طراحی ارگونومیک
روشه ای ارزیاب ی ارگونومیک ی )اع م از روش ه ای کیف ی و کم ی( در اصــل ابزارهــای تحلیلــی هســتند کــه اطلاعــات ســودمندی را در رابطــه بــا قابلیتهــا و واکنــش کاربــران بــه متغیرهــای ویــژه طراح ی ارائ ه میدهن د، ول ی خ ود ب ه ط ور مس تقیم منج ر ب ه ارائــه راه حلهــای طراحــی نمیگردنــد. طراحــی نیازمنــد ادغــام توانایی هــای انســان و تکنولــوژی بــه منظــور دســتیابی بــه ابــزار کارب ردی و یکپارچ ه میباش د. ب رای دس تیابی ب ه ی ک طراح ی خ وب، بایس تی ش کاف بی ن تجزی ه و تحلیله ا و ادغ ام تواناییه ا از بیــن بــرده شــود تــا از ایــن طریــق اطلاعــات ارگونومیکــی بــه ایدههــای طراحــی کاربــر محــور تبدیــل شــوند] 15[. در انتخــاب یــک روش ارگونومیــک توســط طــراح بایســتی چندیــن عامــل در نظ ر گرفت ه ش وند. از جمل ه ای ن عوام ل می ت وان ب ه محدودی ت زمانــی، تخصــص تحلیلگــر، نــوع دادههــای مــورد نیــاز )خطــا ،ح رکات ب دن کارب ر و…( و مراح ل فراین د طراح ی محص ول اش اره ک رد.
مفه وم طراح ی عب ارت از ایدهه ای طراح ی قاب ل اج را میباش د .تبدیــل نیازهــای طراحــی بــه مفهــوم طراحــی نیــاز بــه برنامــه طراح ی دارد. برنام ه طراح ی نی ز ش امل بی ان اه داف و راهه ای رس یدن ب ه ای ن اه داف میباش د. طراح ی اولی ه محص ول ش امل طراحــی روی کاغــذ و یــا شــبیه ســازی کامپیوتــری محصــول میباش د. در طراح ی اولی ه محص ول، وضعی ت ظاه ری محص ول بــرای تیــم طراحــی و کاربــران تشــریح گردیــده و ســپس درک کاربــران از آن طراحــی تعییــن میگــردد. معمــولأ بــرای طراحــی یــک محصــول، چندیــن مــدل مختلــف بــر اســاس معیارهــای متفــاوت تعامــل کاربر-محصــول پیشــنهاد میگــردد] 16[. ســپس متخصصیــن ارگونومــی بــا تجزیــه و تحلیــل مدلهــای مختلــف طراحــی یــک محصــول و بــا در نظــر گرفتــن جزئیــات مختلــف تعام ل کاربر-محص ول، ب ه طراح ان در انتخ اب ی ک م دل بهین ه از بیــن مدلهــای مختلــف پیشــنهادی کمــک میکننــد. ایــن امــر کــه اصطلاحــأ رویکــرد سیســتمی) System approach( یــا رویک رد کل نگ ر) Holistic approach( نامی ده می ش ود، یک ی از خصوصی ات ب ارز و وج ه تمای ز عل م ارگونوم ی از س ایر عل وم مرتب ط ب ا طراح ی محس وب می ش ود] 3[. همچنی ن، لازم اس ت ک ه جامع ه ه دف ک ه طراح ی ب رای آنه ا ص ورت میگی رد نی ز ب ه ط ور مؤث ر و فراگی ر در ای ن فراین د ش رکت داده ش وند] 71[.
تجزیــه و تحلیــل تعامــل کاربــر- محصــول از جملــه زمینههــای تخصصــی ارگونومــی محســوب میشــود و اطلاعــات حاصــل از آن کــه میتوانــد شــامل کاهــش زمــان تعامــل، کاهــش خطاهــا ،افزای ش رضای ت کارب ر و بهب ود قابلی ت اس تفاده محص ول باش د ،بــه طراحــان اجــازه میدهــد تــا نقــاط قــوت و ضعــف محصــول را شناس ایی کنن د. البت ه در ای ن مرحل ه بایس تی اس تانداردهای طراح ی و ایمن ی مرتب ط ب ا محص ول و تعه دات قانون ی در قب ال محصــول نیــز در نظــر گرفتــه شــود] 4, 41[.
علام ت طراح ی ارگونومی ک ب ر روی محص ولات اع م از محص ولات ســخت افــزاری و نــرم افــزاری و از ســاده ترین محصــولات تــا پیچیده تری ن آنه ا بیانگ ر بهب ود قابلی ت اس تفاده آنه ا میباش د .طراح ی ارگونومی ک محص ولات همچنی ن بیانگ ر عم ق و کیفی ت تفکــر در طراحــی دارد. محصــولات بــا طراحــی ارگونومیکــی ،مناســب ترین وســایل بــرای رســیدن بــه اهــداف اســتفاده از آن محص ول محس وب میش وند. اه داف اس تفاده از محص ول ش امل برق راری تناس ب بهین ه ب ا کارب ر از نظ ر ابع اد، توانای ی، انتظ ارات و مهارتهــا می باشــند. از جملــه تفاوتهــای عمــده محصــولات بــا طراحــی ارگونومیــک بــا ســایر محصــولات می تــوان بــه ایــن نکت ه اش اره ک رد ک ه محص ولات ب ا طراح ی ارگونومی ک نتیج ه عملک رد نظ ام من د اص ول و دان ش ارگونوم ی در فراین د طراح ی و تولی د ای ن محص ولات میباش د. وج ود خلاقی ت در طراحیه ای ارگونومی ک ب ه عن وان ی ک نی از اساس ی طراح ی در نظ ر گرفت ه میشــود و بایســتی حداقــل چهــار جنبــه عملکــردی، ایمنــی ،قابلی ت اس تفاده و عاطف ی را پوش ش ده د] 81[.
وظیف ه متخصصی ن ارگونوم ی آن اس ت ت ا ب ه شناس ایی نیازه ای خ اص ی ک طراح ی ب رای جامع ه کارب ران مختل ف )نظی ر جامع ه کاربــری جــوان، بزرگســال، کــودک، افــراد مســن، ناتــوان و زنــان ب اردار و…( کم ک کنن د. هنگام ی ک ه ی ک محص ول آم اده ورود ب ه ب ازار میش ود، متخصصی ن ارگونوم ی نق ش مهم ی در تعیی ن نیازهــای آموزشــی و اســتفاده صحیــح از آن محصــول را دارنــد .اس تفاده صحی ح از محص ولات اغل ب نیازمن د مجموع ه ای از اس ناد و مــدارک ماننــد کتابچههــای راهنمــای کاربــر میباشــد] 6, 7[. می ت وان ب ا اج رای برخ ی اقدام ات، تعام ل موثرت ری بی ن کارب ر و محص ول برق رار ک رد. ب ه عن وان مث ال، ارائ ه اطلاع ات مرب وط بــه آن محصــول بــه صــورت برچســب یــا دفترچــه راهنمــا یکــی از ایــن مــوارد میباشــد کــه از ایــن طریــق اطلاعــات ضــروری در رابط ه ب ا اس تفاده از آن محص ول ب ه کارب ر انتق ال داده میش ود .همچنی ن، اطلاع ات محص ول بای د قاب ل درک و س اده ب وده و در کارب ر ایج اد انگی زه نمای د ت ا بدی ن وس یله توج ه کارب ر ب ه ای ن اطلاع ات جل ب ش ده و از آنه ا اس تفاده نمای د. طراح ی محص ولات بــا ســطح تعامــل از نــوع فهرســت انتخــاب) menu-driven interface( از جملــه ســایر راه حلهــای ارگونومیکــی در ایجــاد تعام ل مؤث ر کاربر-محص ول محس وب ش ود.
روند و مدل طراحی محصولات
محصــولات مصرفــی از نظــر پیچیدگــی دارای ســطوح مختلفــی می باشــند. منظــور از ایــن پیچیدگــی، نــه پیچیدگــی فنــی بلکــه درج ه پیچیدگ ی در تعام ل کارب ر از نظ ر نیازمندیه ای ش ناختیو فیزیک ی ب ا محص ول می باش د. م دت زم ان و پیچیدگ ی فراین دطراح ی محص ولات ب ه پیچیدگ ی آن محص ولات بس تگی دارد. ب ه هــر انــدازه کــه محصــول از نظــر فنــی دارای پیچیدگــی کمتــری باشــد، مــدت زمــان مــورد نیــاز بــرای طراحــی آن محصــول نیــز کمت ر خواه د ب ود و بالعک س. در طراح ی محص ولات، ملاحظ ات ارگونومیک ی مختلف ی در نظ ر گرفت ه می ش ود. در اینج ا بایس تی متذکــر شــد کــه متخصصیــن ارگونومــی بــه طــور ذاتــی طــراح نیســتند و بنابرایــن بایســتی بــا یــک تیــم متشــکل از طراحــان و ســایر متخصصــان در طراحــی محصــولات فعالیــت کننــد. وجــود تنــوع در محصــولات از یــک ســو و تنــوع جامعــه انســانی از نظــر قابلیته ا و محدودیته ای جس می و ذهن ی از س وی دیگ ر معم ولأ باع ث افزای ش مش کلات مرب وط ب ه فراین د طراح ی جهان ی ای ن محصــولات میشــود] 19, 20[. لازم بــه ذکــر اســت کــه رونــد طراح ی محص ولات ب ه ص ورت م داوم و پای ان ناپذی ر می باشـد .ایــن بــدان معنــی اســت کــه بــه محــض اتمــام یــک طراحــی ، فعالیتهــای جدیــدی بــرای رفــع اشــکالات طراحــی موجــود و بــرای طراحیهــای آینــده شــروع میگــردد کــه اصطلاحــأ بــه آن «طراحــی تمــام نشــدنی» یــا «بهبــود مســتمر» اطــلاق میشــود .بــرای داشــتن یــک طراحــی ارگونومیــک، بایســتی اطلاعــات ارگونومیک ی مناس ب را در ه ر مرحل ه از طراح ی اضاف ه نم ود] 3[. در رابط ه ب ا مدله ای طراح ی محص ولات نی ز بایس تی متذک ر ش د ک ه تاکن ون تحقیق ات زی ادی در رابط ه ب ا اس تفاده از مدله ای مختلــف از جملــه مدل هــای فــازی) Fuzzy(، رویکــرد نــوآوری در ح ل مس اله) Innovation problem solving approach( و ی ا فراین د سلس له مرات ب تحلیل ی) Analytical hierarchy process( جه ت طراح ی محص ولات ص ورت گرفت ه اس ت] 01,
26-21[. ایــن مدلهــا بــه طراحــان کمــک میکننــد تــا از ایــن طریــق بتواننــد روش ارگونومیــک مناســب در مراحــل مختلــف طراحــی محصــول را بــه کار گیرنــد. ایــن مدلهــا را می تــوان در مراح ل مختل ف طراح ی محص ولات ک ه ش امل مراح ل زی ر میباشــند بــه کار گرفــت] 6, 7[.
مفهــوم )ایــده(: در ایــن مرحلــه مشــخصات محصــول تعییــن میگ ردد ول ی هن وز هی چ نقش ه از پی ش س اخته ای وج ود ن دارد.
طراح ی: ای ن مرحل ه در واق ع دوره زمان ی بی ن مرحل ه اول و مرحلــه ســاخت نمونــه اولیــه آزمایشــی را پوشــش میدهــد.
نمونــه اولیــه )نمونــه آزمایشــی(: نمونــه اولیــه میتوانــد در دو مــدل مختلــف ســاختاری و تحلیلــی در دســترس باشــد. نمونــه اولی ه تحلیل ی در واق ع م دل مج ازی از ی ک محص ول را نمای ش میده د. م دل س اختاری نمون ه اولی ه م دل س خت اف زاری ب وده کــه ممکــن اســت دارای کلیــه عملکــرد و ویژگیهــای ســاختاری محص ول نهای ی نباش د.
محصــول نهایــی: در ایــن مرحلــه محصــول دارای تمامــی عملکردهــا و ویژگیهــای مــورد انتظــار می باشــد.
نمونه اولیه طراحی
تعییــن مفهــوم طراحــی بــدون در نظــر گرفتــن نمونــه اولیــه طراح ی دش وار می باش د. متخصصی ن ارگونوم ی نق ش مهم ی در آزمایــش نمونههــای پیشــنهادی مختلــف طراحــی ایفــا میکننــد .بــه منظــور آزمایــش محصــول از نظــر ابعــاد و شــکل ظاهــری بایس تی ارزیابیه ای مقایس های بی ن ابع اد محص ول و معیاره ای مناس ب آنتروپومتریک ی ب رای دامن ه وس یعی از کارب ران محص ول صــورت گیــرد. ســایر ابعــاد مــورد آزمایــش میتوانــد شــامل ح دود دسترس ی، ح دود ح رکات آزادان ه و نیروه ای م ورد نی از در اســتفاده از محصــول باشــد. در ارزیابــی نمونــه اولیــه طراحــی محص ولات می ت وان از ه ر دوی نمونهه ای س خت اف زاری )یعن ی حالت ی ک ه محص ول ب ه ط ور واقع ی طراح ی ش ده باش د( و ی ا از م دل ش بیه س ازی ش ده محص ول )در محی ط ی ک ن رم اف زار مرب وط ب ه طراح ی( اس تفاده نم ود] 27, 28[. البت ه ای ن ام ر ب ه ن وع طراح ی، هزینهه ای اولی ه س اخت مدله ا و اه داف مطالع ه بســتگی دارد. آزمایــش نمونههــای پیشــنهادی اولیــه طراحــی میتوانــد شــامل ارزیابــی ســایر ویژگیهــای طراحــی بــه شــرح زی ر باش د:
طراح ی اطلاع ات نمای ش داده ش ده ب ه ص ورت مت ن، نم اد ی ا تصوی ر
اســتفاده از رنــگ، شــکل و متــن بــه خصــوص در طراحــی کنتر ل هــا
وزن محصول و مرکز جرم آن
تنظیم کنترل ها و اطلاعات نمایش داده شده
خط وط دی د و موقعی ت ق رار گی ری کارب ر نس بت ب ه محص ول در ش رایط اس تفاده
ارزیاب ی تطاب ق بی ن جانمای ی کنترله ا و نمایش گرها و انتظ ارات جامعــه کاربری.
انتظــارات کاربــران در مــورد چگونگــی کارکــرد ویژگی هــای محصــول
واکنــش کلــی کاربــران در مــورد ظاهــر محصــول، ویژگیهــا ،راحتــی و بویــژه ســهولت اســتفاده از محصــول
ســهولت اســتفاده از یــک محصــول بــه تناســب بیــن ویژگیهــای محصــول و جامعــه کاربــری بســتگی دارد. بایــد بیــن ویژگیهــای محصــول و اندازه هــای آنتروپومتریکــی، بیومکانیکــی، احســاس ، تواناییهــای شــناختی و محدویتهــای کاربــران تناســب مناســبی وج ود داش ته باش د. ای ن موض وع در مواقع ی ک ه تن وع جامع ه کارب ری زی اد باش د چال ش برانگی ز اس ت. در چنین م واردی توصیه می ش ود ک ه متخصصیـن ارگونوم ی جه ت تعیی ن محدودیته ای عملک ردی محص ول، آزمای ش نمونهه ای پیش نهادی اولی ه طراح ی را در تمام ی طیفه ای دامن ه کارب ری )ص دک ب الا، ص دک پایی ن و میانگی ن( انج ام دهن د. متخصصی ن ارگونوم ی ب ه روش های زی ر میتوانن د نمونهه ای اولی ه طراح ی را م ورد بررس ی ق رار دهن د:
آزمایــش نمونــه اولیــه طراحــی روی کاغــذ کــه در آن ممکــن اســت مقایســه بیــن طراحیهــا بــا اســتفاده از مانکــن دوبعــدی آنتروپومتریکــی مــدرج صــورت گیــرد.
آزمایــش نمونــه اولیــه بــا اســتفاده از کامپیوتــر بــا اســتفاده از مانکــن ســه بعــدی مجــازی
آزمایــش نمونــه اولیــه از طریــق روش گــروه تمرکــز کــه از گروههــا اطلاعاتــی در مــورد میــزان تناســب ویژگیهــای خــاص محصــول بدســت میآیــد.
آزمایشه ای ب ه موق ع ک ه در آن کارب ران بتوانن د نمون ه اولی ه طراح ی را بررس ی کنن د] 92[.
ارزیابی قابلیت استفاده
ســازمان بیــن المللــی اســتاندارد 9241ISO11-، قابلیــت اســتفاده) Usability( را بدیــن صــورت تعریــف میکنــد: اثربخشــی) Effectiveness(، کارایــی) Efficiency( و رضایــت )Satisfaction( کارب ران مش خص ب رای دس تیابی ب ه اه داف در ی ک محی ط وی ژه در حی ن اس تفاده از ی ک محص ول] 30[. ارزیابی «قابلیــت اســتفاده» در طراحــی محصــول و انتخــاب محصــول کاربــرد دارد و از ایــن رو یکــی از روشــهای بــا اهمیــت بــرای هــر دوی تولی د کنن دگان و کارب ران محص ولات تلق ی می ش ود] 13, 32[. کارب رد اص ول ارگونوم ی در طراح ی محص ولات میتوان د ت ا ح د زی ادی باع ث بهب ود و افزای ش قابلی ت اس تفاده آن محص ولات گ ردد] 19[. در طراح ی محص ولات بوی ژه در م ورد معی ار قابلی ت اس تفاده بای د ه م اف راد ت ازه کار و ه م اف راد ماه ر در نظ ر گرفت ه شــوند] 6[. در ارزیابــی قابلیــت اســتفاده محصــول حداقــل چهــار عام ل ک ه شـامل قابلی ت یادگی ری، اثربخش ی، انعط اف پذی ری و روش و رفتــار میباشــند، مــورد بررســی قــرار میگیرنــد] 6, 7[.
ایــن عوامــل بــه شــرح زیــر تعریــف میگردنــد:
قابلیــت یادگیــری: در اســتفاده از یــک محصــول، کاربــران بایــد بتوانن د ب ه س طح قاب ل قبول ی از عملک رد در ی ک م دت زم ان معقــول دســت یابنــد.
اثربخشــی: در اســتفاده از یــک محصــول در محــدوده معینــی از وظای ف ب ا تنظیم ات خ اص محیط ی و زمان ی، کارب ران بایس تی ب ه س طح قاب ل قبول ی از عملک رد برس ند.
انعط اف پذی ری: نش ان دهن ده آن اس ت ک ه ی ک محص ول ت ا چ ه ح د میتوان د در مقاب ل وظایف ی ک ه فرات ر از ویژگیه ای مش خص ش ده اولی ه آن می باش د، نتیج ه بخ ش باش د.
روش و رفتـار: کارب ران بای د ب دون احسـاس خس تگی، ناراحت ی ،اســترس، نارضایتــی و ناامیــدی بتواننــد از آن محصــول اســتفاده کنن د.
طراحی جهانی محصولات
همانگون ه ک ه پیش تر اش اره ش د، ه دف ارگونومیس ت ه ا در ابت دا تطابــق محصــولات بــا کاربرانــی بــود کــه بــه صــورت حرفــه ای و شــغلی از آنهــا اســتفاده میکردنــد. در نتیجــه، ارگونومیســت هــا بیشــتر بــا افــراد آمــوزش دیــده و ماهــر در زمینــه اســتفاده از محص ولات س ر وکار داش تند. از ای ن رو، ارگونومیس ت ه ا زم ان کافــی بــرای تجزیــه و تحلیــل وظایــف و نیازهــای ایــن گــروه از کاربــران را در اختیــار داشــتند. ولــی امــروزه طراحــی محصــولات مصرف ی ب ا اس تفاده از رویک رد طراح ی بیـن فرهنگ ی) -Crosscultural design( در مقیــاس جهانــی صــورت میگیــرد کــه در بــر گیرنــده جامعــه کاربــری متشــکل از افــراد بــا فرهنگهــا ، زمینههــا، ســطح دانــش، مهارتهــا و ویژگیهــای شــناختی و ادراک ی مختل ف می باش د] 3, 33[. ع لاوه ب ر اینه ا، نگرانیهای ی نیــز در رابطــه بــا افــراد مســن و ناتــوان در ســطح یــک جامعــه و اســتفاده از طراحیهــای عمومــی محصــولات وجــود دارد. در رویکرده ای س نتی طراح ی محص ولات، ای ن گروهه ای خ اص از جامعــه بــه ص ورت گروههــای فرع ی در نظــر گرفتــه می شــوند و طراح ی ب ه ص ورت اختصاص ی ب رای آنه ا ص ورت میگی رد] 43-36[. ام ا رویکرده ای جدی دی از طراح ی محص ولات نی ز وج ود دارن د کـه از جمل ه ای ن رویکرده ا می ت وان ب ه طراح ی فراگی ر )Inclusive design( اشــاره کــرد. رویکــرد طراحــی فراگیــر بــه معن ی درک تن وع جامع ه کارب ری و در نظ ر گرفت ن ای ن تن وع در اخ ذ تصمیم ات مرب وط ب ه توس عه محص ولات ب ه منظ ور ب رآورده ســاختن نیازهــای گــروه بیشــتری از کابــران می باشــد] 02[. رویک رد طراح ی فراگی ر طراح ان را مطمئ ن خواه د س اخت ت ا محص ولات و خدم ات آنه ا نیازه ای گ روه بیش تری از کاب ران را ،صرفنظ ر از س ن و توانای ی آنه ا، فراه م س ازد] 37[. فلس فه های طراح ی مش ابه دیگ ری نظی ر طراح ی ب رای هم ه) Design for all( و طراح ی جهان ی) Universal design( نی ز وج ود دارن د کــه تقریبــأ معــادل طراحــی فراگیــر می باشــند. مفاهیــم طراحــی ب رای هم ه و طراح ی جهان ی ب ه ترتی ب در اروپ ا و آمری کا مط رح ش دند] 37[. انگی زه ش کل گی ری ای ن رویکرده ای جدی د طراح ی بیش تر ب ر اس اس در نظ ر گرفت ن جامع ه مس ن و اف راد نات وان در طراحیه ای عموم ی در س طح جامع ه ب وده اس ت. نطق ه اش تراک تمام ی ای ن فلس فه های جدی د طراح ی تأکی د ب ر در نظ ر گرفت ن تع داد بیش تری از اف راد جامع ه در طراح ی محص ولات میباش د .ب ر اس اس رویک رد طراح ی فراگی ر، موفقی ت کام ل ی ک محص ول در بــازار مســتلزم در نظــر گرفتــن ســه عامــل افــراد )از نظــر س ودمند ب ودن، قابلی ت اس تفاده و اش تیاق کارب ران ب رای اس تفادهاز آن محص ول(، س وددهی )عمل ی ب ودن از لح اظ تج اری و فن یو قاب ل رقاب ت ب ودن در ب ازار( و محی ط زیس ت )از نظ ر مص رف منابــع طبیعــی، کنتــرل مــواد زایــد و مصــرف انــرژی( میباشــد 20][. اص ول مه م و اساس ی طراح ی ک ه بایس تی توس ط طراح ان در فراین د طراح ی و توس عه محص ولات ب ه ص ورت جهان ی در نظ ر گرفت ه ش وند را میت وان ب ه ش رح زی ر بی ان ک رد] 83[:
اســتفاده عادلانــه: محصــول بایســتی بــرای طیــف وســیعی از افــراد بــا قابلیتهــای متفــاوت، قابــل عرضــه در بــازار باشــد.
قابلی ت انعط اف اس تفاده: محص ول بایس تی مح دوده وس یعی از اولویته ا و ارجحیته ای ف ردی کارب ران را پوش ش ده د.
کارب رد راح ت و س اده: محص ول بایس تی ب ه س ادگی و ب دون نی از ب ه تجرب ه و دان ش قبل ی، مهارته ای زبان ی و تمرک ز م ورد اس تفاده ق رار گی رد.
اطلاعــات قابــل درک: صرفنظــر از شــرایط محیطــی و یــا تواناییه ای حس ی کارب ر، محص ول بایس تی ب ه خوب ی اطلاع ات مــورد نیــاز را بــه کاربــر انتقــال دهــد.
خطــا پذیــری: محصــول بایســتی تحمــل بالایــی نســبت بــه ب روز خط ا داش ته باش د و از خط رات و پیامده ای ناگ وار ناش ی از اقدامــات اتفاق ی و یــا ناخواس ته پیش گیری کنــد.
نی از ب ه حداق ل نی روی فیزیک ی: محص ول بایس تی ب ه راحت ی و ب ا حداق ل خس تگی م ورد اس تفاده ق رار گی رد.
انــدازه و فضــا بــرای دسترســی و اســتفاده: صرفنظــر از انــدازه ب دن، وضعی ت ب دن )پوس چر( و تح رک کارب ر، بایس تی ابع اد و ان دازه و فض ای کاف ی ب رای دسترس ی، اس تفاده و کار ب ا محص ول فراه م ش ود.
سیستم کاربر- محصول – زمینه
ش ناخت تعام ل بی ن کارب ر و محص ول ب ا در نظ ر گرفت ن ش رایط زمینــه )انســان-محصول-زمینه( می توانــد تعییــن کننــده شــرایط مناســب بیــن محصــول و کاربــر باشــد. ویژگیهــای کاربــران در طراح ی محص ولات در دو بع د ش ناختی و فیزیک ی م ورد بررس ی ق رار میگیرن د. بع د ش ناختی ش امل: 1( درک ،2( محدودیته ا و امکانــات سیســتم حســی ،3( فراینــد ذهنــی ،4( حافظــه ،5( اســتدلال و 6( پاســخ حرکتــی میباشــد و بعــد فیزیکــی شــامل:
1( فیزیول وژی و آناتوم ی ب دن ،2( آنتروپومت ری ابع اد ب دن و 3( محدودی تهــا و تواناییهــای بیومکانیکــی جهــت حرکــت و بــار فیزیکــی می باشــد. ویژگیهــای محصــول نیــز از نظــر فیزیکــی در دو بخــش: 1( شــکل )شــامل الگــوی هندســی، محیــط، انــدازه ،تق ارن، باف ت و رن گ محص ول( و 2( مصال ح )ش امل ویژگیه ای مکانیک ی )نظی ر ج رم، اصطح کاک و تغیی ر ش کل(، ویژگیه ای گرمای ی و ویژگیه ای الکتریک ی( م ورد بررس ی ق رار میگیرن د .و در نهایــت، زمینــه طراحــی نیــز در دو بعــد محیطــی )شــامل ش رایط خ اص، روش نایی، فض ا، ص دا و دم ا( و فرهنگ ی )ش امل فعالیــت خــاص، کاری، خانگــی، تفریحــی و عمومــی( بایســتی در نظــر گرفتــه شــود] 93-14[.
محدودیتها و چالش ها
ب ا توج ه ب ه تمام ی مزیته ای ب ه کار گی ری اص ول ارگونوم ی در فراین د طراح ی و توس عه محص ولات ک ه در ب الا ب ه آنه ا اش اره ش د، ممک ن اس ت ب ه دلی ل برخ ی از موان ع و محدودیته ا، ای ن روی ه اتف اق نیفت د. از جمل ه مهم تری ن محدودیته ا و چالش هایی ک ه مان ع از کارب رد صحی ح ارگونوم ی در فرایند طراح ی محصولات می ش وند میت وان ب ه عوام ل زی ر اش اره ک رد] 3, 24, 34[.
عام ل تخص ص: طراح ی محص ولات اغل ب توس ط مهندس ین و طراحــان صنعتــی انجــام میگیــرد کــه تنهــا درک محــدودی از قوانی ن و ضواب ط ارگونوم ی دارن د.
عامــل ســازمانی: مدیــران ارشــد ســازمانها و صنایــع معمــولأ اطلاعــات محــدودی در رابطــه بــا ارگونومــی دارنــد و کمتــر از متخصصی ن ارگونوم ی ب ه عن وان عض وی از گ روه طراح ی اس تفاده می کننــد.
عام ل فراین د: بیش تر تصمیمه ای مرب وط ب ه طراح ی محص ول در مراحــل اولیــه بــر اســاس ملاحضــات مهندســی و اقتصــادی صــورت میگیــرد و از ایــن رو، مداخــلات ارگونومیکــی در جهــت اص لاح طراح ی محص ول ب ه منظ ور افزای ش قابلی ت اس تفاده آن بســیار بــا تأخیــر صــورت میگیــرد.
عامــل زمــان: فشــارهای اقتصــادی جهــت کوتــاه شــدن زمــان چرخــه تولیــد و توســعه محصــول باعــث می شــود تــا تولیــد کننــدگان بــه اشــتباه بــر ایــن بــاور باشــند کــه در نظــر گرفتــن ارگونومــی باعــث طولانــی شــدن فراینــد طراحــی محصــول می گــردد.
عامــل دانــش و فرهنــگ: اگــر چــه متخصصیــن ارگونومــی بــه خوبــی از تفاوتهــای عملکــردی بیــن طراحیهــای مختلــف یــک محص ول آگاه ی دارن د، ول ی ممک ن اس ت ترجیح ات کارب ران در انتخ اب ی ک محص ول بیش تر ب ر اس اس ش کل ظاه ری، صرف ه اقتص ادی، م د روز ب ودن و آش نایی قبل ی ب ا آن محص ول باش د.
بحث
علــم ارگونومــی در زمینــه طراحــی و توســعه محصــولات هماننــد س ایر عل وم در س الهای اخی ر دس تخوش تغیی رات زی ادی ش ده اس ت. ای ن تغیی رات بیش تر بدلای ل اقتص ادی و همچنی ن بدلی ل تغیی ر در دیدگاهه ا و اولویته ای کارب ران، سیاس ت گذاریها، توس عه پای دار و نیازه ای قانون ی ص ورت گرفت ه اس ت ت ا بتوان د نق ش خ ود را ب ه ص ورت بهین ه در فراین د طراح ی و توس عه محص ولات ایفــا کنــد. بــر همیــن اســاس، روشهــا و رویکردهــای زیــادی در زمین ه طراح ی محص ولات از ط رف جامع ه ارگونوم ی معرفی ش ده اس ت ک ه ب ه طراح ان کم ک میکنن د ت ا بهتری ن گزینهه ا را از می ان نمون ه مختل ف پیش نهادی محص ول انتخ اب کنن د. در ای ن زمین ه بایس تی در نظ ر داش ت ک ه عل م ارگونوم ی ب ا توج ه ب ه خصوصی ت وی ژه خ ود یعن ی رویک رد سیس تمی ی ا کل نگ ر ک ه آن را از س ایر علـوم متمای ز می سـازد، نق ش وی ژه ای در طراح ی محصــولات کاربــر محــور ایفــا میکنــد. بــه نظــر می رســد کــه در دنیـای امـروزی دیگـر اکتف ا بـه روشـهای سـنتی ب ه تنهای ی نمیتوانــد متضمــن موفقیــت یــک محصــول در بــازار، بخصــوص در مقیــاس جهانـی و بــرای طیــف وسـیعی از کاربـران باشـد. بــه عبــارت دیگــر، لحــاظ کــردن جنبههــای مختلــف فنــی )از نظــر تعام ل کارب ر ب ا محص ول( و حقوق ی )محی ط زیس ت، توس عه پایدار ،صرفـه اقتصـادی و…( کـه در رویکردهـای جدیـد ارگونوم ی مط رح میش وند میتوان د ب ه عن وان راه ح ل اصلاح ی و تکمیل ی جه ت موفقی ت محص ولات در ب ازار و همچنی ن بهب ود کیفی ت محص ولات از دی دگاه ارگونومیک ی م ورد توج ه ق رار گیرن د. البت ه لازم ب ه ذک ر اس ت ک ه متخصصی ن ارگونوم ی ب رای رس یدن ب ه ای ن ه دف مهم ممکـن اسـت بـا چالشـهایی زیـادی مواج ه باشـند کـه بخش ی از آن ب ه خ ود آنه ا ب از میگ ردد. ب ا ای ن وج ود، ارائ ه ارگونوم ی ب ا کیفی ت و مطاب ق ب ا اص ول علم ی و ب ه روز ش ده توس ط متخصصین ارگونومـی در طراحـی محص ول میتوانـد بـه عن وان ی ک راه ح ل مؤث ر ب رای غلب ه ب ر ای ن چالش ها در نظ ر گرفت ه ش ود.
ب ه ط ور کل ی، ملاحظ ات ارگونومیک ی در رابطه ب ا طراح ی و تولید محص ولات ش امل جنبهه ای مهندس ی )نظی ر طراح ی مکانیک ی و الکترونیکـی محصـولات(، عوامـل روانشناس ی و روانی-اجتماع ی )از طری ق مطالع ه رفت ار، اف کار، عقای د و اولویته ای کارب ران( و در نظــر گرفتــن قابلیتهــا و محدودیتهــای محصــولات و کاربــران جهـت برقـراری تناس ب بهینـه بیـن محصـول و کاربـر میباش د .البتـه ایـن امـر نـه تنهـا در س طح یـک گـروه کاربـری خـاص و ی ا ی ک جامع ه، بلک ه در مقی اس جهان ی بایس تی م د نظ ر ق رار گی رد. ع لاوه ب ر اینه ا، س ایر ملاحظ ات مرب وط ب ه توس عه پای دار ،محی ط زیس ت و مس ائل اقتص ادی نی ز بایس تی در فراین د طراح ی محص ولات در نظ ر گرفت ه ش وند.
نتیجه گیری
هرچنــد کــه مــوارد بیشــماری از کاربــرد موفقیــت آمیــز اصــول و روشــهای ارگونومیــک در طراحــی محصــولات توســط شــرکتها و ســازمانها در نقــاط مختلــف دنیــا وجــود دارد، ولــی بایســتی بــه ای ن نکت ه توج ه داش ت ک ه در نظ ر گرفت ن اص ول و رویکرده ای ارگونومــی در مراحــل اولیــه طراحــی و تولیــد محصــولات جهــت جلوگیــری از بــروز خطاهــا و نواقــص در هنــگام تعامــل کاربــر-محص ول بس یار موثرت ر و آس ان تر از طراح ی دوب اره آن محص ولات می باشــد. همچنیــن، از ایــن طریــق میتــوان نیــاز بــه آمــوزش افـراد کاربـر بـرای اسـتفاده صحی ح از محص ولات و ب روز خطاه ا و حــوادث احتمالــی در حیــن اســتفاده از آن محصــولات را بــه حداقــل رســانید. همچنیــن، از ایــن طریــق می تــوان زمــان و هزینههــای مربــوط بــه طراحــی را کاهــش و رضایــت و ذهنیــت کاربــران از محصــولات را ارتقــاء بخشــید کــه در نهایــت می توانــد منج ر ب ه موفقی ت محص ولات در ب ازار ش ود. از ای ن رو، طراح ان و تولیدکننــدگان بــرای اطمینــان از پیشــرفت مناســب و صحیــح طراح ی نی از ب ه بکارگی ری ارگونومیس ت ه ا ب ه عن وان عض وی از تی م طراح ی در هم ان مراح ل اولی ه طراح ی محص ول دارن د .همچنی ن، متخصصی ن ارگونوم ی نی ز وظیف ه دارن د ت ا از طری ق افزایـش سـطح مهـارت و دانـش فنـی خ ود مطابـق ب ا نیازه ای کاربــران و اســتانداردهای جهانــی در ایــن زمینــه، بــه شناســایی نیازهــای خــاص و جامــع یــک طراحــی بــرای جامعــه کاربــری مختل ف )نظیـر جامع ه کاربـری جـوان، بزرگس ال، ک ودک، اف راد مســن، ناتــوان و زنــان بــاردار و …( بپردازنــد و از ایــن طریــق بــه رشــد و توســعه طراحــی آن محصــول کمــک کننــد.
RefeRences
1. Jordan PW. Human factors for pleasure in product use. Appl Ergon. 1998;29(1):25-33. http://dx.doi.org/10.1016/S0003-22000)79(07867 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9769086tion of a Research-Based Design Approach. Knowledge Technol Policy. 2007;20(3):141-55. http://dx.doi.org/10.1007/s12130-007-9018-4 Stanton NA, Young MS. Giving ergonomics away? The application

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

of ergonomics methods by novices. Appl Ergon. 2003;34(5):479-90. http://dx.doi.org/10.1016/S0003-6870(03)00067-X www.ncbi.nlm. nih.gov/pubmed/12963333Lockton D, Harrison D, Stanton NA. The Design with Intent Method: a design tool for influencing user behaviour. Appl Ergon. 2010;41(3):382-92. http://dx.doi.org/10.1016/j.apergo.2009.09.001 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19822311Join A, Grants A, Listserv A. The place of product design and aesthetics in consumer research. Advanc Consum Res. 1995;22(2):641-5.
Lee MW, Yun MH, Han SH. High Touch – an innovative scheme for new product development: case studies 1994–1998. Int J Indust
Ergon. 2001;27(4):271-83. http://dx.doi.org/10.1016/s01698141(00)00056-1 Nagamachi M. Kansei engineering as a powerful consumer-oriented technology for product development. Appl Ergon. 2002;33(3):289-94. http://dx.doi.org/10.1016/S0003-6870(02)00019-4 www.ncbi.nlm. nih.gov/pubmed/12164511Dul J, Bruder R, Buckle P, Carayon P, Falzon P, Marras WS, et al. A strategy for human factors/ergonomics: developing the discipline and profession. Ergonomics. 2012;55(4):377-95. http://dx.doi.org/10.1080/00140139.2012.661087 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22332611Han SH, Hong SW. A systematic approach for coupling user satisfaction with product design. Ergonomics. 2003;46(13-14):1441-61. http:// dx.doi.org/10.1080/00140130310001610928 www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/14612330Desmet PMA, Porcelijn R, van Dijk MB. Emotional Design; Applicasign of manual assembly systems. Int J Prod Res. 1996;34(8):2317-33. http://dx.doi.org/10.1080/00207549608905027 Rajan VN, Sivasubramanian K, Fernandez JE. Accessibility and ergonomic analysis of assembly product and jig designs. Int J Indust
Ergon. 1999;23(5-6):473-87. http://dx.doi.org/10.1016/s0169–70000)89(14189 Sauer J, Wiese BS, Ruttinger B. Designing low-complexity electrical consumer products for ecological use. Appl Ergon. 2003;34(6):521-31. http://dx.doi.org/10.1016/j.apergo.2003.07.001 www.ncbi.nlm.nih. gov/pubmed/14559411ISO W. 9241-11. Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs): The international organization for standardization; 1998.
Han SH, Hwan Yun M, Kim K-J, Kwahk J. Evaluation of product usability: development and validation of usability dimensions and design elements based on empirical models. Int J Indust Ergon. 2000;26(4):47788. http://dx.doi.org/10.1016/s0169-8141(00)00019-6
Dianat I, Ghanbari Z, AsghariJafarabadi M. Psychometric properties of the persian language version of the system usability scale. Health Promot Perspect. 2014;4(1):82-9. http://dx.doi.org/10.5681/ hpp.2014.011 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25097841Demirbilek O, Sener B. Product design, semantics and emotional response. Ergonomics. 2003;46(13-14):1346-60. http://dx.doi. org/10.1080/00140130310001610874 www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/14612324Soares MM. Translating user needs into product design for the disabled: an ergonomic approach. Theor Issue Ergon Sci. 2012;13(1):92120. http://dx.doi.org/10.1080/1463922x.2010.512989

35. Dianat I, Karimi MA, Asl Hashemi A, Bahrampour S. Classroom furniture and anthropometric characteristics of Iranian high school students: proposed dimensions based on anthropometric data. Appl Ergon. 2013;44(1):101-8. http://dx.doi.org/10.1016/j.apergo.2012.05.004 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22695080Ghaderi E, Maleki A, Dianat I. Design of combine harvester seat based on anthropometric data of Iranian operators. Int J Indust Ergon.


دیدگاهتان را بنویسید