که در این معادله، N: انـدازه جامعـه آمـاري یـا تعـداد زارعـین (2000 نفر بهرهبردار)، t :t استیودنت ضریب اطمینان (براسـاس احتمـال 95%)، 2S: واریـانس، d: دقـت احتمـالی مطلـوب و n:
حجم نمونه میباشد.
براساس روش ارائه شده در ایزو 14044 (11 و 24)، روش ارزیابی چرخه حیات در چهار گام تعریف اهداف و حوزه عمل مطالعه، ممیزي چرخه حیـات، ارزیـابی تـأثیر چرخـه حیـات وتلفیق و تفسیر نتایج محاسبه و تعیین شد (شکل 1).
در مرحله تعریـف اهـداف و حـوزه عمـل مطالعـه “واحـدکارکردي” معادل یک تن شلتوك درنظـر گرفتـه شـد (11). در مرحله دوم، اثرات زیست محیطی نظامهاي تولید برنج براساس استانداردهاي بینالمللی برآورد گردیـد ( 17) و میـزان مصـرفنهاده ها برحسب واحد کارکردي محاسبه شد (11 و 12). هدف از اجراي مرحله سوم، تجزیه و تحلیل کمی نتایج بخش ممیزي بود. بهمنظور ارزیـابی تـأثیر چرخـه حیـات، بـراي هـر یـک ازگروههاي تأثیر شامل اسیدي شدن، یوتریفیکاسـیون و گرمـایشجهانی، فاکتور مشخصسازي (CF) جداگانه تعریف شد.
پتانسیل اسیدي شدن بهصورت کی لوگرم دي اکسـید گـوگرد(2SO) بهازاي واحد کارکردي بیـان مـیشـود ( 11) و شـاخصمربوط به ایـن گـروه براسـاس میـزان ورود امـلاح و ترکیبـاتمعدنی به خـاك بـرآورد و براسـاس دياکسـید گـوگرد (2SO) یکسانسازي شد (9). از آنجا که منبع تشدید یوتریفیکاسیون در بـومنظـامهـاي خشـکی ورود آمونیـاك و اکسـیدهاي نیتـروژن (NOx) و در بومنظامهاي آبی ورود ترکیبات نیتروژنه و فسـفرهبه آبهاي سطحی میباشد (11)، لذا پتانسـیل یوتریفیکاسـیونبهطور جداگانه در دو زیرگروه بـوم نظـام هـاي خشـکی و آبـیبرآورد شد (9 و 11). پتانسیل گرمایش جهانی براي بیان میـزانمشارکت انتشار انواع گازهاي گلخانهاي در بـروز آلـودگیهـايزیست محیطی و تغییر اقلیم مورد استفاده قرار میگیرد (4). این گروه تـأثیر از طریـق بـرآورد میـزان تولیـد و انتشـار گازهـايگلخانـهاي شـامل دياکسـید کـربن، متـان و اکسـید نیتـروس، براساس معادل دياکسید کربن یکسانسازي شد (24). بـه ایـنترتیب، ابتدا سه گروه فوق ممیزي و تأثیر کارکرد بومنظـام هـايتولید برنج براساس میزان مصرف کود نیتـروژن (کمتـر از 190، 200-190، 210-200، 220-210 و بیشـ تر از 220 کیلـ وگرم نیتروژن در هکتـار) بـهصـورت کمـی تعیـین شـد. پـس از آن،شاخصها نرمالسازي شدند (معادله 2) (20 و 21).
340844995851

i Ni  Ii,refIi [2]
که در این معادله، EcoX: شاخص محیطی بـوم شـناخت بـهازاي
که در این معادله، Ni: مقدار نرمال شده شاخص مربوط به گروه واحد کارکردي (یک تن شلتوك)، Ni: مقدار نرمال شده مربـوط

شکل 1. چهارچوب ارزیابی چرخۀ حیات (23)
تأثیر i بهازاي واحد کارکردي تعریف شده (یک تن شلتوك)، Ii: مقدار محاسبه شده (غیرنرمال) شاخص مربوط به گـروه تـأثیر i (بهازاي یک تن شلتوك) و Ii,ref: مقدار شاخص مربـوط بـه هـرگروه تأثیر میباشد.
سپس شاخصهاي نرمال شده با استفاده از ضرایب مـوزونشدند تا شدت تأثیر آنها برحسب وزن (W) مربوط به هر گـروهتأثیر در محاسبات لحاظ گردد (معادله 3) (11):
Wijk 

CTijkijk که در آن، Wijk: وزن مربوط به شاخص i در منطقه j در سال k، Cijk: مقدار فعلی شاخص i در منطقه j در سـالk و Tijk: مقـدارهدف براي شاخص i در منطقه j در سال k میباشد.
در مرحله تلفیق و تفسیر نتـایج، شـاخص زیسـت محیطـی
تحت عنـوان شـاخص بـومشـناخت (Eco-X: Eco Index) کـهمعیار نهایی روش ارزیابی چرخه حیات و نشان دهنـدة مجمـوع اثرات زیست محیطی (تبعات منفی زیست محیطی) انتشار انواع آلایندهها و مصرف منابع غیرقابل تجدید میباشد، با اسـتفاده ازمعادله (4) محاسبه شد (11):
EcoX Ni W به هر گروه تـأثیر،Wi : وزن مربـوط بـه هـر یـک از مقـادیرNi میباشد.
بـراي سـنجش قابلیـت پایـایی (Reliability) پرسشـنامه از ضـریب آلفـاي کرونبـاخ (Cronbach’s Alfa) اسـتفاده گردیـد(14). پس از جمعآوري پرسشنامهها، دسـته بنـدي اطلاعـات ومحاسبات مربوطه با استفاده از نرمافزار Excel انجام و شکلهـابا استفاده از نرمافزار Sigma plot رسم شدند.

نتایج
نهادههاي مصرفی و عملکرد شلتوك و میانگین نهادههاي مـورداستفاده براي تولید یک تن شلتوك در جدول 1 نشان داده شـدهاست.

آلفاي کرونباخ
ضریب آلفاي کرونباخ بـراي مقیـاس اصـلی پرسشـنامه 85%=α محاسبه شد که نشاندهنده قابلیت اعتماد بالاي پرسشنامه بـودهاست.

عملکرد شلتوك
بالاترین عملکرد شلتوك بـا 35/5 تـن در هکتـار بـراي سـطح200-190 کیلوگرم در هکتار نیتـروژن بـه دسـت آمـد. اگرچـهافزایش نیتـروژن از کمتـر از 190 بـه 200 کیلـوگرم در هکتـارموجب افزایش 12 درصدي عملکرد شلتوك شد، ولـی افـزودنبیش از این میزان، تأثیر زیادي بر عملکرد نداشت، حتی کـاهشعملکرد را نیز موجـب گردیـد (جـدول 2). بـا درنظـر گـرفتنواکنش کاهشی عملکرد در پاسخ بـه مقـادیر کـود نیتـروژن، درراستاي کاهش هزینههاي تولید و آلودگی هاي زیست محیطی و همچنین بهبود بهرهوري تولید باید میزان مناسب مصـ رف کـودنیتروژن را با توجه به خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاك و نیـازگیاه مدنظر قرار داد.
بالاترین پتانسیل اسیدي شدن با 35/1 واحد معادل کیلوگرم دياکسید گـوگرد ( 2SO) بـهازاي یـک تـن شـلتوك بـه سـطح

جدول 1. میانگین مقدار نهادهها و ستاندههاي برنج در استانهاي مهم تولید کننده بهازاي یک تن شلتوك در هکتار طی سالهاي 91- 1378
مقدار الف) نهادهها
580/83 سوخت (لیتر)
227/64 کود دامی (کیلوگرم)

206/63 کود شیمیایی (کیلوگرم) الف) نیتروژن
30/25 ب) پتاسیم
119/48 ج) فسفر

4/15 سموم شیمیایی (کیلوگرم)الف) حشرهکش
4/06 ب) علفکش
2/45 ج) قارچکش
2/45 د) آفتکش
ب) ستانده
4/56 عملکرد شلتوك (تن)

جدول 2. میانگین عملکرد شلتوك در واکنش به مصرف مقادیر کود نیتروژن در استانهاي مهم تولید کننده طی سالهاي 91- 1378
عملکرد شلتوك
(کیلوگرم در هکتار) مقدار کود نیتروژن(تن در هکتار)
4/76±1/08 190>
5/35±0/83 190-200
4/30±1/04 200-210
4/21±1/31 210-220
4/16±1/11 220>

نیتروژن بالاتر از 220 کیلوگرم در هکتار تعلق داشت. با افزایش مصرف نیتروژن در بومنظامهاي تولید برنج، انتشـار آمونیـاك واکسیدهاي نیتروژن نیـز افـزایش یافـت کـه ایـن امـر در نتیجـهافزایش انتشار آلایندهها را بـه محـیط زیسـت موجـب گردیـد؛بهطوريکه فشردهترین نظام تولید از نظر مصرف کـود نیتـروژندر زیرگروه اسیدي شدن، موجب انتشار بیشترین میزان آمونیاك (3NH)، اکسیدهاي نیتروژن (NOx) و دياکسید گـوگرد ( 2SO) به محیط شد (شکل 2).
بیشترین پتانسیل یوتریفیکاسـیون در محـیط آبـی برابـر بـا 79/0 واحد معادل کیلوگرم فسفات (4PO) بهازاي یک تن شلتوك براي سطح کودي بیش از 220 کیلوگرم نیتروژن در هکتار مشاهده شد و کمترین میزان به سطح کـودي 200-190 کیلـوگرم در هکتـار(50/0 واحد معـادل کیلـوگرم فسـفات ( 4PO) بـه ازاي یـک تـنشلتوك) تعلق داشت (شـکل 3- الـف). بـالاترین و پـایینتـرینپتانسیل یوتریفیکاسیون در محیط خشـکی بـهترتیـب بـا 25/2 و 43/1 واحد معادل کیلوگرم اکسـیدهاي نیتـروژن (NOx) بـهازاي یک تن شلتوك براي سطوح بیش از 220 و 200-190 کیلـوگرمنیتروژن در هکتار بهدست آمد (شکل 3- ب).

شکل 2. پتانسیل اسیدي شدن واحد کارکردي نظام تولید برنج در سطوح کود نیتروژن
بالاترین و پایینترین پتانسیل گرمایش جهانی در بومنظام تولیـدبرنج بـه ترتیـب بـه سـطوح کـودي بـیش از 220 و 200-190 کیلوگرم نیتروژن در هکتار با 02/452 و 72/288 واحـد معـادل کیلوگرم دياکسید کربن (2CO) بهازاي یک تـن شـلتوك تعلـقداشت. بالاترین و پایینترین مقادیر انتشـار گازهـاي گلخانـهاي دياکسید کربن (2CO) و اکسید نیتروس (N2O) نیـز بـه ترتیـب بههمین سطوح کودي اختصاص داشت. علاوه بر ایـن، اگرچـه انتشار متان (4CH) در تمام سطوح مصرف نیتروژن نسبتاً پـایین بود، ولی بالاترین میزان انتشار مربوط به بیشترین مقدار مصرف کود نیتروژن بود (شکل 4).
بیشترین شاخص نرمال شده گروههاي تـأثیر مـورد مطالعـه در بومنظام تولید برنج بـراي گـروههـاي تـأثیر یوتریفیکاسـیون در بومنظام آبی و گرمایش جهـانی بـهترتیـب بـا 20/0 (سـطحکودي بیشتر از 220 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و 13/0 بهازاي یک تن شلتوك (200-190 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) محاسبه گردید. گـروههـاي تـأثیر یوتریفیکاسـیون در بـوم نظـامخشکی و اسیدي شدن نیـز در رتبـههـاي بعـدي قـرار گرفتنـد
(شکل 5).
دامنه شاخص زیست محیطی نظام تولید برنج بـا 22/0 -14/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك محاسـبه شـد. بـالاترین اثـرات زیسـت محیطــی شــالیزارهاي بــرنج در کشــور در گــروههــاي تــأثیر مورد مطالعه مربـوط بـه سـطح کـودي بـیش از 220 کیلـوگرمنیتروژن در هکتار بهترتیب مربوط به یوتریفیکاسیون در محـیطآبی (13/0 EcoX بهازاي یک تـن شـلتوك)، گرمـایش جهـانی (05/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك)، یوتریفیکاسـیون محـیطخشکی (47/0 EcoX بهازاي یک تن شلتوك) و اسـیدي شـدن (0001/0 EcoX ب هازاي ی ک تن ش لتوك) ب ود (شکل 6).
همانگونه که مشاهده میشود، با افزایش مقدار کود نیتـروژن وسایر نهادهها، اثرات زیست محیطی نظامهـاي تولیـد بـرنج نیـزافزایش یافته است؛ به طوريکه بالاترین اثرات زیسـت محیطـی براي بالاترین سطح نیتروژن حاصل شد.

850030-1105085

0
0.5
1.5
2
<
190
200-210
210-220
190-200
>
220
0
1
2
3
4
5
6
(

هکتار

در

تن
)

شلتوك

عملکرد
NOx
NH3

عملکرد
(
ب

پتانسيل
يوتريفيكاسيون

خشكي

معادل
)
NOx

به
(
ك
و
شلت

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ن
ت

يك

ازاي

2

5
/
1

5
/
0

0

3
N
H


دیدگاهتان را بنویسید