۷۹
مقدمه
فلزات سنگین به درختـان مـانگرو در منـاطق آلـوده بـه نفـت رخ خمینی(1)، مطالعه داوري و همکاران (1389) بر روي شناسایی
1268732170556

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

یکی از مشکلاتی که امروزه حیات اکوسیستم هاي مانگرو را بـهخطر میاندازد تجمـع فلـزات سـنگین در رویشـگاههـاي آنهـا است(9). با توجه به اینکه گیاهان به مواد شیمیایی و به خصوص نسبت به افزایش غلظت فلزات سنگین در محـ یط واکـنش هـا و حساسیتهاي مختلفی نشان میدهند، برخی از آنهـا از محـ یط، ناپدید میشوند، برخی تحمل خود را به فلزات افزایش میدهنـد و برخی نیز ظرفیت بالایی در تجمع مقادیر زیادي از ایـن فلـزات در بافتهاي خود دارند (گیاهان ابرانباشتگر)(Hyper accumulators)، لذا مطالعه آنها ضروري میباشـد (32). مانگروهـا نیـز بـهدلیـلویژگی هاي فیزیکی و شیمیایی قادرند حجـم ز یـادي از فلـزاتموجود در پساب محیط پیرامونی خود را انباشته کننـد (16). در بستر رویشگاه هاي مانگرو، آلایندهها از طریق انواع رواناب ها و پساب هاي شهري، کشاورزي و صنعتی به آب هاي مجـاور و ازجمله آب زیرزمینی منتقل مـی گـردد و در نتیجـه بـهراحتـی دراختیار درختـان مـانگرو قـرار مـی گیرنـد . از سـوي دیگـر، تـهنشست هاي اتمسفري ناشی از سوخت هاي فسیلی، کارخانجات و صنایع پیرامونی به افزایش انتقال و جذب آلاینده ها از طریـقجنگل هاي مانگرو کمک می کند(9). یکی از منابع اصـلی ورودانتشـار فلـزات سـنگین حاصـل از آن تبـدیل شـده اسـت کـه نگرانی هاي عمدهاي را در تداوم کارکرد این اکوسیستم ها بهدنبال داشته است(6).
مطالعات گستردهاي بر روي تعیین غلظت و توزیع فلـزاتسنگین از جملـه نیکـل و وانـادیوم در رویشـگاههـاي مـانگروصورت گرفته است. برخی از مطالعات شـامل مطالعـه رمـاي ومچیوا (2002) بهمنظور تعیین غلظت برخی فلزات سنگین همچون نیکل، وانادیوم و بررسی منشأ انتشار آنها در نمونههاي رسـوب،ریشـه و بـرگ اکوسیســتمهـاي مــانگرو در منطقـه دارالســلام تانزانیا(25)، مطالعه هی و همکاران (2014) بر روي 5گونه حرا در جنگلهاي مانگرو فوتیان(Futian) در چین(18)، مطالعه دفیو و همکاران (2005) در رسوبات رویشگاه مانگرو در خلیج پونتا مالا (Punta Mala)در شـهر پانامـاي آمریکـاي مرکـزي(16) و مطالعه نیتسان و همکاران (2014) در رسوبات رویشگاه مانگرو ماتیوپت(Muthupet)در هند می باشد(26). از جملـه مطالعـاتداخلی در زمینه تعیین غلظت فلزات سنگین در رویشگاههاي مانگرو شامل مطالعه چراغی و همکاران (1392) بر روي اندازهگیري برخی فلزات از جمله نیکل، کـادمیوم، سـرب و غیـره در نمونـههـايرســوب، ریشــه و بــرگ درختــان حــرا در منطقــه بنــدر امــام
میدهد. از مهمترین فلزات سنگین موجود در ترکیبات نفتی، نیکـل و وانادیوم است. علاوه بر این یکی از منابع اصلی تـه نشسـت هـاي اتمسفري نیکل و وانادیوم ناشی از سوزاندن ترکیبات نفتـی د ر کارخانجـات صـنعتی اسـت. غلظـت نیکـل در نفـت خـام در محدوده بیش از 300- 100 میلیگرم درلیتر و وانادیوم، بیش از 1500 میلیگرم در لیتر است (11و33). اگرچه غلظت هاي بسیار کم وانادیوم و نیکل ابر ي رشد گیاهان مفید است اما غلظت هاي بالاي آنها سمی است (11و14). خلیج فارس از با ارزشتـرین زیست بوم هاي آبی جهان است کـه داراي منـابع ارزشـمند ي از جنگلهاي عظیم مانگرو است اما این اکوسیستمها در سال هـا ي اخیر یکی از آسیب پذیرترین و شکنندهترین مناطق خلیجفـارس نسبت به انواع استرس هاي محیطی بهخصوص آلودگی نفتـ ی و ۸۰
آلودگی برخی فلزات سنگین همچـون نیکـل، وانـادیوم، مـس،کادمیوم و غیره در رسوب، ریشه و بـرگ جنگـل هـاي مـانگرو استان بوشهر(4)، مطالعه زارع مـایوان (2010) بـر روي توزیـعفلزات سنگین نیکل و وانادیوم بهعنوان شاخص آلـودگی نفتـیدر خلیجفارس (منطقـه خلـیج نایبنـد و بوشـهر)(34)، مطالعـهکشاورز و همکاران(2012) بـر روي انـدازه گیـري سـه عنصـروانادیوم، سرب، کادمیوم و در نمونههاي رسوب، ریشه و بـرگدرختان حرا در منطقه سیریک در سواحل عمان(20) و مطالعـهحمزه و همکاران(1390) بـر روي ژئوشـیمی زیسـت محیطـیبرخی فلزات سنگین شامل نیکل، آهن، منیزیم، منگنز، سـرب وغیره در سوبات ساحلی خلیج گواتر منتهیالیـه جنـوب شـرقیایران در زیستگاه جنگل حرا میباشد(2). جنگل هاي مانگرو در رویشگاه خلیج نایبند و جزیره قشـم از جملـه اکوس یسـتم هـا ي شاخص حرا بهشمار می روند کـه بـهشـدت در معـرض تهدیـدهستند(6).
جنگل هاي مانگرو در خلیج نایبند در مجاورت فعالیت هـا ي صنعتی و پالایشگاهی در منطقه عسلویه در استان بوشـهر واقـعشده اند و تخلیه پساب حاصل از فعال یـت هـا ي نفـت و گـاز درمحیط هاي آبی در کنار آلودگی هواي حاصل از این صـنایع بـراین زیستگاه ها اثرات نامطلوبی دارد(4 و5). هدف از انجام ایـنتحقیق تعیین غلظت فلزات نیکل و وانادیوم در رسوب، ریشه و برگ در دو رویشگاه حرا (Avicennia marina) و برآورد میزان انتقال فلزات نیکل و وانادیوم از رسـوب بـه ریشـه و بـرگ در ارتباط با خصوصیات کیفی آب و رسوب در دو منطقه حفاظت شده قشم و نایبند بود.

مواد و رو شها
منطقه موردمطالعه
مناطق مــوردمطالعــه شامـل جنگل هـاي مانگـرو ( Avicenniamarina) در خلیج نایبند(’38˚ 52 تـا ’41˚ 52 طـول شـرقی و ’23˚ 27 تا’28˚ 27 عرض شمالی) و منطقه حفاظت شده حـرادر جزیره قشم (’32˚ 55 تـا ’48˚ 55 طـول شـرقی و ’43˚ 26 و’59˚26 عرض شمالی) (3و4) در (شکل 1) ارائه شـده اسـت. خلـیج نایبنـد در اسـتان بوشـهر و در مجـاورت منطقـه ویـژه اقتصادي انرژي پارس (عسلویه) واقع شده است. این رویشـگاهحـدود 82 هکتـار وسـعت دارد و بـیش از 60% درختـان ایـن رویشــگاه داراي پوشــش تــاجی متــراکم اســت (4). رویشــگاه حفاظت شده قشم با وسعت 9206 هکتار درشمال غربی جزیره قشم واقع است(3). میزان بارندگی سالانه جزیره قشم در حدود 200 میلی متر است(7).
در این مطالعه16 ایستگاه نمونـه بـرداري بـا سـه تکـرار از رسوب، ریشه و برگ انجام شد. ابتدا بر روي نقشه هر کـدام از رویشگاه ها، 4 ترانسکت عمود بر ساحل در نظـر گرفتـه شـد و نقاط نمونهبرداري بـر روي ایـن ترانسـکتهـا طـوري در نظـرگرفته شد که در هر ترانسکت از 2 ایسـتگاه (یـک ایسـتگاه درمنتهی الیه سمت خشکی و ایستگاه دیگـ ر در منتهـ ی ال یـه سـمتدریا) نمونهبرداري بهعمل آید. توزیع ترانسکتها در دو منطقـهبه گونه اي بود که کل اجتماعات گیاهی مورد نظر تحت پوشش قرار گیرد تا بههمراه توزیع ایستگاه هاي نمونهبرداري اطلاعـاتلازم از انتشار آلایندگی نفت در بخش هاي مختلـف اجتماعـاتگیاهی بهدست آیـد . مختصـات هـر نقطـه از نقشـه بـه سـامانه
موقعیــتیــاب جهــانی(Global Positioning System)(GPS) منتقل و بر روي زمین شناسایی شد.

نمونه برداری
دراین مطالعه نمونهبرداري از رسوب، ریشه و برگ درختان حرا در دو رویشگاه قشم و خلیج نایبند در پاییز 1389 انجام گرفت. از هر ایستگاه نمونهبـر داري رسـوب سـطحی از عمـق 0 تـا 10 سانتیمتر به وزن 500 گرم بهوسیله پلاسـتیک شسـته شـده بـا اسید نیتریک برداشته شد. نمونه هاي رسوب در درون کیسه هاي پلاستیکی پلی اتیلن قرار گرفت و پس از نگهداري در یخدان به آزمایشگاه، منتقل شـد (23). درنمونـه بـرداري از بافـت ریشـه،ریشه هاي مغذي مورد نمونهبرداري قـرار گرفـت و از برداشـتریشه هاي هوایی اجتناب شد. در این روش علاوه بر نمونه هـا ي فوق که براي سنجش فلـزات سـنگین برداشـت شـد، 3 نمونـهرسوب نیز بهوسـ یله گـر اب (1/0 متـر مکعـب ) برداشـته شـد ورسوب آن با استفاده از الک با چشمه 1 میلـی متـر بـا آب دریـا شستوشو و صاف گردید تـا بقا یـ اي ریشـه هـا و دیگـر مـوادناخواسته از آن جداسازي شود. تمام نمونه ها درون کیسـه هـا ي پلاستیکی با یخدان به آزمایشگاه منتقل شد. براي نمونهبـرداريبرگ حدود 30–20 عدد برگ از یک درخت با ارتفاع بیش از 1 متر یکسان نسبت به سطح زمین بهطور تصـادفی جمـعآوري شـد .
1268732170556

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

نمونه هاي رسوب، ریشه و برگ جمعآوري شده در آزمایشـگاهـبـ هطورکامــل در هــوا ي آزاد و ســپس در دمــا ي 105 درجــه سانتی گراد در آون تا رسیدن به وزن ثابت نگهـ داري و خشـکشدند(23).
۸۱
نحوه اندازهگيری نيکل و واناديوم
صافی واتمـن 42 عبـور داده شـده و بـا آب مقطـر بـه حجـم 20 همبستگی بین پارامترهاي مختلف با همبسـتگی اسـپیرمن (بـراي
1268732170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

براي تهیه عصاره از رسوب مطابق با روش 3050 آژانس حفاظـتمحـیط زیسـت آمریکـا(Environmental Protection Agency) از مخلوط اسید نیتریک و آباکسیژنه براي هضم نمونه ها اسـتفادهشد(21). در لحا یکه براي تهیه عصاره از نمونه هـا ي ریشـه و از برگ گیاهی بهترتیب 1 گرم و 2 گرم از وزن خشک شـده را از الک با چشمه 1 میلیمتر عبور داده شد. سپس بوتهچینـی اسـیدشسته شده را به همراه نمونه در کوره الکتریکی در دمـاي 500 درجه سانتی گراد به مدت 2 ساعت انکوبات شد و بـه مـدت 4 ساعت تا رسیدن به دماي محیط نمونه ها در کوره باقی ماندنـد . سپس 5/2 میلیلیتر اسید نیتریک 6 مولار را به بوته چینی اضافه گردید و در نهایت بعد از اطمینان از حل شـدن خاکسـتر، از کاغـذ

شکل۱. مناطق مورد مطالعه، سمت راست منطقه حفاظت شده حرا در جزيره قشم و سمت چپ خليج نايبند در منطقه عسلويه

اندازهگيری خصوصيات رسوب
خصوصـیات رسـوب از قبیـل EC ،pHپـس از تهیـه عصـاره رسوب بهترتیب با pH متـر (3310, Jenway, UK ) و EC متـر(4130, Jenway, UK) انجام شد. براي اندازهگیري درصد مـوادآلی، از روش سوزاندن مرطوب استفاده شد(22).

آناليز آماری
بعد از تعیین وضعیت نرمال بودن داده هـا توسـط آزمـون نرمالیتـهکولمــوگرو اســمیرنو(p>0/05)(Kolmogorov− Smirnov)، از آزمون هاي t جفت شده براي بررسی وجود یا عدم وجود اختلاف معنیدار براي گروه هاي نرمال استفاده شد. از آزمـون مـن ویتنـی (Whitney test-Mann) براي داده هاي غیرنرمـال اسـتفاده گردیـد .
میلیلیتر رسانده شد. در کلیه مراحل عصارهگیري براي حـذف اثـرمزاحمت ها در تعیین غلظت فلـزات، نمونـه اي بـه صـورت شـاهد(بدون حضور رسوب، ریشـه و بـرگ) در نظـر گرفتـه شـد (31).
اندازهگیري میزان نیکل و وانادیوم نمونـه هـا بـا اسـتفاده از دسـتگاه
(Atomic Absorption Spectroscopy (AAS), )جـ ذب اتمـیانجام شد. ضـریب (Perkin Elmer AAnalyst 700, Canada) نیکل و وانـادیوم از رسـوب بـه (Transfer Factor)(TF)ان تقال :(30)ریشه و ریشه به برگ بهصورت زیر محاسبه گردید

[۱]
۸۲
داده هاي غیـ ر نرمـال ) و پیرسـون (داده هـا ي نرمـال ) بررسـی شـد.
محاسبات و رسم نمودارها با استفاده از نرم افزار SPSS 19 انجام شد.

نتايج
خصوصيات رسوب شناختی زيستگاه
pH در هر دو رویشگاه نزدیک به خنثی بوده و در محدود 6/7- 5/7 است. علاوه بر این، متوسط هدایت الکتریکـی (EC) در رویشـگاهقشـــم( 20/22± 38/60) بیشـــتر از نایبنـــد (79/14± 71/51)
اســت(05/0p<) .متوســط میــزان مــاده آلــی در رویشــگاه نایبنــد (20/1 ± 02/3) و قشم (75/0± 99/2) از لحاظ آماري بـا هـم
تفاوت ندارند(993/0p=). در رویشـگاه نایبنـد متوسـط درصـدبافت شنی (بافت درشت) بیشتر از بافت رس و سیلت (بافت ریـز ) است. بافت رسوبات در ایسـتگاه هـا ي رویشـگاه قشـم اساسـاًسیلتی- شنی است. با مقایسه بافـت رسـوبات در دو رویشـگاهقشم و نایبند، تفـاوت معنـیداري بـین میـزان رس (بـه ترتیـب%79/22 و %4/19) ، سیلت (بهترتیـب 34/40% و %95/21) و شن (بـه ترتیـب %96/ 39 و % 66/58) در دو رویشـگاه وجـودداشت(05/0p<).

ميزان نيکل و واناديوم
نتایج حاصل از اندازه گیري غلظت نیکل و وانادیوم در سـه نمونـهرسوب، ریشه و برگ در دو رویشگاه قشـم و نایبنـد در (شـکل 2) ارائه شده است. در دو رویشگاه قشم و نایبند متوسط غلظت نیکـل در رسوب ( به ترتیب 4/22±2/97 و 8/23±8/45 میکروگـرم بـر- گرم) و برگ(به ترتیـب 1/1±1/3 ، 1/1±4/3 میکروگـرم بـرگـرم ) بیش از متوسط غلظت وانادیوم در رسوبات(4/8±7/38، 3/8±9/17 میکروگرم برگرم) و برگ(5/0±5/0، 4/0±1/1 میکروگرم بـر گـرم ) بود. اما در رویشگاه قشم غلظت وانادیوم(2/2±8/19میکروگرم بـر – گرم) در ریشه بیش از غلظت نیکل (5/3±7/14میکروگرم برگـرم ) به دست آمد. با مقایسه دو رویشگاه قشم و نایبند می تـوان اسـتنباطکرد که متوسط غلظت فلزات سنگین نیکل و وانادیوم در رسـوباتسطحی و نیز ریشهي درختان رویشگاه قشم بیشتر از متوسـط ایـنفلزات در رویشگاه نایبند اسـت . متوسـط غلظـت نیکـل در ریشـهگیاهان رویشگاه قشـم و نایبنـد بـه ترتیـب 5/3±7/14 و 9/3±2/6 میکروگـرم بـرگـرم و متوسـط غلظـت وانـادیوم نیـز بـه ترتیـب 2/2±8/19 و 1/5±6/6 میکروگرم بر گرم اسـت (0001/0p<). امـا
متوســط غلظــت وانــایوم در بــرگ درختــان رویشــگاه نایبنــد(4/0±1/1میکروگرم برگرم) بیشتر از متوسـط غلظـت ایـن فلـز دربرگ درختان رویشگاه قشم (3/0±5/0 میکروگرم برگرم ) میباشـد(0001/0p<). با این وجـود تفـاوت قابـل ملاحظـه اي در متوسـطغلظت نیکل در برگ گیاهان رویشگاه قشم و نایبند مشـاهده نشـد(05/0p>).
ضريب انتقال فلزات سنگين
مقادیر ضریب انتقال نیکل و وانادیوم از رسوب به ریشه و به بـرگدر دو رویشگاه قشم و نایبند در(شکل3)ارائـه شـده اسـت. انتقـالفلزات نیکل و وانادیوم به ترتیب بیشتر از طریق ریشـه بـه بـرگ ورسوب به ریشه صورت می گیرد. بـا ایـن وجـود، ضـریب انتقـال رسوب به ریشه ابر ي فلز وانایوم در رویشگاه قشم (502/0) بیشـتر از نایبند (447/0) است (0187/0=p). اما میزان این ضـریب بـرا ي فلز نیکل در دو رویشگاه قشم و نایبنـد (بـه ترتیـب برابـر 159/0 و 125/0) تغییر چندانی نداشت (109/0=p). همچنین ضرایب انتقـالنیکل از ریشه به بـرگ در خلـیج نایبنـد(749/0) و قشـم (225/0) تفاوت معنـی داري داشـت (0001/0p<). میـانگین ضـریب انتقـال فلزات وانادیوم از ریشه به برگ نیـز در نایبنـد و قشـم (بـه ترتیـب228/0 و 0250/0) تفـاوت معنـیداري نشـان دادنـد(0001/0p<).

ضریب انتقال فلزات وانادیوم و نیکل از ریشه به برگ در رویشـگاه نایبند بهتتر یب10 و 3 برابر رویشگاه قشم متغیر است.

همبستگی انتقال مواد بين رسوبات – ريشه و ريشـه- بـرگ بـا عوامل محيطی
نتــایج هــم بســتگی ضــرایب انتقــال از رســوب بــه ریشــه در (جدول 1)ارائه شده است. اگر چه همبستگی بین انتقـال فلـزات وعوامل محیطی در هر دو بخش خشکی و دریا انجـام گرفـت امـابیشتر همبستگی هاي معنیدار در بخش خشکی مشاهده شد. انتقال نیکل و وانادیوم از رسوب به ریشه در سـمت خشـکی بـاEC رسوب در رویشگاه قشم همبستگی منفـی و معنـی دار دارد (بـهترتیب 715/0- =r و 665/0- =r)، اما ایـن هـمبسـتگی کـه در رویشگاه نایبند معنیدار نبود(05/0>p). ضریب انتقال نیکـل ازرسوب به ریشه نیز در رویشگاه قشم با pH رابطه منفـی نشـانداد (650/0- =r). علاوه بر این، در رویشگاه قشم ضریب انتقال نیکل و وانادیوم از رسوب به ریشه با بافـت شـنی هـمبسـتگی منفـی(بـهترتیـب 442/0- =r و 745/0- =r) و ضـریب انتقـال وانادیوم با بافت سیلتی همبستگی مثبت نشـان داد (763/0=r ).
1268732170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

درحالیکه در رویشگاه نایبند در سمت خشکی ضریب انتقال
۸۳

شکل ۲. مينگين(– انحراف معيار) نيکل(الف) و واناديوم(ب)
در رسوبات سطحي، ريشه و برگ در رويشگاه قشم و نايبند

شکل ۳. مقايسه ضريب انتقال فلزات از رسوب به ريشه(الف) و ريشه به برگ(ب)
در دو رويشگاه قشم و نايبند

1268732170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

جدول ۱. همبستگی انتقال فلزات از رسوب به ريشه با ويژگی های بستر در سمت خشکی و دريا در رويشگاه مانگرو در قشم و نايبند
نايبند قشم پارامتر آناليز آماري
دريا خشکي خشکی دريا نيکل واناديوم نيکل واناديوم نيکل واناديوم نيکل واناديوم -0/053 0/870 -0/070 0/837 0/249
0/488 0/093
0/773 0/216
0/500 -0/302 0/340 -0/650 0/030* -0/451 0/164 pH ضريب همبستگي
p-value
-0/416 0/179 -0/080 0/816 0/621 0/0550 0/240
0/453 0/389
0/106 -0/259 0/416 0/528
0/095 0/031
0/928 مواد آلي ضريب همبستگي
p-value
0/344
0/273 -0/342 0/303 0/241
0/503 -0/385 0/217 0/324
0/152 -0/252 0/429 -0/665 0/013* -0/715 0/013* EC ضريب همبستگي
p-value
-0/428 0/165 -0/080 0/816 -0/774
0/009** -0/777
0/003** -0/216 0/500 0/060
0/854 -0/216 0/500 0/302
0/340 رس ضريب همبستگي
p-value
-0/314 0/320 -0/080 0/816 0/245
0/494 -0/583
0/047* -0/518 0/084 0/475
0/119 0/183
0/591 0/763 0/006** سيلت ضريب همبستگي
p-value
0/330
0/294 0/080
0/816 0/865 0/001 ** 0/828 0/001** 0/216
0/500 -0/302 0/340 -0/442 .0/087 -0/745
0/008** شن ضريب همبستگي
p-value
p-value *: درسطح ٠٥/٠، ** :در سطح ٠١/٠، .در سطح١/٠ -٠٥/٠
۸۴
نیکل وانـادیوم بـا بافـت رسـی هـمبسـتگی منفـی (بـهترتیـب 774/0- =r و 777/0- =r) و با بافت شنی هـم بسـتگ ی مثبـت
(865/0 =r و 828/0 =r) دارد. بنابراین با افزایش درصـد شـن
بستر در رویشگاه نایبند ضریب انتقال فلزات از رسوب به ریشه افزایش و با افزایش میزان رس و سیلت ضریب انتقـال کـاهشمی یابد. همچنین همبستگی ضـریب انتقـال نیکـل و انـادیوم ازریشه به برگ با ویژگی هاي بستر در دو رویشگاه قشم و نایبنـددر (جدول2) نشان داده شده است.
نتایج نشان داد که ضریب انتقال نیکل و وانـادیوم از ریشـهبـه بــرگ درسـمت خشــکی رویشـگاه قشــم (بـهترتیــب بــا 597/0=r و 516/0 =r) و نیکل در سمت دریاي رویشگاه نایبند
(719/0 =r) با pH همبستگی مثبت دارد. بنـابراین افـزایشpH منجر به افزایش انتقال فلزات از ریشه به برگ میگـردد . عـلاوهبر ایـن، ضـریب انتقـال نیکـل و وانـادیوم در رویشـگ اه قشـم (بهترتیب 668/0- =r و535/0- =r) و ضریب انتقـال نیکـل درسمت خشکی رویشگاه نایبند (691/0- =r ) با مواد آلی بسـتر همبستگی منفی نشان داد. بنابراین با افـزایش مـواد آلـی بسـتر انتقال فلزات نیکل و وانادیوم از ریشه به برگ کاهش مـ ی یابـد .
در رویشگاه قشم ضریب انتقال نیکل در سمت دریـا بـا بافـتسیلتی همبستگی مثبت دارد (648/0=r). همچنین نتـایج نشـانداد که در رویشگاه نایبند ضریب انتقال نیکل و وانادیوم با بافت شنی همبستگی منفی (بهترتیب864/0- =r و 605/0- =r) و بـابافت رسی همبستگی مثبت (بـه ترتیـب 864/0 =r و 644/0 =r) دارد.

بحث و نتيجهگيري
گیاهان قابلیت تحمل فلزات سنگین را حتی در غلظت هاي بالا دارند که عمدتاً مربوط به دو مکانیسم اصلی تجمـع (Accumulation) و دفع(Exclusion) آلاینده در گیاهان است. مکانیسم تجمع شامل انباشت و اتصال فلزات در دیواره سلولی، محبوس کردن آنها در واکوئل ها یا تشکیل کمپلکس با موادآلی اسـت و دفـع آلاینـده شامل عدم انتقال فلزات از ریشـه بـه قسـمت هـوا یی و تجمـع کمپلکسهاي فلزي در ریشه می باشد (10). علت تجمع بیشـتر فلزات در ریشه درختان مانگرو نسبت به سـاقه، بـرگ و سـا یر قسمت هاي اهو یی را می توان به تماس بیشتر ریشه با رسـ وبات بستر نسـبت داد (15). در فراینـد انتقـال نیکـل و وانـادیوم دورویشگاه قشم و نایبند، بیشترین ضریب انتقال از رسوب به ریشه براي فلز وانادیوم و از ریشه به برگ براي فلـز نیکـل بـهدسـتآمد. علاوه بر این، ضریب انتقال وانادیوم از رسوب به ریشه در رویشگاه قشـم (502/0) نس ـبت بـه رویشـگاه نایبنـد (447/0) بیشتر بود و براي نیکـل، ضـریب انتقـال از ریشـه بـه بـرگ دررویشگاه نایبند (749/0) نسبت به قشم (225/0) بیشتر بهدست
1268732170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017

آمد. انتقال بیشتر فلـز نیکـل از ریشـه بـه بـرگ در مقایسـه بـاوانادیوم با توجه به گستردگی فعالیت هاي نفت و گاز و افزایش آلودگی هوا در خلیج نایبند و تمایل بالاي فلز نیکـل در جـذبتوسط زیست توده میباشد (14). در حقیقت، اگرچـه ضـریب انتقال معیاري ابر ي بررسـ ی تحـرك فلـزات از خـاك بـه گ یـاه می باشد و این ضریب بر مبناي جذب ریشه می باشد اما گیاهان می توانند از طریق تهنشست هاي اتمسفري نیز فلزات را جـذب کنند (12و30). از سوي دیگر، دل یـل انتقـال پـا یین وانـاد یوم از ریشه به برگ احتمالاً بهدلیل تمایل اندك آن در انتقال از ریشـهبه برگ است (13). داوري و همکاران (1389) در مطالعهاي که در رویشگاههاي مانگرو در شمال خلـیج فـارس، بوشـهر انجـامدادند میانگین ضریب انتقال از رسوب به ریشه ابر ي نیکل 68/0 و ابر ي وانادیوم 22/0 و همچنین میانگین ضریب انتقال از ریشه به برگ ابر ي نیکل و وانـاد یوم بـه ترت یـب 62/0 و 2/0 گـزارش کردند(4). دلیل تفاوت در ضریب انتقـال نیکـل و وانـادیوم درمطالعه داوري و همکاران با مطالعـه حاضـر، احتمـالاً ناشـی از تجمع فلزات حاصل از آلودگی منطقه در رویشگاه هاي مـانگرو می باشد. با بررسی ارتباط ضـریب انتقـال از رسـوب بـه ریشـهمشخص شد که با کاهش pH ضریب انتقال نیکل از رسوب بـهریشه در سمت خشکی رویشگاه قشم افزایش مییابـد و علـتآن به کاهش pH در رسوبات و رقابت بین یونهاي +H و فلزات محلول براي تشکیل لیگاندها برمیگردد که خود باعث کـاهش
۸۵

1268732170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:17 IRST on Saturday October 28th 2017


دیدگاهتان را بنویسید