2-7- ديدگاه ها33
2-7- 1- ديدگاه نوساز33
2-7- 2- ديدگاه کالبدي33
2-7- 3- ديدگاه اجتماعي34
2-7-4- ديدگاه اقتصادي35
2-8- اصول36
2-8-1- اصول شهر سازي انسان گرا36
2-9- الگو ها37
2-9-1- الگوي جايگزيني37
2-9-2- الگوي پالايش شهري38
فصل سوم:39
روش اجراي تحقيق/ مواد و روشها39
3-1-روش تحقيق و مراحل آن40
3-1-1- روش تحقيق40
3-1-2-روش گرد آوري اطلاعات40
3-1-3-ابزار گرد آوري اطلاعات40
3-1-4- روش تجزيه وتحليل اطلاعات و داده ها40
3-1-5- جامعه آماري و نمونه تحقيق :40
3-1-6- متغييرهاي تحقيق41
3-2- ويژگي هاي جغرافيايي محدوده مورد مطالعه41
3-2-1- ز مين شناسي46
3-2-2- گسل ها و لرزه خيزي47
3-2-2- توپوگرافي و شيب48
3-2-3- نواحي پست ساحلي:48
3-2-4- اقليم49
3-2-4-1- جريان هاي هوائي(باد غالب ):49
3-2-4-2-دما51
3-2-4-3- رطوبت نسبي52
3-2-4-4- بارش53
3-2-5- هيدرولوژي و منابع آب54
3-2-6-خاک شناسي55
3-3- ويژگي جغرافياي انساني رودسر56
3-3-1- ويژگي جغرافيايي تاريخي رودسر59
3-3-2- بررسي روند تحولات جمعيتي شهر رودسر60
33–3- بررسي ساختار سني و جنسي جمعيت شهر رودسر64
3-3-4- مهاجرت64
3-3-5-بررسي وضعيت سواد65
3-3-6- ويژگي هاي اقتصادي رودسر66
3-3-7- عوامل موثر در پيدايش و شکل گيري شهر رودسر69
3-3-8- تقسيمات کالبدي شهر رودسر69
3-3-9- وضعيت کاربري زمين در شهر رودسر69
3-3-10- خصوصيات فيزيکي و نحوه استفاده از اراضي در نواحي71
3-3-10-1- ناحيه 171
3-3-10-2- ناحيه 273
3-3-10-3- ناحيه 376
3-3-10-4- ناحيه 478
3-3-11- موقعيت معابر سواره و پياده81
فصل چهارم:84
تجزيه و تحليل داده ها و يافتههاي تحقيق84
4-1- يافته هاي اسنادي85
4-1-1- بررسي محوطه هاي تاريخي85
4-1-2- بررسي وضعيت مسکن در بافت قديم87
4-1-3- وضعيت موجودتراکم هادرسطح شهرونواحي ( خالص و ناخالص)87
4-1-4- تراکم ساختمان هاي مسکوني88
4-1-5- ارزش نگاهداري ساختمان هاي مسکوني88
4-1-6-مصالح ساختماني91
4-1-7- تعداد طبقات واحد هاي مسکوني94
4-2- يافته هاي ميداني96
4-2-1-وضعيت جمعيتي بافت قديم96
4-2-1-1- بررسي سن سرپرستان خانوار در بافت فرسوده96
4-2-1-2- ميزان سواد سرپرست هاي خانوار در بافت فرسوده97
4-2-1-3- ميزان در آمد خانوار در بافت فرسوده99
4-2-2- ارزش زمين در شهر رودسر100
4-2-2-1- ارزش زمين خالي100
4-2-2-2-ارزش خانه هاي کلنگي103
4-2-2-3-ارزش خانه هاي نوساز104
4-2-2-4-ارزش ملک تجاري105
4-2-3- بررسي نارضايتي دربناهاي قديمي106
4-2-4- عوامل نابساماني عملکرد بافت قديم112
4-2-4- 1- بررسي نابساماني ناشي از فعاليت هاي تجاري112
4-2-4- 3- بررسي نابساماني ناشي از سيستم مديريت شهري116
4-2-5- وضعيت معابر در محدوده مورد مطالعه118
4-2-6- نحوه حمل و نقل ساکنين119
SWOT 4-3- تجزيه و تحليل وضع موجود شهر بر اساس مدل120
4-3-1- بررسي محيط داخلي121
4 -3-2- بررسي محيط خارجي121
4-3-3-تدوين راهبرد121
4-3-4- تحليل برنامه ريزي توسعه فضايي ناحيه رودسر به روش swot122
4-3-5- وزن دهي123
فصل پنجم :128
جمع بندي128
5-1- جمع بندي129
5-2- پاسخ به سوال تحقيق135
5-3- فرضيه تحقيق137
5-4- نتيجه گيري139
5-5 -راهکارهاو پيشنهادات140
پيوست ها145
منابع فارسي159
منابع لاتين162
فهرست جداول
جدول شماره:3-1 – محدوده طول جغرافيايي شهرستان به قرار زير مي باشد.43
جدول شماره: 3-2- محدوده عرض جغرافيايي ان به قرار زير ميباشد .43
جدول شماره:3-3- دما در دوره10 ساله(1390-1380)51
جدول شماره :3-4- جدول رطوبت نسبي دوره 10 ساله(1390-1380)52
جدول شماره :3-5- بارش دوره 10 ساله(1390-1380)53
جدول شماره: 3- 6- دبي متوسط ماهانه و سالانه ايستگاه هاي هيدرومتري محدوده مطالعاتي برحسب مکعب بر ثانيه55
جدول شماره : 3- 7- جمعيت و درصد رشد سالانه61
جدول شماره: 3- 8- توزيع نسبي جمعيت برحسب گروههاي بزرگ سني و به تفكيك جنس64
جدول شماره :3-9- مهاجران واردشده طي 5 سال گذشته برحسب جنس و سن براساس آخرين جابجايي انجام شده رودسر65
جدول شماره: 3- 10- روند تاريخي اقتصاد در رودسر67
جدول شماره : 3- 11- شاغلان گروههاي عمده فعاليت در شهر رودسر سال 139068
جدول شماره : 3- 12- جمعيت بيکار بر حسب جنس ،سن و سطح سواد شهر رودسر با توجه به آمار سال 1390 بر اساس جدول ذيل بوده است.68
جدول شماره : 3- 13- کاربري اراضي وضع موجود (ناحيه 1) جمعيت موجود:7375 نفر72
جدول شماره : 3- 14- کاربري اراضي وضع موجود در ناحيه 2 جمعيت موجود: 8815 نفر74
جدول شماره : 3- 15- کاربري اراضي وضع موجود ( ناحيه 3) جمعيت موجود:10181 نفر77
جدول شماره : 3- 16- کاربري اراضي وضع موجود( ناحيه 4) جمعيت موجود:688079
جدول شماره : 4- 1- تراکم خالص و ناخالص ناحيه 287
جدول شماره : 4- 2- نحوه توزيع تراکم در ناحيه 288
جدول شماره : 4- 3- ارزش نگاهداري ساختمان هاي مسکوني88
جدول شماره : 4- 4- تعدادطبقات مسکوني برحسب کيفيت در ناحيه 2 شهر رودسر91
جدول شماره : 4- 5- استفاده از مصالح در ناحيه 2 شهر رودسر92
جدول شماره : 4- 6- توزيع واحدهاي مسکوني برحسب تعداد طبقات ناحيه 294
جدول شماره 4-7- درصد سن افراد بافت فرسوده96
جدول شماره : 4- 8- ميزان تحصيلات98
جدول شماره : 4- 9- جدول ميزان در آمد افراد99

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول شماره : 4- 10- ارزش زمين خالي در ناحيه 2100
جدول شماره : 4-11- قيمت ساختمان کلنگي در ناحيه 2103
جدول شماره : 4- 12- قيمت ساختمان نوسازدر محلات ناحيه 2104
جدول شماره : 4- 13- قيمت ملک تجاري در محلات ناحيه 2105
جدول شماره : 4- 14- مشکلات ناحيه 2 شهر رودسر109
جدول شماره : 4- 15- عدم همکاري مردم با شهرداري117
جدول شماره : 4- 16- نحوه حمل و نقل ساکنين120
SWOT جدول شماره 4-17124
جدول شماره: 5-1- ارزش املاک مختلف در قسمت هاي مختلف ناحيه 2137
فهرست نمودار ها :
نمودار شماره :3-1- دما در دوره10 ساله(1390-1380)51
نمودار شماره 3-2- رطوبت نسبي دوره 10 ساله(1390-1380)52
نمودار شماره :3-3- بارش دوره 10 ساله(1390-1380)54
نمودار شماره :3-4- جمعيت شهري رودسر62
نمودار شماره :3-5- توزيع نسبي جمعيت بر حسب گروههاي بزرگ سني و به تفكيك جنس در سال 139064
نمودارشماره 4-1- ارزش نگاهداري ساختمان هاي مسکوني در ناحيه 2 رودسر89
نمودارشماره 4-2- تعدادطبقات مسکوني برحسب کيفيت در ناحيه 2 شهر رودسر91
نمودار شماره :4-3- استفاده از مصالح در ناحيه 2 شهر رودسر92
نمودارشماره :4-4- توزيع واحدهاي مسکوني برحسب تعداد طبقات ناحيه 294
نمودارشماره :4-5-سن افراد بافت فرسوده97
نمودارشماره :4-6- ميزان تحصيلات98
نمودار شماره :4-7- ميزان در آمد افراد99
نمودار شماره :4-8- ارزش زمين خالي در ناحيه 2101
نمودار شماره :4-9- قيمت ساختمان کلنگي در محلات ناحيه 2103
نمودار شماره : 4- 10- قيمت ساختمان نوسازدر محلات ناحيه 2105
نمودار شماره : 4- 11- قيمت ملک تجاري در محلات ناحيه 2106
نمودارشماره :4-12- مشکلات ناحيه 2 شهر رودسر110
نمودارشماره :4-13- عدم همکاري مردم با شهرداري117
نمودار شماره :4-14- نحوه حمل و نقل ساکنين120
فهرست نقشه ها
نقشه شماره 3-1- نماي کلي ايران و نشان دادن جايگاه گيلان در ايران43
نقشه شماره:3-2- موقعيت رودسر در منطقه شرق گيلان44
نقشه شماره: 3-3-محدوده مصوب طرح جامع و حرايم مصوب45
نقشه شماره 3-5- نواحي شهر رودسر57
نقشه شماره 3-6- محلات شهر رودسر58
نقشه شماره: 3-7 – نقشه تراکم جمعيتي ناحيه 2 شهر رودسر63
نقشه شماره :3-8- کاربري هاي ناحيه 275
نقشه شماره :3-9- کاربري هاي شهر رودسر80
نقشه شماره 4-1- محدوده آثار ثبت شده در ميراث فرهنگي86
نقشه شماره 4-2- کيفيت ساختمان ها90
نقشه شماره 4-3- مصالح به کار گرفته شده در بناها93
نقشه شماره 4-4- تعداد طبقات بناها94
نقشه شماره 4-5- ارزش اراضي102
نقشه شماره4-6- نحوه پخشايش کاربري مذهبي و فرهنگي115
نقشه: پيشنهادي5-1-144
فهرست تصاوير
2-1-تصوير شماره :20
2-2-تصوير شماره21
2-3-تصوير شماره :22
2-4-تصوير شماره :22
3-1تصويرشماره83
4-1تصوير شماره:104
4-2 تصوير شماره:- نداشتن پارکينگ کافي در ساختمان و پارک در معبر پياده (خيابان گلسار)111
4-3 – تصوير شماره: نداشتن آسفالت مناسب و نداشتن پارکينگ عمومي و پارک در کوچه(پشت بانک مسکن)111
4-4 تصوير شماره:-نداشتن سيستم فاضلاب شهري و بالا بودن سطح ايستابي آب و بالا زدن چاه در منازل(خيابان گلسار)112
4-5-تصوير شماره بازار ماهي فروشان در وسط شهر در خيابان امام در فصل تابستان و وجود آلودگي و بو113
4-6- تصوير شماره وجود کاربري هاي متعدد درمرکز شهر و معبر کم عرض (خيابان امام خميني)114
4-7تصوير شماره-معبرتنگ ،خاکي در بافت فرسوده(خيابان گلسار)119
5-1-تصوير شماره زباله هايي که توسط راننده هاي ميني بوس در انتهاي خيابان معلم منتهي به کمربندي در تنها مرداب رودسر رها مي گردد132
5-2-تصوير شمارهزباله هايي که توسط عابرين در کنار خيابان رها مي گردد(خيابان گلسار)132
5-3 تصوير شماره: وجود موتور در پياده روها(روبروي شهرداري)134
:5-4-تصوير شمارهوجود چندين صف پارک شده در خيابان با وجود داشتن امکان تعبيه پارکينگ (خيابان گلسار)134
5-5-تصوير شماره: معابر تنگي که در اطراف بافت فرسوده وارثي دارند141
5-6-تصوير شماره: پارکينگ معمولي که امکان ايجاد پارکينگ طبقاتي شدن را دارد142

چکيده :
فرسودگي شهري يکي از مشکلات جدي و پديده هاي غير قابل اجتناب است که مديريت شهري در تمام کشورهاي جهان با آن رو به روست. آنچه مهم است اينکه فرسودگي شهري و ايجاد بافت فرسوده مختص به کشور خاص يا شهر مشخصي نمي باشد بلکه تمامي شهرها و روستاها در جهان با آن درگير هستند ولي بسته به شرايط، قدمت، نوع مصالح و کيفيت ساخت و ساز شهرها ،شدت و ضعف دارد. بديهي است که استانداردهاي ساخت و ساز، دوره زماني تعريف شده براي عمر مفيد بناها، کيفيت و مقاومت مصالح، سياست هاي حمايتي و تشويقي دولت و برنامه هاي مديريت شهري از عناصر تعيين کننده در ايجاد و گسترش بافت هاي فرسوده و کنترل و نوسازي بناها مي باشند.
بخش عمده اي از شهر رودسر به دليل قدمت تاريخي و سابقه طولاني سکونتي فرسوده هستند و در هنگام حوادث طبيعي کمک رساني را با مشکل روبه رو مي کند.
بافت قديم شهر رودسر كه خاستگاه اوليه شهر رودسر است .در زماني مناسب ترين مكان سكونت در شهر بوده ، امروزه به دليل مضلات و مشكلات مختلف اجتماعي ، فرهنگي ،اقتصادي و كالبدي، جاذبه خود را از دست داده و محل استقرار گروههاي مختلف جامعه يا پايگاه ومنزلت اجتماعي متفاوت گرديده است.
اين پايان نامه با موضوع هدف کلي ،تحليل راه کارهاي ساماندهي بافت فرسوده بخش مركزي شهر رودسر در نظر دارد در درجه اول مسائل و مشکلات بافت را تحليل سپس راهکارهايي را براي ساماندهي ارائه نمايد. .
در تدوين اين پايان نامه از روش تحقيق توصيفي و تحليلي استفاده شده است در بررسي وضع موجود از روش توصيفي کمک گرفته شده است.
روش گرد آوري اطلاعات در اين تحقيق به صورت کتابخانه اي , اسنادي ,ميداني,مي باشد.
جمعيت شهر رودسرمعادل 37579 نفر مي باشدو جمعيت موجود درناحيه2 رودسر که بخش مرکزي در آن واقع شده است 14768 نفر بر آورد شده است. با توجه به جدول استاندارد مورگان جامعه نمونه تعداد 306پرسشنامه در ناحيه 2 پر شده و نتايج آن مورد بررسي قرار گرفت.
براي سنجش يافته هاي تحقيق از مدل swot استفاده شده که نشان مي دهد ارزش و قيمت زمين در فرسودگي بافت موجود محدوده مطالعه، تاثير دارد و ساماندهي خيابان اصلي بخش مرکزي شهر (تعريض و…)موجب سهولت نقش توريستي در آن مي شود.و فرضيه هاي مورد بررسي در پايان نامه اثبات و تأييد مي شوند .
واژگان کليدي : بافت شهر، فرسوده ، بهسازي، فرسودگي و نوسازي ،بخش مرکزي،شهر رودسر
مقدمه
اغلب شهرهاي سنتي و يا محله‌هاي با قدمت بالا،‌ بدون طراحي و در طول زمان تكوين يافته‌اند . بافت‌هاي ارگانيك بر حسب ضرورت،‌ رشد و توسعه داشته و هر محله شهري بر اساس شرايط مختلف از جمله شرايط جغرافيايي، اقليمي، وجود هسته اوليه مذهبي، نظامي، اداري، اقتصادي، وجود محورهاي ارتباطي (معابر، گذرگاه‌ها و رودخانه‌ها)، مناسبت‌هاي اجتماعي و … پا به عرضه وجود گذاشته‌اند و ساليان‌ متمادي به حيات خود ادامه داده‌اند. شهرها معمولاً زندگي و هويت خود را از همين هسته‌هاي اوليه گرفته و عمدتاً به دور يا امتداد آن گسترش يافته‌اند. اين هسته‌هاي اوليه كه عمدتاً جايگاه‌ ويژه‌اي را در حيات شهرها داشته‌اند، عموماً بعد از دوران صنعتي شدن به خصوص در قرن حاضر به دليل رشد شهرها دچار فرسودگي و بي مهري شده‌اند و اعتبار پيشين خود را از دست داده‌اند به گونه‌اي كه به تدريج شاهد تخريب و نابودي اين قبيل فضاها و پهنه‌هاي سكونتي هستيم.
ظهور پديده بافت‌هاي مسأله‌دار و فرسوده شهري كه اين روزها به وفور كاربرد يافته است، ناشي از همين استهلاك تدريجي بافت‌ها و سكونت‌‌گاه‌هاي قديمي است كه عمدتا‌ً داراي تعريف‌ها و شرايط يكسان نيز نمي‌باشند و ممكن است از شهري به شهر ديگر و در دوره‌هاي مختلف نيز تفاوت‌هايي داشته باشد كه لزوم شناخت كلي گونه‌هاي آن براي شناخت جايگاه بافت فرسوده مورد نظر اين طرح، امري ضروري است. پيش از پرداختن به انواع بافت‌هاي فرسوده شهري لازم است اين نكته شرح داده شود كه فرسودگي در بافت‌هاي مسأله دار و قديمي نه تنها از لحاظ كالبدي بلكه از لحاظ اجتماعي تبعات بسياري با خود به همراه دارد. در گذشته به دليل اينكه بافت‌هاي قديمي در نقاط با امكانات بالقوه بالاي سكونتي فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي استقرار داشته‌اند؛ لذا اقشار جامعه با درآمد بالا، متوسط و كم در آن سكونت داشته و به مرور زمان و با گذشت ساليان و فرسودگي كالبد بافت، اقشار با درآمد بالاتر به ساير نقاط جديد شهر مهاجرت كرده و اكثراً با درآمد كم در منطقه باقي مانده و درصدي از مهاجرين نيز در اين گونه از بافت‌ها مستقر شده‌اند. لذا تمركز اقشار تقريباً كم درآمد و تازه واردين مهاجر و مهاجرت افرادي كه از ابتدا در اين مكان ساكن بوده و طي گذشت زمان، پايگاه اقتصادي مناسب‌تري يافته‌اند،‌باعث به هم خوردن بافت جمعيتي و ايجاد آسيب‌هاي اجتماعي براي ساكنين اين بافت‌ها گرديده است و عمدتاً نيز به صورت معضلي براي شهرها درآمده‌اند
1-1- بيان مسئله:
فرسودگي شهري يکي از مشکلات جدي و پديده هاي غير قابل اجتناب است که مديريت شهري در تمام کشورهاي جهان با آن رو به روست. آنچه مهم است اينکه فرسودگي شهري و ايجاد بافت فرسوده مختص به کشور خاص يا شهر مشخصي نمي باشد بلکه تمامي شهرها و روستاها در جهان با آن درگير هستند ولي بسته به شرايط، قدمت، نوع مصالح و کيفيت ساخت و ساز شهرها ،شدت و ضعف دارد. بديهي است که استانداردهاي ساخت و ساز، دوره زماني تعريف شده براي عمر مفيد بناها، کيفيت و مقاومت مصالح، سياست هاي حمايتي و تشويقي دولت و برنامه هاي مديريت شهري از عناصر تعيين کننده در ايجاد و گسترش بافت هاي فرسوده و کنترل و نوسازي بناها مي باشند. (ابوطالبي ،1389،ص3)
بيش از چند دهه است که محله هاي قديمي شهر ي در ايران نيز به فراموشي سپرده شده اند. بسياري از بافت هاي سنتي که زماني مايه افتخار شهرها بودند بيش از پنجاه سال است که در حال فرسايش رها شده اند. تقريبا تمامي جمعيت اين مناطق جابجا شده و ميراث تاريخي ، فرهنگي و اجتماعي ويژه محله هاي مختلف يا منقرض شده و يا در حال انقراض اند . تنها اندکي از بناها که به سختي به روي پا ايستاده اند به يادگار مانده اند و ياد آور معماري وشهرسازي گذشته اند . هر چند که حرکت هايي پراکنده در سال هاي اخير در بهسازي و مرمت بناها ي ارزنده به چشم ميخورد اما, حساسيت ها هرچه کمتر شده و هم در ميان مسئولان و هم در ميان مردم حدود زيادي مصونيت ذهني ايجاد شده است . طرح هاي جامع ،طرح هاي تفضيلي و ضوابط منطقه اي در اهداف پيش بيني شده شکست خورده اند .در مناطق مرکزي و محله هاي قديمي شهرها ، نه تنها گذار از سنت به تجدد تحقق نيافته ، بلکه با مقاومت سرسختانه اين مناطق در مقابل مظاهر تجدد ، عملا هيچ گونه بهسازي و مرمتي صورت نگرفته است . در نتيجه پيامد هاي طراحي و ضوابط ساخت و ساز به صورت مانعي بزرگ ، به فرسايش روز افزون بافت هاي سنتي انجاميده است.(ربيع،1382،ص102)
رشد جمعيت شهرها، افزايش ناگهاني آهنگ شهرنشيني , توسعه بي رويه شهرها و کاهش زمين براي سکونت و خدمات از يکسو و وجود بافت هاي فرسوده و ناکارآمد در شهرها که ساکنان به سبب عدم توانايي مالي قادر به نوسازي و بهسازي آن نيستند . از سوي ديگر موجب شد تا برنامه ريزان به فکر ارائه راه حل و برنامه هايي مناسب براي بهسازي اين بافت باشند. اين امر علاوه بر استفاده مطلوب از فضا ،جلوگيري بيش از حد ساخت و سازهاي شهري در زمين بکر و يا کشاورزي اطراف شهر را نيز در پي خواهد داشت .(زندوي ،1386،ص3)
شهر رودسر مركز شهرستان رودسر است كه بر سر جاده آسفالته كناره قرار دارد و در 74 كيلومتري شهر رشت و 336 كيلومتري تهران واقع شده است. اين شهر از سمت غرب به شلمان و لنگرودمحدود شده است. از شمال به درياچه خزر از طرف غرب به كلاچاي و از سمت جنوب به جاده كمربندي و اراضي كشاورزي محدود مي شود و تقريبا به شكل خطي است .
از نظر قدمت بافت شهر را به سه دوره مي توان تقسيم كرد.
بخشي از شهر بعد از پيروزي انقلاب اسلامي شكل گرفته است و بخشي از شهر نيز مربوط به اوايل حكومت پهلوي است كه اين بافت دست نخورده باقي مانده پاره اي از شهر نيز قديمي تر بوده به دوره قاجاريه مربوط مي شود شهر تقريبا برخوردار از بافت يك طبقه است اما در ساخت و سازهاي جديد ساختمانها به 3 الي چند طبقه در آن ديده مي شود.
بافت قديم و هسته اوليه شهر در حول محور جاده ارتباطي كناره درياي خزر كه ارتباط استان هاي گيلان و مازندران را برقرار مي سازد شكل گرفته است بعد از انقلاب هم با ساخت پارك شهيد انصاري شهر به سمت شمال و به طرف دريا كشيده شده است و تا حدي خطي بودن شهر را تعديل نموده است. “طرح تفضيلي شهر رودسر 1385 ص 75”
در شهر رودسر که بخش اصلي شهر تا دوران قبل از رضا شاه بخش رانکوه بوده و با اصلاحات رضا خاني گورستان شهر تبديل به خيابان شده است و ميدان اصلي امروزه شهر رودسر در واقع گورستان بود که خيابان بندي شد اکنون بدنه اصلي قبل از اصلاحات تبديل به يک بافت فرسوده با خيابان بندي بسيار نامنظم شده که تردد عابرين و وسائل نقليه در آن سخت است و اهالي خود محل از زندگي در آن احساس لذت نمي کنند و چهره زشت و نا زيبايي به بخش مرکزي شهر داده است.
همين طور بخش عمده اي از شهر رودسر به دليل قدمت تاريخي و سابقه طولاني سکونتي فرسوده هستند و در هنگام حوادث طبيعي کمک رساني را با مشکل روبه رو مي کند.
در قسمت مركز شهر به جنوب نيز محله تازه احداث گلسار و محله قديمي رانكوه كه بخش فرسوده زيادي در اين قسمت ديده مي شود وجود دارداين خيابان رانكوه بخش عمده آن در زمان قاجار ساخته شده كه مشكل عمده فرسودگي اماكن مسكوني ومشكل رفت و آمد وحمل ونقل وسائل نقليه در آن به چشم ميخورد .
بازار ماهي فروشان ، و صدر محله هم در مركز شهر واقع گرديده كه فرسودگي در اين قسمت نيز ديده مي شودو مشكلات زيادي را براي بخش مركزي شهر به وجود مي آورد.
كوچه خانقاه كه در پشت خيابان انقلاب واقع شده ودر انتهاي خيابان 72 تن است مملو از مشكلات فرسودگي بافت و مشكلات اقتصادي و فرهنگي ناشي از آن است .
شايان ذکراست درمصوبه شوراي عالي شهرسازي، معيارهاي شناسايي بافت هاي فرسوده ازارزش يکساني برخوردارند ونحوه اعمال معيارها، مشخص گرديده و شناسايي بافت هاي فرسوده، مبتني برراهکارها و شاخص معيني شده که عبارتند از:
ريزدانگي: بلوک هايي که بيش از 50% آن ها مساحتي کمتر از 200 مترمربع داشته باشد که معرف فشردگي بافت و کثرت قطعات (پلاک ها) کوچک با مساحت اندک است.
ناپايدار: بلوک هايي که بيش از 50% بناهاي آن ناپايدار و فاقد سيستم سازه اي باشد، معرف فقدان سيستم سازه اي مناسب و غيرمقاوم بودن ابنيه است.
نفوذناپذيري: بلوک هايي که بيش از 50% معابر آن عرض کمتر از 6 متر داشته باشند، معرف عدم دسترسي هاي مناسب و اندک بودن معابر با عرض کافي براي حرکت سواره است.
آسيب پذيري اماکن و منازل فرسوده در اين قسمت و نا پايداري آن در بافت فرسوده شهر بسيار زياد به چشم ميخورد . و نفوذ نا پذ يري اين بافت ها با توجه به مشكلات عديده ترافيكي كه در اين قسمت است بيشتر نمود دارد و باعث کندي حرکت خود روها در اين قسمت مي گردد اما ما کمتر شاهد ريز دانگي هستيم زيرا مساحت زير بناهاي اماکن در گذشته در اين شهر معمولا کم نبوده و ما کمتر شاهد اين مقوله در بافت فرسوده رودسر هستيم.
1-2- اهميت و ضرورت تحقيق :
از اواسط دوران قاجار ، با سفرهاي شاهان ايران به اروپا (فرنگ) ايران دست خوش تفكرات غرب گرديد. عدم وجود زمينه لازم براي پذيرفتن اين تحول ، پيدايش تناقضات و تضادهايي به دنبال داشت. در اين دوران واحدهاي سكونتي دچار دگرگوني گرديد و با عوض شدن شيوه زندگي خانه (Domicile ) و سكونت (Oceupancy ) جاي خود را به واحد مسكوني (Manse ) و اسكان داد. (نصر ،1383، ص 19 و 20 )
نخستين اقدام در مورد نوگرايي نظام شهري و تدوين قوانين نوين شهرسازي در ايران طي دهه هاي اول قرن اخير صورت گرفت ؛ بر اين اساس قانون توسعه معابر در سال 1312 تدوين شد و مبتني بر آن ،ساخت “فيزيکي-سنتي” شهرهاي قديمي به هم ريخت .(زياري،1390،ص102)
شهرها داراي ارزش اقتصادي ،اجتماعي و فرهنگي بالايي هستند. اين ارزش و اهميت در بافت قديم شهر رودسر ضرورتي انكار ناپذير است. بافت قديم شهر رودسر كه خاستگاه اوليه شهر رودسر است .در زماني مناسب ترين مكان سكونت در شهر بوده ، امروزه به دليل معضلات و مشكلات مختلف اجتماعي ، فرهنگي ،اقتصادي و كالبدي، جاذبه خود را از دست داده و محل استقرار گروههاي مختلف جامعه يا پايگاه ومنزلت اجتماعي متفاوت گرديده است.
به دليل پر پيچ و خم بودن کوچه ها محل مناسبي براي انواع بزهکاريها از جمله محل جمع شدن معتادان و فروش مواد مخدر در اين بافت شده است .به خصوص مکان هايي که به دليل فرسودگي رها شده اند محل مناسبي را براي بزهکاري فراهم آورده اند که به دنباله خود اثرات نامطلوبي بر چهره فرهنگي آن بر جا گذاشته است افراد بومي محل براي اينکه بتوانند فرزندان خود را از اين بزهکاريها دور نگه دارند لذا مجبور به ترک محل گشته اند همين طور مغازه هايي که در اين راسته واقع شده اند و سابقا داراي رونق بالايي به دليل رفت آمد بيشتر عابرين بودند . امروزه به دليل پر پيچ و خم بودن کوچه ها و حرکت کند خود روها در اين بخش از رونقشان کم شده و برخي از آنها رها شده اند همه اين عوامل باعث شده که اين بخش تبديل به محل فقير نشين در شهر شود .
فرسودگي بافت بخش مرکزي رودسر، شکل نامطلوبي به اين قسمت داده که درمنظر بينندگان ، ديدگاه زشت و بدي را ايجاد کرده است به نظر مي رسد که به دليل فرسودگي بافت از ارزش ساختمان و زمين در اين بخش کاسته شده است.
1-3- اهداف تحقيق:
از جمله اهداف اين تحقيق عبارت است از :
1-3-1- هدف کلي تحقيق :
تحليل راه کارهاي ساماندهي بافت فرسوده بخش مركزي شهر رودسر مي باشد.
1-3-2- اهداف جزئي تحقيق :
از جمله مهم ترين اهداف اين تحقيق عبارت است از :
1 -بررسي و تحليل وضعيت انواع کاربري هاي بافت فرسوده بخش مرکزي رودسر2 – تعيين مسائل و مشکلات بافت فرسوده بخش مرکزي شهر رودسر3 – ارائه پيشنهادات و راهکارهايي جهت برون رفت از اين مشکلات و تنگناها و رسيدن به شرايط مطلوب
1-4- سوال تحقيق:
با چه مكانيزم ها و راهكارهايي مي توان در ساماندهي بافت فرسوده بخش مركزي شهر رودسر اقدام كرد؟1-5- فرضيه تحقيق :
يک فرضيه قضيه اي است که رابطه ميان دو عبارت را برقرار مي کند که بر حسب سود ممکن است مفاهيم يا پديده ها باشند. بنابراين فرضيه يک قضيه موقتي يا يک گمانه است که بايد مورد بررسي قرار گيرد . براي آنکه فرضيه بتواند مورد بازبيني قرار گيرد بايد بطلان پذير باشد. به اين معنا که بتواند آن را به دفعات آزمود. براي اين منظور فرضيه بايد اول آنکه عموميت داشته باشد ، دوم آنکه به گونه اي طرح شود که قابليت پذيرفتن گزاره هاي مخالف را که از لحاظ نظري قابل باز بيني اند داشته باشد .(پاپلي، 1386،ص7) براي تحقيق مورد نظر دو فرضيه در نظر گرفته شده که عبارتند از:
1- ارزش و قيمت زمين در فرسودگي بافت موجود محدوده مطالعه تاثير دارد .
2- ساماندهي خيابان اصلي بخش مرکزي شهر (تعريض و…)موجب سهولت نقش پذيري جديد آن مي شود.1-6- واژه ها و مفاهيم
بافت :مجموعه سلولهايي که داراي يک ساختمان مي باشد و يک عمل مشترک را انجام مي دهند دسته از بافتها که در بدن به هم پيوسته باشند.(معين ،1382،ص،157 )
بافت:گستره اي هم پيوند است که از بناها،راه ها ،مجموعه ها، فضاها، تاسيسات و تجهيزات شهري و يا ترکيبي از آنها تشکيل شده است . (حبيبي ،پور احمد ،مشکين ،1386 ،ص 68 )
بافت شهر:تنيده ساختماني است که باز تابي از شرايط طبيعي ، به ويژه تو پو گرافي شهر دارد. ( فريد ،1379، ص،18(
شهر: آبادي بزرگ که داراي خيابان و کوچه ها و خانه ها و دکان ها و سکنه بسيار باشد. ( معين ،1382،ص،632)
فرسوده : ساييده ، کهنه کرده ، پوسيده ، زدوده ، محو کرده ، کاسته ، کم کرده ، پايمال گرديده ، آزار رسيده ، آزرده ( همان منبع ، ص، 724 )
بهسازي : به سلسله اقدام هاي گفته مي شود که به منظور ابقاء و بهبود کالبد فضايي شهر در کوتاه مدت صورت مي گيرد. (شماعي ، پور احمد ، 1389،ص، 42)
فرسودگي: فرسودگي يکي از مهمترين مسائل مربوط به فضاي شهري است که باعث بي سازماني، عدم تعادل، عدم تناسب و بي قوارگي آن ميشود. فرسودگي عاملي است که به زدودن خاطرات جمعي، افول حيات شهري و شکل گرفتن حيات روزمرگي هاي شهري کمک ميکند. اين عامل با کاهش عمر اثر و با شتابي کم و بيش تند، باعث حرکت به سوي نقطة پاياني اثر ميگردد. فرسودگي به دو دسته تقسيم ميشود: فرسودگي نسبي و کامل.
فرسودگي نسبي: فرسودگي است که در يکي از عناصر مهم فضاي شهري يعني کالبد يا فعاليت رخنه ميکند و به دنبال خود باعث فرسودگي نسبي فضاي شهري ميگردد.
فرسودگي کامل:فرسودگي است که در هر دو عنصر فضاي شهري يعني کالبدي و فعاليت آن رخنه کرده باشد و به دنبال آن باعث فرسودگي کامل فضا شود. پس فرسودگي يا در کالبد يا فعاليت يا در کالبد و فعاليت به طور يکجا رسوخ ميکند. بر اين اساس، ميتوان معادلاتي تشکيل داد که بيانگر انواع فرسودگي ها باشد.يک گروه از اين معادلات ميتواند به صورت زيرباشد: معادلةاول:شکل(کالبدسالم)فعاليت(فرسودگي نسبي)فرسودگي نسبي فضامعادلةدوم:شکل(کالبدنسبتاًفرسوده)فعاليت(سالم)فرسودگي نسبي فضامعادلة سوم: شکل (کالبد فرسوده)فعاليت(فرسوده)فرسودگي کامل فضا (حبيبي و مقصودي، ????)
نوسازي:نوسازي شهري يک اصطلاح جامع است که بر هر نوع تغيير و دگرگوني در بافت هاي شهري ،به منظور بهبود شرايط زندگي ، کالبدي گفته مي شود و به اشکال گوناگون باز سازي ،مرمت ، تعويض ، تغيير وضعيت ، اصلاح ، حفاظت نگهداري از ابنيه و محوطه ها ي شهري را در بر مي گيرد(سعيد نيا ، 1378،ص، 93)
شهرستان رودسر: يکي از شهرهاي استان گيلان است که در جنوب غربي استان واقع شده است براساس تقسيمات کالبدي طرح تفضيلي شهر رودسر به 4 ناحيه و 25 محله تفکيک شده است .
بخش مرکزي: در تقسيمات کشوري ايران،عنوان افزود بخشي واقع درهرکدام از شهرستان‌هاي کشور است که مرکز آن، همان مرکز شهرستان است و علاوه برفرمانداري داراي بخشداري نيز مي‌باشد. اين عنوان همراه با عنوان خاص شهرستان، نام کامل آن بخش را تشکيل مي دهد. (تقريبا همه شهرستانهاي ايران از عنوان بخش مرکزي برخوردارند)(برگرفته از ويکي‌پديا، دانشنامه? آزاد)
1-7- سوابق تحقيق
دخالت در بافت قديم شهرهاي ايران با روي كار آمدن رضا خان به طور جدي آغاز شد، شهر رودسر هم جزاين شهرها است كه تحت تاثير اين حركت قرار گرفته است . و ميدان اصلي رودسر كه در اطراف آن چهار ساختمان بزرگ قرار دارد كه يكي از آنها ساختمان شهرداري است يادگار آن دوران است بايد اضافه كنم كه عرض خيابان از آن زمان تاكنون هيچ تغييري نكرده و بدنه و بستر شهر از زمان گذشته تاكنون همچنان باقي مانده است . لذا توجه بيشتر برنامه ريزان را به خود مي طلبد.برخي ازتحقيقات صورت گرفته عبارتند از:
1-“ايازي ، سيد محمد”در پ‍ژوهشي در سازمان نقشه برداري كشور-مديريت خراسان در سال 1387 به اين نتيجه رسيده است كه بافتهاي فرسوده شهري تاثير نامطلوبي در شهرهاي بزرگ و در حال پيشرفت دارد ضريب مقاومتي پاييني در برابر بلاياي طبيعي دارند و همچنين لزوم شناسايي آنها بر اساس معيارها و شاخصهاي ارائه شده، اولين قدم براي احيا و نوسازي اين بافتها اتخاذ تدابيري جهت شناسايي و تهيه نقشه پهنه بندي ،مساحت و حدود هزينه هاي باز سازي آن مي باشد.
طراحي و زياده سازي سيستم اطلاعات مكاني GIS با نگرش به موضوع بافتهاي فرسوده علاوه بر زمينه سازي گرايش مديريت شهري در بكارگيري سيستم هاي نوين مديريتي ،ضمن استفاده از كاربردهاي گسترده اين سيستم ها در مديريت شهري ، نياز مديران براي شناسايي بافتهاي فرسوده براساس ملاك هاي مختلف با پارامترهاي متفاوت را برآورده مي سازد.

2-“پژوهان ،موسي”دانشجوي دكتري تخصصي برنامه ريزي شهري ، دانشگاه، تهران به بررسي بافت فرسوده تهران شامل 817 قطعه يا پلاك را كه شامل ميشود مي پردازد هدف از مقاله خود را طبقه بندي انواع بافت قديمي و كهن شهر تهران به تفكيك مناطق 22 گانه براساس معيارهاي كالبدي تعين شده مي باشد . در پايان راهكارهاي مداخله آگاهانه و هماهنگ در آن ارائه ميگردد . نتيجه نشان ميدهد كه بلوكهاي شهري واجد هر سه شاخص ( ناپايداري ، نفوذ ناپذيري و ريز دانگي ) كه مشتمل بر 5035 بلوك با وسعت 2582 هكتار است، وسعت قابل توجهي را به خود اختصاص داد.فرايند انتخاب الگو و پلانفرم مناسب مداخله در اين پهنه عظيم از بافتهاي قديمي كه در بسياري از موارد داراي ارزش تاريخي و فرهنگي فراواني است ، علاوه بر رويكرد كالبدي به رويكرد هاي اجتماعي و اقتصادي نيز نيازمند است.
3 -دلخوش كسمائي ، حسن ، سال 1389 ، به سامناندهي بافت فرسوده باقر آباد در رشت پرداخته كه پايان نامه ايشان در كتابخانه دانشگاه آزاد رشت واحد پل طالشان موجود مي باشد ايشان خيابان باقر آباد را يک بافت فرسوده ديده اند و مشكل اصلي اين خيابان را قدرت بالا، فرسودگي غالب بافتها ، تنگي معابر ، كمبود تجهيزات و امكانات زير ساختي كاهش ارزش بها و مسائل زيستي ديده اند.در اين تحقيق با بررسي وضع موجود به ساماندهي اين بافت با توجه به پتانسيل ها و وي‍‍‍ژگي ها ي محدود پرداخته شده است.
-4مقاله اي نيز توسط ” فرجي ملايي، امين “با عنوان ،انواع روش هاي مداخله در بهسازي و نوسازي شهري،در ماهنامه،اطلاع رساني آموزشي وپژوهشي شماره54 ،در سال 1389صورت گرفته است كه در آن اشاره شده كه نواحي فرسوده شهري بنا به سرشت خود با انواع عوارض و مشكلات مواجه هستند . از اين رو معضل آنها چند وجهي و چند بعدي است كه در هر مورد به شكل خاصي بروز مي نمايد . به همين دليل براي حل مشكلات آنها معمولا اقدامات و برنامه هاي گوناگوني مطرح مي شود كه هر يك بر جنبه اي خاص تاكيد دارد با توجه به تجارب جهاني و گرايش هاي شهر سازي نوين معتقد است كه رويكرد موردي و يك وجهي به مسائل بافت هاي شهري چندان موفق و كار ساز نيست . مداخله جامع در بافت هاي فرسوده شهري زماني اتفاق مي افتد كه ضمن ساماندهي اوضاع كالبدي به ساختارهاي اقتصادي و اجتماعي شهر نيز توجه شود.
-5″ كوچكي ، غلام ” هم در پايان نامه خود به شناسايي ساختار” فضايي – كالبدي “و شناخت عوامل تخريب كننده و محدود كننده بافت قديم شهر خرم آباد پرداخته است و به اين نتيجه رسيده است كه آنچه سبب فرسوده شدن بافت قديم شده است ، عوامل محيطي و توسعه فيزيكي شهر بوده است .
-6″مهدوي ،مهديه”در پايان نامه كارشناسي ارشد خود در دانشگاه آزاد اسلامي واحد نور با عنوان ،برنامه ريزي راهبردي به منظور بهسازي بافت هاي فرسوده شهري (نمونه مورد مطالعه : شهر بابل )معتقدند كه بافتهاي قديمي شمال ايران در معرض خطر و نابودي هستند و به ارزيابي ساختار فيزيكي قديم شهر ميپردازدو با بكارگيري SWOT به شناساييي عوامل مثبت و منفي در بافت قديم شهر بابل ميپردازد نتايج تحقيقش نشان داد كه بافت مورد نظر با كمبود زير ساخت هاي فيزيكي مواجه است كه خود نيازمند اقدامات فوري براي تجديد حيات شهري است.
7-“نريماني ، مسعود “در كتاب خود با عنوان بهسازي بافت تاريخي به ارائه راهكارهايي منظم براي ساماندهي بافت قديم شهرها پرداخته است و تجارب بعضي از كشورها در احياي بافت قديم شهرها را مطرح كرده است.
8-” وفايي ، ابوذر ” به اين نتيجه رسيده است كه علاوه بر اينكه شهر كاشان به عنوان شهر تاريخي شناخته شده است ، و موجب فرسوده شدن بافت شده ، تغيير ساختار كلي شهر از تك هسته اي به چند هسته اي بوده است .
1-8- محدوديت هاي تحقيق
از مهم ترين مشکلاتي که تحقيق حاضر با آن مواجه بوده است:
*عدم امکان دسترسي آسان و به موقع اطلاعات مورد نياز ؛ اين مورد از طريق پايان نامه ها موجود در دانشگاه وبا راهنمايي اساتيد توانستم برطرف نمايم.
*نبود اطلاعات آماري دقيق ؛اين مورد نيزاز طريق سايت آمار کشور برطرف شد.
*عدم همکاري بعضي از سازمانها و نهادها؛ با همکاري دوستان همکلاسي که در اين نهادها همکاري داشتند اطلاعات لازم را به دست آورم.
*بروكراسي اداري؛ اين مشكل را بايد مطابق همان دستور العملهاي ادارات برطرف نمود و راهكار عملي ديگري ندارد.
2-1-مفاهيم پايه اي
2-1-1-مفهوم شهر
امروزه تعريف جامعي از شهرکه بتواند شامل کليه شهرهاي جهان باشد مشکل است،چرا که شهرها به سيستم هاي اقتصادي و اجتماعي همسان وابسته نبوده و نکات مشترکي بين آنهاوجود ندارد. بنا بر اين هر يک از جغرافيدانان بنا به ادراک وبرداشت خود تعريفي از شهر کرده اند . ولي اکثرا تعريف رضايت بخشي از آن بدست نداه اند . زيرا شهر مثل هر مقوله جغرافيائي و اجتماعي يک تجريد است ولي عناصر متشکله آن مانند :ساکنان، ساختمان ها ، شبکه حمل و نقل ،تاسيسات و تجهيزات و همه وجودهاي عيني با ماهيت هاي متنوع ظاهر مي گردند.
براي درک بهتر مفهوم شهر و تعريف آن در ايران،توجه به تعريف جامع شهر و انطباق آن با شرايط جغرافيائي ،تاريخي ، اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي ايران تا اندازه اي مي تواند مفيد باشد ؛ شهر امروزه در ابعاد مکاني – فضائي خود و در شکل يابي ، به تناسب رفتارهاي انساني ، امکانات، استعدادها، شرايط فرهنگي و ذوق سليقه هاي فردي که تبلور آن بصورت ريخت و سيماي خاص ظاهر ميگردد، مفهوم پيدا مي کند و در کشور ما نيز با تغييراتي جلوه گر مي باشد .
تا سال 1335 شهر و مفهوم شهر از مجموعه ملاک هاي کمي و کيفي ، تاريخي و سياسي و اداري مستفاد مي شد زيرا تا اين دوره تعريف دقيقي از شهر ارائه نشده بود . فقط طبق قانون تقسيمات کشوري در آبان ماه 1316 به تصويب مجلس شوراي ملي وقت رسيد . بدين ترتيب اکثر مراکز شهرستان به اضافه بعضي از شهرهاي پرجمعيت ومهم و مراکز نواحي و شهرستان ها بنام شهر خوانده مي شدند. اين تقسيمات تا سال 1335 اصلاح و شهرهاي جديد برتعداد آنها اضافه شد که داراي شهر داري ،انجمن شهر با تراکم بالائي از جمعيت و يا عملکرد هاي شهري بودند.
براي ارائه تعريفي از شهر مي توان از مکتبهاي جغرافيايي آلمان که در زمينه جغرافياي شهري نقش پيشتاز را دارند کمک گرفت. از ديدگاه جغرافيايي ،شهر عبارت است از مکان يا عرصه تعريف شده اي که شاخص هاي حياتي انسان در محدوده آن به شکل نظام مند تبلور يافته و عينيت مي يابد .اين شاخصها غبارتند از :توليد مثل ،اشتغال،سکونت،آموزش،رفت و آمد،تامين و تدارک نيازها و در نهايت فراغت.(رهنمايي،1389،ص،8-9)
2-1-2-تعريف و شناسايي بافت فرسوده


دیدگاهتان را بنویسید