Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

سوسکهاي سرگینخـوار گروهـی از حشـرات هسـتند (فـوقخــانوادهScarabaeoidea ، راســتهيColeoptera ) کــه حــدود 27800 گونه از آنها در سرتاسر جهان پراکنده شده اسـت (16).
این حشرات در سه گروه شـامل غلتـانگرهـا (Rollers) کـه ازسرگین گلوله میسازند و آن را بهسوي دیگري جابهجا کـرده و بهمنظور آشیانهسازي دفن میکنند، تونلگرهـا (Tunnelers) کـه تونلهایی را زیـ ر سـرگ ین ایجـاد مـ یکننـد و سـرگ ین را بـرا ياســتفاده در آشــیانههــاي زیرزمینــی جمــعآوري مــیکننــد واقامتگرها (Dwellers) کـه بـه منظـور آشـ یانه و غـذا در درونسرگین زندگی میکنند، تقسیم میشوند (25). این حشـرات بـهسرگین جانوران همهچیزخوار، علفخـوار و گـاهی اوقـات بـهسرگین گوشتخواران جذب میشـوند (30) و از آن بـه عنـوانمنبع غذا و جهت آشیانهسازي (تخمگـذار ي) اسـتفاده مـیکننـد(17) و در تجزیه سرگین نقش کلیـ دي و مهمـ ی ایفـا مـیکننـد
(26) بهطوريکه، بدون فعالیت سوسکهاي سـرگ ینخـوار هـرتوده مدفوع ممکن است مدتها در سـطح زمـین بـاق یمانـده وتجزیـ ه نش ود (34). مطالع ات نش ان م یدهن د سوس که ايسرگینخوار غارتگر بذور نیستند و میتوانند بذرهایی را کـه درسرگین تدفین شدهاند را مکانیابی کنند و آنها را همراه سـرگ ین پراکنده سازند (22) و بـد ین ترتیـ ب در پـراکنش ثانویـ ه بـذرها(13)، افزایش خوشخوراکی گیاهان با مخلوط کردن مـواد آلـ یدر خــاك و گــردش مــواد غــذایی (32 و 35)، بهبــود چرخــهموادغذایی و جذب مواد توسـط گیاهـان و افـزا یش نیتـروژن وفسفر درگیاهان (31 و 32)، حاصـلخ یزي خـاك (10)، کاهــشهدررفـت بذرها توسط جوندگان (4) و افزایش کیفیـ ت مراتـع(31) نقش دارند.
طبق آمار سال 1389 در ایران حدود 124 میلیون واحد دامیوجود دارد (1) که 25757000 راس را بز تشکیل میدهند. این دام همراه با گوسفند اکثریت دام اسـتفاده کننـده از سـطح مراتـعایران میباشد (3). تجزیه سرگین علفخـواران فرا ینـد کل یـ دي
اسـت کـه خصوصـیات خـاك، ترک یـ ب گیـ اهی و حاصـلخ یزي۵۶
زمینهاي مرتعی را تغییر میدهد (29). بایـ د توجـه داشـت کـهدامها در نزدیکی مدفوع خودشـان چـرا نمـیکننـد (19) و اگـرسرگین دام سریعا تجزیه نشود نه تنها وسعت زیـ ادي از منـاطقچرا براي دامها از بین میرود، بلکه آلودگی کـه از طر یـ ق بـاق یمانــدن ســرگ ین بــهوجــود مــ یآیــد بــه رشــد گونــههــايغیرخوشخوراك و مهاجم در این مناطق کمـک مـیکننـد (8).
اطلاعات درباره سوسکهاي سـرگ ینخـوار کـه از سـرگین بـزبهعنوان منبع غذایی استفاده میکنند، در سرتاسر جهـان کم یـ اب است. این فقدان اطلاعات حتـ ی بـرا ي اکوسیسـتم هـا ي مرتعـ یبیش تر اس ت و اغل ب مطالع ات ب رروي عملک رد اکول وژیکیسوس که اي س رگینخ وار در من اطق نیم هاس توایی (29) و اکوسیس تمه اي جنگل ی (5، 6، 12 و 17) انج ام ش ده اس ت ،درحالیکه در اکوسیستمهاي مرتعی مناطق نیمهخشک مطالعـاتاندکی در جهان صورت گرفته است.
مطالعــه حاضــر بــا هــدف بررســی عملکــرد اکولــوژیکیسوسکهاي سرگینخوار در رابطـه بـا برداشـت سـرگین بـز وپراکنش ثانویه بذر از طریق آن در سطح مراتع نیمهاستپی اسـتانچهارمحالوبختیاري براي اولین بار در کشور ایران انجام شد تـامشخص گردد آیا گروههاي سوسکهاي سرگینخـوار قـادر بـهبرداشت سرگین بز از سطح مراتـع مـیباشـند و چـه تـاثیري از طریق برداشت سرگین در پراکنش بذر گیاهان دارند.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
تحقیق مورد نظر در مرتع تحقیقاتی حوزهي بالادسـت دانشـگاهشهرکرد بـا موقع یـ ت جغرافیـ ایی “55 ’46 ◦50 و “54 ’55 ◦50طول شرقی و “35 ’19 ◦32 و “01 ’26 ◦32 عرض شمالی انجام شد. ارتفاع متوسط منطقـه از سـطح دریـ ا 2385 متـر، م یـ انگین بارندگی سالیانه 8/284 میلیمتـر و میـ انگین حـداقل و حـداکثردماي سالیانه بهترتیب 2 و 20 درجه سانتیگراد میباشـد . طبـقروش آمبرژه اقلیم حوزه بالادست دانشگاه شهرکرد نیمهخشـکسرد و طبق روش کوپن اسـتپ ی مـ ی باشـد. وضـعیت مرتـع کـهعمدتاًعمدتا از گیاهان چندساله و مهاجم میباشد، طبـق روش چهـارفاکتوره و مقایسه با کلیماکس یک مرتع فقیر است (2).
آمادهسازي تیمارها
بهمنظور مطالعه نقش سوسـک هـا ي سـرگ ینخـوار در برداشـتسرگین بز و پراکنش بذرها، مساحتی از مرتع تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد بهوسعت 100 مترمربع در فصل تابستان بهمدت تقریبـا60 روز حصارکشــی شــد تــا از ورود دام جلــوگیري شــود.
جدول 1. کلیه حالات و تیمارها جهت بررسی عملکرد گونههاي متفاوت سوسک سرگینخوار
6 5 4 3 2 1

عدم حضور
اقامتگرها، عدم
حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک ،عدم حضور
غلتانگرهاي بزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،عدم حضور تونلگرهاي بزرگ و کوچک، عدم حضور
غلتانگرهاي بزرگ و حضور
غلتانگرهايکوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهايبزرگ و حضور
تونلگرهاي کوچک،عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و حضور غلتانگرهاي کوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهايبزرگ و حضور غلتانگرهاي کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهايبزرگ و کوچک ،حضور
غلتانگرهاي بزرگ و کوچک حالات
گروههايسوسک
D-T-t-R-r D+T-t-R-r+ D+T-t+R-r+ D+T-t-R-r- D+T+t+R-r+ D+T+t+R+r+ علامت
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچکعلامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.

شکل 1. تلههاي گودالی اطراف یک توده سرگین با وزن/حجم ثابت
سوسکها بهصـورت طب یعـ ی در مرتـع حضـور داشـتند. سـپسجهت بررسی راحتتر عملکـرد ایـ ن حشـرات، گ یاهـان سـطحمحصور کفبر و خـاك کـاملاً از گیاهـان پاکسـازي شـد (13). جهت بررسی عملکرد سوسکها نسبت به برداشت سـرگ ین دام و برداشت بذرها از طریق آن شش حالت متفاوت مورد بررسـ یقرار گرفت (جدول 1). در حالت اول عـلاوه بـر بررسـی نقـش همه گروههاي عملکردي سوسکها در برداشـت سـرگین دام از لیوانهاي پلاستیکی حاوي محلول آب نمک (NaCl) بـه عنـوانتله در اطراف کود دامـ ی اسـتفاده شـد (18)، تـا ضـمن بـه دامانداختن سوسکها از فساد نمونههـا ي بـه دام افتـاده جلـوگیريشده و سایر جانوران و پرنـدگا ن موجـود در مرتـع نمونـه هـا يبهدام افتاده را استفاده نکنند. تلهها داخل خاك جاسـاز ي شـدندتا دراثر فاکتورهاي محیطی شکسته نشده و از بین نروند(شـکل1). نمون ههـاي سوس ک بع د از انتقـال و جم عآوري جه ت جلوگیري از خراب شدن در الکل نگهداري شد. حالات 2 تـا 5جهت تعیین اثـر ات تیمارهـا ي مختلـف در رابطـه بـا عملکـردسوسکهاي سرگینخوار نسبت به برداشت سـرگ ین و پـراکنشبذرها طراحی شد. طراحی ایـ ن حـالات باتوجـه بـه حضـور وعدمحضور گونههاي مختلف سوسک انجـام شـد تـا عـلاوهبـرتعیین نقـش گونـههـا ي مختلـف، بهتـرین حـالت ی را کـه در آنسوســک بیشــترین عملکــرد را نمایــان ســازد، بــهدســت آیــد
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(جدول 1).
۵۷
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

در بین شش حالت مورد مطالعه، حالت ششم بهعنوان شاهد که هیچ سوسکی وارد نشود درنظر گرفتـه شـد تـا نقـش دیگـرعوامل تجزیهگر سرگین از عملکرد سوسکها تفکیک گردد. در هر حالت مورد بررسی، شش تکرار بـه علـت ارز یـ ابی عملکـردگروههاي مختلف سوسک و افزایش دقت آمـار ي کـار گذاشـتهشد. در حالتهاي مختلف مورد بررسی، شـبکه هـا ي تـور ي در اندازههاي بـزرگ (1 سـانت یمتـر ي) و کوچـک (1 میلـ یمتـر ي) جهـت بررسـی عملکـرد سوسـکه اي تونـل گـر، غلتـانگ ر و اقامتگر بـه صـورت مربعـی (ارتفـاع 15 و طـول و عـرض 30سانتیمتر)، بهشکل تصادفی و کددار در محـدوده حصـارکشـ ینصب شدند.
جهت بررسی عملکرد سوسکها در جابهجایی سـرگ ین دام در حالتهاي مورد بررسی ابتدا از دامـ داري دانشـگاه شـهرکردکود بز جهت آزمایش به منطقه موردنظر منتقل شد و از ظـروفپلاستیکی با حجم و انـدازه مشـابه بـهمنظـور قـراردادن مقـدارمساوي کود دامی در حالتهاي مورد بررسـ ی اسـتفاده گرد یـ د.
وزن خشک اولیه نمونه کود دامی مورد استفاده برابر بـا 20/315گرم بود که براي هر نوع تیمـار جاسـازي شـدند و همزمـان بـاانج ام ای ن عملی ات جه ت بررس ی می زان پ راکنش ب ذور از مهرههاي پلاستیکی رنگی در سه اندازه بهعنوان بذرهاي تقلیدياستفاده شد، بهطوريکه داخل هر تیمار 150 مهـره (50 مهـره 6میلیمتري، 50 مهره 3 میلیمتري و 50 مهره یک میلیمتري) کار گذاشته شد. مزیـ ت کـاربرد بـذرهاي تقلیـ دي پلاسـت یکی عـدمغارت بذور و مصرف آنها توسط بذرخواران بود (36). هدف از بهکار بـرد ن ایـ ن انـدازه از بـذرها ي تقلیـ دي ارزیـ ابی توانـا ییسوسکهاي سـرگ ینخـوار موجـود در منطقـه جهـت سـنجشکارکرد اکولوژیکی این حشرات در انتقال بذر گیاهان مرتعی بـااندازه متفـاوت بـود. پـس از گذشـت مـدت 60 روز از انجـام تحقیق، باقیمانده کود دامی از کل منطقه محصورشده برداشـت و با خشک کردن نمونهها در آون (مدل Memmert) بهمدت 24ساعت و دماي 70 درجه سانتیگراد، تفـاوت بـ ین وزن خشـک
ثانویه موجود و مقدار وزن خشک نمونههـا ي اولیـ ه کـود دامـ ی۵۸
قرار داده شده مشخص و میزان سـرگ ین برداشـت شـده توسـط سوسکها محاسبه شد (وزن مهـره هـا ي جـا يگـزار ي شـده درسرگین از وزن سرگین کسر گردیـ د). جهـت بررسـ ی پـراکنش بذرها تعداد کل مهرههاي پلاستیکی بـاق یمانـده در نمونـه هـا يخشک و وزن آنها محاسبه گردید تـا عـلاوه بـر تعـداد بـذرهايتقلیدي پراکنده شده، تفاوت وزن آنها نیز جهت محاسـبه میـ زانسرگین جابهجا شده بهدست آید.
تجزیه و تحلیل دادهها
پــس از حصــول اطمینــان از نرمــال بــودن دادههــا و همگنــیواریانسها دادهها (میانگین وزن خشک سرگینهاي باقیمانده ازوزن سرگین خشک اولیه که وزن بذور داخل آن از وزن سرگیننیز کسر گردیده است) مورد تجزیه واریانس یکطرفه در قالـب ط رح ک املااملاً تص ادفی (ش ش تک رار) ب ا اس تفاده از ن رماف زار18SPSS قرار گرفتند. بهمنظـور مقایسـه میـ انگینهـا از آزمـوندانکن استفاده شد.
نتایج
عملکرد سوسکهاي سرگینخوار در برداشت سرگین داممقایسه حالتهاي مورد بررسی در برداشت سـرگ ین بـز توسـطکلیه گروههاي سوسک سرگینخوار (شکل 2) حاکی از تفـاوتمعنیدار میان حالتها بود (04/0=p). بهطوريکه حداکثر مقدار سرگین برداشت شده مربوط به حالت چهارم بود که نشاندهنده حضور سوسکهاي اقامتگر، عدم حضور تونلگرهاي بزرگ وغلتانگرهاي بزرگ همچنین حضور تونلگرها و غلتـان گرهـا يکوچک در مرتع مورد بررسی بود. سهم کود جابـه جـا شـده دراین حالت 02/34 درصد کل کود بهکار رفته بود. حداقل مقـدارسرگین جابهجا شده بهترتیب مربوط بـه حالـت ششـم (شـاهد،
040/0 درصد) و دوم (06/25 درصد) بود.
عملکرد سوسکهاي سرگینخوار در پراکنش بذور
مقایسه حالتهاي مورد بررسـ ی در پـراکنش بـذور تقلیـ دي ازطریق تیمارهاي مختلف از کـود بـزي توسـط کل یـ ه گـروه هـا يسوسکهاي سرگینخوار نشان داد که حداکثر مقدار کـل بـذورتقلیدي پراکنده شده (شکل 3) مربوط به حالـت سـوم بـود کـهنشاندهنده احتمال حضور سوسکهاي اقامتگـر بـهتنهـا یی درمرتع مورد بررسی بود و کمترین مقدار بذر تقلیدي پراکنده شدهمربوط به حالت دوم بود. در حالتیکه انـدازه بـذرهاي تقلیـ ديکوچک انتخاب شد (شـکل 4)، بیشـتر ین مقـدار پـراکنش بـذرمربوط به حالت چهارم (50/30 درصد) و کمترین مقدار مربوطبه حالـت دوم (66/21 درصـد ) بـود . بـرا ي بـذرها ي بـا انـدازهمتوسط (شـکل 5) بیشـتر ین و کمتـر ین مقـدار پـراکنش مشـابه
حالات گروههاي سوسک

شکل 2. نسبت برداشت سرگین بز در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار (میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالات گروههاي سوسک

شکل 3. تعداد کل بذرهاي کوچک تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالتهاي بذرهاي با اندازه کوچک بود که بهترتیـ ب 66/4 و 3درصد پراکنش صورت گرفته بود. براي بذرهاي بـزرگ (شـکل6) بین حالتهاي مورد بررسی تفاوت معنـ یدار وجـود داشـتبود (03/0=p). بیشترین مقدار پـراکنش مربـوط بـه حالـت اول(5/2 درصد) و کمترین مقدار براي حالت دوم و پنجم محاسـبهشد (83/0درصد).
بحث و نتیجهگیري
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

نتایج تحقیق حاضر نشان داد که بیشترین عملکرد سوسـک هـا يسرگینخوار در کود بزي مربوط به حالت چهارم بود (شـکل 2)
۵۹

حالات گروههاي سوسک
شکل 4. تعداد بذرهاي کوچک تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.

حالات گروههاي سوسک
شکل 5. تعداد بذرهاي متوسط تقلیدي برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهاي سرگینخوار(میانگین±خطاي معیار).
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:15 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

D= اقامتگرها،T = تونلگرهاي بزرگ،t = تونلگرهاي کوچک،R = غلتانگرهاي بزرگ،r = غلتانگرهاي کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههاي عملکردي است.
حروف مشترك روي هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
گروه

حالات
سوسک

هاي

گروه

حالات


دیدگاهتان را بنویسید