در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۱. گروه مرتع و آبخيزداري، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه صنعتي اصفهان
* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: [email protected]
۱
مقدمه
1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

فنولوژي ،به مطالعه وقایع ادواري طبیعی درزندگی موجـوداتزنده مربوط است. مانند جوانه زنی ،گلدهی، میوه دهی ،خـزان،رسیدن بذور و ریزش بذر و غیره .ه مچنین فنولـوژ ي بازتـا بی از راهبردهاي اکولوژیکی براي مواجهه با وقایع فصلی مناسب و نامناسب است (41). فنولوژي از واژه هاي یونـا نیphane و pheno ب همعناي ظاهر شدن گرفته شده است و از آن جایی کـهفنولوژي به موسم ظهور پدیده هاي دوره اي در موجودات زنده مربوط است، می توان در فارسی از واژه معـادل ظهورشناسـی ب هجاي فنولوژي اسـتفاده کـرد(9). فعالی ـ تهـا ي فنولـوژ یکی موجودات اکوسیست مهاي خشکی، بازتابی از تغیی ـرات سـالانهبیوسفر زمین و رژیم هـا ي هی ـدرولیکی و آب و هـوا ي زم ـین می باشد (02). با آگاهی از فنولوژي گیاهان مرتع ـی و آمـاد گی خاك و شرایط اقلیمی می توان به احیاء و تجدید حیات مراتع تخریب یافته کمک کرد. همچنین دانستن فنولوژي گونه هـا درمرتع براي بهره برداري از گیاهان مرتعی، پرورش زنبور عسل ،از بین بردن گیاهـان هـرز و مهـاجم، بهـرهبـردار ي از گیاهـاندارویی و تشخیص عوامل آلرژي زاي فصلی در علوم پزشـ کی کاربرد فراوان دارد (6). از آن جایی که تعیـ ین مراحـل حی ـاتی گیاه جهت تنظیم برنامه هاي چراي دام و جلـو گیري از چـرا ي زودرس بهویژه در مناطق خشک و نیم هخشک بهعلت خشکی هوا داراي اهمیت اسـت و در ای ـن منـاطق در زمـانی خـاصامکان تولید مجـدد بـراي گی ـاه وجـود نداشـته و بنـابراین از زمان هاي حساس به چرا می باشد، بنابراین در اکوسیست مهـا ي خشک، تعیین فنولوژي می تواند براي تعیین زمان مناسب چرا و در نتیجه بقإ و تولید مجدد گیاه مهم باشد (42).
در بیست سال اخی ـر تغیی ـرات آب و هـوا منجـر بـه ایجـادتغییرات بـر رو ي تنـوع ز یسـ تی، تولی ـد کننـد گی، تولی ـد ثانوی ـه ،فنولوژي، چرخه مواد غذایی و مقاومت جوامـع گی ـاهی در برابـرتهاجم ات ش ده اس ت (61). از آ ن ج ایی ک ه تغیی ر در وق ایع فنولوژیکی حساس ترین واکنش موجودات زنده به تغییرات آب و هوایی است و فنولوژي برخی از گونه ها در برابر تغییرات آب ۲
و هوایی ب هسـرعت ت غیی ـر م ـی کنـد ، مطالعـه فنولـوژي گونـههـاضروري ب هنظر می رسد با این حال تغییرات برخ ـی گونـه هـا دربرابر تغییرات اقلیمی به کندي و یا حتی بدون تغییر است (91).
تغییرات زمانی در وقوع وقایع فنولوژیکی تنهـا شـاخص معتبـربراي تغییرات اقلیمی نیست اما بـه هـر حـال فنولـوژي گیاهـانتحت تأثیر تغییرات آب و هـوا یی سـط حی قـرار دارد (52). در بسیاري از مطالعات ،تغییرات در فنولوژي گیاهان به دلی ـل وقـوع بارش و تغییرات درجه حرارت بررسی شده است (81). یغمایی با بررسی اثر عوامل اقلیمی بر درمنه دشـ تی و درمنـه کـوهی در اصفهان ،نشان داد که شروع رشد هر دو گونه از اواسـط اسـفندماه است یعنی ماه مؤثر بر رویش آنها ماه اسفند بـوده و ای ـن دو گونه کاملاکاملاً تحت تأثیر درجه حرارت ای ـن مـاه قـرار مـیگیرنـد (31). همچنین مطالعات فنولوژیکی در افریقـا بـررو ي پوشـشدرختی و درختچه اي نشان داد که دماي هوا بهطـور معنـی داري با سرعت گلدهی رابطه دارد. میو هدهی نیز با دمـا ي هـوا رابطـهمثبت داشته و اما افزایش در میزان بارندگی تأثیر معن ـی داري بـرروي تغیی رات فنول وژیکی نداش ته اس ت (32). از می ان س ایر فرایندهایی که گیاهان در طول دوران رشد خود با آن مواجهاند ،فنولوژي برگ و تولید بذر بیشتر به رشـد گی ـاه مربـوط بـوده وبنابراین بیشتر تحت تأثیر تغییرات اقلیم قرار می گی ـرد .فنولـوژ ي برگ یکی از مهمتـر ین فاکتورهـا ي کنتـرل کننـده رقابـت درونگون هاي نیز می باشد (41).
جهت ارزیابی فنولوژي گونه هاي گیاهی روش هاي متعددي وجود دارد. بررسی فنولوژي در گیاهان به سـه روش توصـیفی، روش استفاده از داده هاي سـنجش از دور و روش کمـی انجـاممی شود (6). در روش توص ـیفی مشـاهدهگـر در طـول فواصـلزمانی معین اقدام به ثبت مشـاهدات فنولـوژیکی کـرده و نتـایج ثبت شده، تفسیر می شوند. رزي و همکـاران بـه منظـور بررسـی الگوهاي فنولوژیکی و مراحل گلدهی گونه Larrea divaricate در آرژانتین، با ارزیابی گیاه در طول سه سال، تغییرات گل هـا ومیوه ها و درصد گلدهی و زمان آغاز گلدهی را یادداشت کردند. با ترسیم تغییرات در تعداد گل ها و میوه ها در سه سال متمـاد ي و رسم نمودار بارندگی در این سه سال، مشخص شد که تفاوت بارش در رویشگاه هاي مختلف و همچنین سال هاي متفـاوت دراختلافات فنولوژیکی مـؤثر اسـت. (22) هـم چن ـین در مقایسـهالگوهاي فنولوژیکی سه گونه مهم بیابانی از جنس Calligonum در تونس، تغییرات شاخهها، گلها و میو هها در طـول سـه سـالب هطور ماهیانه بررسی شد .الگوهاي فنولوژیکی سه گونـه نشـانداد که فصل رشد هر سه بین فصل بهار تا تابستان رخ م ـی دهـد
.(15)
در روش استفاده از داده هاي سنجش از دور، بـاتوجـه بـهمیزان بازتـاب پوشـش گی ـاهی در طـول مـوجهـا ي مختلـف،می توان پویایی پوشش گیاهی را پایش نمود. اطلاعات مربوط به مراحل مختلف حیات گیاه ثبـت شـده و سـپس اطلاعـاتاقلیمی رویشگاه گیاه نیز ثبت می شود و در نهایت رابطـه بـین اقلیم و الگوهاي فنولوژیکی برقرار می شود.
در روش کمی، ثبت رنـگ و سـند سـاز ي بـا اسـتفاده ازدوربین هاي رقومی انجام م ـی شـود . در ای ـن روش تغیی ـرات رنگ ها را می توان به صورت کمی مورد تجزیه و تحلیل قرار داد (6). استفاده از روش کمی در مطالعـه فنولـوژي گیاهـانقدمت چندانی ندارد. استفاده از مطالعه کمی فنولـوژ ي بـرا ي تعیین رنگ در اجزاي گیاهی مانند برگ و میوه بـرا ي اول ـین بار توسط متین خواه (9) در سال 1385 ارائه گردید .نـامبردهدر مطالعــه فنولــوژي 52 گونــه درختـ ـی و درختچــه اي در اصفهان، جهت بررسی کم ـی رنـگ بـرگ گونـه هـا ي مـوردمطالعه، از سیستم RGB (ترکیبی از رنـگ هـاي قرمـز (Red)، سبز (Green) و آبـی (Blue) کـه هـر رنـگ، قـدرت تفکیـکمعادل 256 بیت را دارد)، استفاده کرد. ب هطوري که با استفاده از نــرم افــزار Photoshop در بخــش رنــگ سیســتم RGB شماره ي رنگ برگ اسکن شده تعیین گردید و نتایج حاصـلاز آن به صـورت نمودارهـایی نمـا یش داده شـد . اسـتفاده ازدورب ین رقــومی بــراي مطالع ه تغییــرات میــزان ســبزینگی جنگل هاي ملی نیوه مشـا یر امریکـا، در سـال 2007 م ـیلادي توسط ریچاردسـون و همکـاران انجـام شـد (12). در سـال
مطالعه
1390 شـهبازي و همک اران در مطالع ه کم ی فنول وژي، از دوربین رقومی استفاده کردند. در این مطالعـه کـه بـهمنظـورمقایسه روش کمی ثبت پدیده ها با سایر روش هـا ي موجـودانجام شد، از زمان شروع پـا یش از هـر پا ی ـه گی ـاهی 7 عـددعکس تهیه شد و پس از بررسی میزان RGB اجـزا ي گی ـاهی در برنام ه Photoshop و بازس ازي رن گ ه ا در برنام ه MS-Word، می زان رق ومی RGB قس مت ه اي مختل ف گی اهی تعیین و در نهایت نمودارهاي مربوطه رسم گردید (6). نتایج این مطالعه نشان داد که این روش کمی پیشـنهاد شـده بـراي ثبت رویدادهاي فنولوژیکی، می تواند به عنوان روشی مکمـلبـ راي روش هـ اي توصـ یفی و سـ نجش از دوري بـ راي پروژه هایی که نی ـاز بـه دانسـتن دقی ـ قتـر زمـان روی ـدادهاي فنولوژیکی دارند، مانند مطالعات اثر اقلیم، استفاده شـود(6). ب هطور کلی مطالعات نشان می دهـد کـه بهتـر ین روش بـرا ي تعیین رابطه ب ـین اقل ـیم و فنولـوژ ي، کم ـی کـردن داده هـا ي مربوط به پوشش گیاهی است (02). اولین نتیجه ی ـافتن ای ـن ارتباط می تواند چگونگی تطبیق گیاه با شرایط اقلیم باشد.
هــدف از ایــن تحقیــق بررســی فنولــوژي گیــاه قــیچ (Zygophyllum atriplicoides) در رابط ه ب ا می زان ب ارش و دماي محیط در منطقه موته استان اصفهان، با اسـتفاده از روشکمی ثبت پدیده ها ،می باشـد . کم ـی کـردن دادههـا مـی توانـدراهکاري براي نشان دادن زمان دقی ـق وقـا یع مهـم در سـیکل زندگی گیاه باشد.

مواد و روش ها (Zygophyllum atriplicoides)معرفی گونه قیچ
1268732170558Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

ق یچ، گی اهی پای ا ب ا س اقه ه اي چ وبی و ش امل انش عابات سفیدرنگ و محکم و سخت است. برگ ها در این گونـه درازپهن یا تخم مرغی واژگون و با دمبـرگ اسـت. گلهـا زردفـام،داراي دمگل کمی درازتر از کاسه و قطعات گلپوش پنج تـا یی است. میوه به صورت کپسول پهن دراز و با سه، چهار و یا پنج بالـــه اســت ،معمــولاً در نـ ـوك و قاعــده فــرو رفتــه، میــوه
۳
1268732170558Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

به قطر تا سه سانتی متـر، دانـه کلی ـوي شـکل بـه طـول 7-01 میلی متر به تعداد 1 تا 2 دانه در هر حجره است 1(و8) .
پراکنش این گیاه در جهـان در ای ـران، شـورو ي، افغانسـتان،پاکستان و عراق می باشد. در ایران نیز قیچ مناطقی از اراك ،ی ـزد ،فارس، سیستان، خراسان، تهران، سمنان و اصـفهان را فـراگرفتـه است. این گیاه با گسترش وسیع( حدود 8/1 درصد کـل کشـور) در نواحی خشک و بیابانی و بیشتر در ناحیه ایران و تورانی و در سطوح کمتري در ناحیه خلیج عمانی می روید1( و 01).

منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعـه بـا مختصـات جغرافی ـایی “82 ’33 ◦33 و “24 ’74 ◦05 در پناهگاه حیات وحش موته از توابع شهرستان میمه در شمال استان اصفهان واقع است. این منطقـه از لحـاظآب و هوایی، منطقهاي نیم هخشک با تابستان هاي نسبتاً گـرم وزمستان سرد است. این منطقه بر اساس طبقـه بنـد ي دومـارتن جزء مناطق نیم هخشک کشور می باشد. قسمت عمده بارنـد گی این منطقه در زمستان است و حدود 6 تـا7 مـاه فاقـد بـارشاست. شکل 1، منحنی آمبروترمی ـک داده هـا ي اقلیم ـی منطقـهموته را نشان می دهد. عمق آب هاي زیرزمینی در این منطقه از
08 تا 200 متر متغیر است (11).
ارتفاع متوسط محل مطالعه 1980 متر و متوسط بارندگی
175 میلی متر است. این منطقه از نظر زمـین شناسـی بـر روي
۴
شکل 1. منحنی آمبروترمیک منطقه موته

سازندهاي دوره ائوسن با جنس تـوف، ریولیـت، آنـدزیت و بازالت و مقدار کمتر نهشته هاي کوآترنر دیده می شود. از نظر خاك و اراضی در واحد هاي اراضـی کـوههـاي کـم ارتفـاع،تپ هها، دشتهاي دامنه اي وتراس ها و فلات هـاي فوقـانی بـا خاك هاي سبک تا متوسط، آهکی، گچی و کمـی شـور و در شیب هاي مختلف با خاك کم عمق تـا نیمـهعمیـق قـرار دارد (4).

مطالعه فنولوژي
1268732170558Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

مطالعه فنولوژي گیاه قیچ در رویشگاه موته انجام شد. ب های ـن ترتیب که از ابتداي فروردین ماه 1388، با مراجعه بـه محـل، تعداد 02 بوته قیچ انتخاب شده و در هر بار مراجعـه (مـا هی ی کبار و در اوج فعالیت گیاه هر 51 روز ی ـ کبـار ) تغیی ـرات رخ داده در ساقهها، برگها، گلها و میو هها بررسی شد و در فرم تعیین فنولوژي، درصد گلـد هی، می ـو هده ـی و برگـد هی، تخمین زده شد (جدول 1). این مراحل متداول ترین مراحل ـی می باشند که براي بررسی مراحل فنولوژي مورد استفاده قـرارمی گیرند. شروع مرحله فنولوژي با ورود 25درصد گیاهان به هر مرحله و پایان آن زمانی بود که 75درصـد گیاهـان مـوردبررسی این دوره را به پایان رسانیده باشند (3). سپس از هـرگیاه تعدادي عکس تهیه شد. به این منظور از دوربین رقـو می کانن با قدرت تفکیک 1536×2048 استفاده شد. عکس هـا از جهـات مختلف گیاه و در ساعات بین 8-01 صبح ب همنظـورکمی کردن دادهها تهیه شـد . عکـسهـاي مـذکور بـهکمـکنر مافزار فتوشاپ مـورد بررسـی قـرار گرفتـه و میـزانRGB ساقه، برگ، گل و میوه به طور جداگانه تعیین شد. باید توجه داشت که در این مرحله از عکس هایی استفاده شد که در آنها قسمت هاي مختلف گیـاه واضـح بـوده و در معـرض تـابشمستقیم نور آفتاب و یـا سـایه قـرار نگرفتـه باشـند. در ایـنمرحله ابتدا قسمتی از گیاه که رنگ یکنواخت تـري داشـت ووضوح بهتري داشت، انتخاب شد و سـپس رنـگ بـه وسـیلهابزار Smudge Tool کاملا یکنواخت گردید. سپس با استفاده از ابــزار Eyedropper Tool از یــک قســمت مــورد نظــرنمونه برداري شده و در نهایت RGB آن خوانـده شـد. عـددحاصله از RGB وارد نرم افـزار2007MS-Word شـده و در
مطالعه

خواب گیاه
28/5 41/01 2/4 33 62 0 19/2 0 0/1 0/03 30/71 52/12 مجموع بارندگی
(mm)
25 19 17 14 19 27 35 37 38 31 27 20 دماي حداکثر (C°)
-1 – 11 -6 -5 -1 5 12 16 12 12 3 -1 دماي حداقل (C°)
13/8 8/1 3/4 6/2 18/9 18/9 25/1 32 32/9 26/7 26/1 14/6 میانگین دماي ماهانه (C°)
0-664243مراحل رشد

رشد رویشی ظهور برگ خزان برگها ظهور غنچه


دیدگاهتان را بنویسید