1-3-4-2-1-3:نظريه تضمين حق27
1-3-4-2-2:نظريه مسئوليت مطلق28
1-4: ارکان مسئوليت مدني29
1-4-1:وجود ضرر29
1-4-1-1:مفهوم و اقسام ضرر29
1-4-1-2:شرايط ضرر قابل مطالبه30
1-4-2:فعل زيانبار31
1-4-3:رابطه سببيت32
1-4-3-1: نظريه ي برابري اسباب33
1-4-3-2: نظريه ي سبب نزديک يا آخرين سبب33
1-4-3-3:نظريه سبب متعارف و اصلي33
1-5:منابع مسئوليت مدني34
1-5-1:منابع عام34
1-5-1-1:قانون مدني34
فصل دوم:مصاديق خون هاي آلوده و اشخاص مسئول درانتقال آن و مقايسه قواعد فقهي با آن37
2-1:مصاديق خون هاي آلوده37
2-1-1:ايدز38
2-1-2:هپاتيت40
2-1-2-1:هپاتيت A40
2-1-2-2:هپاتيت B41
2-1-2-3:هپاتيت C41
2-1-2-4:هپاتيت DوE42
2-2: اشخاص مسئول درانتقال خون42

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-2-1:اشخاص حقيقي مسئول42
2-2-1-1:مسئوليت پزشک42
2-2-1-2:مسئوليت عامل حادثه45
2-2-2:اشخاص حقوقي مسئول46

2-2-2-1:مسئوليت مراکز درماني46
2-2-2-2:مسئوليت دولت48
2-2-2-3:مسئوليت سازمان انتقال خون53
2-3:مقايسه قواعد فقهي باآن54
2-3-1:قاعده لاضرر در مسئوليت ناشي از انتقال خون آلوده54
2-3-2: قاعده اتلاف در مسئوليت ناشي از انتقال خون آلوده55
2-3-3:قاعده غرور در مسئوليت ناشي از انتقال خون آلوده56
2-3-3-1:ارتباط ميان غار و مغرور از نظر علم و جهل56
2-3-3-2:استناد به قاعده غرور در مورد انتقال خون آلوده58
2-3-3-3:تداخل دو قاعده اتلاف و غرور59
فصل سوم:شرايط مسئوليت مدني و نحوه جبران خسارت در انتقال خون آلوده61
3-1:شرايط مسئوليت61
3-1-1:ورود ضرر به زيان ديده61
3-1-2:فعل زيانبار61
3-1-3:اثبات آلودگي خون(رابطه سببيت)62
3-2:نحوه جبران خسارت66
3-2-1:شيوه هاي عمومي جبران خسارت66
3-2-1-1:جبران خسارات مادي66
3-3-2:شيوه جبران خسارت در انتقال خون آلوده73
3-3-2-1:جبران خسارت مادي73
3-3-2-2:جبران خسارت معنوي78
3-3-3:نحوه توزيع بار مسئوليت در انتقال خون آلوده83
نتيجه گيري و پيشنهاد85
مراجع91
مقدمه
1. بيان مسئله و اهميت موضوع
همه انسانها ممکن است در طول زندگي خود توسط عوامل محيطي و يا با انجام برخي رفتارها در معرض ابتلا به آلودگي هاي مختلف ميکروبي قرار گيرند.تصدي گري انتقال خون توسط نهادها و افراد صالح و متخصص از آن روي از ضرورت برخوردار است که خون منبع بسياري از ميكروب هاي ناقل بيماريها است.از عوامل مهم انتقال آلودگي هاي ميکروبي در بين انسانها،تماس مستقيم يا غير مستقيم با خون فرد آلوده به ميکروب ها مي باشد.بسياري از افراد آلوده به چنين ميکروب هايي،از آلودگي خويش آگاه نبوده و فاقد علائم باليني مشهود آن بيماري هستند. وجود آلودگي پنهان در چنين افرادِ به اصطلاح “ناقل ميکروب”، علاوه بر اينکه منجر به تاخير در شناسايي و اقدامات پيشگيرانه در فرد مزبور مي شود،خطر بالقوه اي براي انتقال آلودگي به افراد ديگر به شمار مي آيد.انتقال دهندگان چنين ميکروب هايي معمولا به طور تصادفي و از طريق بررسي هاي آزمايشگاهي مختلف شناسايي مي شوند.
خون يكي از مواردي است كه در بدن انسان به وجود آمده و بدن انسان نياز شديدي به آن دارد به گونه اي كه نبود آن امكان حيات و ادامه زندگي را مختل مي كند و كمبود و نقصان خون به جزء از طريق تزريق خون به بدن انسان قابل جبران نيست.به همين منظور سازمانها و مراكز و محل هايي به عنوان مركز انتقال خون در كشورها به وجود آمده است كه فرآورده هاي خوني را از اشخاصي كه قادر به اعطاي آن هستند، دريافت و نگهداري مي کنند تا در صورت نياز به اشخاص و افراد و مصدوماني كه به آن نيازمند هستند تزريق شود. حال خون انتقال داده شده ممکن است در مواردي ناسالم و ناقل بيماري و بالطبع ورود خسارت به فرد انتقال شونده شده و موضوع از بعد مسووليت مدني واجد جنبه حقوقي گردد.
در اين ميان خون سالم به خوني گفته مي شود كه داراي عوامل پاتوژن(ويروس ها و باكتري ها و…)،داروها الكل و مواد شيميايي نباشد و سبب ايجاد بيماري در فرد گيرنده خون نشود(به نقل از سايت اطلاع رساني سازمان انتقال خون).سازمان انتقال خون کليه اهداکنندگان را مورد بررسي قرار مي دهد تا ايمني دريافت کنندگان و اهداکنندگان تامين شود.براي به دست آوردن چنين خوني انجام آزمايشات غربالگري بر روي خون هاي اهدا شده(از نظر هپاتيت،ايدز و سفليس)و نيز مصاحبه و معاينه دقيق توسط پزشك به منظور انتخاب اهداكنندگان مناسب،الزامي است که در آن ضمن ارزيابي هاي مختلف پزشکي احتمال انجام رفتارهاي غيربهداشتي، با دقت مورد سوال و کنکاش قرار مي گيرد.در اين ميان پاسخ صادقانه داوطلبان اهداي خون مي تواند نقش مهمي در تامين سلامت سيستم اهداي خون ايفا کند.اين مشارکت مي تواند به شکل راهنماييهاي مهم پزشک به افراد براي شناسايي وضعيت سلامت آنان باشد که سهل انگاري در آن سبب خسارت جبران ناپذيري براي فرد و خانواده او به همراه دارد.خون اهدا شده، در آزمايشگاههاي سازمان براي اطمينان از سلامت آن تحت آزمايشاتي از قبيل ايدز،هپاتيت B ،هپاتيت C قرار ميگيرد.
انتقال خون از اين جهت که ممکن است خسارتي به اعطاکننده و گيرنده آن وارد نمايد از منظر حقوقي و مسووليت مدني از اهميت بسياري برخوردار است.موضوع انتقال خون آلوده و مسئوليت ناشي از آن به ويژه از دهه1980ميلادي به بعد که ويروسهاي ايدز،هپاتيت کشف شدند و مشخص شد که يکي از راههاي انتقال اين ويروس ها از طريق انتقال خون آلوده به بدن شخص سالم است، اهميت ويژه اي پيدا کرده و مورد توجه حقوقدانان قرار گرفته است.
يکي از روش هاي کشف آلودگي احتمالي بررسي و شناسايي رفتارهايي در افراد است که مي توانند منجر به انتقال آلودگي هاي مختلف ميکروبي شوند.اين رفتارها را اصطلاحا “رفتارهاي پرخطر و غير بهداشتي “نامند.انجام رفتارهاي غير بهداشتي خطر سرايت ميکروبها به بدن را به همراه دارد که ممکن است سبب بيماري فرد شود.روابط جنسي نامطمئن و بي بندوبار،خالکوبي و تاتو با سوزن و يا انجام اقداماتي براي محو آنها از پوست، اقدامات مامايي و زايمانهاي خانگي،نيشتر زدن تزريق بوتاکس و اقدامات زيبايي، اعتياد تزريقي، حجامت و … از شايع ترين رفتارهاي پرخطر در انتقال خون آلوده محسوب مي شوند.
موضوع خون و انتقال آن از بسياري جهات در علم حقوق قابل طرح و بررسي است.موضوع انتقال خون گاه از اين جهت که اعطاکننده آن در مقابل آن وجهي را مطالبه نمايد موضوع فروش خون و مشروعيت داد و ستد آن مطرح مي شود.مثلا در حقوق فرانسه حداقل در موردي که شخص مستقيما خونش را به ديگري اعطا مي کند،در اينکه خون بتواند موضوع داد و ستد قرار بگيرد، ترديد وجود دارد.ولي در فرضي که خون در مرکز انتقال خون نگه داري و مورد آزمايش قرار مي گيرد و به فرآورده هاي خوني تبديل مي شود و بر حسب مورد به نيازمند منتقل مي شود،مي تواند موضوع بيع قرار بگيرد.در نظام کامن لا در اينکه خون کالا محسوب شود و به عنوان يک کالاي تجاري مورد داد و ستد قرار بگيرد ترديد وجود دارد و دکترين و رويه قضائي به خاطر ترديدي که در اين زمينه وجود دارد از پاسخ صريح به آن خودداري نموده وسکوت کرده اند.در حقوق اسلام [نيز]در اين باره ترديد وجود دارد.اگرچه نسبت به جواز اخذ وجه در برابر اعطاي خون فتوا داده شده است.اما ظاهرا اين نه از باب فروش است،به گونه اي که خون مبيع به حساب آيد،بلکه جواز اخذ وجه را در مقابل حق اختصاص يا اجازه خون گرفتن دانسته اند.(کاظمي،27:1386)
با اين توضيح که به فرآيند انتقال خون يا فرآورده هاي خوني از شخص اهدا كننده به دستگاه گردش خون فرد ديگر، انتقال خون گفته مي شود، انتقال خون هنگامي صورت مي گيرد كه خون اهدا شده پس از تجويز پزشك با تزريق در سياهرگ دريافت كننده به طور مستقيم در جريان خون او وارد مي شود. با وجود آزمايش هاي مختلف و دقيق خون هاي اهدائي انتقال خون براي شخص دريافت كننده داراي خطراتي است.خطراتي كه درصد احتمال آنها تابع عوامل گوناگون است;واكنش شديد به انتقال خون،واكنش هاي دفاعي يا آلر‍ژي،واكنش هاي ملايم پوست،انتقال عوامل عفونت زا از جمله ويروس اچ آي وي و باكتري ها در صورت رعايت نكردن مسائل بهداشتي.اين بحث جزء مباحث مهم در سطح جهاني و نظام هاي گوناگون حقوقي است.بايد گفت اين موضوع در كشور ما ايران نيز مطرح شده و در چند سال اخير حتي به جوامع قضايي نيز كشيده شده است.
با توجه به افزايش و شيوع رفتارهاي آگاهانه يا نا آگاهانه پرخطر1 در جامعه امروزي که موجب انتقال خون آلوده و سپس ورود ضرر و زيان به فرد انتقال گيرنده مي شود، پژوهش در خصوص ابعاد حقوقي مسووليت مدني عاملان آن و نحوه جبران خسارت از اهميت غير قابل انکاري برخوردار است که در پژوهش حاضر به آن ها پرداخته شده است.
2.پرسش هاي تحقيق
الف: پرسش هاي اصلي:
1-در صورت انتقال خون آلوده مسئوليت بر عهده کدام شخص يا اشخاص قرار مي گيرد؟
2-در فرض تعدد مسئولين نحوه توزيع بار مسئوليت به چه شکل است؟(تساوي تضامن يا شکل سوم؟)
ب: سوالات فرعي:
1.در صورت شناسايي اشخاص مسئول و تعيين نحوه توزيع بار مسئوليت کدام يک از اشکال جبران خسارت هاي پذيرفته شده در نظام حقوقي ايران جهت جبران خسارات متضرر(شخص آلوده)قابل درخواست و اعمال است؟
در مورد فرضيه تحقيق بايد گفت که عوامل گوناگوني در جريان انتقال خون آلوده مداخله دارند.که از آن جمله ارگان دولتي به عنوان مجري خدمات عمومي سازمان انتقال خون و شخص تزريق کننده خون و آمر قانوني وي مي باشند.در اين خصوص با توجه به اينکه نظام مسئوليت مدني ايران بر مسئوليت با تقصير مبتني است مقصر مسئول شناخته مي شود.در صورت اثبات تقصير هريک از اشخاص فوق الذکر طبق اصل تساوي توزيع مسئوليت يا اصل تساوي در جبران خسارت در فرض تعدد مسئولين در نظام حقوقي ايران مسئولين به نحو تساوي ضامن جبران خسارت هستند که اين مي تواند فرضيه اصلي ما باشد.همچنين به نظر مي رسد جبران خسارت متضرر از تزريق خون آلوده به شکل پرداخت هزينه هاي درمان تا زمان حيات و جبران خسارات مادي و معنوي وراث در خصوص فوت شخص آلوده مناسبترين شکل جبران خسارت و مطابق با قواعد مندرج در قانون مدني و مسئوليت مدني است.
3.اهداف تحقيق
هدف از انجام اين پژوهش اين است که راهکاري نشان دهيم که به وسيله آن زيان ديده بدون اينکه درگير قواعد پيچيده مسوليت مدني و اثبات آن شود بتواند خسارت خود را دريافت کند. همچنين سازمان انتقال خون و بيمارستانها جزء بهره وران اين پژوهش تلقي مي گردند.همچنين بنا است با تبيين علمي و با پرداختن به مسايل حقوقي پراختلاف و مبهم مرتبط، پاسخ ها و راهکارهاي مناسب و منصفانه که منطبق با قوانين جاري باشد جهت استفاده محاکم و کنشگران حرفه اي آن (مانند قضات و وکلا) ارائه شود.
همچنين قصد بر اين است که ادبيات و مباني نظري مرتبط با موضوع تقويت شود. در اين پايان نامه علاوه بر بررسي مسئوليت هريک از عاملان انتقال خون در حقوق ايران و همچنين فقه، تلاش شده است از يافته ها و تجربيات ساير نظام هاي حقوقي- به ويژه کشورهايي که در اين زمينه پيشرو محسوب مي شوند- استفاده شود.
4.پيشينه تحقيق
در خصوص موضوع اين پايان نامه پژوهش هاي چنداني در داخل کشور مشاهده نشده و نو محسوب مي شود، به نحوي که فقط دو اثر که هر دو در قالب مقاله هستند نگارش يافته اند: يکي مقاله اي است تحت عنوان ” مسئوليت بدون تقصير ناشي از انتقال خون آلوده” که توسط خانم نسرين کريمي نگارش يافته و در فصلنامه حقوق پزشکي،سال چهارم،شماره چهاردهم،پاييز 1389 به چاپ رسيده است، و دوم، مقاله “مسئوليت مدني ناشي از انتقال خون آلوده” نوشته دکتر محمود کاظمي است که در فصلنامه حقوق،مجله دانشکده حقوق و علوم سياسي،دوره37،شماره3،پاييز1386 به چاپ رسيده است.علاوه بر اين بايد افزود که رايي موسوم به راي پرونده هموفيلي ها نيز وجود دارد که خود تحولي نو در صدور آراء قضايي بوده است.بنابراين، تحقيق حاضر، نخستين پژوهش جامع در خصوص موضوع است که در قالب پايان نامه انجام مي شود.
5.روش تحقيق
پژوهش حاضر به روش تحقيق تحليلي- توصيفي انجام شده است. روش مزبور با توجه به مسأله تحقيق و ابزارهاي قابل دسترس، و نيز ماهيت تحقيق انتخاب شد. در روش فوق، از ابزار کتابخانه اي استفاده شده است. منابع تحقيق ابتدا شناسايي، مطالعه و فيش برداري شد. در مرحله بعد، با استفاده از مطالعات صورت گرفته از منابع داخلي و خارجي، مساله تحقيق و پرسش هاي مربوطه مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.
فصل اول:کليات
1-1:تاريخچه انتقال خون و فوايد آن و سازمان مربوطه
1-1-1:تاريخچه انتقال خون در قرآن و سنت
ما انسان ها را خداوند متعال به گونه اي آفريده است که خواه ناخواه به هم محتاجيم تا اموراتمان بگذرد، وظايف بشري بين همه ما تقسيم شده است تا چرخ دنيا بچرخد و نوع بشر در اين کره خاکي به حيات خود ادامه دهدو در اين چرخه نيازها،پر است از صحنه هاي زشت و زيبا.گاه شاهديم که انساني براي داشتن آن چه که حتي نيازي به آن ندارد از خون ديگران هم نمي گذرد، تا جايي که اگر از دستش بر آيد نوع بشر را از روي زمين محو مي کند تا خودش بماند و خودخواهي هاي خودو گاه شاهديم که اين انسان سراسر شگفتي از محبوبترين هاي خودش چشم مي پوشد و همه را يکجا تقديم ديگران مي کند ، بدون چشم‌داشت، بدون توقع مي بخشد و در راه نوع دوستي از هيچ کوششي فرو گذار نمي کند.
اين زيبايي ها گاه چنان زلال و شفاف مي شود که دنيايي ديگر در وجود اين نيکي ها خلق مي شود ، دنيايي از زلالي ها ، دنيايي از نور ، دنيايي از الوهيت ، و اين وقتي است که انسان اين موجود شگفت، اين اعجوبه هستي، با تمام ضعف و ناتواني اش مي آيد و براي خدا کاري مي کند و مي داند که خداوند متعال، بي نياز از اين تلاش اوست اما اين بي نيازي خدا او را قانع نمي کند، اين انسان مي خواهد مثل خدا باشد، مي خواهد کارهاي خدايي بکند.مثلا کاري مي کند که به يک انسان حيات مي بخشد، مي آيد و چون خورشيد جان بخشي مي کند . مي آيد و دنيايي بزرگ به وسعت قلبي را مي سازد که خداوند متعال با همه عظمتش در آن جا مي شود و اين مهم ميسر نمي شود مگر با قدم برداشتن براي خدا و در راه خدا، همانطور که خداوندمتعال در قرآن کريم در آيه 52 سوره آل عمران مي فرمايد:”هرگز به مقام نيکويي و مرتبت نيک،کاري نخواهيد رسيد مگر از آنچه خود دوست مي داريد در راه خدا انفاق کنيد.خداوند البته بدان آگاه است”.
وقتي ما آنچه را دوست داريم و برايش ارزش فراواني قائليم در راه خداوند متعال و براي رضايت او مي بخشيم ،اين به معناي از دست دادن آن نيست بلکه به معناي ارزش بخشيدن به محبوب هايمان است.در بين همه بخشش هايي که مي توانيم داشته باشيم، مايه گذاشتن از جان و وجود خود، نهايت و کمال ايثار است، و اين ويژگي بندگان برگزيده خداوند است.
اميرمومنان علي(عليه السلام) فرمود:”ايثار خوي نيكوكاران و شيوه نيكان است.در جاي ديگر فرمود:ايثار نيكوترين احسان و بالاترين مراتب ايمان است”.(خوانساري،164:1340 )گاهي ما مي توانيم با يک قدم به برگزيدگي خداوند متعال برسيم، و بشويم آن بنده خاص خدا که توجه ويژه اي به ما دارد.
گاهي بايد جان داد تا به اين مقام رسيد، گاهي بايد مال داد و گاهي هم چند قطره خون ما را به مقام ايثارگران در نزد خداوند متعال مي رساند.
1-1-2:فوايد انتقال خون
از هر 10نفر شخص بيمار بستري شده در بيمارستان،يک نفر نياز به خون دارد. از جمله افراد مصرف کننده خون و فرآورده هاي خوني مي توان از،بيماران دياليزي،بيماران نيازمند به جراحي هاي بزرگ(قلب کليه مغز استخوان و…)،نوزادان مبتلا به زردي ناشي از ناسازگاري خون مادر و جنين، پيوند اعضاء،سوختگي هاي شديد، انواع سرطان به خصوص در مرحله شيمي درماني، همچنين بيماران مبتلا به بعضي از کم خوني هاي شديد نظير بيماري تالاسمي ماژور و برخي از اختلالات خونريزي دهنده مثل بيماري هموفيلي نام برد.در خصوص بيماري هاي نام برده شده،ذکر توضيحاتي مفيد است.
تالاسمي:يک نوع بيماري خوني است که طيف وسيعي دارد.اين بيماري انواع مختلفي را شامل ميشود از جمله تالاسمي مينور(خفيف)و تالاسمي ماژور(شديد).بيماري تالاسمي شديد کم خوني ارثي و شديدي است که به دليل اختلال ژنتيکي در ساختمان هموگلوبين گلبول قرمز،عمر گلبول هاي قرمز در جريان انتقال خون کاهش يافته و گلبول هاي قرمز به سرعت از بين مي روند.کودکان مبتلا به تالاسمي ماژور از همان سال اول تولد دچار کم خوني شديد مي شوند و اين کم خوني سبب بزرگ شدن بعضي از ارگانهاي بدن و تغيير قيافه ظاهري آنها مي شود.اين افراد براي جلوگيري از کم خوني و تغيير قيافه بايد به طور منظم(ماهي يکبار)خون دريافت کنند.در واقع ادامه حيات آنها به دريافت منظم خون وابسته است.هم اکنون در کشور ما حدود 20000نفر به تالاسمي ماژور(شديد)مبتلا هستند.
هموفيلي:يک بيماري خوني ارثي است که علت اصلي آن،وجود نقص در ژنهايي است که مسئول ساخت فاکتورهاي انعقادي است که در اين بيماران وجود ندارد.اين جايگزين شامل تزريق فاکتورهاي غليظ شده از خون هاي اهدايي و يا استفاده از يک فرآورده خوني به نام “رسوب کرايو” که حاوي اين فاکتور است صورت مي گيرد.اگرچه امروزه با استفاده از فن آوريهاي نوترکيب DNA ساخت اين فاکتورها آغاز شده است اما در عمل هنوز هم بيشتر اين محصولات از خون هاي اهدايي اهداکنندگان خون بدست مي آيند.
در اواسط قرن هفدهم ميلادي براي نخستين بار”جين باپتيست دنيس”2با اهداي خون خود به يک شخص نيازمند توانست کمک بزرگي به رفع نيازهاي هم نوع خود کند.(روزنامه اعتماد،15مرداد1386) برخلاف باور عامه، اهداي خون بيش از آنکه حرکتي اخلاقي باشد،گام مهمي براي حفظ سلامتي فرد اهداکننده است(روزنامه اعتماد،15مرداد1386).يکي از دلايل تاثير اهداي خون بر سلامتي فرد اهداکننده آن اين است که پيش از هر بار اهداي خون سلامت فرد اهدا کننده با سنجش ميزان فشار خون، ضربان قلب، ميزان هماتوکريت هاي خون (گلبول هاي قرمز خون) بررسي شده و سپس اجازه اهدا به فرد داده مي شود. به اين ترتيب بسياري از بيماري هاي فرد مانند فشار خون بالا، مشکلات خوني، ناراحتي هاي قلبي و… با همين آزمايش هاي به ظاهر ساده اما مهم شناسايي مي شود. بنابراين زماني که با هدف اهداي خون به ديگران مورد آزمايش قرار مي گيريم، ناخواسته وضعيت خود را نيز مورد بررسي قرار داده ايم. پژوهشگران دانشگاه کانزاس امريکا و کوپيو فنلاند با بررسي 6500فرد بالاي 50 سال که به طور مرتب خون اهدا مي کردند، دريافتند دليل اصلي سلامت اين افراد به ويژه عدم ابتلاي آنها به بيماري هاي قلبي – عروقي به ويژه سکته قلبي، متعادل بودن ميزان آهن خون اين افراد است.سيستم خون سازي بدن به گونه‌اي است كه با افزايش جريان خون در بدن طي مدت كوتاهي مقدار خون اهدا شده را جايگزين مي‌كند(روزنامه اعتماد،15مرداد1386).
تحقيقات نشان داده است که، به طور کل، برخي مردم معمولاً بيشتر از ميزان مورد نياز روزانه خود آهن مصرف مي کنند. مصرف آهن بيشتر از حد توصيه شده، توليد راديکال هاي آزاد در بدن را بيشتر مي کند. راديکال هاي آزاد موجب ايجاد تغييرات سلولي مي شود که عملکرد طبيعي سلولها را مختل کرده و خطر برخي بيماري هاي اهداي خون مقداري از آهن اضافه را که مي تواند موجب توليد راديکال آزاد در بدن شود، بيرون مي برد. درواقع، تحقيقات نشان داده است که مردهايي که خون اهدا مي کنند معمولاً کمتر در خطر ابتلا به بيماري هاي قلبي قرار دارند. ازآنجا که بيماري هاي قلبي متداولترين علت مرگ در مردان است، اين مي تواند يکي از بهترين فوايد اهداي خون بر سلامتي آنها باشد.پژوهشگران دريافتند دليل اصلي سلامت اهداکنندگان خون به ويژه عدم ابتلاي آنها به بيماري هاي قلبيعروقي به ويژه سکته قلبي، متعادل بودن ميزان آهن خون اين افراد است. اهداي خون حدوداً فقط يک ساعت از وقت برنامه پرمشغله زندگي شما را مي گيرد و درعوض جان يک انسان را نجات مي دهد. اهداي خون نه فقط براي کسي که که سلولهاي خوني را دريافت مي کند، بلکه براي سلامت اهدا کننده نيز فوايد بسيار دارد.گرچه آشکارترين فايده اهداي خون، احساس فوق العاده ناشي از بخشيدن چيزي به کسي که به شدت به آن نياز دارد است،اما فوايد آن بر سلامتي اهداکننده فراتر از اينهاست.
علي رغم اينکه نيمي از جمعيت کشور ما را زنان تشکيل مي دهند،تنها شاهد 10% جمعيت آنها در امر اهدا خون هستيم.حال انکه در کشورها يتوسعه يافته اين رقم به 30 تا50 درصد مي رسد.وقتي از اهداي خون سخن گفته مي شود،بايد شرايط اهداكنندگان نيز مورد بررسي قرار گيرد كه سبب بيماري دريافت كننده خون نشود و همچنين سلامت اهداكننده نيز مورد نظر قرار گيرد.از جمله شرايط اصلي اهداكنندگان خون مي توان به موارد زير اشاره كرد:
1-سن:داشتن حداقل سن 18سال تمام و حداكثر 60سال تمام مي باشد و براي دفعات بعدي اهداكننده مستمر حداكثر 65 سال است كه اهداكنندگان مستمر بالاتر از 65 سال فقط در صورت داشتن مجوز از مدير پزشكي پايگاه خون به عمل مي آيد.
2-وزن:از 50 كيلوگرم به بالا
3-تعداد دفعات و فواصل اهداي خون:فواصل اهداي خون كامل8هفته است.به اين معني كه اهداكننده با فاصله 8هفته مي تواند مجددا خون اهدا كنند مشروط بر اين كه تعداد دفعات اهداي خون در طول 12 ماه،از 4بار براي آقايان و 3بار براي خانمها تجاوز نكند.
4-نبض:به طور معمول تعداد نبض بين 50تا100عدد در دقيقه براي اهدا خون مورد قبول است كه پزشك اهداي خون براي مدت 15 ثانيه نبض اهداكننده را شمارش مي كند.در خصوص اهداكنندگاني كه تعداد نبض آنها كمتر از 50 عدد در دقيقه است،فقط در صورتي پذيرفته مي شود كه ورزشكار حرفه اي يا قهرماني باشند.
5-فشار خون:فشار خون بيشينه(سيستوليك)بايد ما بين 90-180ميلي متر جيوه باشد و فشار خون كمينه(دياستوليك)بايد مابين 50-100ميلي متر جيوه باشد.فشار خون بيشينه نبايد بيشتر از 180 ميليمتر و فشار خون كمينه نبايد بيش از 100ميليمتر جيوه باشد.اهداكنندگاني كه فشار خون بيشينه بيش از 180 ميليمتر جيوه و فشار خون كمينه بيش از 100ميليمتر جيوه دارند فقط پس از ارزيابي پزشك مركز اهدا خون پذيرفته مي شوند.
6-اهداكنندگاني كه دارو مصرف ميكند بايد براي اهدا خون مورد ارزيابي قرار گيرند.
7-درجه حرارت:درجه حرارت دهان نبايد بيشتر از 5/37درجه سانتي گراد باشد.
8-هموگلوبين و هماتوكريت:ميزان هموگلوبين قابل قبول،حداقل 5/12 گرم در دسي ليتر و هماتوكريت 38% مي باشد.(علي اصغر فردي فرد،كارشناس ارشد خون شناسي و بانك خون)
قبل از اينکه اجازه اهداي خون به شما داده شود، سطح هموگلوبين شما که ميزان آهن در بدنتان را ارزيابي مي کند، بررسي مي شود. اگر اين سطح پايين باشد اجازه اهداي خون در آن روز به شما داده نمي شود. هر زمان که براي اهداي خون پيش قدم شويد، سطح هموگلوبين شما سنجيده مي شود و فقط هر هشت هفته يکبار اجازه اهداي خون به هرکس داده مي شود تا از خالي شدن بيش از حد آهن از بدنتان جلوگيري شود. اين مي تواند راه بسيار خوبي براي چک کردن مداوم ميزان آهن خون نيز باشد.
در صورتي که داوطلب فاقد يکي از شرايط اهداي خون باشد،براي اهداي خون پذيرفته نمي شود و اصطلاحا معاف مي گردد.اين معافيت مي تواند گاها موقت يا دائم باشد.در معافيت موقت،فرد در مراجعه اوليه خود نمي تواندخون اهدا نمايد ولي پس از سپري شدن مدتي که بسته به علت معافيت،متفاوت مي باشد،مي تواند براي اهداي خون مراجعه نمايد.از برخي موارد معافيت موقت مي توان ابتلا به برخي بيماري ها مانند سرماخوردگي و آنفلونزا،اعمال دندانپزشکي اخير،مصرف برخي از داروها مانند آنتي بيوتيکها،آسپرين ها،دريافت واکسن و…نام برد.همچنين حالات خاص مانند بالا يا پائين بودن فشار خون،بارداري،شير دهي،سقط جنين،داشتن برخي رفتارهاي پرخطر را افزود.اما در مورد معافيت دائم،فرد براي حفظ سلامت خود و يا گيرنده خون،اجازه اهداي خون را تا پايان عمر ندارد.برخي از اين موارد به قرار زير است:ابتلا به بيماري هاي زمينه اي مانند بيماري هاي قلبي و عروقي،بيماري هاي ريوي شديد مانند آسم،سکته مغزي،ديابت قندي وابسته به انسولين و…ابتلا به بيماري هاي عفوني مانند هپاتيت ، ايدز و تزريق مواد مخدر.اين افراد براي حفظ سلامت خود و گيرنده خون،نبايد هرگز خون اهدا کنند. به طور كلي از انواع اهداكنندگان خون مي توان موارد زير را نام برد:
1.اهداكنندگان پولي
اين دسته از اهداكنندگان كساني هستند كه در ازاي دريافت پول يا كالايي كه قابليت تبديل به پول را دارد،مبادرت به اهداي خون مي نمايند.اين دسته از اهداكنندگان ممكن است سلامت بيمار گيرنده خون و خود را به خطر بياندازند زيرا اين امكان وجود دارد كه به خاطر دريافت پول،به سوالات مربوط به سلامت خود پاسخ صحيح ندهند.بنابراين خون اين افراد نمي تواند به عنوان منبع تامين خون سالم در نظر گرفته شود.البته شايان ذكر است كه اين شيوه اهداي خون در بيشتر نقاط دنيا منسوخ شده ست.
2.اهداكنندگان جايگزيني(فاميلي)
اين دسته از افراد فقط در زماني كه خونشان مورد نياز يكي از اعضاي خانواده يا آشنايان باشد،اهدا مي شود.قاعدتا خون اين دسته از افراد سالم تر از اهداكنندگان پولي است ولي با اين حال ممكن است به خاطر تحت فشار بودن از طرف اعضاي خانواده و يا نگراني براي بيمار خود،به سوالات مورد نظر پاسخ درست و صحيح ندهند و سبب انتال آلودگي به فرد گيرنده خون شوند.همچنين بستگان بيمار نيازمند به خون ممكن است با پرداخت پول افرادي را تشويق به اهداي خون نمايند.بنابراين اهداي خون جايگزين، اين امكان را دارد كه در بردارنده سيستمي مخفي از اهداي خون پولي باشد.
3.اهداكنندگان داوطلب بدون چشم داشت مادي
اين دسته از افراد كساني هستند كه كاملا داوطلبانه و بدون چشم داشت مادي مبادرت به اهداي خون خود مي نمايند و در قبال آن چيزي دريافت نمي كنند.انگيزه اصلي اين افراد كمك به ديگران مي باشد.اين نوع از اهداي خون مناسب ترين روش براي تامين خون سالم مي باشد و اهدا كنندگان داوطلب سالم ترين و قابل اعتمادترين گروه داوطلبان را تشكيل مي دهند.در ميان اهداكنندگان داوطلب، بهترين افراد داوطلباني هستند كه به صورت مستمر خون اهدا مي كنند.اين نوع از داوطلبان حس مسئوليت بيشتري نسبت به جامعه دارند و آگاهي بيشتري نسبت به اهميت اهداي خون و پيشگيري از عفونت هاي منتقله از راه خون دارند(علي اصغر صفري فرد،كارشناس ارشد خون شناسي و بانك خون).
با در نظر گرفتن فوايدي که اهداي خون بر سلامتي افراد دارد درکنار فوايد معنوي آن، مطمئناً اهداي خون داوطلبان بسيار بيشتري پيدا خواهد کرد. فقط کافي است هر دو ماه يکبار يک ساعتي را روي يک صندلي اهداي خون استراحت کنيد تا از کليه فوايد جسمي و معنوي آن بهره مند شويد. هميشه يادتان باشد شايد يک نفر نيازمند اين بخشش سخاوتمندانه شما باشد.به جهت ترغيب مردم جهان به اهداي خون،روز 14ژوين (24خرداد)به عنوان روز جهاني اهداكنندگان خون نام گذاري شده است.بايد افزود سازمان بهداشت جهاني،جامعه بين المللي انتقال خون،اتحاديه بين الملي سازمان اهداكنندگان خون و فدراسيون بين المللي جمعيت هاي صليب سرخ و هلال احمر چهار ارگان جهاني حامي اهداي خون هستند(همشهري آنلاين).
1-1-3:سازمان انتقال خون و سابقه آن
در دوره ساسانيان خون در انتشار بيماري ها بسيار موثر بود.در عصر اسلام نيز به خونگيري و حجامت براي سلامتي بدن توصيه هاي بسياري شده است.در اين ميان با کشف سيستم گردش خون در قرن17ميلادي توسط ميشل سروه اسپانيايي3 و ويليام هاروي انگليسي4، اقدام هاي مختلفي براي انتقال خون صورت گرفت که به علت ايجاد عوارض و واکنشهاي مرگبار،وقفه اي بيش از يک قرن در انتقال خون ايجاد شد.انتقال خون به روش علمي،نخستين بار توسط “جيمز بلاندل” در سال 1818ميلادي انجام شد (پايگاه اطلاع رساني تبيان)و با کشف گروههاي خوني توسط “لنداشتاينر” دوران نوين انتقال خون در اوايل قرن بيستم آغاز شد.پيش از سال 1324انتقال خون به طور پراکنده در ايران، در بيمارستاهاي مختلف انجام مي شده است.ولي در اين مورد شواهد قابل اعتمادي وجود ندارد.خانم و آقاي دکتر بوئر از فرانسه که در سال 1324به عنوان متخصص بيهوشي به ايران آمده بودند در بيمارستان سينا و احتمالا بيمارستانهاي ديگر انتقال خون انجام داده اند.در همين سالها مرحوم آقاي دکتر آژير نيز در امر انتقال خون در بيمارستانهاي دانشکده پزشکي فعاليت مي کردند.در سال 1331 مرکز انتقال خون شير و خورشيد سرخ سابق توسط دکتر احمد آژير تاسيس و شروع به کار کرد.
در بين سالهاي 1333-1337 اقداماتي براي استاندارد نمودن مرکز انتقال خون شيروخورشيد سرخ با کمک مرحوم دکتر مارسل بالقازار(رئيس وقت انستيتو پاستور ايران)،مرحوم دکتر نفيسي(مدير عامل جمعيت)،مرحوم دکتر آژير و دکتر افتخاري به عمل آمد که نتيجه مطلوبي نداشت.در سالهاي دهه 1330کارشناسان بين المللي به دعوت مقامات مختلف براي سروسامان دادن به انتقال خون ايران آمدند، پيشنهاداتي در اين زمينه دادند که مورد توجه قرار نگرفت. مرکز خون ارتش از سال 1340 تلاشهايي در زمينه تهيه فرآورده هاي سلولي (گلبول قرمز متراکم و پلاکت متراکم)و پلاسمايي(رسوب کرايو و پلاسماي منجمد تازه)در حد محدود نمود.مقدار تهيه شده اين فرآورده ها به علت کمي مصرف در بيمارستانهاي ارتشي محدود بود و گاه گاهي با بخش خون بيمارستان دانشکده پزشکي تهران در تهيه اين فراورده هاي مورد نياز آن بخش نيز همکاري هاي محدودي مي نمود.در همين سالها بود که با همکاري انستيتو پاستور ايران اقدام براي پالايش پلاسما و تهيه فرآورده هاي آن صورت گرفت که با وجود موفقيت تام در اين زمينه به علت کمبود ماده اوليه و پلاسما گسترش چنداني نيافت.در سال 1353که سازمان انتقال خون که تنها مرجع تصميم گيري در زمينه تامين و توزيع خون و فرآورده هاي خوني سالم در ايران است تاسيس شد و انتقال خون در ايران قانون مند گرديد.اگرچه مراکز متعدد در ايران با امکانات محدود در راستاي تامين خون بيماران فعاليت مي کردند ولي با تاسيس سازمان انتقال خون اين تاسيس وارد مرحله جديدي شد.هزينه هاي اين سازمان از بودجه کل کشور به صورت کمک تامين مي گرديد ولي در سال 1358سازمان انتقال خون به عنوان يک دستگاه دولتي وابسته به وزارت بهداري در آمد و تابع مقررات عمومي دولت گرديد.نبود تشکيلات و ساز و کار منظم مشکل عمده سازمان بود.سرويسهاي دولتي و خصوصي (به جز تا حدودي مرکز خون ارتش)متکي به داوطلبان حرفه اي بودند که اغلب از افراد محروم جامعه بودند و در مقابل وجه ناچيزي،علي رغم برخوردار نبودن از سلامت کافي اقدام به خون دادن مي نمودند. در تاريخ30/3/1363 پس از پيروزي انقلاب اساسنامه اي مشتمل بر هيجده ماده و ده تبصره طراحي و به اجرا در آمد.بايد افزود که در سال 1374نيز طرح شبکه خون رساني کشور در شوراي عالي تصويب و مورد اجرا گذاشته شد.
1-2:اهداف و وظايف سازمان انتقال خون
1-2-1:اهداف سازمان
در اغلب موارد تزريق خون و فرآورده هاي خوني تنها راه نجات بيماران و مصدومان است و ازآنجائيكه تاكنون هيچ ماده اي جانشين خون اين مايع حيات بخش نگرديده است، تنها منبع توليد خون ، انسانهاي متعهد، آگاه و معتقد هستند كه با اهداء مستمر خون خود سازمان انتقال خون را كه وظيفه تهيه و پالايش، آزمايش وپخش خون را بعهده دارد ياري مي نمايند .
در اين راستا سازمان انتقال خون سعي نموده همواره براساس استاندارد هاي تعريف شده در جهت ارتقاء سطح رضايت و آسايش اهداء كنندگان و مستمر نمودن آنان تلاش نمايد تا با تأمين خون وفرآورده هاي سالم مورد نياز بيماران، به رسالت اصلي سازمان انتقال خون،تاکيد بر حفظ سلامت کارکنان و بيماراني که از خدمات سازمان انتقال خون بهره مند مي گردند،دست يابد.
کيفيت خون و فرآورده هاي خوني از مهمترين مسائلي است که از بدو تاسيس سازمان انتقال خون مورد توجه مديران بوده است.سازمان انتقال خون ايران علاوه بر اينکه در سطح کشور که در منطقه آسياي مرکزي خاورميانه و شمال آفريقا خود را به عنوان سازماني با عاليترين کيفيت تثبيت کرده است.با توجه به آمارهاي ارائه شده در سال1384در مراکز خونگيري مي توان به موقعيت و جايگاه وبژه سازمان انتقال خون نه تنها در ايران و منطقه خاور ميانه بلکه در کشورهاي در حال توسعه آگاه شد.از جمله اهداف سازمان را مي توان از منظر مشتري،مالي،فرآيندهاي داخلي و از منظر يادگيري و رشد مورد بررسي قرار داد.
از جمله اهداف سازمان از منظر مشتري،مي توان به ارتقاي کيفيت خدمات آموزشي و پژوهشي،همچنين افزايش رضايت شرکت هاي پالايش گر پلاسما و افزايش رضايت اهداکنندگان و وزارت بهداشت و بيماران و مراکز درماني از خون و محصولات خوني اشاره کرد.در مورد اهداف سازمان از منظر مالي مي توان به توسعه منابع مالي جديد از طريق اشخاص حقيقي و حقوقي،ارتقاي بهره وري منابع،کاهش هزينه هاي غير ضروري و افزايش درآمدها و …. اشاره کرد.و در خصوص اهداف سازمان از منظر فرآيندهاي داخلي،استقرار سيستم تضمين کيفيت سلامت و مراقبت از خون،ارتقا کيفيت فرآورده هاي خون،ارتقا و توسعه آزمايشگاههاي مرجع انتقال خون،توسعه توليد محصولات جديد،ارتقا فرآيند توليد پلاسما،ارتقا و توسعه نظام خدمات آموزشي و پژوهشي،ارتقا و توسعه فرآيند جذب،انتخاب و حفظ اهداکنندگان،ارتقاي فرآيندهاي بهداشتي،ايمني و محيط زيستي،افزايش کارايي فرآيندهاي پشتيباني،ارتقاي فرآيند توزيع و مصرف خون و محصولات خوني مي تواند از جمله اهداف سازمان از منظر فرآيندهاي داخلي باشد.و در مورد اهداف سازمان از منظر يادگيري و رشد مي توان به ارتقاء سطح مهارت و تخصص کارکنان،افزايش مشارکت کارکنان در پيشبرد اهداف استراتژيک،افزايش رضايت و انگيزه کارکنان،توسعه فناوري هاي نوين انتقال خون،توسعه فناوري اطلاعات در سازمان اشاره نمود.انتقال خون به عنوان يکي از جنبه هاي درمان،نقش مهمي در پزشکي دارد و همانند بسياري از مسائل مربوط به امر درمان،داراي عوارضي است که با توجه به شدت و نوع آنها مشکلات مختلفي در گيرندگان خون ايجاد ميکند(تيموري نقده،5:1385) و علي رغم مزاياي آن،از يک طرف سبب نجات جان بيماران ميشود و از طرفي در صورت عدم رعايت احتياط هاي لازم،عوارض بسياري به همراه دارد و در مواردي حتي به مرگ نيز مي انجامد(نوري،1380:مقدمه).


دیدگاهتان را بنویسید