تعلیف (ha) نام تیپ شماره سامان عرفی
منفی متوسط 495 164 775/2 Annual Forbs-Annual grasses 1 شورباریک
منفی متوسط 1606 185 1736/2 Annual Forbs-Annual grasses 2 موردفل
منفی متوسط 570 189 570/4 Hyparrhenia hirta-Cymbopogon oliveri 3 حصار
فمن ی متوسط 1096 190 1154 Stipa capensi-Plantago spp. 4 امیرآباد
منفی متوسط 325 170 383 Stipa capensis-Plantago spp. 5 بن کنار
منفی متوسط 765 175 874/8 hordeum bulbosum-Stipa capensis-
Hyparrhenia hirta کلاسرمورد
منفی متوسط 817 171/5 953/5 Stipa capensis-Cymbopogon oliveri 7 بیشه شیرین
فمن ی متوسط 786 156 980 Stipa capensis- Hyparrhenia hirta 8 شیرین آب
گردید و پرسشنامههاي مربوطه از طریق مصاحبه با خانوارهـا ي بهرهبردار تکمیل گردید. بهمنظور محاسـبه حجـم نمونـه، ابتـداتعداد 30 پرسشنامه در منطقـه تکم یـ ل شـد و سـپس براسـاس واریـانس متغیارهـ ي کلیـدي مـورد نظـر در پرسشـنامه، تعـداد پرسشنامه نهایی با استفاده از رابطه کوکران محاسـبه گرد یـ د. بـاارزیابی عوامل مؤثر در تعیین اندازه بهینه واحدهاي مرتعـداري، آمــار و اطلاعــات لازم جمــعآوري و محاســبات و تجزیــه و تحلیلهاي لازم انجام شد.
هزینهها و درآمدهاي گلهداري متکی به مرتع به منظور تعیی ن هزینهها و درآمدهاي گلهداري متکی بـه مرتـع،وضعی ت هزینهها و درآمدها در یک گله 100 رأسی گوسـفند وبز بهطور جداگانه مورد بررسـ ی قـرار گرفـت. بـه ایـ ن منظـوراطلاعات مورد نیاز با طراحی و تکمی ل پرسشنامه هـاي مربوطـهجمعآوري شده و با تعیین درصـد ترک یـ ب گلـه، م یـانگین وزن انواع دامهاي گوسفند و بز، درصـد تلفـات و درصـد انـواع دام حـذفی و داماهـ ي اجـ یگزین، مقـدار محصـولات تولیـد شـده محاسبه گردید. هزینههاي دامـداري متکـی بـه مرتـع از جملـههزینههاي مربوط به حمل و نقل دام، چوپان و سای ر هزینه هـاي پیشبینی نشـده ن یـ ز براسـاس اطلاعـات حاصـل از پرسشـنامهبرآورد شد و در نهایت با کسر هزینهها از درآمدهاي ناخـالص،سود حاصل بهازاي هر واحد دامی مولد تعیین گردید.

هزینهها و درآمدهاي خانوار
به منظور تعیی ن هزینهها و درآمدهاي سالانه خانوار، پرسشنامههاي مربوطه طراحی و تکمیل شده و میانگی ن هزینههاي سـالانه یـ ک خانوار 6 نفره تعیین شد. براي تعیین خط فقر از داده هـاي مرکـزآمار ایران استفاده شد و با لحاظ درصد تغییرات شـاخص بهـاي کالاها و خدمات مصرفی خانوارهاي روستایی در طی سـال هـاي 1390 و 1391، متوسط کل هزینههاي خالص سالانه یک خـانوارروستایی در استان خوزستان در سال 1392 برآورد گرد یـد (16). جهت تعیین خط فقر نسبی از روش نصف هزینههاي خانوارهاي نمونه استفاده میشود. در این مطالعه از دو رویکرد محاسبه خـطفقر نسبی، یکی با درنظر گرفتن هزینهها و درآمـدهاي خـارج ازمرتع و دیگري بدون استفاده از درآمدها و هزینـه هـاي خـارج ازمرتع، جهت تعیین حداقل اندازه بهینـه واحـدهاي مرتعـداري بـاه دف بهرهبرداري پایدار استفاده گردید.

تعیین اندازه بهینه اقتصادي
با گردآوري هزینهها و درآمـدها ي دامـداري متکـی بـه مرتـع ازسویی و محاسبه نیازهاي اقتصادي خانوار بـه منظـور رسـیدن بـهحداقل سطح فقر، محاسبات مربوط به تعداد دام مـورد نیـ از هـرخانوار صورت پذیرفت و در ادامه با توجه به ویژگیهاي پوشش گیاهی مراتع منطقه و وضـع یت تولیـ د و ظرفیـ ت چـرا ي مراتـع،مساحت مرتع مورد نیـ از بـه منظـور تـأمین نی ازهـاي خانوارهـاي بهرهبردار محاسبه شد. اطلاعـات مربـوط بـه محصـولات فرعـی مراتع منطقه، منابع تأمین علوفه، درآمدهاي غیردامداري از جملـهدرآمدهاي حاصل از کشاورزي و یارانهها و همچنین ویژگیهاي دام دامداران از طری ق پرسشنامههاي مربوطه گردآوري شد.

نتایج
با توجه به واری انس متغیرهاي کلیدي در نمونه هـاي اول یـه و بـااستفاده از رابطه کوکران، تعداد 62 پرسشنامه بـراي جمـعآوري اطلاعات اقتصادي و اجتماعی در کل منطقه مورد مطالعه درنظر گرفته شد. پرسشنامهها بهصورت تصـادفی در بـ ین خانوارهـا ي بهرهبردار مرتعی با بعد خانوار مطابق با متوسط بعـد خـانوار درروستاهاي محدوده مورد مطالعه (6 نفر) تکمیل گرد یـد. سـپستجزیه و تحلیلهاي لازم براي هر یک از سامان هـاي عرفـی بـهتفکیــک انجــام شــد. محاســبات نســبت درآمــد بــه هزینــه (BCR: Benefit-Cost Ratio) نشان داد که بیشترین میزان BCR مربوط به گوسفند (30/1) و کمترین میزان مربوط به بـز ( 26/1) است. براساس جدول 3 درآمد خالص سالانه هر رأس گوسـفنددر منطقه 466484 ریال و هر رأس بز 367416 ریـ ال بـه دسـت آمد که مبناي محاسبه تعداد مناسب دام هر دامدار با توجه خـطفقر قرار گرفت. همچنی ن براساس یافتههاي مندرج در جدول 4، متوسط درآمد خالص سالانه خـانوار از فعال یـت هـاي خـارج ازمرتع در کل منطقه مورد مطالعه 32407765 ریال میباشد.

تعیین خط فقر نسبی براساس هزینه سالانه خانوارهاي منطقه براساس نتای ج بهدست آمده، نصف هزینههاي سالانه خانوارهاي بهرهبردار منطقه بـا بعـد 6 نفـر بـه میـ زان 7/68238156 ریـ ال بهدست آمد که این رقم بهعنوان خط فقر نسبی در منطقه مدنظر قرار گرفت (جدول 5).

در حالت اول بدون درنظر گرفتن هزینهها و درآمدهاي خارج از مرتع و با فرض اینکه کلیه درآمد لازم براي استهلاك این هزینه تا رسیدن به سطح خط فقر از مرتع تأمین خواهد شد و همچنین با توجه به درآمد خالص ی ک رأس گوسفند و بز که بهترتیب 1/466484 و 2/367416 ری ال بهدست آمد، خانوارهاي منطقه براي رسیدن به خط فقر نسبی و تأمین این هزینه به تعداد 146 واحد دامی گوسفند خالص و یا 186 واحد دامی بز خالص نیاز دارند. در صورت داشتن گله مخلوط با توجه به ترکیب گله موجود در منطقه (الگوي فعلی منطقه به نسبت 37 درصد گوسفند به 63 درصد بز)، نسبت گوسفند به بز 62 به 106 واحد دامی خواهد بود (جدول 6). در حالت دوم با درنظر
جدول 3. مقای سه هزینهها و درآمدهاي دامداري در یک گله صد رأسی گوسفند و بز در منطقه مورد مطالعه
BCR ارزش حال خالص NPV))
(ریال) درآمد (ریال) هزینه (ریال) نوع دام
1/30 46648413/1 199496910/6 152848497/5 گوسفند
1/26 36741621/1 176181135 139439513/9 بز

جدول 4. میانگین درآمدها و هزینههاي سالانه فعالیتهاي کشاورزي در خانوارهاي نمونه
متوسط درآمد
خالص هر خانوار
(ریال) تعداد خانوارنمونه درآمد خالص
(ریال) هزینه تولید (ریال) درآمد ناخالص
(ریال) سطح زیر کشت
(ha) سامان عرفی
8 197154437 309383063 506537500 73/5 شورباریک
32407764/9 17
10
6 594169411/4
455076658
118101666/7 740504118
404032342
234348333/3 1334673529/4
859109000 352450000 183
118
53 موردفل
امیرآباد و حصاربن کنار
5 234679375 233690625 468370000 63 کلاسرمورد
9 267854167 308245833 576100000 87 بیشه شیرین
7 142245714/3 249554285/7 391800000 56 شیرین آب
62 2009281429/4 2479758600 4489040029/4 633/5 مجموع

جدول 5. بررسی آماري هزینههاي خانوار در منطقه مورد مطالعه
انحراف از معیار کشیدگی انحراف از معیار چولگی انحراف از معیار میانگین متغیر
0/59 2/3 0/3 0/7 3/2 68238156/7 هزینه خانوار
گرفتن هزینهها و درآمدهاي خارج از مرتع نیز تعداد دام مورد نیاز و اندازه بهینه واحدهاي مرتعداري محاسبه شد. براساس نتایج، مجموع هزینههاي هر خانوار با توجه به سهم سرانه کشاورزي بهرهبرداران که بهطور متوسط برابر با 7 هکتار بود، 27400648 ریال بهدست آمد. بنابراین مجموع کل هزینههاي سالانه با احتساب بخش کشاورزي برابر 4/163876961 بهدست آمد. با توجه به میزان درآمد خالص متوسط خانوار از کشاورزي و خارج از دامداري که برابر 4/32678168 ری ال بهدست آمد، لذا مجموع هزینههاي خانوار پس از کسر درآمدهاي خارج از مرتع 8/131198792 ریال است که نصف آماري آن یا همان خط فقر نسبی در منطقه مورد مطالعه برابر 4/65599396 ریال تعیین شد.

نتایج نشان داد که براي تأمین این هزینه تعداد 140 واحد دامـ ی گوسفند خالص و یا 178 واحد دامی بز خالص مورد نیاز است و در صورت داشتن گله مخلوط گوسفند و بز نسبت دام مـوردنیاز به ترتیب 70 به 89 واحد دامـ ی خواهـد بـود (جـدول 7).
مقایسه بی ن طرحهاي مرتعداري اجـرا شـده و مطالعـه صـورتگرفته از نظر تعداد دام مجاز، تعداد بهرهبردار و متوسـط سـطح
جدول 6. سطح بهرهبرداري بهینه از مراتع منطقه بدون درنظر گرفتن درآمدها و هزینههاي خارج از مرتع
اندازه اقتصادي در
صورت استفاده گله
مخلوط بز و گوسفند
(هکتار) اندازه اقتصادي در اندازه اقتصادي در
تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار
بهینه بهینه بهینه صورت استفاده صورت استفاده
(گله گوسفند) (گله بز) (گله مخلوط بز و گوسفند) گوسفند بز
(هکتار) (هکتار) مساحت قابل تعلیف سامان
عرفی
107 119 93 7/2 6/5 8/3 775/2 شورباریک
155 172 135 11/2 10 12/8 1736/2 موردفل
168 186 146 3/4 3 3/9 570/4 حصار
159 177 139 2/7 6/5 8/3 1154 امیرآباد
168 186 146 2/3 2 2/6 383 بن کنار
168 186 149 5/2 4/7 6 874/8 کلاسرمورد
160 177 139 5/9 5/4 6/8 953/5 بیشه شیرین
168 186 146 5/8 5/3 6/7 980 شیرین آب

جدول 7. سطح بهرهبرداري بهینه از مراتع با درنظر گرفتن درآمدها و هزینههاي خارج از مرتع اندازه اقتصادي در صورت استفاده مخلوط بز و گوسفند
(هکتار) اندازه اقتصادي در اندازه اقتصادي در
تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار تعداد بهرهبردار
بهینه بهینه بهینه صورت استفاده صورت استفاده
(گله گوسفند) (گله بز) (گله مخلوط بز و گوسفند) گوسفند بز
(هکتار) (هکتار) مساحت قابل
تعلیف سامان عرفی
107 114 89 7/2 6/8 8/6 775/2 شورباریک
155 165 130 11/1 10/5 13/4 1736/2 موردفل
168 178 140 3/4 3/2 4 570/4 حصار
160 169 133 7/2 6/8 4/68 1154 امیرآباد
168 178 140 2/2 2/1 2/7 383 بن کنار

168 178 140 5/2 4/9 6/2 874/8 کلاسرمورد
160 170 133 5/9 5/6 7/1 953/5 بیشه شیرین
168 178 140 5/8 5/5 7 980 شیرین آب
مرتع نشان داد که متوسط تعداد دام و تعداد بهرهبردار در منطقـهبیش از توان تولید مراتع و ظرفیـ ت مرتـع مـیباشـد. همچنـین متوسط سطح مرتع اختصاص یافته به هر بهرهبردار براي استفاده پایدار از مرتع نیز در طرحهاي مرتعداري جاري، کمتـر از حـدبهینه و اندازه اقتصادي میباشد.

بحث و نتیجهگیري
تعداد زیاد دام و دامــدار در منطقــه مــورد مطالعــه، سطوحواحدهاي بهرهبرداري را بهشدت تحت تأثیر خـود قـرار داده وبهدلیل عـدم کفا یـ ت درآمـدها ي ناشـی از مرتعـدار ي، همـوارهبهرهبرداران با فقر مواجه بوده و لذا خروج از آسـتانه خـط فقـربراي بهرهبرداران موجود در شرایط فعلی دشوار خواهد بود. بـاتوجه به تخریبهاي صورت گرفته ناشی از فشار چراي دام در منطقه مورد مطالعه، انجام این تحقیق ضرورت داشت تا با تعیین اندازه بهینه اقتصادي مراتع براي دامداران، بتوان زمینهسازيهاي لازم بهمنظور تشکیل واحدهاي مرتعـداري اقتصـادي را فـراهمنموده و از این طریق ضمن تعدیل فشار چراي دام، از تخریـ ب بیشتر مراتع جلوگیري شده و شرای ط بهرهبرداري پایـ دار فـراهمگردد. در طراحی واحدهاي بهره بـرداري مرتعـی بـراي نیـ ل بـهاندازه بهینه، مسائل اقتصادي، اجتماعی و اکولوژیـ ک از عوامـلمؤثر و غیرقابل اغماض بوده که باید مـورد توجـه جـدي قـرارگیرند. بررسی وضعیت کـاربري اراضـی نشـان داد کـه حـدود6/1051 هکتار از سطح کل منطقه به اراضی کشاورزي و سـایر کاربريهاي غیرمرتعی اختصاص دارد و از ای نـرو بـا توجـه بـهاینکه سطح زیادي از عرصه از شرایط مناسب بـراي چـراي دام خارج میشود، بایـ د تمهیـ دات لازم را بـراي کـاهش فشـار بـه عرصه باقیمانده درنظر گرفت. تعداد کل بهرهبرداران موجود در منطقه مورد مطالعه 169 خانوار بوده که با عنایت به سـطح کـلمراتع قابل تعلیف که معادل 1/7427 هکتار در قالـب 8 سـامانعرفی بهرهبرداري میباشد، متوسط سطح اختصاصی مرتع به هر بهرهبردار در شـرایط و وضـع یت موجـود حـدود 9/43 هکتـارمیباشد. با توجه به اندازه بهی نه بهدست آمده جهت واحـد هـاي بهرهبرداري مرتعی در منطقه، مقایسه بی ن طرح هـاي مرتعـداري اجرا شده و مطالعه صورت گرفته از نظر تعداد دام مجاز، تعـدادبهرهبردار و متوسط سطح مرتع نشان داد که متوسط تعداد دام و بهرهبرداري از کلیه واحدها در حال حاضر غیراقتصادي بـوده ونیاز به کاهش دامدار تا رسیدن به اندازه مطلـوب در هـر واحـدعرفی میباشد. این نتایج بیانگر آن است که در شـرا یط کنـون ی، س هم خانواره ا از اراض ی مرتع ی پاس خگوي نیازه اي آنه ا نمیباشد که ای ن یافته با نتایج تحقیقات دیگران هم خـوانی دارد (11، 12 و 14). مقای سه یافتههاي تحقیـ ق حاضـر بـا تحقیقـاتدیگران درخصوص اندازه مناسب گله و سـطح به ینـه مرتـع درمناطق مختلف در جدول 8 منعکس گردیده است.
همانگونه که در این جدول ملاحظه میشود در مناطق مختلـفکشور با توجه به وجود خرده نظـام هـاي مختلـف اکولوژ یـ ک، اقتصادي و اجتماعی، اندازههاي مختلفی بهعنـوان انـدازه بهینـهواحدهاي بهرهبرداري مرتعی مشخص گردیده است. تاملینسـونو همکاران (23) اعلام داشـته انـد انـدازه واحـدهاي مرتعـی در اختیار و مالکیت هر شـخص، تحـت تـأثیر نـوع بهـرهگ یـري از اراضی یاد شده قرار دارد و نوع بهرهگیري ن یـز در انـدازه مـوردنیــــ از مــــؤثر اســــت. ایشــــان در تحقیقــــی کــــه در ساوانهاي نیمهخشک منطقه کوازولو – ناتـال آفر ی قـاي جنـوبی انجام دادند به این نتیجه رسیدند که اراضی مرتعی که گسـتره اي کمتر از 1000 هکتار دارد، نمیتوانـد درآمـد اقتصـادي و سـودمناسبی را ایجاد نماید. نوسانات اندازه بهینه اقتصادي در مناطقی با شرایط متفاوت اکولوژیک و اقتصـاد ي- اجتمـاعی بـه حـدي است که بهعنوان مثـال پـین و همکـاران ( 22) انـدازه مطلـوب وسعت اراضی براي هر خانوار را 303 هکتـار بیـ ان نمـودهانـد.بدیهی است فرهنگ و دانش بومی مردم هر منطقـه در نحـوه ونوع استفاده از منابع طبی عـی نیـ ز بـر انـدازه مطلـوب اقتصـادي واحدهاي بهرهبرداري مؤثر است. متقابلاً همانگونه که گالوین و آتورنتون (20) بیان نمودهاند در مناطقی که سهم سرانه اعضـاي خانوار از اراضی مرتعی و کشـاورزي و همچنـین تعـداد واحـددامی بهازاي اعضاي خانوار بیشتر باشد، امنیـت غـذایی و رفـاه
تعداد بهرهبردار در منطقه بیش از تـوان تول یـد و ظرف یـت مرتـعشبانی راحتتر ایجاد شده و بهرهبرداري اصولی از منابع طبیعی بوده و مساحت مراتع در اختیار هر دامدار در شـرا یط فعلـی در صورت میگیرد.
کلیه سامانهاي عرفی کمتر از اندازه بهینـه مـیباشـد. در نت یجـه نتایج ارزیابی معیار درآمد به هزینـه ( BCR) نشـان داد ایـن
جدول 8. یافتههاي تحقیق در مقایسه با تحقیقات دیگران درخصوص اندازه بهینه گله و مرتع
اندازه مناسب مرتع
(هکتار) اندازه مناسب گله(واحد دامی) محل انجام تحقیق سال تحقیق نام
60 169 آذربایجان شرقی 1379 انصاري و همکاران (9)
200 203 اصفهان- شهرستان سمیرم 1379 آقاخانی (1)
530 127 فارس و کهگیلویه و بویر احمد 1379 ازکیا (7)
120 142 چهار محال و بختیاري 1382 محمدي و همکاران (28)
متوسط 268-375 250-200 لرستان 1383 ارزانی و همکاران (4)
350 550 ارومیه 1389 میلادفر و همکاران (36)
متوسط 136 گوسفند 146 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول*
متوسط 137 بز 186 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول
متوسط 174 گله مخلوط 168 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت اول
متوسط 131 گوسفند 140 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت
متوسط 166 بز 178 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت دوم
متوسط 157 گله مخلوط 159 مرغا- ایذه 1392 نتایج این تحقیق در حالت دوم
* اتکاي صرف به درآمد دامداري در مرتع و** با درنظر گرفتن سایر منابع درآمدي

معیار براي گوسفند 3/1 و براي بز 26/1 میباشد. ایـ ن رقـم درتحقی ق میلادفر و همکاران در ارومیـ ه در سـال 1386 بـ ه میـ زان 13/1 بهدست آمـد ه اسـت ( 18). بـالاتر بـودن میـ زان BCR در تحقیق حاضر نسبت به مطالعه میلادفر و همکاران بیـ انگر بـازدهاقتصادي بیشتر دامداري مرتعی در مراتـع منطقـه مـورد مطالعـهمیباشد. بدیهی است در صورت تعدیل تعداد دام در منطقـه تـاحد مطلوب اقتصادي، بهرهوري این فعالیت اقتصادي بـه م یـ زان بیشتري ارتقا خواهد یافت.
در این مطالعه با توجه به محدودیت هـاي موجـود، از آمـارتولید مرتع در یک سال میانگین بهمنظور محاسبه ظرفیـ ت چـرااستفاده شد. ضرورت دارد در مطالعات بعدي، ضمن تهیـ ه آمـاربلند مدت تولید، از متوسط خـوب تول یـ د در سـطح ت یـپ هـاي مرتعی منطقه که در یک دوره آماري قابل قبول اندازهگیري شده بهمنظور محاسبه ظرفیت چرا استفاده شـود. ارزانـی و همکـاران(4) و معتمدي (15) نیز در تحقیقات خود به این موضوع اشاره نمودهاند که در حالت استفاده از آمار بلند مدت، ظرفیت برآورد شده بهگونهاي خواهد بود که در شـرا یط خشکسـال ی، در عـ ین اینکه به پوشش گیاهی صدمه وارد نمیشود دامدار هـم متوجـهخسارت چندانی نشده و ناگزیر به فروش بیش از اندازه دامهاي خود نخواهد شد.
با توجه به یافتههاي محققان دیگـر کـه در شـرایط کنـون ی، وضـعیت اکولوژیـک مراتـع داراي طـرح مرتعـداري را از نظـر شاخصه هـاي مختلـف اکولوژ یـ ک، بهتـر از مراتـع فاقـد طـرحمرتعداري بیان نمودهاند (7 و 10)، لازم اسـت در منطقـه مـوردمطالعه نیز تهی ه طرحهاي مرتعداري بـراي مراتـع فاقـد طـرح واصلاح وضعیت در مراتع داراي طرح در اولویت برنامههاي این بخش قرار گیرد. این مسأله بـه ویـ ژه بـا توجـه بـه بـی نظمـی و آشفتگی قابل مشاهده در نحوه بهرهبرداري از مراتع این منطقه و اسـ یر منـاطق زاگـرس و همچنـین وابسـتگی زنـدگی معیتشـ ی دامداران و بهرهبرداران محلی بـه مراتـع، داراي اهم یـت ز یـادي میباشد. در حال حاضر در تمامی سامان هـاي عرفـی در کشـورملاك صدور پروانههاي چراي دام دسـتورالعمل مم یـزي مرتـعبوده که صرفاً تکیه بر مسائل فنی داشته و نقش و جایگاه مسائل اقتصادي و اجتماعی در آن کمرنگ دیده شـده اسـت. پیشـنهادمیگردد براي جلوگیري از ادامـه وضـع موجـود، در واگـذاري مراتع به دامداران، شرایط بهینـه اقتصـادي بـه منظـور بهـرهوري بیشتر این بنگاهها مدنظر قرار گرفته و با توجه بـه انـدازه بهینـهمرتع و حداقل تعداد دام مورد نیاز براي رفع نی ازهـاي دامـدارانصورت پذیرد. در این راستا میتوان دامداران خرده پا را حـذفنموده و زمینه اشتغال آنان در بخشهاي دیگر را فراهم نمود.
اجرایی نمودن یافتههاي این تحقیـ ق و تحقیقـات مشـابه درزمینه رعایت تعادل سطح بهره بـرداري بـا شـرایط اکولوژیـ ک و اقتصادي- اجتماعی، میتواند بهرغم پیچیدگی هـاي موجـود درمسـیر اجـرا (21)، زمینـه را بـراي توجـه بـه سـایر جنبـهاهـ ي بهرهبرداري از مراتع و همچنین تکنولـوژ ي هـاي قابـل اسـتفادهبهمنظور مدیریت بهتر این عرصهها فراهم نماید. بهعنوان مثـال،توجه به سایر جنبههاي درآمدزاي مراتع ماننـد بهـره بـرداري از محصولات فرعی و دارویی، گردشگري و پرورش زنبور عسـل

منابع مورد استفاده
کمک خواهد کرد تا میزان درآمد در واحد سطح افزای ش یافته و ضمن رعایت اندازه بهینـه، تعـداد بهـره بـردار بی شـتري بتواننـدمعیشت خود را از این محـل تـأمین نماینـد. همچنـین چنانچـهبهمنظور پیشگیري از تجاوز دامداران و بهرهبرداران غیرقانونی به عرصههاي مرتعی که مسـبب بسـیاري از تخر یـبهـا در سـطحمراتع کشور میباشد، سیاستهاي تحدید مکانیکی حدود مراتع با کمک شیوههایی مانند حصارکشی در دستور کـار قـرار گیـ رد می توان هزینههاي اجرا و پیادهسازي ایـ ن تکنولـوژ يهـا را نیـ ز بهعنوان هزینههاي بنگاه مرتعداري لحاظ نمـوده و انـدازه بهینـهمرتع را با درنظر گرفتن آن تعیین نمـود بـه گونـهاي کـه ضـمنمحصور نمـودن عرصـه هـاي مرتعـی، ایـ ن عملیـ ات از توجیـ ه اقتصادي کافی نیز برخوردار باشد. ضرورت این مسأله بهویژه با توجه به گستردگی عرصهها و اندازه بـزرگ سـایز مطلـوب کـهکنترل مستمر انسانی را با مشکل مواجه میسازد، بـ یش از پـ یش نمایان میگردد.
آقاخانی، ر. 1379. مقایسه کارائی اقتصادي طرحهاي مرتعداري اجرا شده با وضعیت قبل از آن در شهرستان سمیرم اصفهان.
پایاننامه کارشناسی ارشد، مجتمع آموزش عالی امام خمینی.
ارزانی، ح.، ع. مهرابی، ح. آذرنیوند و ع. نیکخواه. 1383. حداقل مساحت مورد نیاز دامداران عشایري استان لرستان. مجموعه مقالات سومین همای ش ملی مرتع و مرتعداري در ایران، انجمن مرتعداري ایران، کرج، شهریور 1383.
ارزانی، ح.، ح. آذرنیوند، ع. مهرابی، ع. نیکخواه و ل. فاضل دهکردي. 1386. حداقل مساحت مرتع مورد نیاز دامداران استان سمنان. مجله پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی 74: 113- 107.
ارزانی، ح.، ب. اصلانپنجه، ع. طویلی، م. ع. زارع چاهوکی و ع. مهاجري. 1393. ظرفیت چراي کوتاه مدت و بلند مدت مراتع منطقه سمیرم استان اصفهان. نشریه مرتعداري 1(3): 20-1.
ازکیا، م. 1379. طرح بررسی تطبیق ابعاد اجتماعی- اقتصادي و فنی نظامهاي بهرهبرداري از مراتع با تأکید بر نظام تعاونی در استانهاي آذربایجان شرقی و کردستان. دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، 374 ص.
انصاري، ح.، م. تبریزي و م. ازکیا. 1379. طرح بررسی تطبیقی ابعاد اجتماعی- اقتصادي و فنی نظامهاي بهرهبرداري از مراتع با تأکید بر نظام تعاونی در استانهاي آذربایجان شرقی و کردستان، جلد یازدهم (سنتز، مقایسه تطبیقی و بین استانی نظامهاي بهرهبرداري از مراتع)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، 294 ص.
برهانی، م.، ح. ارزانی، م. بصیري، م. ع. زارع چاهوکی و م. فرحپور. 1393. بررسی اثر طرحهاي مرتعداري بر پوشش گیاهی مراتع در شهرستان سمیرم استان اصفهان. فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران 21(3): 540-530.
خدادادکاشی، ف.، ف. باقري، ح. حیدري و ا. خدادادکاشی. 1381. اندازهگیري شاخصهاي فقر در ایران: کاربرد انواع خط فقر، شکاف فقر، شاخص فقر، گروه پژوهشی آمارهاي اقتصادي.
خواجهالدین، س. ج. و م. بصیري. 1373. پیشگفتار. مجموعه مقالات اولین سمینار ملی مرتع و مرتعداري در ایران، سازمان جنگلها و مراتع کشور و دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان، 488 ص.
دهداري، س.، ح. ارزانی، ح. موحد، م. ع. زارع چاهوکی و ح. شعبانعلی فمی. 1393. کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در مقایسه وضعی ت بهرهبرداري مراتع طرحدار و بدون طرح شهرستان سمیرم. فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران 21(3): 393-
.383
رنجبر، ح. 1388. تعیین حداقل اندازه اقتصادي طرحهاي مرتعداري (مطالعه موردي: شهرستان نکا). پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
ساسولی، م. 1386. تعیین اندازه بهینه اقتصادي بهرهبرداري در طرحهاي مرتعداري استان تهران. پایاننامه کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد کشاورزي، دانشگاه تهران.
محمدي، ع. 1389. تعیین اندازه واحدهاي بهرهبرداري مرتعی با استفاده از عوامل اکولوژیک- اقتصادي- اجتماعی در حوزه آبخیز شمالی رودخانه کوهرنگ. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی اصفهان.
محمدي، ع.، س. ج. خواجهالدین و س. ا. خاتون آبادي. 1386. تعیین اندازه واحدهاي بهرهبرداري مرتعی با استفاده از عوامل اکولوژیکی- اقتصادي اجتماعی در حوزه آبخیز شمالی رودخانه کوهرنگ، مجله علوم و فنون کشاورزي و منابع طبیعی 40(ب):

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

.425 -436
معتمدي، ج. 1390. برآورد ظرفیت چراي کوتاه مدت و بلند مدت مراتع بهمنظور تعادل دام و علوفه، پایاننامه دکتراي مرتعداري، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، 273 ص.
مرکز آمار ایران. 1390. چکیده نتایج طرح آمارگیري هزینه و درآمد خانوارهاي شهري و روستایی. دفتر جمعیت، نیروي کار و سرشماري.
سازمان جهاد کشاورزي استان خوزستان. 1385. مطالعات تفصیلی- اجرایی آبخیزداري حوضه مورد غفار هلایجان ایذه. جلد 5،
101 ص.
میلادفر، ح.، ح. بارانی، ر. جولایی و پ. ریاضیفر. 1389. بررسی و تعیین اندازه بهینه واحدهاي بهرهبرداري مرتعی بر پایه بهرهوري اقتصادي و پایداري اجتماعی (بررسی موردي: مراتع شهرستان ارومیه). نشریه مرتع و آبخیزداري، مجله منابع طبیعی ایران 63(1): 188- 105.
.91 Crosthwite, J., N. Maclod and N. Malcom. 1997. Theory and practice in natural resource management. Proceedings of the Australian Association for Social Research, Charls Start University, Wegga.
.02 Galvine, K. A. and P. K. Athornton. 2001. Human ecology, economics and pastoral household modeling. (chapter
8), PP. 105-124. In: Boone, R. B. and M. B. Coughenour, (Eds.), A System for Integrated Management and Assessment of East African Pastoral Lands, Balancing food security, wildlife conservation and ecosystem integrity,.
Final Report to the Global livestock CRSP.


دیدگاهتان را بنویسید