Fk nkAkcompl
 j 1 Aj,k.Aj,kنقشههاي بهدست آمده براي سه زیرشاخص شدت ترافیک، اثر همسایگی و درجه قطعه قطعـه شـدگی، در محـ یط GIS بـااســتفاده از تــابعFuzzy membership در دامنــه0 تــا 100 استاندارد شدند. در ادامه، بـرا ي محاسـبه شـاخص SPROAD، طبق رابطه (4)، جمع هندسی برروي لایه هـاي اسـتاندارد شـدهاعمال شد:
n
SPROADIk i w .Iik,norm
 w .TT k,norm  w .Vv k,norm  w .FF k,normدر فرمول مذکور، SPROADIk: شاخص مکانی آشفتگی جادهاي در شبکه k میباشد. N: تعداد زیرشاخصها (که در این مطالعـهبرابـر اسـت بـا 3 و {wi = { wT, wV, wF کـهw بیـ انگر وزن اختصاص داده شده به هر زیرشاخص مـیباشـد (14). در ایـ ن مطالعه، وزن اختصاص داده شده بههر سه زیر شاخص یکسـانو برابر با 33/0 درنظر گرفته شد.
یکی از مزیتهاي ایـ ن شـاخص، اسـتفاده از آن در راسـتاي برنامهریزي حفاظتی در منطقه مطالعـه مـیباشـد ( 14). بـه همـین منظور، رویهمگذاري نقشه SPROADI حاصـل بـا نقشـه شـبکهمناطق حفاظت شده و نقشه مطلوبیت زی ستگاه یوزپلنگ آسـ یایی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام گرفت. نتایج حاصل، علاوه بر اینکه در شناسایی نواحی تهدید شده و سالم در راستاي از بین بردن اثرات در داخل و خارج از مناطق حفاظت شده مفید است، در شناسایی گپ حفاظتی نیز کاربرد دارد.

نتایج و بحث
نتایج حاصل از آنالیزها، نشان میدهد که طول کـل جـاده هـاي موجود در شرق استان اصـفهان، 26/1051 کیلـومتر مـیباشـد.
جدول 1، میانگین ترافیک محاسبه شده در تعدادي از جادههاي اصلی واقع در شـرق اسـتان اصـفهان را نشـان مـیدهـد. طبـقمذاکرات شخصی با محیطبانـان و رئـیس اداره محـ یط زیسـتواحد نائین، سالیانه نزدیک به 30 تصادف در جاده هـاي نـائین- انارك، نائین- اردستان، اردکان- چوپانـان، انـارك- چوپانـان ونائین- اصفهان گزارش شده است که مربوط به گونههاي مهمی در 4 طبقه تقسـ یم شـدند. حدآسـتانه طبقـههـا براسـاس روش Natural Break انتخاب شد. این تقسـ یم بنـدي براسـاس مـرورمنابع موجـود انتخـاب شـد (10). بـا توجـه بـه شـکل 2، بـین ارزشهاي بهدست آمده براي شدت تراف یـک و اثـر همسـایگی، ارتباط بصري معنیداري وجود دارد. با توجه به شکل 2 (الـف،ب و ج)، بیشترین میـ زان شـدت ترافیـ ک و اثـر همسـایگی در قسمت مرکزي و بیشترین میزان درجه قطعـه قطعـه شـدگی در شرق منطقه مطالعاتی میباشد.
جدول 1. میانگین تعداد وسیله نقلیه در ساعت در جادههاي اصلی
انارك- خور- 67 بیاضه- خور اردکان- چوپانان نائین- انارك انارك-خور- 1 جندق- دامغان نام جاده
38 50 102 135 156 174 تعداد کل وسیله نقلیه

چون کاراکال، گربه وحشی، شغال، کفتار، شاه روبـاه، زاغ بـور،توانایی جابهجایی حیوانات را بین قسمتهاي مختلف پـا یین هوبره و از همه مهم تر یوزپلنگ آسیایی میباشد. آورده، راههاي دسترسی به مناطق با اهمیت و حساسی چـوننقشههاي تولید شده، نشاندهندة ارزش هـاي محاسـبه شـده پناهگاه حیات وحش عباسآبـاد و پـارك ملـی سـیاهکـوه رابراي سه زیرشاخص شدت ترافیک (T)، اثر همسایگی (حاشیه) افزایش داده و باعث افزایش آسیب پـذیري شـده اسـت (5 و (V)، درج ه قطع ه قطع ه ش دگی (F) و ش اخص SPROAD 9).
میباشند (شکل 2). بهمنظور درك بهتر ن تـایج، مقـادیر آشـفتگی نتایج حاصل از رویهمگذاري نقشه SPROADI (شـکل 2-
با اینکه شاخص SPROAD از جمع هر سه زیرشـاخصبهدست آمده، با این حال ارتباط مکانی چشمگیري بـا نقشـهشدت ترافیـ ک و اثـر همسـایگی دارد. شـاخصSPROAD اجرایی شده براي دادههاي ترافیکی و جـادهاي شـرق اسـتاناصفهان، در دامنه 0 تـا 53/54 قـرار دارد. جـاده هـایی چـونجادة اردکان- چوپانان که از داخـل پناهگـاه ح یـات وحـش عباسآباد عبور کرده است، جادههاي انـارك – خـور، نـائین- انارك و جادة جندق- دامغان میزان بالاي آشفتگی جادهاي را نشان میدهند. برعکس، جادة بیاضـه – خـور کـه در قسـمتشـرقی منطقـه مـورد مطالعـه قـرار دارد، پـایینتـرین میـزان آشفتگی را نشان میدهد. با توجه به شـکل 2- د، حـدود 10 درصد از منطقه مورد مطالعه، تحت تأثیر شبکه جادههـا قـراردارد. شبکۀ جادهاي در شهرستانهاي نـائین و خوروبیابانـک،علاوه بر اینکه باعـث تکـه تکـه شـدن زیسـتگاه هـا شـده ود) با نقشه مناطق حفاظت شـده نشـان داد کـه پناهگـاه حیـ ات وحش عباسآباد بیشترین تـأث یر را از شـبکه جـادهاي در شـرقاستان اصفهان میپذیرد (شکل 3- الف). علت ایـ ن امـر، عبـورجاده اصلی اردکان- چوپانان از داخـل پناهگـاه ح یـات وحـش عباسآباد، همچنین عبور جادة انـارك – خـور و جـادة ا یـراج- هفتومان در حاشـ یۀ شـمالی و شـرق ی پناهگـاه مـیباشـد. آمـارتصـادفات در جـادة اردکـان- چوپانـان بسـیار بـالا مـیباشـد، بهطوريکه سالانه تعداد زیادي از گونـه هـا از جملـه، یوزپلنـگآسیایی، کاراکال و زاغ بور جان خود را در هنگام عبـور از ایـ ن جاده از دست میدهند (مذاکرات شخصی و بازدید میدانی).
با توجه به شـکل 3- ب، نـواحی جنـوبی و جنـوب شـرقی منطقه مطالعه، که شامل مناطق تحت حفاظـت عبـاس آبـاد و سیاه کوه میباشد، مطلوبیت بسیار بالایی براي گونۀ یوزپلنـگآسیایی دارد. با توجه به شکل، شبکۀ جادهاي در شرق اسـتاناصفهان، زی ستگاه یوزپلنگ آسیایی را بـه شـدت تحـت تـأثیر قرار داده است، بـ ه طـوريکـه حتـی آن قسـمت از زیسـتگاه مطلوب یوزپلنگ آسیایی که در داخل مناطق تحت حفاظـت عباسآباد و سیاهکوه قرار دارد، تحت تأثیر قرار گرفته اسـت.از آنجاییکه، یوزپلنـگ آسـیایی، گونـه اي در معـرض خطـرانقراض و گونهاي با اهمیـ ت جهـان ی مـیباشـد، حفاظـت از زیستگاههاي مطلوب این گونه لازم و ضروري میباشد.
با توجه به جـدول 2، نزدیـ ک بـه 77 درصـد از پناهگـاهحیات وحش عباسآباد، زیستگاهی مطلوب بـرا ي یوزپلنـگآسیایی محسوب میشود. با این حال، نزدیک بـه 12 درصـد ازاین پناهگاه تحـت تـأثیر شـبکه جـادهاي قـرار دارد. همچنـین، نزدیک به 57 درصد از پارك ملی سیاهکوه، زیستگاهی مطلـوببراي یوزپلنگ آسیایی محسوب میشود که نزدیک به 1 درصـداز این پارك تحت تأثیر شبکه جادهاي قرار گرفته است.

نتیجهگیري

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل 2. نقشههاي مربوط به الف) شدت ترافیک، ب) اثر همسایگی، ج) درجه قطعه قطعه شدگی و د) شاخص SPROAD
در این مطالعه، بهمنظور ارزیابی اثرات اکولوژیک شبکه جادههـا برروي زیستگاههاي موجود در شرق استان اصفهان، از شاخص SPROAD استفاده شـد . نتـا یح حاصـل نشـان داد کـه مقـادیر شدت آشفتگی حاصل از شبکه جادهها در دامنـه 0 تـا 53/54 میباشد. با توجه بـه نتـایج، نزدیـ ک بـه 10 درصـد از منطقـهمطالعه تحت تأثیر شبکه جادهاي قـرار دارد. در مطالعـهاي کـه توسط فریدنبرگر در ایالت برنـدنبرگ در آلمـان انجـام گرفـت،شدت آشفتگی جادهاي در دامنه 0 تا 67/83 بهدست آمـد ( 14).
با اینکه تراکم شبکه جادهاي در شـرق اسـتان اصـفهان کمتـر از آلمان میباشد، ولی درصـد بـالایی از حجـم تراف یـ ک در شـرقاستان اصفهان، مربوط بـه وسـایل نقلیـ ه سـنگ ین مـیباشـد، درحالیکه در آلمان حجم ترافیک مربوط به وسایل نقلیه سـنگ ین، بسیار کمتر میباشد (14).
نوآوري مطالعه، ارزیابی اثرات تجمعی شبکه جادهها برروي زیستگاهها و مناطق تحت حفاظت میباشد. نتـایج نشـانگر بـالابودن شدت آشفتگی جادهاي در پناهگاه حیات وحش عباسآباد واقع در جنوب شرقی استان اصفهان، در نتیجـه روی هـم گـذاري شاخص SPROAD با شبکه منـاطق حفاظـت شـده، مـیباشـد.

شکل 3. نقشههاي حاصل از الف) رویهمگذاري شبکه مناطق حفاظت شده و نقشه SPROADI، ب) رویهمگذاري نقشه مطلوبیت زی ستگاه یوزپلنگ آسیایی (2) و نقشه SPROADI

جدول 2. مساحت مناطق حفاظت شده، مساحت زیستگاه مطلوب یوزپلنگ آسیایی در هریک از مناطق حفاظت شده و شدت آشفتگی جادهاي در هریک از مناطق حفاظت شده
آشفتگی جادهاي مساحت زیستگاه مطلوب براي یوزپلنگ آسیایی (هکتار) مساحت (هکتار) منطقه
حفاظت شده
آشفتگی با شدت کم آشفتگی با شدت زیاد 25400 15300 233973 305433 پناهگاه حیات وحش عباسآباد
400 – 116674 205782 پارك ملی سیاهکوه
علت این امر را میتوان در نامناسـب بـودن کـاربري اراضـی و زیرساختهاي توسعه در این منطقـه دانسـت (4 و 8). در ایـ ن ناحیه، جادة اردکان- چوپانـان دق یقـاً از داخـل پناهگـاه حیـ ات وحش عباسآباد و جادة انارك- خور از مـرز شـمالی آن عبـورمیکند. با توجه به مرور منابع انجـام گرفتـه و بازدیـ د م یـدانی، شدت ترافیک در ای ن جادهها بسیار بالا است که بیشـتر مربـوطبه عبور و مرور ماشینهاي سنگی ن میباشد (جـدول 1). عـلاوهبر آن، آمـار تصـادفات گـزارش شـده در ا یـن جـاده هـا بسـیار بالاست، بهطوريکه سالانه گزارشهایی در رابطه با مرگ و م یـر یوزپلنگ آسیایی، کاراکال، گربه وحشی و زاغ بـور وجـود دارد(بازدید میدانی و مذاکرات شخصی با محیطبانان). دو نیمه شدن این پارك توسط جاده، حرکت و جابهجایی حیات وحش را بـامشــکل مواجــه کــرده اســت (5، 9 و 14). در ایــن منطقــه، زیرگذرهایی براي عبور حیات وحش تعبیه شده که چندان مورد استفاده حیوانات قرار نمیگیرد. علت بالا بودن آمـار تصـادفاتدر این پناهگاه، وجود چشمه در آن طرف جـاده مـیباشـد کـهگونههایی چون پوزپلنگ آسـ یایی و کاراکـال بـراي رسـیدن بـهچشمه مجبورند از جاده عبور کنند. یکی دیگر از تأثیرات منفـ ی ای ن جادهها، افزایش دسترسی شکارچیان به منطقه حفاظت شده میباشد که در نتیجه آن شکار غیرقانونی انجام میگیرد (بازد یـد میدانی).
ع لاوه ب ر آن، نت ایج حاص ل از رویه مگ ذاري ش اخص SPROAD با نقشه مطلوبیت زی ستگاه یوزپلنگ آسیایی نشان داد که مساحت قابل توجۀ از زیستگاههاي مطلوب یوزپلنگ تحـتتأثیر شبکه جادهاي قرار گرفته است. در واقع حتی قسمت هـایی از زی ستگاه یوزپلنگ، که در داخل شبکه مناطق حفاظت شـده از جمله پناهگاه حیات وحش عباسآباد و پارك ملی سیاهکوه قرار دارد تحت تأثیر شبکه جادهاي قرار گرفته اسـت. بـا اسـتفاده از

منابع مورد استفاده
نتایح حاصل از این شاخص میتوان به شناسایی نواحی مناسب براي پیوستن به شبکه مناطق حفاظت شده پرداخت. در قسمت جنوب منطقه مورد مطالعه، حد فاصل بین پارك ملی سیاهکوه و جادة انارك- خور، منطقهاي وجود دارد کـه عـاري از آشـفتگ ی جـادهاي اسـت، همچنـین از زیسـتگاهاهـ ي مطلـوب یوزپلنـگ آسیایی محسوب میشود. مطالعات گسـترده تـر جهـت بررسـی مطلوبیت نواحی براي پیوستن بـه شـبکه منـاطق حفـاظتی لازم میباشد.

تشکر و قدردانی
در نهایت از جناب آقاي دکتر محمودرضا همامی، جناب آقـا ي دکتر حسین مددي، محیطبانان دلسوز، بهدلیل همکاري در ایـ ن پژوهش کمال تشکر و قدردانی را دارم.
اکبري، ح.، م. جلالپور، و. حجتی و م. گلمحمدي. 1389. بررسی فون خزندگان و پرندگان پناهگاه حیات وحش عباسآباد نـائین در استان اصفهان. فصلنامه علمی-پژوهشی زیستشناسی جانوري 3(2): 12-1.
بردخوانی، م. 1393. مدلسازي پراکنش یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus venaticus). پایان نامه کارشناسی ارشـد، دانشـکدهمنابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
حجتی، و. و ص. پورعلی دارستانی. 1386. بررسی فونستیک ماهیان، دوزیستان و خزندگان منطقۀ چشمه علـی دامغـان.فصـلنامهعلمی پژوهشی زیستشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار 2(1): 35-27.
طرح پایه آمایش استان اصفهان. 1389. “شناخت وضع موجود و روند گذشته”، معاونت برنامهریزي استانداري، 472 ص.
عرفانیان، ب.، س. میرکریمی، ع. سلمان ماهینی و ح. رضایی. 1389. نقش روگذر و زیرگذر در جبران آثار منفی تکـه تکـه شـدنزیستگاهها (مطالعه موردي: پارك ملی گلستان). محیطزیست و توسعه (1)1: 42-35.
مددي، ح.، ح. مرادي، س. فاخران، م. جوکار و ت. مکی. 1393. مدلسازي انتشار آلودگی صوتی ناشی از کنارگذر غرب اصـفهاندر پناهگاه حیات وحش قمیشلو با استفاده از مدل بوم شناسی کاربردي. مجله علمی پژوهشی بوم شناسی کاربردي 3(9): 55-43.
مدرس اسفه، ر. 1382. پیشبینی خشکسالی هیدرولوژیک با استفاده از تحلیل سري زمـانی در ی کـی از سرشـاخ هـاي زاینـده رود، پایاننامه کارشناسی ارشد بیابانزدایی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
معاونت محیط طبیعی. 1389. گزارش جامع وضعیت مناطق تحت مدیریت محیط زیست استان اصفهان با تأک یـد بـر قابل یـت هـاي مهم، تهدیدها، مسائل و مشکلات مهم و خاص و راهکارهاي پیشنهادي، اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان، 225 ص.
مکی، ت.، س. فاخران، ح. مرادي، م. ایروانی و م. فرهمند. 1391. ارزیابی اثرات بوم شناختی کنارگذر غرب اصـفهان بـر پناهگـاهحیات وحش قمیشلو با استفاده از روش HEP. مجله علمی پژوهشی بوم شناسی کاربردي 1(2): 51-39.
.01 Chandimal, W. P. A. I. M. and N. T. S. Wijesekera. 2008. A GIS approach to identify road network improvement needs–case study of Kaduwela, Sri Lanka. Engineer 41(04): 116-125.
.11 Eigenbrod, F., S. J. Hecnar and L. Fahrig. 2009. Quantifying the road effect zone: threshold effects of a motorway on anuran populations in Ontario. Ecology & Society 14(1): 24.

.21 Forman, R. T. T. and R. D. Deblinger. 2000. The ecological road-effect zone of a Massachusetts (USA) suburban highway. Conservation Biology 14(1): 36-46.
.31 Forman, R. T. T., D. Sperling, J. A. Bissonette, A. P. Clevenger, C. D. Cutshall, V. H. Dale, L. Fahrig, R. France, C. R. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine and T. C. Winter. 2003. Road Ecology: Science and Solutions. Island Press, Washington, DC, 504 p.
.41 Freudenberger, L. R., P. Hobson, S. Rupic, G. Pe’er, M. Schluck, J. Sauermann, S. Kreft, N. Selva and P. L. Ibisch. 2013. Spatial road disturbance index (SPROADI) for conservation planning: a novel landscape index, demonstrated for the State of Brandenburg, Germany. Landscape Ecology 28: 1353-1369.
.51 Hoskin, C. J. and M. W. Goosem. 2010. Road impacts on abundance, call traits, and body size of rainforest frogs in northeast Australia. Ecology & Society 15(3): 15.
.61 Jaeger, J. A. G. 2000. Landscape division, splitting index, and effective mesh size: new measures of landscape fragmentation. Landscape Ecology 15(2): 115-130.
.71 Jump, A. S. and J. Pen˜uelas. 2005. Running to stand still: adaptation and the response of plants to rapid climate change. Ecology Letters 8(9): 1010-1020.
.81 Opdam, P., J. Verboom and R. Pouwels. 2003. Landscape cohesion: an index for the conservation potential of landscapes for biodiversity. Landscape Ecology 18: 113-126.
.91 Parris, K. M. and A. Schneider. 2009. Impacts of traffic noise and traffic volume on birds of roadside habitats. Ecology & Society 14(1): 29.
.02 Pascual-Hortal, L. and S. Saura. 2006. Comparison and development of new graph-based landscape connectivity indices: towards the prioritization of habitat patches and corridors for conservation. Landscape Ecology 21: 959967.
.12 Riley, S. P. D., J. P. Pollinger, R. M. Sauvajot, E. C. York, C. Bromley, T. K. Fuller and R. K. Wayne. 2006. A southern California freeway is a physical and social barrier to gene flow in carnivores. Molecular Ecology 15(7): 1733-1741.


دیدگاهتان را بنویسید