Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

نوع رویشگاه بر ویژگیهاي خاکی نیز تأثیرگذار اسـت و ازطرف دیگر خاك بهعنوان بخش مهمی از اکوسیستمهـا شـناخته شده است و نقش مهمی در توسعه پوشـش گیـاهی و در نتیجـهافزایش کیفیـت تنـوع گونـه اي دارد. توسـعه و تحـول خـاك و
۲
پوشش گیاهی فرایند پیچیدهاي است که نتیجۀ آن تغییر و تفاوتدر خصوصیات خاك است، بهطوري که ترکیب پوشش گیاهی و
میزان رشد آن را تحت تأثیر قرار میدهد( 2). با توجه به اهمیت تنوع گونهاي و نقش آن در پایداري اکولـوژ یکی، تحقیقـات درم ورد تن وع گون هاي منطق ه بای د ب هص ورت جداگان ه ب رايرویشگاههاي مختلف و در مقاطع زمانی مختلف تکرار شود تـااطلاعات جامعی در مورد وضعیت تنوع گونهاي بهدست آیـ د و حتی اثر مدیریتهاي مختلف در زمانهاي گونـاگون بـر تنـوعگونههاي گیاهی ارزیابی گردد، زیرا برنامههاي زیسـت مح یطـ یبراي هر منطقه بدون شناخت وضعیت تنوع گیاهی آن منطقـه وتنوع گونهاي آن ممکن نیست( 4)، ضمن اینکه نتـایج آن بـر ايتحقیقات آینده جهت مقایسه و تغییرات زمانی پوشش گیـاهی ونیز بررسیهاي توالی و تواتر اکوسیسـتم هـا مفیـد خواهـد بـود .تحقیق حاضر نیز بـه منظـور بررسـی تـأثیر نـوع رو یشـگاه بـرشاخصهاي تنوع و غناي گونهاي و برخی خصوصـ یات خـاكدر حوزه آبخیز واز واقع در دامنههاي شمالی البرز انجـام شـدهاست .
مواد و روشها
موقعیت منطقه
این مطالعه در حوضه آبخیز واز واقع در استان مازندران انجـامشد. منطقه داراي مساحتی بالغ بر 14100 هکتار میباشـد کـه ازاین مقدار حدود 8670 هکتار جنگل و بقیه مراتع ییلاقی است.عرض جغرافیایی حوزه از 36 درجه 12 دقیقه و 30 ثانیه تا 36درجه و 30 دقیقه شمالی و طول جغرافیـ ایی آن از 51 درجـه و55 دقیقه و 15 ثانیه تا 52 درجـه و 12 دقیقـه 15 ثانیـ ه شـرق یمتغیر است. حداقل ارتفاع منطقه 270 متر و حـداکثر آن 3350متر از سطح دریا میباشد. دراین حوضه بیشتر افقهاي پروفیـ لخاك شامل افقA و C میباشد که حداکثر عمـق خـاك بـه 50سانتیمتر مـ یرسـد (8). متوسـط بارنـدگی سـال یانه 400-300میلیمتر و اقلیم منطقه طبق روش دومارتن از نـوع مد یترانـه ايسرد و فراسرد میباشد( 8).
تأثير نوع رويشگاه بر ويژگيهای خاک و تنوع گياهی در اکوسيستمهای …
روش تحقیق
پس از بازدید صحرایی و شناسایی منطقه، سه رویشگاه مرتعی، جنگلی و اکوتون (جنگل و مرتع) انتخاب شد و در هر یـ ک از آنها یک تیپ غالب و در هر تیپ یک منطقه کلیـ دي مشـخص گردید .رویشگاهها در یک دامنه شمالی به ترتیب از پایین به بالا شامل جنگل، اکوتون (جنگل- مرتع) و مرتع را شامل میشدند .
در تئوري کلاسـ یک کلیمـاکس مـ یتـوان جنگـل را کلیمـاکسجانشینی پوشش گیاهی و مرتع را مراحل اولیه آن درنظر گرفت(23). گونه غالب در رویشگاه جنگل مـورد مطالعـهQuercus castanifolia میباشد. میانگین پوشش گیاهی در منطقه کلیـ ديرویشگاه جنگلی (شـامل پوشـش درختـی و هـم چنـین علفـ یزیراشکوب) 78 درصد اسـت. اکوتـون پوشـیده از گونـه هـا يعلفی، درختی و درختچهاي است که میانگین پوشش گیاهی در منطقه کلیدي آن 85/72 درصد و گونه علفی غالب در رویشگاه اکوتونTrifolium repense میباشد. از گونـه هـا ي موجـود درمرت ع م یت وان ب ه Dactylis glomerata ،Agropyron sp. و Festucal ovina اشاره کرد. میانگین پوشـش گ یـ اهی در منطقـهکلیدي انتخاب شده در مرتع 13/72 درصـد بـود. لازم بـهذکـراست اطلاعات مربوط به میانگین پوشش و گونههاي غالـب درزمان نمونهبرداري از پوشش توسط پلاتها، اسـتخراج گرد یـ د .
هر سه رویشگاه از سال 1381 قرق بودند. زمان نمونـه بـردار يبا توجه به دورة رویش پوشش گیاهی در خـرداد مـاه صـورتگرفت. به منظور مطالعه متغیرهاي پوشش گیاهی مناطق مرتـع،جنگل و اکوتون، نمونهبرداري بهروش تصادفی در هـر یـ ک از رویشگاهها انجام شد. بدین صورت که در هـر رو یشـگاه یـ ک تیپ غالب انتخاب و در منطقه کلیدي آن تعـداد 8 پـلات یـ ک مترمربعی بهصورت تصادفی مستقر شـد .طبـق تعریـف منطقـهکلید به منطقهاي گفته میشود که از لحاظ پوشش گیاهی همگن باشد و بتواند بهعنوان نمایندهاي از کل رویشگاه بهحساب آیـد(32). در این تحقیـق مسـاحت منطقـه کلیـ دي 1000 مترمربـع
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

(20×50 متر) درنظر گرفته شد. تعـداد پـلات هـا بـا توجـه بـهحداقل تعداد لازم جهت انجـام تجز یـ ه آمـار ي و بـا توجـه بـه
3
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

وسعت منطقه کلیدي 8 پلات درنظر گرفته شد. نظـر بـه اینکـهیکی از فاکتورهاي مهـم تأثیرگـذار در تنـوع و غنـاي گونـه ايمساحت و تعداد پلات میباشد( 19)، بهمنظور یکسانسـاز ي و قابل مقایسه بودن دادههاي حاصل از هر سـه رو یشـگاه مرتـع،جنگل و اکوتون تعداد پلات مساوي با ابعاد یکسان در هر سـهرویش گاه اس تفاده گردی د( 18). ع لاوه ب ر ای ن ت أثیر بیش تر گونههاي علفی زیر اشکوب جنگل و اکوتون بر تنوع و غنا بـهلحاظ تعداد بیشتر آنها، در انتخاب اندازه پـلات هـا در هـر سـهرویشگاه مدنظر قرار گرفت و پلاتـ ی انتخـاب شـد کـه بیشـترمناسب گونههاي علفی در مرتع و زیراشکوب جنگل باشـد. درداخل هر قطعه نمونـه، لیسـت گیاهـان موجـود و درصـد تـاجپوشش گیاهان به تفکیک گونه تعیین شد. بـراي مقایسـه تنـوعگیاهی نیز از شاخصهاي تنوع گونهاي سیمپسون، شانون- وینر و غناي گونهاي مارگالف و منهنیـک اسـتفاده شـد( 18 و 19).همچنین نمونهبرداري از عمق حدود 10-0 سانتیمتـري خـاكنیز انجام شد. نمونـه هـا ي خـاك ابتـدا در معـرض هـواي آزاد خشک و پس از کوبیده شدن، از الک دو میلیمتـر ي عبـور دادهشدند و آزمایشهاي مختلف فیزیکی و شـ یمیایی بـررو ي آنهـاصورت گرفت. بدین ترتیب کـه بافـت خـاك (درصـد اجـزايتشکیل دهنـده خـاك) بـا اسـتفاده از روش هیـدرومتري، وزنمخصوص ظاهري به روش کلوخه برحسب گرم بر سـانتی متـرمکعب و درصد رطوبت خاك نیز به روش توزین در آزمایشگاه اندازهگیري شد( 7 و 15). همچنین اسیدیته( pH) با اسـتفاده ازpH متر، درصد کربن آلی (POC) به روش والکلی بلاك( 29)، نیتروژن کل به روش کجلـدال ( 24) انـدازه گیـ ري شـد. جهـتمحاسبه شاخصهاي تنوع گونهاي و غنـا ي پوشـش گ یـ اهی از نرمافزارPAST ver.2.17.b استفاده شد. ابتدا نرمال بودن دادهها با آزمون کولموگراف- اسمیرنوف و همگنی واریـ انس آنهـا بـاآزمون لون بررسی شد. جهت مقایسه میانگین ویژگیهاي خاکیو به منظور بررسی وجود اختلاف بـ ین میـ انگین شـاخص هـا يتنوع گونهاي گیاهی در سه رویشگاه جنگل، اکوتون و مرتـع ازآزمون تجزیه واریانس یکطرفه و از آزمون چند دامنهاي دانکن 4
استفاده گردید .همچنین براي بررسی ارتباط میان شاخصهـا يگیاهی و پارامترهاي فیزی کـی و شـ یمیایی خـاك از روشPCA
PC با استفاده از نرمافـزار (Principle Component Analysis)
ORD ver.5 استفاده شد.
نتایج
مقایسه شاخصهاي تنوع و غناي گونهاي در سه رویشگاهنتایج نشان داد که تمامی شاخصهاي تنوع سیمپسون و شانون-وینر و همچنین شـاخص غنـاي منهینیـ ک در اکوتـون بـهطـورمعنــیداري بیشــترین و در جنگــل کمتــرین بودنــد. شــاخص مارگالف در مرتع بیشترین بود( شکل 1).
نتایج حاصـل از مقا یسـه م یـانگین خصوصـ یات فیزیکـ ی و شیمیایی خاك در سه رویشـگاه نشـان داد کـه وزن مخصـوصظاهري خاك، درصد شن و مقدار pH در رویشگاه مرتع بهطور معنیداري بیشتر از دو رویشگاه دیگر و همچنین درصد رس و درصد کربن آلی خاك در رویشگاه جنگل بیشتر از دو رویشگاه اکوتون و مرتـع بـود( جـدول 1). در سـا یر پارامترهـا ي خـاک یاختلاف معنیدار مشاهد نشد (جدول 1).
بهمنظور تعیین پراکنش متغیرهاي خاك و شـاخص هـا ي تنـوعگیاهی در سه رویشگاه جنگل، مرتع و اکوتـون از روش تجز یـ ه و تحلیل مؤلفههاي اصلی (PCA) استفاده شد. بـرا ي ایـ ن منظـور ازمحورهاي یک و دو PCA بهدلیل داشـتن سـهم بیشـتر ي از مقـدارویژه (بهترتیب برابر 459/4 و 541/1) استفاده شد( جدول2). نتایج این تجزیه و تحلیل نشان مـ یدهـد کـه درصـد رس، کـربن آلـی، نیتروژن کل و درصد رطوبـت بـا محـور اول همبسـتگی مثبـت ودرصد شن، سیلت، وزن مخصوص و مقدارpH خاك با محور اول همبس تگی منف ی دارد .ه مچن ین درص د ش ن، وزن مخص وص ظاهري، مقدارpH ، درصد رطوبت و نیتـروژن کـل بـا محـور دومهمبستگی مثبت و کربن آلی، درصد رس و سـ یلت بـا محـور دومهمبستگی منفی دارد. بهعلاوه همۀ شاخصهاي تنوع گونهاي بهجز ش اخص مارگ الف ب ا مح ور اول همبس تگی منف ی دارد و هم ۀشاخصهاي تنوع گونهاي با محور دوم رابطه منفی دارد( شکل 2).
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

بحث و نتیجهگیري
بهطور کلی طبق نتایج بهدست آمده، تمامی شاخصهاي گیاهیمورد استفاده بهجز شاخص مارگالف، به متنوعتر بودن و غنـايبیشتر رویشگاه اکوتون در مقایسه با دو رویشگاه جنگل و مرتعتأکید کرده و آزمون آماري دانکن نیز معنیدار بودن اختلاف بین
بومشناسي کاربردي/ سال پنجم/ شماره شانزدهم / تابستان ۱۳۹۵

شاخص

سيمپسون
شاخص

شانون

وينر

شاخص

سيمپسون


دیدگاهتان را بنویسید