3-2-7- سرعت رشد گياه در گلدهي……………………………………………………………………………………………………43
3-2-8- سرعت رشد گياه در گلدهي به ازاي دانه…………………………………………………………………………………..44
3-2-9- سرعت رشد گياه در زمان پر شدن دانه به ازاي دانه……………………………………………………………………..47
3-2-10- سرعت جذب خالص…………………………………………………………………………………………………………..50
3-2-11- روند تجمع ماده خشک……………………………………………………………………………………………………….52
3-2-12- عملکرد بيولوژيک……………………………………………………………………………………………………………..54
3-2-13- عملکرد دانه…………………………………………………………………………………………………………………….. 56
3-2-14- شاخص برداشت…………………………………………………………………………………………………………………59
3-3- ساير صفات مرفولوژيکي…………………………………………………………………………………………………………………60
3-3-1- ارتفاع بلال از سطح زمين……………………………………………………………………………………………………….60
3-3-2- قطر ساقه……………………………………………………………………………………………………………………………..62
3-3-3- ارتفاع گياه………………………………………………………………………………………………………………………….63
3-4- همبستگي صفات و شاخصهاي رشد با عملکرد دانه…………………………………………………………………………….64
3-5- صفات مرفولوژيکي بلال…………………………………………………………………………………………………………………66
3-5-1- طول بلال…………………………………………………………………………………………………………………………….66
3-5-2- قطر بلال……………………………………………………………………………………………………………………………..68
3-6- اجزاء عملکرد دانه ………………………………………………………………………………………………………………………..69
3-6-1- تعداد رديف دانه در بلال……………………………………………………………………………………………………….69
3-6-2- تعداد دانه در رديف بلال……………………………………………………………………………………………………….69
3-6-3- تعداد دانه در بلال ………………………………………………………………………………………………………………..71
3-6-4- وزن دانه……………………………………………………………………………………………………………………………..73
3-7- روند پر شدن دانه ………………………………………………………………………………………………………………………….75
3-7-1- سرعت پرشدن دانه ………………………………………………………………………………………………………………75
3-7-2- دوره موثر پرشدن دانه ………………………………………………………………………………………………………….76
3-8- قرائت عدد اسپاد……………………………………………………………………………………………………………………………78
3-8-1- قرائت عدد اسپاد پس از تنش کم آبي در مرحلة رويشي…………………………………………………………….78
3-8-2- قرائت عدد اسپاد پس از تنش کم آبي در مرحلة زايشي……………………………………………………………..79
3-9- صفات و شاخصهاي مرتبط با نور……………………………………………………………………………………………………81
3-9-1- دريافت نور ………………………………………………………………………………………………………………………81
3-9-2- دريافت تششع فعال فتوسنتزي در محدوده گلدهي……………………………………………………………………..83
3-9-3- جذب نور………………………………………………………………………………………………………………………….84

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-9-4-کارايي مصرف نور………………………………………………………………………………………………………………86
3-10- کارايي مصرف آب…………………………………………………………………………………………………………………….88
3-11- همبستگي صفات با عملکرد دانه……………………………………………………………………………………………………90
3-12- نتيجهگيري نهايي………………………………………………………………………………………………………………………………………………..94
3-13- پيشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………95
منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………96
جدول 1-1- مراحل رشد گياه ذرت بر اساس تقسيم بندي امام و ثقه الاسلامي . ……………………………………….6جدول 1-2- مراحل رشد و نمو گياه ذرت بر اساس تقسيمبندي ريچي و همکاران ……………………………………7جدول 3-1- مراحل مهم رشد و نمو گياه ذرت براساس روزهاي پس از کاشت ……………………………………….34جدول 3-2- خلاصه تجزيه واريانس بيشينه شاخص سطح برگ، دوام شاخص سطح برگ کل و دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکلدهي …………………………………………………………………………………………………….36جدول 3-3- ضرايب معادله شاخص سطح برگ ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نيتروژن و آبياري …….37جدول 3-4- خلاصه تجزيه واريانس شاخصهاي سرعت خطي رشد محصول، سرعت رشد گياه در گلدهي، سرعت رشد گياه در گلدهي به ازاي دانه و سرعت رشد گياه در پرشدن دانه به ازاي دانه در ارقام ذرت در شرايط متفاوت نيتروژن و آبياري ………………………………………………………………………………………………..42جدول 3-5-ضرايب معادله سرعت جذب خالص ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري ………………51جدول 3-6- ضرايب معادله روند تجمع ماده خشک ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري ………….54جدول 3-7- خلاصه تجزيه واريانس صفات عملکرد بيولوژيک، عملکرد دانه و شاخص برداشت ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري ……………………………………………………………………………………………55جدول 3-8- خلاصه تجزيه واريانس صفات ارتفاع بلال، قطر ساقه و ارتفاع گياه ارقام ذرت در سطح متفاوت نيتروژن و آبياري …………………………………………………………………………………………………………………….61جدول 3-9- ضرايب همبستگي بين صفات و شاخصهاي مورد ارزيابي …………………………………………………65جدول 3-10- خلاصه تجزيه واريانس صفات طول بلال، قطر بلال، تعداد رديف دانه در بلال و تعداد دانه در رديف بلال ارقام ذرت در سطح متفاوت نيتروژن و آبياري . ……………………………………………………………66جدول3-11- خلاصه تجزيه واريانس صفات و شاخصهاي تعداد دانه در بوته، وزن دانه، سرعت پرشدن دانه و دوره موثر پرشدن دانه ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري . ……………………………………………71جدول3-12- خلاصه تجزيه واريانس عدد اسپاد پس از تنش در مرحلة رويشي، عدد اسپاد پس ازتنش در مرحله زايشي و دريافت نور در محدوده گلدهي ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري …………78جدول 3-13- ضرايب معادله دريافت نور در تيمار هاي مورد بررسي …………………………………………………….82جدول 3-14- خلاصه تجزيه واريانس شاخصهاي جذب نور پس از تنش کمآبي درمرحله رويشي، جذب نور پس از تنش کمآبي در مرحله زايشي، کارايي مصرف نور و کارايي مصرف آب در ارقام ذرت در سطوح متفاوت نيتروژن و آبياري ………………………………………………………………………………………………..84جدول 3-15- ضرايب همبستگي بين صفات مورد مطالعه …………………………………………………………………….93
شکل 2-1- ساعتهاي آفتابي و بارندگي، تبخير و تعرق گياه مرجع، نياز آبي ذرت و متوسط دماي هوا ………….24شکل 3-1- مقايسه ميانگين بيشينه شاخص سطح برگ …………………………………………………………………………..36شکل3-2- روند شاخص سطح برگ ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نيتروژن و آبياري . …………………….37شکل 3-3- مقايسه ميانگين دوام سطح برگ کل . ………………………………………………………………………………..39شکل 3-4- مقايسه ميانگين دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکلدهي . ………………………………………………….40شکل 3-5- روند سرعت رشد محصول ارقام ذرت در سطوح مختلف نيتروژن و آبياري ……………………………..41شکل 3-6- مقايسه ميانگين سرعت خطي رشد محصول ………………………………………………………………………..43شکل 3-7- مقايسه ميانگين سرعت رشد گياه در گلدهي ……………………………………………………………………..44شکل 3-8- مقايسه ميانگين سرعت رشد گياه در گلدهي به ازاي دانه ……………………………………………………..46شکل 3-9- مقايسه ميانگين سرعت رشد گياه در محدوده شيري شدن تا رسيدگي دانه ………………………………..49شکل3-10- روند شاخص سرعت جذب خالص ارقام ذرت در سطوح مختلف نيتروژن و آبياري . ………………..50شکل 3-11- روند تجمع ماده خشک کل ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نيتروژن و آبياري . ……………..53شکل 3-12- مقايسه ميانگين عملکرد بيولوژيک …………………………………………………………………………………55شکل 3-13- مقايسه ميانگين عملکرد دانه …………………………………………………………………………………………..57شکل 3-14- مقايسه ميانگين شاخص برداشت ……………………………………………………………………………………..60شکل 3-15- مقايسه ميانگين ارتفاع بلال از سطح زمين…………………………………………………………………………..61شکل 3-16- مقايسه ميانگين قطر ساقه ……………………………………………………………………………………………….62شکل 3-17- مقايسه ميانگين ارتفاع گياه …………………………………………………………………………………………….63شکل 3-18- مقايسه ميانگين طول بلال ………………………………………………………………………………………………67شکل 3-19- مقايسه ميانگين قطر بلال ……………………………………………………………………………………………….68شکل 3-20- مقايسه ميانگين تعداد دانه در رديف بلال …………………………………………………………………………70شکل 3-21- مقايسه ميانگين تعداد دانه در بلال …………………………………………………………………………………..72شکل 3-22- مقايسه ميانگين وزن هزار دانه ………………………………………………………………………………………..74شکل 3-23- مقايسه ميانگين سرعت پرشدن دانه …………………………………………………………………………………75شکل 3-24- مقايسه ميانگين دوره موثر پرشدن دانه …………………………………………………………………………….77شکل 3-25- مقايسه ميانگين قرائت عدد اسپاد پس از تنش کمآبي در مرحله رويشي …………………………………79شکل 3-26- مقايسه ميانگين قرائت اسپاد درمرحله خميري دانه ……………………………………………………………..80شکل 3-27- روند دريافت نور ارقام ذرت در شرايط مختلف مصرف نيتروژن و آبياري ………………………………82شکل 3-28- مقايسه ميانگين نور دريافتي در محدوده کاکلدهي ذرت ……………………………………………………83شکل 3-29- مقايسه ميانگين درصد جذب نور پس از تنش رويشي …………………………………………………………85شکل 3-30- مقايسه ميانگين درصد جذب نور پس از تنش کمآبي در مرحله زايشي . ………………………………..86شکل3-31- مقايسه ميانگين کارايي مصرف نور …………………………………………………………………………………88شکل3-32- مقايسه ميانگين کارايي مصرف آب ………………………………………………………………………………….89
چکيده
به منظور ارزيابي اثر نيتروژن و تنش کمآبي در دوران رشد رويشي و زايشي بر رشد و عملکرد دو رقم ذرت، آزمايشي به صورت فاکتوريل اسپليت پلات در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي با سه تکرار در مزرعه پژوهشي دانشگاه بوعليسينا در سال زراعي 1387 انجام گرفت. سطوح نيتروژن (100 و 200 کيلوگرم در هکتار) و سطوح آبياري (تنش کمآبي در مرحله 10-8 برگي، تنش کمآبي در مرحله شيري تا خميري دانه و آبياري کامل) بصورت فاکتوريل در کرتهاي اصلي و ارقام ذرت (سينگلکراس 500 و 647) در کرتهاي فرعي قرار گرفتند. بيشينه شاخص سطح برگ، دوام شاخص سطح برگ از کاکلدهي تا رسيدگي، دوام شاخص سطح برگ، سرعت خطي رشد محصول، سرعت رشد گياه در گلدهي و در گلدهي به ازاي دانه، سرعت رشد گياه در دوره پرشدن دانه، سرعت جذب خالص، عملکرد بيولوژيک، عملکرد اقتصادي و شاخص برداشت، عدد اسپاد پس از 10 برگي و خميري دانه، کارايي مصرف آب و نور اندازهگيري شد. همچنين، اجزاء عملکرد شامل تعداد رديف بلال، تعداد دانه در رديف بلال، تعداد دانه در بلال و وزن دانه اندازهگيري شد. کمترين مقادير شاخصهاي رشد در دور? رشد رويشي با مصرف 100 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و تنش کمآبي در مرحله رويشي بدست آمد. ضمن اينکه منجر به افزايش فاصله زماني کاشت تا کاکلدهي و کاهش سرعت رشد گياه در گلدهي گرديد و بصورت کاهش دوره پرشدن دانه ادامه يافت. بيشترين مقادير سرعت رشد گياه در گلدهي و سرعت رشد گياه در گلدهي به ازاي دانه با مصرف 200 کيلوگرم در هکتار نيتروژن و هر دو آبياري کامل و تنش درمرحله زايشي بدست آمد. ضمن اينکه بيشترين مقدار سرعت رشد گياه در دوره پرشدن دانه به ازاي دانه درهر دو رقم مورد مطالعه با مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و تنش کمآبي در مرحلة رويشي بدست آمد. تعداد دانه بيشتري با مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و هر دو آبياري کامل و تنش کمآبي درمرحله زايشي بدست آمد و سينگل کراس 647 در اين صفت بر سينگلکراس 500 برتري داشت. مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و همچنين آبياري کامل وزن دانه بيشتري نسبت به ساير سطوح مصرف نيتروژن و آبياري نشان دادند. بيشترين مقدار کارايي مصرف نور به مقدار 87/3 گرم بر مگاژول در سينگل کراس 647 با مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و آبياري کامل بدست آمد. بيشترين کارايي مصرف آب با مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و تنش کمآبي در مرحله زايشي بدست آمد. بيشترين عملکرد دانه به تيمار مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار با آبياري کامل تعلق داشت. در مقابل، مصرف 100 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و تنش کمآبي در مرحلة رويشي کمترين عملکرد دانه را نشان داد. مصرف 200 کيلوگرم نيتروژن در هکتار و تنش کمآبي در مرحله زايشي متحمل کمترين کاهش عملکرد در اثر تنش کمآبي شد. رقم سينگلکراس 500 در کليه تيمارها عملکرد بيشتري نسبت به رقم سينگلکراس 647 داشت که به خاطر برتري در عملکرد بيولوژيک، وزن دانه و شاخص برداشت بيشتر نسبت به سينگل کراس 647 بود.
کلمات کليدي: تنشکمآبي، نيتروژن، ذرت، شاخصهايرشد، عملکرد و اجزاء عملکرد، ،کارايي مصرف آب و نور.
مقدمه
مقدمه
در سطح جهاني 73% از کل آب شيرين براي آبياري استفاده ميگردد، 21 و 5 درصد نيز به ترتيب مورد استفاده بخش صنعت و بخش خانگي قرار ميگيرد (گونزالز1، 1998). دسترسي به آب يکي از مهمترين عوامل محيطي است که توليد گياهان زراعي را محدود ميکند. در مقياس جهاني حدود نيمي از اراضي دنيا به کمبود آب دچار هستند (کرامر و بوير2، 1995). به خاطر گوناگوني در دسترسي به آب و تقاضاي تعرق از سالي به سال ديگر، در طي يک فصل زراعي، يا در طي يک روز، گياهان ممکن است دچار تنش آب به خاطر از دست دادن آب در فرايند تعرق گردند. مدت زمان کمبود ممکن است از ساعتها تا روزها متفاوت باشد. بسته شدن روزنهها در وسط روز و کاهش جذب دياکسيدکربن در پاسخ به نرخ بالاي تعرق در شرايط مزرعه، معمول است (مانتيث3، 1995). توليد تجاري واقعي گياهان زراعي اصلي به طور متوسط 33 درصد کمتر از توليد پتانسيل است (بوير، 1982). در بين عوامل مختلف که مي توانند توليد گياهان زراعي را کاهش دهند، تنش آبي گياهان است که با عرضه ناکافي آب ايجاد ميشود (ونجورا و آپچرچ4، 2002). آبياري راهکاري ضروري و موثر براي بهبود توليد گياهان زراعي است. به طوري که، افزايش توليد در درجه اول به توسعه اراضي آبي نسبت داده شده است. اگر چه فقط حدود 20 درصد از زمين هاي زراعي دنيا آبي است، تخمين زده ميشود اين نسبت، 40 درصد از توليد کشاورزي جهان را در اختيار داشته باشد (بوير، 1982).
کمبود آب يکي از مهمترين موضوعات چالش برانگيز در سطح جهاني است. اثرات تغيير اقليم از جمله افزايش امواج گرمايي و از طرفي کاهش بارندگي در بسياري از نقاط جهان بويژه منطقة عرضهاي مياني، دسترسي فصلي و حجم منابع آب را تغيير داده و کمبودها را تشديد کرده است (مارلند5 و همكاران، 2003). کشور ايران با قرار گرفتن در منطقه عرضهاي مياني از مناطق خشک و نيمه خشک دنيا و داراي شرايط آب و هوايي مديترانهاي است. توليد محصول در چنين وضعيتي به علت کمبود نزولات آسماني و توزيع نامتناسب آن، متکي بر آبياري بوده و در عين حال محدوديت منابع آب مهمترين عامل محدوده کننده بويژه درخصوص محصولات تابستانه ميباشد (سپاسخواه و خواجه عبدالهي، 2005). سهم بخش کشاورزي از مجموع آب استحصالي کشور، 72 ميليارد مترمکعب (94 درصد) ميباشد (فرداد و گلکار، 1381). همچنين، از مجموع 5/37 ميليون هکتار از اراضي کشاورزي شناسايي شده و 20 ميليون هکتار اراضي مستعد آبياري کشور، تنها 7/7 ميليون هکتار(21 درصد از اراضي کشاورزي) تحت پوشش آبياري قرار دارد (نورجو و همکاران، 1385). محدوديت منابع آب موجب گرديده است که آب به عنوان مهمترين نهاده توليد تلقي شود (حمزهاي و همکاران، 1384).
تنش کمآبي در زراعت ذرت به خاطر کمبود آب يا مشکلات سيستم آبياري براي تامين آب (پاندي6 و همکاران، 2000) يا همزماني رشد ذرت با ساير گياهان زراعي (لک و همکاران، 1386)، در بسياري از مناطق خشک و نيمه خشک ممکن است حادث شود. اصولا ذرت بومي مناطق گرمسيري است ولي به خاطر دامنه وسيع سازگاري ارقام متوسطرس و زودرس، آن را ميتوان در مناطق سردسير و داراي فصل رشد کوتاه کشت کرد و محصول اقتصادي بدست آورد (کوچکي و سرمدنيا، 1382).
مديريت مناسب کود نيتروژنه به خاطر دلايل اقتصادي و محيطي مهم است. مقدار ناکافي کود نيتروژنه به صورت کاهش عملکرد و بازدهي اقتصادي پايين بروز ميکند، در صورتي که کوددهي بيش از اندازه اثرات منفي بر منابع آب سطحي و زيرزميني ميگذارد، و همچنين بازده خالص اقتصادي را کاهش ميدهد. به علاوه، کود دهي بيش از اندازه منجر به انتشار اکسيدهاي نيتروژن به عنوان اصليترين گازهاي گلخانهاي ميشود (کاپي و سدجو7، 2007).
شکلگيري عملکرد در گياهان زراعي در بردارند? مجموعهاي از فرآيندهاست که در يک توالي زماني قرار دارند. موراتا8 (1969) شکلگيري عملکرد گياهان زراعي دانهاي را به سه مرحله تقسيم ميکند. در مرحله اول اندامهاي فتوسنتزي و جذب کننده عناصر شکل ميگيرند. مرحله دوم شامل شکلگيري گلها و ظرف عملکرد ميباشد و در مرحله پاياني رشد گياه، توليد، تجمع و انتقال حجم يا محتواي عملکرد انجام ميگيرد. اين فرايندها به شکلي به يکديگر مرتبط هستند به نحوي که هر نوع تنش محيطي که يکي از آنها را محدود نمايد ممکن است قسمت بعدي و نهايتاً عملکرد را متاثر سازد.

با توجه به اهميت عنصر پرمصرف نيتروژن در توليد ذرت و اهميت آبياري در کشت محصولات تابستانه، تعيين عکسالعمل گياه ذرت به تنش کمآبي و مقدار مصرف عنصر نيتروژن از اهميت خاصي برخوردار است. پژوهش حاضر به بررسي واکنش دو هيبريد ذرت به تنش کمآبي در مراحل رويشي و زايشي و مقادير مصرف نيتروژن در همدان پرداخته است.

فصل اول: بررسي منابع

1- بررسي منابع
1-1- تاريخچه، توليد و مصرف گياه ذرت
ذرت(Zea mays L.) يکي از سه غله اصلي جهان است. در مورد منشاء و تکامل اولية ذرت توافق کلي بر اين است که ذرت ابتدا نزديک به 7000 تا 10000 سال پيش در جنوب مکزيک اهلي شد و پس از اهلي شدن، به سرعت در آمريکاي شمالي و جنوبي انتشار يافت و پيش از سکونت اروپاييان در شمال شرقي ايالات متحده و جنوب کانادا به آنجا رسيد. پس از کشف آمريکا توسط اروپاييها، ذرت به سرعت در سرتاسر اروپا پراکنده شد و از آنجا به ساير نقاط جهان انتشار يافت (نورمحمدي و همکاران، 1383).
در سال 1995 سطح زير کشت آن در جهان 130 ميليون هکتار و کل توليد آن 507 ميليون تن بود. تقريباً 40 درصد از کل ذرت دانهاي توليد شده در جهان سهم ايالات متحده است و سپس چين (20 درصد)، برزيل (6/5 درصد) و مکزيک (25/3) در رتبههاي بعدي قرار دارند. متوسط عملکرد ذرت در بين کشورهاي عمده توليدکننده آن از 78/7 و60/7 تن به ترتيب در فرانسه و ايالات متحده تا 36/2 و 20/2 تن در هکتار به ترتيب در برزيل و مکزيک متغير است. مصرف اصلي ذرت دانهاي براي تغذيه دام است. در ايالات متحده آمريکا تقريباً 75 درصد از دانه ذرت براي تغذيه دام و طيور و حدود 20 درصد آن براي توليدات صنعتي استفاده ميشود. در سال 1992 در ايالات متحده آمريکا استفاده از شربت ذرت غني از فروکتوز و اتانول سوختي، نزديک به 60 درصد از مصرف صنعتي ذرت دانهاي را شامل شده است و 40 درصد باقيمانده در مصارفي مانند ميان وعدهها، صبحانه غنيشده با غلات و پلاستيکهاي تجزيهپذير مصرف ميشده است. جزء اصلي دانه ذرت نشاسته است و پايه تمام مصارف صنعتي دانه ذرت نشاسته آن است (امام و ثقه الاسلامي، 1384).

1-2- سطح زير کشت ذرت در ايران و استان همدان
بر اساس آمار وزرات جهاد کشاورزي ميزان كل توليد ذرت دانهاي دركشور در سال 1385 يك ميليون و 995 هزار و 252 تن بوده است كه از اين ميزان يك ميليون و 994 هزار و 315 تن به صورت آبي و مابقي كشت ديم بوده است. همچنين، مجموع سطح زير كشت اين محصول 276 هزار و 277 هكتار گزارش شده است. در استان همدان سطحي معادل 10434 هکتار با توليد 91882 تن و متوسط توليد 8806 کيلوگرم به ذرت دانهاي اختصاص يافته بود (بينام، 1388).
1-3- رده بندي و ريخت شناسي

ذرت گياهي يکساله متعلق به خانواده گندميان9 است . اين گياه تکپايه است و در آن گلهاي نر (گل تاجي10) روي شاخههاي انتهايي ساقهي بلند قائم و گلهاي ماده (بلال11) روي محورهاي جانبي قرار گرفته است. بلال شامل چوب بلال، گلچههايي با کلالههاي رشتهاي بلند، موسوم به ابريشم(کاکل)، و برگهاي در برگيرند? گلآذين ماده (بلالپوش12) است. در شروع نمو گلچه ممکن است گلچههاي داراي پرچم روي محور بلال و گلچههاي داراي مادگي روي گلتاجي نمو يابند، اما معمولاً آنها به صورت غير بارور باقي ميمانند. گاهي گلچههاي نر و ماده هر دو روي گلتاجي، به گونهاي کامل نمو مييابند و به اين صورت روي گلتاجي بذر (بذر گلتاجي13) بوجود ميآيد. اين پديده معمولاً در پنجهها رخ ميدهد. اين پنجهها شاخههاي طويل شدهاي هستندکه از گرههاي پاييني ساقه منشاء ميگيرند. شاخههاي جانبي در يک توالي راسگرا14 در مراحل اوليه نمو گياه، رشد کرده و انداز? آنها از نوک ساقه به سمت قاعده ساقه افزايش مييابد. البته در مراحل بعدي هنگامي که بلالها شروع به نمو کردند، ترتيب اندازه تغيير ميکند به گونهاي که بالاترين بلال از همه بزرگتر است. بالاترين بلال که به گونهاي کامل رشد کرده در اغلب هيبريدهاي تجاري ذرت در زاويهي ششمين يا هفتمين برگ از نوک گياه قرار دارد. ذرت گياهي بلند با سيستم ريشهاي افشان است. هيبريدهاي منطقه کمربند ذرت15، درحدود 3 تا 5/3 متر ارتفاع دارند، در مقايسه اينبردها کوتاهترند. با افزايش بلوغ نسبي ارتفاع افزايش مييابد. فتوپريود طولاني نيز ارتفاع را افزايش ميدهد، در حاليکه تنش خشکي ممکن است ارتفاع را کاهش دهد. ساقة ذرت در هر گرهک يک برگ دارد که در دو سمت ساقه به صورت متقابل يک در ميان قرار گرفتهاند. هر برگ داراي غلاف و پهنک است. غلاف ساقه را در برگرفته و پهنک در محل زبانک يا يقه به غلاف متصل است. تعداد برگ در هر بوته از 7 برگ در ارقام زودرس با گردهافشاني آزاد تا بيش از 30 برگ در ارقام گرمسيري متغير است. تعداد برگ در ارقام هيبريد مناطق معتدله از 16 تا 23 متغير است (امام و ثقه الاسلامي، 1384). ذرت را از لحاظ شکل ظاهري دانه، ساختمان و کيفيت مواد آندوسپرمي به هشت دسته تقسيم ميکنند (امام، 1383). اين هشت گروه عبارتند از: ذرت دندان اسبي، ذرت بلوري يا سخت، ذرت آردي يا نرم، ذرت شيرين(قندي)، ذرت بوداده، ذرت غلافدار، ذرت مومي و ذرت اپک.

1-4- مراحل رشد گياه ذرت
بوته هاي ذرت بسته به منشاء، طول دورة رشد، موارد استفاده و شرايط محيطي محل رشد، اندازه و شکلهاي متفاوتي دارند. ولي، تمام بوتههاي ذرت از کاشت تا رسيدن، مراحل نموي مشابهي را طي ميکنند. چرخه زندگي ذرت را ميتوان به چهار مرحلة مشخص تقسيم کرد؛ دورهاي که رشد رويشي غالب است (مرحله رشد برگ)، دوره اي که طي آن ماده خشک عمدتاً به اندام هاي زايشي تخصيص داده ميشود (دوره پرشدن دانه)، يک دوره انتقال بين دو مرحله پيشين (دوره گلدهي) و مرحله نهايي که در آن بين دانه و گياه هيچ گونه انتقال موادي صورت نميگيرد (دوره خشک شدن دانه) (امام و ثقه الاسلامي، 1384).

جدول 1-1- مراحل رشد و نمو ذرت (امام و ثقه الاسلامي،1384)
1- مرحلة رشد برگي
1-1- آبنوشي بذر
1-2- سبز شدن گياه
1-3- تغيير از رشد ناخودپرور16 به رشد خودپرور17
1-4- پايان مرحله نوجواني
1-5- آغازش گل تاجي
1-6- آغازش بالاترين بلال
1-7- ظاهرشدن بالاترين بلال 2- دورة گلدهي
2-1- پيدايش گل تاجي
2-2-گردهافشاني
2-3-کاکلدهي18
2-4- باروري گلچهها

3- دورة پر شدن دانه
3-1- شروع فاز تاخيري19 تجمع ماده خشک در دانه
3-2- شروع تجمع ماده خشک در دانه
3-3- پايان تجمع سريع ماده خشک در دانه
3-4- خط نيمه شيري20 4- دور? خشک شدن دانه
4-1- تشکيل سياه لايه
4-2- دانه با رطوبت 15 درصد

ريچي21 و همکاران (1997)، رشد ذرت را به دو مرحله اصلي رويشي و زايشي تقسيم کرده و هر يک از اين مراحل خود داراي مراحل جزئيتري ميباشد.

جدول 1-2- مراحل رشد و نمو گياه ذرت بر اساس تقسيمبندي ريچي و همکاران (1997)
مراحل رويشي مراحل زايشي VE سبز شدن R1 کاکل دهي V1 کامل شدن برگ اول R2 بليستر22(شکلگيري دانه) V2 کامل شدن برگ دوم R3 شيري شدن دانه V3 کامل شدن برگ سوم R4 خميري دانه V(n) کامل شدن برگ n ام R5 خميري سخت دانه VT گل تاجي R6 رسيدگي فيزيولوژيکي

1-5-آب و گياه ذرت
انواع متوسطرس ذرت بسته به شرايط آب و هوايي به 500-800 ميليمترآب نياز دارند، به اين مقدار آب بايد تلفات آب را نيز افزود. کارايي مصرف آب براي عملکرد دانه بين 8/0 تا 6/1 کيلوگرم دانه بر متر مکعب آب متغير است (آلن23 و همکاران، 1998). ريچي و باسو24 (2008) اظهار داشتند 78 درصد از مصرف آب در ذرت به صورت تعرق است.
آب به عنوان حلال، خنککننده و با نگهداري فشار داخل سلولها در حد بالا و در نتيجه انبساط کامل آنها، براي حفظ ساختمان گياهان اهميت دارد. وقتي که گياه پژمرده شود، تورم سلولها تا حد صفر تنزل مييابد و متلاشي شدن سلولها آغاز شده، غشاها صدمه ديده و پروتئينها به عنوان آنزيمهاي کليدي در اثر تغيير ساختار، ماهيت خود را از دست ميدهند، پس از تنش خشکي، سلولها ميتوانند دوباره بازيابي شوند، در هر حال صدمه بايد ترميم يابد و اين امر به زمان (7-5/0 روز) نياز دارد. اگر صدمه زياد باشد، سلولها ميميرند (بنزايگر25 و همکاران، 2000).
1-5-1- پتانسيل آب در گياه
پتانسيل آب گياه يا خاک، يک مقياس از مکش مورد نياز براي استخراج آب آزاد از گياه يا خاک است. پتانسيل آب با حرف? نشان ميدهند و واحد آن مگا پاسکال است. پتانسيل آب و اجزاي آن به صورت منفي نشان داده ميشوندکه نشان دهنده وضعيت آب نسبت به حالت اشباع کامل است. آب از جايي که پتانسيل بيشتر دارد به جايي که پتانسيل کمتر دارد، حرکت ميکند. با خشکتر شدن گياه، پتانسيل آب منفيتر مي شود. پتانسيل آب هوا در رطوبت نسبي 50 درصد در حدود 80- مگاپاسکال است، از آنجا که آب بر اساس اختلاف پتانسيل حرکت ميکند، تمايل دائمي براي تبخير آب از سطح گياه وجود دارد.
پتانسيل آب سلول داراي سه جزء ميباشد.
= ?P+ ?S+ ?M ?
که در معادلة فوقP ?، پتانسيل فشاري، S?، پتانسيل اسمزي و M?، پتانسيل ماتريک است (بنزايگر و همکاران، 2000)
مقادير کلي براي برگ در شرايط عادي برابر است با ?، صفر مگاپاسکال، P?، 4/1مگاپاسکال (سلول در حالت متورم با فشار داخلي کاملاً بالا) و 4/1-s=? بنابراين، S? و P? يکديگر را موازنه ميکنند، در نتيجه پتانسيل آب برگ برابر با صفر ميشود. ضمن اينکه M? اکثراً از معادله حذف ميشود. وقتي برگي 20% محتواي آب خود را از دست ميدهد (محتواي نسبي آب 80% است) کاهشي در پتانسيل آب برگ اتفاق افتاده و تورم به صفر ميرسد و پتانسيل محلول با غليظتر شدن محتواي سلول، منفيتر ميشود. در اين حالت ممکن است ? برابر با 6/1- مگاپاسکال باشد. P? صفر و s? مساوي با 6/1- مگاپاسکال باشد. اگر گياه مواد محلول بيشتري را براي ورود به محلول سلول توليد نمايد (تنظيم اسمزي) اگر چه ممکن است پتانسيل کل آب برگ ثابت بماند، مقدار P? با جذب آب به داخل واکوئل سلول و سيتوپلاسم در اثر اسمز افزايش خواهد يافت و سلولها مجدداً تورم خود را بدست خواهند آورد (ترنر، 1981).

1-5-2- پتانسيل آب در خاک
آبي که در خاک در دسترس گياه است، بين ظرفيت زراعي (پتانسيل آب خاک 03/0- مگاپاسکال) و نقطه پژمردگي دائم (پتانسيل آب خاک 5/1- مگاپاسکال) قرار دارد. حدود 55%-65% آب در دسترس گياه بين پتانسيل آبي 03/0- تا 5/0- نگهداري ميشود و به آساني در دسترس گياه است، باقيمانده آب قابل دسترس در محدوده 5/0- تا 5/1- مگا پاسکال قرار دارد و اگر چه گياه ميتواند اين آب را استخراج کند ولي علائم پژمردگي در آن مشاهده ميشود (بنزايگر، 2000).

1-5-3- ذرت در شرايط تنش خشکي
کمبود آب با تاثير بر رشد، نمو و توليد مواد فتوسنتزي منجر به کاهش عملکرد بسياري از گياهان زراعي يکساله ميگردد (هسيائو و برادفورد26،1983).
تنش خشکي در ذرت منجر به تغييرات متفاوتي ميگردد، اين تغييرات از لولهشدن برگها در شرايط گرما و خشکي زياد به منظور کاهش مصرف آب و تجمع اسيد آبسيزيک و اسموليتها متفاوت است.
اسيد آبسيزيک عمدتاً در ريشهها بوجود ميآيد و در آنجا رشد را تحريک ميکند، به برگها (و تا حد کمتر به دانهها) منتقل و باعث لولهشدن برگها، بستهشدن روزنهها و تحريک پيري ميشود، اين مسئله حتي قبل از اينکه مکانيسمهاي هيدروليکي آماس برگ را کاهش دهد اتفاق ميافتد (ژانگ27 و همکاران، 1987). به نظر ميرسد که سيگنالهايي که از طرف ريشهها ارسال ميگردد موجب ميشود که گياه تلفات آب را کاهش دهد، اسيد آبسيزيک يک تنظيمکننده رشد گياهي است که به گياه امکان بقاء در شرايط تنش خشکي را ميدهد، اما به نظر نميرسدکه مشارکتي در توليد در شرايط تنش خشکي داشته باشد. اسيد آبسيزيک منتقل شده به دانهها در سقط دانههاي نوک بلال در طول دوره پرشدن دانه نقش دارد (بنزايگر و همکاران، 2000).
در شرايط تنش ملايم تا متوسط، تنش خشکي از توسعه سلولي ممانعت به عمل آورده و اين امر منجر به کاهش توسعه سطح برگ و بدنبال آن کاهش رشد کاکلهاي بلال، کاهش طويل شدن ساقه و بالاخره با افزايش شدت تنش، باعث کاهش رشد ريشه ميشود. بهعلاوه تنش شديد خشکي، از تقسيم سلولي ممانعت به عمل آورده و حتي با کاهش تنش نيز بافتهاي متاثر شده ديگر داراي توسعه کامل سلول نخواهند بود. اکثر گونهها قادرند در واکنش به تنش خشکي، مواد فعال اسموتيکي را در سيتوپلاسم و واکوئل تشکيل دهند، اين امر به گياه اجازه ميدهد تا آب بيشتري را از خاک گرفته و آماس سلولي را حفظ نمايد و سلول در شرايط تنش خشکي مدت زمان طولانيتري زنده بماند، تنظيم اسمزي در گندم، سورگوم و برنج مشهود است (افزايش s? از 1 به 7/1 مگا پاسکال) اما در ذرت کمتر وجود دارد (از3/0 به 5/0 مگا پاسکال) (بولانوس و ادميدز28،1991).
تجمع پرولين بيشتر در شرايط خشکي شديد ديده ميشود، اين ماده ممکن است با از دست رفتن آماس سلولي، به عنوان يک اسموليت يا حفاظتکننده ساختارهاي پروتئيني عمل کند. خشکي، فتوسيستم II را در مکانيسم فتوسنتزي بيش از فتوسيستم I تحت تاثير قرار ميدهد، جدا شدن اين دو فتوسيستم منجر به ايجاد الکترون هاي آزاد و پر انرژي در برگ ميگردد (بنزايگر و همکاران، 2000).
فعاليت آنزيمي به طور کلي در شرايط تنش خشکي کاهش مييابد. زينسلمير29 و همکاران (1995) و وستگيت30(1997) اظهار داشتند فعاليت آنزيم اينورتاز که يک آنزيم کليدي در تبديل ساکارز به قندهاي هگزوز است در شرايط تنش کمآبي کم ميشود و نتيجه آن بصورت کاهش تبديل ساکارز به نشاسته در دانه ظاهر ميشود.
خشکي توسعه اندامهاي مختلف را به ترتيب ذيل تحت تاثير قرار ميدهد: دانه< ريشه < ساقه < کاکل< برگ. پوشش ناقص سطح زمين نتيجه کاهش توسعه سطح برگ است. در اثر تنش خشکي پيري برگ تسريع ميشود ( ابتدا در قسمت هاي پاييني گياه) و اين امر جذب تششع را کاهش ميدهد (بنزايگر و همکاران، 2000).


دیدگاهتان را بنویسید