1270002170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

با تخریب جنگل ها و کاهش مساحت آنها، انقراض گونـه هـايگیاهی و جانوري و در نتیجه کاهش تنوع زیستی در دنیا مشهود است. هریک از گونه ها نقش حیاتی و اساسی در زنجیره غذایی بازي می کنند (25). تنوع زیستی بـهعنـوان گنج ینـه زیسـت ی یـا بانکی از داده هاي زیست شـناخت ی در نظـر گرفتـه مـی شـود و شکل هاي متفاوتی از زندگی و فرم هاي رویشی در سـطح کـرهزمین را نشان می دهد (2). با مطالعه پوشـش گ یـاهی و عوامـلمختلف محیطی همچون فیزیوگرافی، خاك و اقلیم می تـوان بـهپایداري جوامع گیاهی و همبستگی این عوامل با پوشش گیاهی پی برد که این مسـئله از نظر توسعه و اح یـاي جوامـع جنگلـی بسیار مهم و کاربردي است (7 و 14). جنگل هاي شمال ایران به لحاظ تنوع گونه هاي گیاهی یکی از غنی تـرین اکوسیسـتم هـايجنگلی در مناطق معتدله جهان شـناخته مـی شـود و تقریبـاً 80 گونه درختی و 50 گونه درختچه اي بهصـورت طبیعـی در ایـنجنگل ها یافت می شـوند (26). از عوامـل تأثیرگـذار در تنـوعگیاهان در این جنگلها، عوامـل توپـوگرافی (ارتفـاع از سـطحدریا، شیب و جهت دامنه) است، چرا که پیدایش پوشش گیاهی حاصل برخورد و کنش متقابل بـین عناصـر رویشـی و عوامـلمحیطی فیزیکی است. میـزان دسترسـی بـه منـابع اکولوژیـک،تغییرات در محیط خاك، تنوع جانوران خاکزي و خصوصـیاتخرد اقلیم هر عرصه جنگلی بستگی به ترکیب عوامل گفته شده با یکدیگر دارد. در نتیجه این امکـان وجـود دارد کـه جمعیـتگونههاي گیاهی در برخی شرایط فیزیوگرافیک از تنوع بیشتري نسبت به سایرین برخوردار باشد (21). بنابراین، مطالعه ترکیـبگیاهی و تنوعزیستی گیاهی می تواند بهعنوان راهنمایی مناسـبدر قضاوت بومشناختی و بررسی تنوعزیستی هر منطقه دخالـتداشته باشد. مطالعه تنوعزیستی گیاهی بنـا بـه ضـرورت انجـام گرفته، از نظر محققان داخلی و خارجی نیز دور نمانـده اسـت. تنوع گونه هاي چوبی در درختچه زارهاي بلوط تنگه جبل الطارق مورد مطالعه قرار گرفت و چنین نتیجه گیري شد که مقدار تنـوعگیاهی در جهت جنوبی کمتر و پراکنـدگی بیشـتري نسـبت بـه
۲
جهت شمالی تنگه دارد. آنها این اختلاف ها را بهعلت مـدیری ت متضاد و فشار شدید چراي دام عنوان کردند (40). ارتبـاط بـینخاك، توپوگرافی و تنوع گونـه اي در جنگـل هـاي خـزان کننـدهنزدیکی شهر پکن، کشـور چـین مـوردبررسـی قـرار گرفـت ومشخص شد که ارتفاع از سطح دریا و جهت جغرافیایی رابطـهقوي با غنا و تنوع گونه اي دارند (35).
زاهدي امیري و محمدي لیمیایی (1381) در بررسـی ارتبـاطبین گروه هاي اکولوژیک گیاهی با عوامل رویشـگاهی گـزارشکردند کـه بـین پوشـش گیـاهی و جهـات جغرافیـایی ارتبـاطمعنی داري وجود دارد ولی بین پوشش گیاهی و مشخصـه هـايدیگر از قبیل شیب و ارتفـاع از سـطح دریـا رابطـه اي معنـی دار وجود ندارد (15). هادي (1380) تأثیر ارتفاع از سطح دریا را بر تنوع گونه هاي چوبی جنگل هاي اسالم تـالش بررسـی نمـوده و نتیجه گیري کرد که تنوع گونه هاي درختی و تجدید حیات آنهـا با افزایش ارتفاع از سطح دریا کاهش می یابد (30). اسماعیل زاده وهمکاران (1391) در بررسی تنـوع زیسـتی گیـاهی بـا عوامـلفیزیوگرافی در ذخیره گاه سرخدار افراتخته به این نتیجه رسیدند که عامل ارتفاع از سطح دریا تأثیر معنی داري روي شاخص هاي تنوعزیستی ندارد، ولی درصد شیب و جهـت جغرافیـایی داراياختلاف معنی داري را نشان داده است (5). سهرابی و اکبري نیـا(1384) و اسماعیل زاده و حسینی (1386)، بهترتیب، در مطالعه تنوعزیستی گیاهی منطقه جنگلی ده سرخ جوانرود و ذخیره گـاهسرخدار افراتخته از شاخص کمی غلبه یا درصـد تـاج پوشـش به جاي شاخص وفور یا تعداد پایهها استفاده کردند. این امر امکـانمطالعه تنوعزیسـتی گیـاهی را براسـاس خصوصـیات فلوریسـتیک همهي گیاهان موجود در عرصه (گیاهان چوبی و علفی) میسـرساخته است (17، 3)، درصورتیکه در برخـی از مطالعـاتی کـهتوســط پوربابــایی (1377)، هــادي (1380) و قمــی اویلــی و همکاران (1386) انجام گرفته است، براي بررسی شاخص هـايتنوعزیستی تنها از خصوصیات گونه هاي چوبی اسـتفاده شـده،گونه هاي علفـی در تعـین تنـوع زیسـتی ، گیـاهی منطقـه نقشـینداشته اند (9، 24 و30).
تأثیرگذار بر هر یک از این شاخصها را تعیین کرده تا بدین وسـیله بتوان با دید بهتر نسبت به مـدیریت ایـن اکوسیسـتم هـا اقـدامنمود.

روش بررسي
منطقه مورد مطالعه
365773-2062011
N

N

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل 1. موقعیت منطقه مورد مطالعه در کشور و در استان مازندران (مقیاس، 1:10000)

بنابراین جهت حفاظت و حمایت از این منابع ارزشمند نیاز بـه سرجنگلبانی توسکا تک واقع شده است. ایـن سـري داراي 11 شناخت بهتر روابط بین رسـتن ی هـا و شـرا یط رویشـگاه ی ا یـن پارسل می باشد، که حداقل ارتفاع ناحیه طرح از سطح دریا 100 اکوسیستم ها و تنوعزیستی در آنها می باشد. منطقه مورد تحقیـق متر در قطعه 301 وحداکثر ارتفاع از سطح دریـا 1700 متـر دربا عنوان جنگـل پژوهشـی دانشـگاه تربیـت مـدرس بخشـی از مرز سري و قطعـه 311 مـی باشـد . ناحیـه طـرح در مختصـاتجنگلهاي شمال واقع در غرب مازندران و در قسـمت شـرقی جغرافیایی״23 ׳29 °36 تا ״56 ׳32 °36 عرض شمالی و ״20 شهرستان نوشهر قرار دارد. هدف از انجام ایـن تحقیـق مطالعـه ׳43 °51 تا ״39 ׳47 °51 طول شرقی واقع شـده اسـت. میـزانشاخص هاي تنوع زیستی، غناي گونهاي و یکنواختی گونه هـا ي بارنـدگی سـالانه در منطقـه مـورد مطالعـه در حـدود 8/1308 علفی و چوبی در ارتباط با عوامل توپوگرافی (ارتفـاع از سـطح میلی متر میباشد. که بیشترین میزان بارنـدگی در فصـل پـاییز ودریا، جهت جغرافیایی و شیب) مـی باشـد تـا عوامـل محیطـی کمترین آن در فصل بهار رخ می دهد. میـانگین درجـه حـرارت
جنگل پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس با مساحت 1721هکتـارسومین سري از تقسیمات انجام شده حوزه 46 کجور شهرستان نور می باشد و در شما لشرقی حوزه واقع شده است. فاصله ناحیه طرح تا شهرستان نوشهر 30 کیلومتر و در جهت شرقی آن واقع شده است (شکل 1). همچنین در قسمت بالاي پارك سیسنگان و در جهت جنوب شرقی این پارك قرار دارد. ایـن سـري از نظـرتقسیمات اداري در حوزه اداره کل منابع طبیعی استان مازندران-نوشــهر و حــوزه اســتحفاظی اداره منــابع طبیعــی رویــان وسالانه 82/15 درجه سانتیگراد، میانگین حـداقل درجـه حـرارتسردترین ماه سال در ماه بهمن (6/6 درجه سانتی گـراد ) و میـانگینحداکثر درجه حرارت گرمترین مـاه سـال در مـاه خـرداد (7/22 درجه سانتی گراد) میباشد.

روش نمونه بردای از پوشش گياهی
1270002170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

ابتدا پس از بازدید میدانی و تعیین حدود منطقه مـورد مطالعـه و نیـزشناسایی تیپ هاي جنگلی موجود در آن اقدام به ترسـیم ترانسـکتدر امتـداد گرادیـان ارتفـاعی از سـطح دریـا و تغییـرات تیـپ هـاي جنگلی منطقه از پایین ترین حد ارتفاعی تا مرتفع تـرین نقطـه آن بـرروي نقشه توپوگرافی با مقیاس 25000/1 شد. در ترسیم ترانسـکتبهعنوان خط مبنا کـه در راسـتاي گرادیـان ارتفـاعی از سـطح دریـامی باشد بهگونه اي عمل شد کـه تـا خـط مبنـا ضـمن پوشـش دادنتغییرات ارتفاع از سطح دریا، تغییرات تیـپ هـاي جنگلـی منطقـه و
۳
1270002170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

بخش عمده اي از تغییرات فیزیوگرافی (تغییرات شیب و جهت هـايدامنه) منطقه را نیز پوشش دهد. خط مبنا با اسـتفاده از قطـب نمـا ودستگاه موقعیت یاب جهـانی(GPS) در سـطح منطقـه پیـاده شـد ونمونه برداري از ترکیب پوشـش گیـاهی منطقـه در امتـداد آن انجـامگرفت. در هر طبقه ارتفاعی 100 متري، تعداد سه قطعه نمونـه 400 مترمربعی در امتداد خطوط میزان منحنی تـراز و بـا فاصـله تقریبـی100 متر از یکدیگر بهصورت انتخابی، پیاده شـد . مسـاحت قطعـاتنمونه مطابق اندازه قطعه نمونه پیشنهادي براي مطالعه پوشـش هـايجنگلـی نـواحی معتدلـه، 400 مترمربـع در نظـر گرفتـه شـد (31).
قطعات نمونه بهصورت انتخابی و در نقاط تخریب نشـده و نقـاطیکه وضعیت کنونی پوشش گیاهی آنها، بیـانگر خصوصـیات پوشـشگیاهی بالقوه (جامعه اوج) منطقه بـود ه و یـا نزدیـک بـه آن باشـندپیاده گردید (4).
جهت ثبت عوامل فیزیوگرافی، در هر قطعه نمونه، ابتدا شـیبدامنه با استفاده از شـیب سـنج سـونتو، جهـت شـیب بـا دسـتگاهقطب نما، ارتفاع از سطح دریا و موقعیت جغرافیایی آن با دسـتگاهGPS ثبت شد. سپس فهرست کلیه گونه هاي گیاهی با درصد تاج- پوشش آنها ثبت شد. اندازه گیري تاجپوشش گونه هـاي گیـاهی درسطح کل قطعه نمونـه 400 مترمربعـی بـراي گونـه هـاي چـوبی(درختی، درختچه اي و بوتـه اي) و علفـی ثبـت شـد (3). مقـادیردرصد تاج پوشش گونه هاي گیاهی هر قطعه نمونه در یک جـدولتحت عنوان ماتریس گونه- قطعه نمونه تنظیم شدند، که در تجزیه و تحلیل هاي آماري بهکار گرفته شد. ثبت و انـدازه گیـري درصـدتاج پوشش گونه هاي گیـاهی بـه تفکیـک فـرم رویشـی (درختـی،درختچه اي، بوته اي گونه هاي علفی و سرخس ها) براسـاس معیـارفراوانی- غلبه وان-درمال (واندرمال) با انـدکی تغییـر (جـدو ل 1) انجام گرفت؛ (3). نمونه برداري از پوشش گیـاهی منطقـه در طـیفصل رویش انجام گردید؛ هنگامی که انتظار می رفت اکثر گونه هاي گیاهی در سطح منطقه حضور داشته و به رشد کامل رسیده اند.

روش تجزيه و تحليل داده ها
تعیین و برآورد تنوعزیستی گیاهی اغلب در قالب شاخص هاي عددي غناي گونه اي، یکنواختی و تنوع گونه اي تعیین میشوند (10). بر
۴
این اساس با بهر هگیري از توابع مندرج در (جدول 3)، و با استفاده از مقادیر درصد تاج پوشش گونه ها، شاخص هاي غنا، یکنواختی، تنوع گونه اي شانون- وینر و سیمپسون براي هر قطعه نمونه، محاسبه شد. شاخص هاي تنوعزیستی گیاهی براي هر قطعه نمونه براي گون ههاي علفی و درختی بهصورت مجزا محاسبه شد و سپس براساس اطلاعات قطعات نمونه موجود در هر طبقه ارتفاعی، جهت جغرافیایی و شیب، متوسط شاخص هاي تنوعزیستی هر طبقه انداز هگیري گردید. عوامل توپوگرافی براي ورود به آنالیزهاي آماري بهصورت زیر کدبندي گردید که تعداد قطعات نمونه مربوط به هر طبقه مشخص شده است. (جدول 2).
سپس بـا آزمـون کولمـوگروف اسـمیرنوف و آزمـون لـون بهترتیب نرمال بودن و همگن بودن واریانس داده ها، بررسی شد. با توجه به نرمال بودن داده ها از واریانس یکطرفه براي بررسی اختلاف هاي کلی در طبقات مختلف استفاده شد. براي مقایسـهمیانگین ها نیز از آزمون دانکن (براي عوامل ارتفاع از سطح دریا و شیب) و آزمون T-test براي عامل جهت جغرافیایی استفاده شد .
همچنین بهمنظور بررسی همبستگی بین عوامـل توپـوگرافی بـاشاخص هاي تنوعزیستی از ضریب هم بستگی رتبه اي اسپیرمن که جز آزمون هاي غیرپارامتریک است، استفاده شد.

نتايج
خصوصيات توصيفی
در این تحقیق، تعداد 187 گونه گیاهی شامل 137 گونه علفی و 50 گونه چوبی شناسایی شد. تیره هاي Asteraceae و Poaceae
(19 گونه، 2/10 درصـد )، Rosaceae (12 گونـه، 4/6 درصـد )،
Fabaceae (10 گونه، 4/5 درصد) و Lamiaceae (9 گونه، 8/4 درصد) بهعنوان بزرگترین تیره هاي گیـاهی موجـود در منطقـههستند.

آناليز واريانس و مقايسه ميانگين گونه های علفی
نتایج حاصـل از آنـالیز واریـانس شـاخص هـاي تنـوعزیسـتی گونـ ههـاي علفـی در ارتبـاط بـا عوامـل توپـوگرافی در منطقـه
جدول ۱. طبقات پوشش وان – در مارل با اندکي تغيير
درصد پوشش طبقه پوششي
كمتر از ۵/۰ درصد 1
۵/۰ تا ۱ درصد 2
۱ تا ۵/۲ درصد 3
۵/۲ تا ۵ درصد 4
۵ تا ۵/۱۲ درصد 5
۵/۱۲ تا ۲۵ درصد 6
۲۵ تا ۵۰ درصد 7
۵۰ تا ۷۵ درصد 8
۷۵ تا ۱۰۰ درصد 9

1270002170556Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:27 IRST on Saturday October 28th 2017

جدول ۲. مشخصات عوامل توپوگرافی در تجزيه و تحليل دادههای تنوع گونههای علفی و چوبی
تعداد قطعات نمونه در هر طبقه مشاهدات کد طبقات عوامل توپوگرافی
14 ۴۵۰ – ۲۰۰ متر 1 ارتفاع از سطح دريا
5 ۷۰۰ – ۴۵۰ متر 2 4 ۱۲۰۰ -۹۵۰ متر 3
17 ۱۴۵۰ -۱۲۰۰ متر 4 8 ۱۷۰۰ -۱۴۵۰ متر 5 16 ۳۰ -۰ درصد 1
17
10 ۶۰ -۳۰ درصد
۹۰ -۶۰ درصد 2
3 درصد شيب
5 بالاتر از ۹۰ درصد 4 17
12 ۴۵ -۰ درجه (شمال)
۳۶۰ – ۳۱۵ درجه (شمال) 1 جهت جغرافيايی
29 ۳۱۵- ۲۳۵ درجه (غرب) 2

جدول ۳. شاخص های غنا و يکنواختی و تنوع گونه ای
فرمول شاخص ها شاخص ها
R = S Maguran,1988 شاخص غنایگونه ای (S)
1063752-83236S-
LnN
1
S
N
i
n
J


=

S-


دیدگاهتان را بنویسید