(1- ایستگاه گلزار، 2- ایستگاه کلگاه و 3 – ایستگاه اشکفت کره)
تمام طول سال نشان داده شد. در نهایت براي محاسبه HSI کل از روش میانگین هندسی استفاده شد (13).
1
[1] HSI  (SIV1 SIV2  … SIV )n n دراین رابطه n تعداد متغیر است. SIV: درجه مطلوبیت زیستگاه براي متغیر 1، SIV: درجه مطلوبیت زیسـتگاه بـراي متغیـر 2 و SIVn: درجه مطلوبیت زیستگاه براي متغیر n میباشد.

نتایج
ارزیابی زیستگاه سنجاب ایرانی براساس رتبهدهی به متغیر هـاي میانگین شیب غالب، جهت جغرافیایی، ارتفـاع ، تـراکم پوشـش گیاهی، ارتفاع درخت، قطر برابر سینه درختان بلوط، سطح تـاج پوشش درختان، فاصله از جـاده ، فاصـله از روسـتا و فاصـله از رودخانه در3 ایستگاه انجـام شـد و مجمـوع کـل ارزشهـا 30 تعیین شد. بهعبارت دیگـر، حـداکثر امتیـازي کـه هـر ایسـتگاهمیتواند کسب کند 30 است. سپس، به هر یک از ایـن متغیرهـامطابق جدول 1 در هر ایستگاه امتیازي تعلق گرفت (جدول 2). بهطور مثال امتیاز 3 براي متغیر شیب در ایستگاه گلزار بهمعنـاي ایــن اســت کــه میــانگین شــیب ایســتگاه گلــزار کمتــر ازچهارده درصد بوده است.
در نهایت از مجموع امتیازات کلیه متغیرهـا در هـر بخـش،درجه ارزش بهدست آمد (جـدول 3). سـپس، براسـاس درجـه ارزشی که هر ایستگاه کسب کرده نمایه مطلوبیـت طبـق رابطـه
جدول 1. دامنه تغییرات ارزش متغیرهاي زیستگاهی سنجاب ایرانی در منطقه جنگلی سروك
3
(خوب) 2
(متوسط) 1
(ضعیف) متغیرهاي زیستگاهی
1800 -2400 <1800 2400< طبقات ارتفاع (متر)
غرب و جنوب شرق بدون جهت و شمال طبقات جهت

<14 14-45 45< طبقات شیب (درصد)
2-4 <2 4< تراکم پوشش گیاهی (میانگین تعداد درخت در پلاتها)
6-8 <6 8< ارتفاع درخت
80 -169 <169 <80 قطر درختان بلوط (سانتیمتر)
30-35 <30 35< سطح تاج پوشش درخت (مترمربع)
3899 -4400 <3899 4400< فاصله از جاده (متر)
3100 -3313 <3100 3313< فاصله از روستا (متر)
2000 <2000 2000< فاصله از رودخانه

جدول 2. امتیازات کسب شده هر یک از متغیرها در هر ایستگاه
ایستگاه اشکفت کره ایستگاه کلگاه ایستگاه گلزار متغیرهاي زیستگاهی
2 2 3 طبقات شیب (درصد)
3 2 2 طبقات جهت
3 3 3 طبقات ارتفاع (متر)
1 2 3 تراکم پوشش گیاهی (درصد)
2 1 3 ارتفاع درختان بلوط (متر)
1 3 3 قطر درخت (سانتیمتر)
2 2 3 سطح تاج پوشش (مترمربع)
1 2 2 فاصله از جاده (متر)
2 2 1 فاصله از روستا (متر)
2 2 2 فاصله از رودخانه (متر)
19 21 25 مجموع امتیازات متغیرها در هر ایستگاه
30 30 30 جمع ارزشها

زیر محاسبه شد:
درجه ارجمع زش ارزشکسبها شده

= نمایه مطلوبیت براي آزمون مدل HSI باید مهمتـرین متغیرهـا بـراي انجـام

جدول 3. درجه ارزش ایستگاهها
نمایه مطلوبیت درجه ارزش نام ایستگاه
0/83 25 گلزار
0/70 21 کلگاه
0/63 19 اشکفت کره

محاسبات انتخاب شـوند. مهـمتـرین متغیـرهـا در ایـن مطالعـهبراساس مطالعات انجام گرفته شامل: میانگین شیب غالب، قطـربرابر سینه درختان بلوط، تراکم پوشش گیاهی فاصله از جـاده وارتفاع درخت از بین 10 متغیر ارائه شده برگزیده شدند (1، 4 و 21). سپس نمایه مطلوبیت براي 5 متغیر زیسـتگاهی ذکـر شـدهطبـق رابطـه 1 محاسـبه شـد کـه در آن 5=n مـیباشـد. بـراي مدلسازي در این پژوهش از میانگین هندسی اسـتفاده شـد. بـه اینصورت که حاصلضرب مطلوبیت 5 متغیر درنظر گرفته شده به توان کسري که مخرج آن پنج است، نمایه مطلوبیت زیستگاه هر ایستگاه را نشان میدهد:

HSI  (SIV1SIV2SIV3SIV4SIV )5 15

بر این اساس محاسبات مربـوط بـه تعیـین نمایـه مطلوبیـت زیستگاه براي سنجاب ایرانی یا بهعبارتی آزمون مـدل بـه شـرح زیر است: در ایستگاه گلـزار نمایـه مطلوبیـت بـراي متغیـر اول(SIV) برابر با 1، متغیـر دوم ( SIV ) برابـر بـا 1، متغیـر سـوم
(SIV) برابر با 1، متغیر چهارم (SIV) برابر با 1 و متغیر پـنجم
(SIV) برابر با 66/0 میباشد. در ایستگاه کلگاه نمایه مطلوبیت متغیـرهـا برابـر بـا: 66/0، 66/0، 33/0، 1، 66/0 بودنـد. نمایـه مطلوبیـت زیسـتگاه در ایسـتگاه اشـکفت کـره بـراي متغیـرهـا بهترتیب 66/0، 33/0، 66/0، 33/0، 33/0 محاسبه شـد. سـپس،براساس رابطه شماره 1، مقادیر HSI هر یک از این ایسـتگاه هـا به ترتیب: ایستگاه گلزار 92/0، ایستگاه کلگـاه 62/0 و ایسـتگاهاشکفت کره با نمایه مطلوبیت 43/0 بهدست آمد (جدول 4). در جدول 5 رابطه بین متغیرهاي زیستگاهی و نیازمنديهاي زیستی سنجاب ایرانی نشان داده شد. در آخر نمایه مطلوبیت هریـک ازمتغیرها در هریک از زیستگاهها برآورد شد. رابطه بین متغیرهاي زیستگاهی که در ارزیابی زیستگاه بهکار گرفته شدند با نیازهاي زیستگاهی سنجاب ایرانی بهصورت نمودار درختی براي تمامی فصول و براي تیپ پوششی جنگلی ارائه شد (شکل 2).

بحث و نتیجهگیري
دراین مطالعه جهت ارزیابی زیستگاه سنجاب ایرانـی در منطقـهجنگلی سروك 10 متغیـر زیسـتگاهی رتبـه دهـی شـدند. بـدینصورت که عدد 3 نشاندهنده وضعیت خوب، عدد 2 وضـعیتمتوسط و عدد 1 وضعیت ضـعیف را نشـان داد و مجمـوع کـلارزشها 30 تعیین شد. بههر یک از این متغیرها که مطابق روش فوق رتبهبندي شدند در هر ایستگاه امتیـازي تعلـق گرفـت. درآخر از مجموع امتیازات کلیه متغیرها، درجه ارزش هر ایسـتگاهبهدست آمد. نتایج نشان داد که در منطقه مورد مطالعه، ایسـتگاهگلزار امتیاز 25، ایستگاه کلگاه امتیاز 21 و ایستگاه اشکفت کـرهامتیاز 19 را کسب کردند. سپس براساس درجه ارزشی کـه هـر ایستگاه کسب نمود نمایه مطلوبیت ایستگاهها محاسبه شـ د کـهایستگاه گلزار با نمایه مطلوبیت 83/0 بهتـرین و مطلـوبتـرینزیستگاه براي سـنجاب ایرانـی بـود. ایسـتگاه کلگـاه بـا نمایـهمطلوبیت 70/0 داراي شرایط متوسطی براي زیسـت ایـن گونـهبـود.
ایستگاه اشکفت کره با نمایه مطلوبیت 63/0 نامطلوبتـرینشرایط را براي زندگی سنجاب ایرانی فراهم کـرده بـود. سـپسیک مدل محلی نمایـه مطلوبیـت زیسـتگاه بـراي ایـن گونـه وبهمنظور آزمون نمایه مطلوبیت با درنظر گرفتن 5 متغیر ارائه شد (رابطه 1). در ارزیابی ایستگاههاي مربوطه با این مـدل ایسـتگاهشماره یک با نمایه مطلوبیت 92/0 مناسبترین بخش، ایسـتگاهشماره دو با نمایه مطلوبیت 62/0 شرایط متوسط و بخـش سـهبا نمایه مطلوبیت 43/0 نـامطلوب تـرین شـرایط را بـراي گونـهفراهم کرده بودند. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که آزمون مـدلمحلی نمایه مطلوبیت زیستگاه نتیجه مشابهی را نسبت به نمایـهمطلـوبیتی کـه ارزیـابی شـد نشـان مـی دهـد. طبـق نتـایج ایـن مطالعه بهترین زیستگاه براي سنجاب ایرانی در منطقـه جنگلـی سروك مناطقی با شیب کمتر از 14 درصد، ارتفاع 2100-1800 متر میباشد. اقطاري نیز در مطالعهاي که روي سـنجاب ایرانـیدر منطقه حفاظت شده دنا انجام داد نشان داد که زیسـتگاه هـا ي مطلــوب ســنجاب ایرانــی در در ارتفاعــات بــالاي 1800 و شیبهاي کم قرار دارد (1). علاوه بر این تراکم پوشش گیـاهی،ارتفاع درخت، قطر درختان بلوط، سطح تاج پوشـش درختـان،فاصله از جاده، فاصله از روستا و فاصله از رودخانه پارامترهاي مهمی در انتخاب زیستگاه سنجاب ایرانـی هسـتند. ایـن جـانور زیستگاههاي جنگلی با تراکم متوسط تا زیاد درختان را تـرجیح
جدول 4. محاسبات مربوط به تعیین نمایه مطلوبیت زیستگاه سنجاب ایرانی (آزمون مدل)
متغیر پنجم HSI
SIV کل هر ایستگاه متغیر چهارم
SIV متغیر سوم
SIV متغیر دوم
SIV متغیر اول
SIV شماره ایستگاه
0/92 0/66 1 1 1 1 1
0/62 0/66 1 0/33 0/66 0/66 2
0/43 0/33 0/33 0/66 0/33 0/66 3
نجاب ایرانی ه در مدل مطلوبیت س رهاي بهکار گرفته شد دول 5. مطلوبیت متغی ج

نمایه مطلوبیت هر یک از متغیرها در هر یک از بخشها روش اندازهگیري نیازمنديهاي زیستی نوع متغیر زیستگاهی علامت متغیر
SI
SI
SI براساس نقشه میانگین شیب منطقه پناه شیب SIV
SI
SI
SI براساس میانگین تعداد درختان در پلات پناه تراکم پوشش گیاهی SIV
SI SI SI اندازه با چوب مدرج پناه ارتفاع درختان بلوط SIV
SI SI
SI اندازهگیري با متر نواري پناه قطر درخت SIV
SI
SI
SI براساس نقشه فاصله نقاط حضور از جاده پناه فاصله از جاده SIV
SI * با اندکس n یعنی نمایه مطلوبیت ایستگاه n براي آن متغیر

میدهد (6) که متوسط ارتفاع و قطر درختان به ترتیب 8-6 متر و 169-80 سانتیمتر میباشند (1). سنجابها آشیانه خود را در داخل تنه درختان بلـوط کهنسـال بـا تـاج پوشـش نسـبتاً زیـادمیسازند تا علاوه بر تأمین مواد غذایی مورد نیاز، آنها را از دید طعم هخ وران (پرن دهه اي ش کاري) محافظ ت نمای د (19). مدلسازي مطلوبیت زیستگاه سنجاب ایرانی در استان کهگیلویه و بـویر احمـد (4) و کردسـتان (21) نشـان داد کـه متغیرهـاي پوشش اراضی (جنگلی)، اقلیم، فاصله از جاده و رودخانه نقـشمهمـی در انتخـاب زیسـتگاه سـنجاب ایرانـی ایفـا مـیکننـد و جلوگیري از تغییر کاربري جنگل به سایر کـاربري هـا و کـاهش

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تراکم جنگل بهعنوان راهبرد حفـاظتی ایـن گونـه معرفـی شـدهاست (22).
بهدلیل بکر بودن نسبی بخـش شـماره 1 (ایسـتگاه گلـزار)، وضـعیت توپوگرافی (شیب و جهت) منطقه و دسترسـی کمتـر روستاییان به این بخش بهدلیل صعبالعبور بودن و عدم وجـود جاده آسفالته، ایـن بخش در مقایسه با سایر بخشها از نظر بـالا بـودن کیفیـت متغیرهاي مورد نیاز براي زیست سنجاب ایرانـی از اهمیـت بیشـتري برخـوردار اسـت. متأسـفانه تـاکنون هـیچ مطالعهاي مبنی بر انتخاب زیستگاه سنجاب ایرانی در این منطقه صورت نگرفته است. بهطور کلی با توجه به مناسب بودن منطقه جنگلی سروك از لحاظ دارا بودن پارامترها ي مؤثر براي زیست

منابع مورد استفاده

شکل 2. نمودار درختی ارزیابی زیستگاه سنجاب ایرانی براي تمام فصول با درنظر گرفتن متغیرهاي مؤثر
سنجاب ایرانی، وجود تعداد کثیري از این جانور در این منطقـهو با توجه به نقش مهم این گونـه بـا ارزش در احیـا و تجدیـدنسل جنگل پیشنهاد میشود این منطقه بهعنوان زیسـتگاه گونـهشاخص جنگلهـا ي زاگـرس تحـت حفاظـت سـازمان محـیطزیست قرار گیرد. علاوه بر این، با توجه به اینکه هرساله تعـدادبسیار زیادي سنجاب ایرانی در این منطقـه توسـط متخلفـان بـهاسارت در میآید اعطاي عناوین حفاظتی به منطقه، نظیر منطقـهشکار ممنوع و یا منـاطق حفاظـت شـده مـی توانـد در افـزایشنظارت سازمان محـیط زیسـت بـر ایـن امـر در ایـن زیسـتگاهارزشمند کمک مینماید.
اقطاري، ح.1393. مدلسازي مطلوبیت زیستگاه سنجاب ایرانی بهکمک روش تحلیل عاملی آشیان بوم شناختی در منطقه حفاظـتشده دنا، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم پایه و کشاورزي، دانشگاه پیام نور تهران.
پهلوانی، ع. 1383. ارزیابی زیستگاه قوچ و میش اوریال در پارك ملی گلستان. مجله محیط شناسی 35: 8-1.
خاکی صحنه، س.، ا. علیزاده شعبانی، م. م. میرسنجري، م. کابلی، ز. نوري و ب. فتاحی. 1390. ارزیابی زیستگاه پایکاي افغانی بـااستفاده از روشهاي رگرسیون منطقی دوتایی و.HEP مجله محیط زیست جانوري 3: 10-1.
خلیلی، ف.1392. مدلسازي مطلوبیت زیستگاه سنجاب ایرانـی در اسـتان کهگیلویـه و بویراحمـد، پایـاننامـه کارشناسـی ارشـد،دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
سلمان ماهینی، ع. 1373. ارزیابی زیستگاه قوچ و میش در اندوختگاه زیست سپهر توران با تأکید بر کاربرد عکسهاي مـاهوارهاي.
پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.
صادقی، م. 1392. آشکارسازي تغییرات زیستگاه سنجاب ایرانی در استان کردستان، پایاننامـه کارشناسـی ارشـد، دانشـکده منـابعطبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
ضیایی، ه. 1388. راهنماي صحرایی پستانداران ایران، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، تهران.
کرمی، م.، ب. حسنزاده کیابی، ع. سلمان ماهینی و م. پناهنده. 1387. ارزیابی زیستگاه قرقاول معمولی در زیستگاه توتستان اسـتان گیلان براساس روش هپ. مجله علمی پژوهشی گیاه و زیستبوم (14): 40-25. 9. کرمی، م.، ب. ریاضی و ن. کلانی. 1385. ارزیابی زیستگاه کفتار ایرانی در پارك ملی خجیر و ارائه مدل مطلوبیت بهکمـک روش
HEP. مجله علوم محیطی 11: 86-77.
10. گلزار، ا.، ب. جومردیانی و ع. پورشیرزاد. 1391. ارزیابی زیسـتگاه بـز و پـازن در منطقـه حفاظـت شـده تنـگ سـولک بـهکمـکروشHEP، اولین همایش ملی حفاظت و برنامهریزي محیط زیست، اسفند 1391، دانشگاه آزاد همدان.
.11 Albayrak, I. and A. Arslan. 2006. Contribution to the taxonomical and biological characteristics Sciurus anomalus in Turkey (Mammalia: Rodentia). Turkish Journal of Zoology 30 (1): 111-116.
.21 Amr, Z. S., E. Eid, M. A. Qrqaz and M. A. Baker. 2006. The status and distribution of the Persian squirrel (Sciurus
.31 Burgman, M. A., D. R. Breininger, B. W. Duncan and S. Ferson. 2001. Setting reliability bounds on habitat anumalus) in Dibbeen nature reserve, Jordan. Zoologische Abhandlungen 55: 199-207. suitability indices. Ecological Applications 11: 70-78.
.41 Elith, J. and J. R. Leathwick. 2009. Species distribution models: ecological explanation and prediction across space and time. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 40: 677-697.
.51 ESM. 1981. Fish and Wildlife Services. 103 ESM: Standards for the Development of Habitat Suitability Index. Available from USFWS Website at https://www.fws.gov/policy/esm103.pdf.
.61 Fattahi, M. 1996. Investigation on the Zagros Quercus forests and the important deforestation parameters, first edition. Iranian Forest and Rrangelands Research Institute Press, 63 p.
.71 Guisan, A. and W. Thuiller. 2005. Predicting species distribution: offering more than simple habitat models. Ecology Letters 8: 993-1009.
.81 Guisan, A. and N. E. Zimmermann. 2000. Predictive habitat distribution models in ecology. Ecological modelling 135: 147-186.
.91 Khalili, F., M. Malekian and M. R. Hemami. 2016.Characteristics of den, den tree and sites selected by the Persian squirrel in zagros forests, western Iran. Mammalia 80(5): 567-570.
.02 Prins, H. and F. van Langevelde. 2008. Resource Ecology; Spatial and Temporal Dynamics of Foraging. Springer, 306 p.
.12 Sadeghi, M. and M. Malekian. 2016. The Persian squirrel of Kurdistan Province, western Iran: what determines its geographic distribution? Mammalia, DOI: 10.1515/mammalia-2015-0166.
.22 Sadeghi, M., M. Malekian and L. Khodakarami. 2016. Forest losses and gains in Kurdistan province, western Iran:
where do we stand? The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, DOI: 10.1016/j.ejrs.2016.07.001.
.32 Yigit, N., B. Krystufek, M. Sozen, A. Bukhnikashvili and G. Shenbrot. 2012. Sciurus anomalus. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species: Retrieved from http://www.iucnredlist.org/details/20000/0.


دیدگاهتان را بنویسید