم عواملي كه بر شـانسشديد بودن عوامل اثرگذار تأثير دارند استفاده گرديد. در ايـنمطالعه از نرم افـزارSPSS v.11.5 اسـتفاده شـد. سـطحمعناداري در اين مطالعه 05/0 تعيين گرديد.

يافتهها
در مجموع 600 بيمار مبتلا به ديابـت نـوع 2 در ايـنمطالعه شركت نمودند، ميانگين و انحراف معيار موانع آگاهي وباورها 61/7±26/31 بود . متغيره اي سال هاي ابتلا به بيماري
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دياب ت، س طح تح صيلات، ن وع درم ان، وض عيت ش غلي، گروه هاي سني ، وضعيت درآمد وHbA1C با موانع آگاهي وباورها ارتباط آماري معناداري داشتند (001/0<p). اطلاعـاتدموگرافيك افراد تحت مطالعه در جدول شماره 1 آمده اسـت. از طرف ديگر نتايج مدل رگرسيون لجستيك نشان داد نسبت برتري شديد بودن موانع آگـاهي و باورهـا در افـراد گـروه بـاسال هاي ابتلا به ديابت 10-5 سال ، 35/0 برابر، در افـراد بـاسال هاي ابتلا به ديابت بيش از 10 سال، 3/0 برابر گـروه بـاسال هاي ابتلا زير 5 سال بود. از نظر آماري اين نسبت برتري در هر دو گروه معنادار بود (001/0=p). نسبت برتـري شـديدبودن مو انع آگاهي و باورها مرتبط ديابـت در افـراد بـي سـواد 96/2 برابر، در افراد با تحصيلات زيرديپلم 22/4 و در گروه باتحصيلات ديپلم 22/1 برابر گروه بـا تحـصيلات دانـشگاهيبـود. از نظـر آمـاري ايـن نـسبت برتـري در گـروه افـراد بـا تحصيلات زيرديپلم معنادار بود (001/0<p). نـسبت برتـري شديد بودن موانع آگاهي و باورها مرتبط ديابت در گروه افـرادتحت درمان انـسولين 26/0 برابـر، در افـراد بـا درمـان تـوأم خوراكي و انسولين، 34/0 گروه با درمان خوراكي (004/0=p) و در گروه درمان توأم (02/0=p) بود. نـسبت برتـري شـديد
جدول 1- آمار توصيفي متغيرهاي دموگرافيك و مرتبط با سلامت و بيماري مطالعه
تعداد (درصد) متغير تعداد (درصد) متغير
(13/7) 82

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(45/8)275
(26/3)158
(14/2)85 بي سواد
زيرديپلم ديپلم بالاتر از ديپلم ميزان تحصيلات (24/2)145
(54/5)327
(21/3)128 كمتر و مساوي 44
45-64
65 سال و بالاتر گروه هاي سني (سال)
(15)90
(42/8)257
(24)144
(15/8)95
(2/3)14 كارمند
خانه دار
شاغل غيركارمند بازنشسته بيكار نوع شغل (51/3)308
(48/7)292 زن
مرد جنس
(54/2)325
(36/7)220
(9/2)55 خوراكي
انسولين درماني هر دو نوع درمان ديابت (8/8)53
(91/2)547 مجرد
متأهل وضعيت تأهل
(6)36
(73/7)442
(20/3)122 كمتر از 7
7-8/5
بالاتر از 5/8 (درصد) HbA1c (28/8)173
(71/2)427 دارد
ندارد سابقه خانوادگي ابتلا به ديابت
(15/2)91
(36/7)444
(10/8)65 پايين
متوسط خوب ميزان درآمد خانوار (57/7)346
(28/8)173
(13/5)81 تا 5
5-10
بالاتر از 10 سال هاي سپري شده با ديابت

جدول 2- مدل رگرسيون لجستيك تعيين كننده عوامل مؤثر در موانع آگاهي و باورهاي مرتبط با ديابت
فاصله اطمينان(CI)95% نسبت برتري (OR) سطح معناداري (p-value) خطاي معيار(SE) ضريب رگرسيون(B) متغير مستقل باقيمانده در مدل
حد بالا حد پايين 0/669
0/597 0/188
0/152 1
0/355
0/301 0/001
0/001 0/323
0/349 -1/036
-1/200 كمتر از 5
10-5 بيش از 10 سال هاي سپري شده با ديابت
6/533
9/773
3/674 0/920
2/515
0/410 1
2/96
4/22
1/22 0/069
<0/001
0/715 0/597
0/539
0/559 1/086
1/978
0/205 دانشگاهي بي سواد
زيرديپلم ديپلم سطح تحصيلات
0/648
0/888 0/107
0/130 1
0/263
0/340 0/004
0/028 0/460
0/489 -1/335
-0/078 خوراكي انسولين هر دو نوع درمان

0/606 –
0/213 1
0/359 –
0/001 –
0/267 –
-1/023 زير 65
بالاي 65 گروه هاي سني (سال)
1/409
0/220 0/249
0/074 1
0/593
0/128 –
0/23
<0/001 0/442
0/278 -0/523
-2/058 كمتر از 7
7-8/5
بالاتر از 5/8 HbA1C

بودن موانع آگاهي و باورها مرتبط ديابت در افـراد بـالاي 65 سال 35/0 برابر گروه زير 65 سـال (001/0=p) بـود . نـسبتبرتري شديد بودن موانع آگاهي و باورها مرتبط ديابت در افرادباHbA1C 5/8-7، 59/0 برابر، در افراد باHbA1C بـالاتراز 5/8، 12/0 برابر گروه باHbA1C كمتر از 7 بـود. از نظـرآماري اين نسبت برتري در گروه با HbA1C بـالاتر از 5/8، (001/0<p) معنادار بود و نشان داد كه كنترل نامطلوب ديابت در شديد بودن موانـع آگـاهي و باورهـا مـرتبط ديابـت تـأثير معناداري داشت ( جدول شماره 2).
بحث
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017


دیدگاهتان را بنویسید