2-3-3. روشهاي تشخيص واژههاي پايه16
2-3-4. معيارهاي تشخيص واژههاي پايه18
2-3-4-1. جايگزيني نحوي18
2-3-4-2. متضاد18
2-3-4-3. باهمآيي همنشيني19
2-3-4-4. گستردگي19
2-3-4-5. شمول معنايي ……………………………………………………………………………………………………………..20
2-3-4-6. عاري بودن از مظاهر فرهنگي …………………………………………………………………………………….20
2-3-4-7. تلخيص ……………………………………………………………………………………………………………………… 21
2-3-4-8. باهمآيي متداعي ……………………………………………………………………………………………………….. 21
2-3-4-9. خنثايي زمين? گفتماني …………………………………………………………………………………………….. 22
2-3-4-10. خنثايي ارتباطي گفتمان ………………………………………………………………………………………… 22
2-4. يادگيري واژه ………………………………………………………………………………………………………………………. 24
2-5. اصول آموزش واژه ………………………………………………………………………………………………………………. 27
2-6. روشهاي آموزش واژه ………………………………………………………………………………………………………… 28
2-6-1. آموزش واژه محور……………………………………………………………………………………………………………. 30
2-6-2. استفاده از تصوير در آموزش زبان…………………………………………………………………………………… 33
2-6-3. فعاليتهاي رايانهمبنا ……………………………………………………………………………………………………… 33
2-7. مراحل تحول نثر فارسي در دوران اخير …………………………………………………………………………….. 35
2-7-1. ناديدهانگاري …………………………………………………………………………………………………………………… 35
2-7-2. بهت ………………………………………………………………………………………………………………………………… 36

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-7-3. خوديافت ………………………………………………………………………………………………………………………… 37
2-7-4. آگاهي …………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
2-8. تجرب? کشورهاي ديگر ………………………………………………………………………………………………………… 38
2-8-1. واژهگزيني در ايسلند ……………………………………………………………………………………………………… 39
2-8-2. واژهگزيني در هند ………………………………………………………………………………………………………….. 40
2-8-3. واژهگزيني در پاکستان …………………………………………………………………………………………………… 42
2-8-4. واژهگزيني در روسيه ……………………………………………………………………………………………………… 42
2-8-5. واژهگزيني در کشورهاي عربي ………………………………………………………………………………………. 44
2-8-6. واژهگزيني در ژاپن …………………………………………………………………………………………………………. 45
2-8-7. واژهگزيني در چين ………………………………………………………………………………………………………… 46
2-8-8. واژهشناسي در مالزي و اندونزي ……………………………………………………………………………………. 47
فصل سوم: مباني نظري
3-1. مقدمه51
3-2. تعريف زبان علم52
3-2-1. نقشهاي زباني ياکوبسن 53
3-2-1-1. نقش ارجاعي و گون? زباني53
3-2-1-2. نقش عاطفي و گون? زباني53
3-2-1-3. نقش ترغيبي و گون? زباني54
3- 2-1-4. نقش فرازباني و گون? زباني54
3- 2-1-5. نقش همدلي و گون? زباني55
3- 2-1-6. نقش ادبي و گون? زباني56
3- 2- 2. مقايس? زبان علم و زبان روزمره57
3- 2- 3. مقايس? زبان علم و زبان ادبيات59
3-2-4. معيارهاي تمايز اثر زباني از اثرادبي60
3-2-4-1. معيار ساختاري61
3-2-4-2. معيار نقشي ………………………………………………………………………………………………………………….62
3-2-4-3. معيار نشانهشناختي …………………………………………………………………………………………………… 62
3-2-5. پيوستار زبان علم و زبان ادب ………………………………………………………………………………………….64
3-3. برنامهريزي براي زبان و واژهگزيني …………………………………………………………………………………….. 68
3-4. معضلات و تبعات وامگيري واژگان …………………………………………………………………………………….. 73
3-4-1. رشد در واژههاي علمي و فني ……………………………………………………………………………………….. 74
3-4-2. بيتوجهي گويشوران زبان به زبان فني …………………………………………………………………………. 75
3-5. ملاحظات تدوين فهرست واژههاي دانشگاهي ……………………………………………………………………. 77
3-6. فهرست 570 واژهاي کاکسهد ………………………………………………………………………………………….. 81
3-7. جمعبندي …………………………………………………………………………………………………………………………… 82
فصل چهارم: تجزيه و تحليل دادهها
4-1. مقدمه85
4-2. فهرست واژههاي کاکسهد (2000) و برابرنهادهاي آن85
4-3. روش پژوهش97
4-4. تحليل ميزان بازنمايي واژههاي دانشگاهي در متون خواندن مرکز آموزش زبان فارسي قزوين98
4-5. جمعبندي104
فصل پنجم: نتيجهگيري
5-1. مقدمه109
5-2. مروري بر فصلهاي پيشين110
5-3. ارزيابي سؤالها و فرضيهها111
5-3-1. ارزيابي سؤال و فرضي? اول ……………………………………………………………………………………………111
5-3-2. ارزيابي سؤال و فرضي? دوم ……………………………………………………………………………………………112
5-3-3. ارزيابي سؤال و فرضي? سوم …………………………………………………………………………………………..113
5-3-4. ارزيابي سؤال و فرضي? چهارم ……………………………………………………………………………………….114
5-4. نتيجهگيري…………………………………………………………………………………………………………………………115
5-5. پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بعدي …………………………………………………………………………….. 116
کتابنامه
کتابنام? فارسي119
کتابنام? انگليسي121
واژهنامه
واژهنامه فارسي به انگليسي129
واژهنامه انگليسي به فارسي132
پيوست
پيوست شماره 1) فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد ………………………………………………………… 137
چکيد? انگليسي ……………………………………………………………………………….. 163
فهرست جدولها
جدول (4-1) زيرفهرست 1 از فهرست واژههاي دانشگاهي …………………………………………………………………….87
جدول (4-2) زيرفهرست 2 از فهرست واژههاي دانشگاهي……………………………………………………………………..88
جدول (4-3) زيرفهرست 3 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………….89
جدول (4-4) زيرفهرست 4 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………….90
جدول (4-5) زيرفهرست 5 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………… 91
جدول (4-6) زيرفهرست 6 از فهرست واژههاي دانشگاهي……………………………………………………………………. 92
جدول (4-7) زيرفهرست 7 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………… 93
جدول (4-8) زيرفهرست 8 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………… 94
جدول (4-9) زيرفهرست 9 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………………… 95
جدول (4-10) زيرفهرست 10 از فهرست واژههاي دانشگاهي…………………………………………………………….. 96
جدول (4-11) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پيشرفته ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………99
جدول (4-12) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح مياني ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….100
جدول (4-13) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن علوم پزشکي …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….101
جدول (4-14) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن فنيمهندسي ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….102
جدول (4-15)واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و 4 کتاب خواندن………………………………………………………………………………………………………………………………………………………103
فهرست نمودارها
نمودار (3-1) پيوستار زبان علم و زبان ادب ………………………………………………………………………………………….. 65
نمودار (3-2) پيوستار زبان علم، زبان خودکار و زبان ادب ……………………………………………………………………. 67
نمودار (4-1) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پيشرفته …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 100
نمودار (4-2) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح مياني ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..101
نمودار (4-3) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پيشرفته…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….101
نمودار (4-4) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پيشرفته…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….102
نمودار (4-5) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و 4 کتاب خواندن ……104
نمودار (5-1) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح پيشرفته ………………………………………………………………………………………………………………………………………..112
نمودار (5-2) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن سطح مياني ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 113
نمودار (5-3) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن علوم پزشکي ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 114
نمودار (5-4) واژههاي مشترک فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) و کتاب خواندن فنيمهندسي ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 115

فصل اول
کليات
1-1. مقدمه
زبان محمل انديش? بشري است و انسانها براي ابراز احساسات، دستور دادن، شکايت کردن، درخواست کردن، دعوت کردن، تشکر کردن، موافقت کردن، سپاسگزاري، انتقال دانش و بسياري اهداف ديگر از آن بهره ميبرند. در واقع، زبان راهي براي بقا در اجتماع انساني است و بدون آن بخش اعظم فعاليتهاي بشري دچار نقصان و کمبود ميشود. اين موضوع در شرايطي که در دنياي امروز يادگيري زباني غير از زبان مادري اهميتي بيش از پيش يافتهاست، بيشتر از هر زمان ديگري نياز به توجه دارد. اگر بپذيريم که زبان، نظام در هم تنيده اي از حوزه هاي معني، آوا، نحو و واژگان1 است، بايد بر لزوم يادگيري هم? مؤلفه هاي زباني، براي يادگيري زبان واقف باشيم. اينجاست که آشنايي با نوينترين روشها و رويکردهاي علم آموزش زبان دوم/ خارجي نقش غيرقابلانکاري پيدا ميکند. امروزه حوز? آموزش زبان به قدري گسترده شدهاست که مباحث تخصصي و جزءنگري همچون “زبان براي اهداف ويژه”2، فهرست واژههاي پربسامد، رويکرد محتوامبنا و مانند آن را به خود راه دادهاست. پس بجاست که در ياددهي و يادگيري هر زباني، خود را به اين روش و رويکردها مجهز کنيم.
1-2. بيان مسأله
اگر بهسان متقدمان عصر زبانشناسي نظري، همچون دوسوسور و گاردنر، نظام زبان را اصلاً و ذاتاً واژهبنياد و تجلّي اين نظام، يعني گفتار، را متشکل از جملهها بدانيم، آن گاه ميتوانيم ادعا کنيم که حتي تازهترين رويکردها3 نيز، همانند روشتدريسهاي سنتي که در آنها واژه عنصري اصلي و اساسي قلمداد ميشد، از توجه به واژه غافل نشدهاند. به عنوان مثال، در رويکردي همچون آموزش تکليفمدار4 که تقويت توانايي زبانآموز در به کار بردن جملهها در بافت مناسب را اساس تدريس تلقي ميکند، نميتوان از آموزش واژه صرفنظر کرد. از اين رو، بيراه نيست اگر معتقد باشيم هم? رويکردها و روشتدريسهاي مطرحشده در زمين? آموزش زبان دوم/خارجي هر کدام به نوعي، مستقيم يا غيرمستقيم، قائل به تأثيرگذاري غناي داير? واژگاني بر پيشرفت مهارتهاي زباني هستند. بنابراين، شکي نيست که تعيينکنندهترين لاي? هر زباني لاي? واژههاست. اگر دستور هر زبان راه انتقال پيام در آن زبان است، واژه خود پيام است و طبيعي است که در ابتداي مسير يادگيري و ياددهي زبان، ذهن را بيشتر از هر چيزي با واژه و گروههاي اسمي و صفتي آماده کنيم و پرورش دهيم. گذشته از اين، بسياري از زبانآموزان زبان را به اين دليل ميآموزند که در آينده مطالبي تخصصي را که به آن زبان نوشته شدهاند، بخوانند و درک کنند. متنهاي تخصصي صرفنظر از اين که مملو از اصطلاحات علمي خاص هر رشته هستند، حاوي واژههايي نيز هستند که در هر متن علمي ميتوان آنها را به وفور يافت. مطمئناً دانستن اين قبيل واژهها، به طور کلي به هم? زبانآموزاني که زباني را با هدف آموختن يک رشت? خاص به آن زبان ياد ميگيرند، بسيار راهگشا و مفيد است. حال، با توجه به اين که در ايران نيز دانشجويان بسياري از کشورهاي مختلف، براي آمادگي جهت تحصيل در دانشگاههاي کشور، در مراکز آموزش زبان فارسي، مثل دانشگاه بينالمللي قزوين، مشغول به يادگيري زبان فارسي هستند، تهي? فهرستي از واژههاي دانشگاهي فارسي لازم به نظر ميرسد. وجود چنين فهرستي، فارسيآموزاني را که فارسي را با هدف آموختن علمي خاص ياد ميگيرند ياري ميکند تا با زحمت کمتر و اطمينان بيشتري در مسير يادگيري زبان فارسي و سپس آن رشت? علمي گام بردارند. پس، ضروري است که در فراهم کردن فهرست واژههاي دانشگاهي فارسي همت بورزيم.
1-3. اهميت پژوهش
در سطح جهاني، واژههاي دانشگاهي، براي کساني که در سطوح مختلف دانشگاهها مشغول به تحصيل به زبان انگليسي هستند، از اهميت فوق العاده اي برخوردارند. کاکسهد5 (????) فهرستي از واژه هاي دانشگاهي ارائه داده است که شامل ??? خانواد? واژگاني است که اين واژهها در فهرست دو هزار واژ? پربسامد انگليسي وجود ندارند اما بهوفور در کتابها و متون دانشگاهي کاربرد دارند و بهعلاوه در روزنامهها و مجلات علمي نيز داراي بسامد بالايي هستند. استفاده از واژههاي دانشگاهي، در انحصار رشتهاي خاص دانشگاهي نيست، بلکه مي تواند براي دانشجويان رشته هايي چون پزشکي، ادبيات، علوم پايه، اقتصاد، حقوق و … بسيار مفيد و کاربردي باشد. تحقيقات انجام شده نشان داده است که يادگيري اين واژهها، درک مطلب متون دانشگاهي را، براي دانشجويان خارجي به طور چشمگيري بالا ميبرد و باعث ميشود، آنها بدون اتلاف وقت و مراجعه به فرهنگهاي لغات پربسامد که معمولا شامل دو تا سه هزار واژه مي باشند و بيشتر در مکالمه کاربرد دارند، قادر به درک متون دانشگاهي شوند. پس با توجه به آنچه در بخش پيش عنوان شد، وجود فهرست واژههاي دانشگاهي زبان فارسي، فارسيآموزان را هم در شروع و هم در ادامه دادن يادگيري زبان فارسي تشويق و ترغيب ميکند. پس بجاست که به روشي علمي و اصولي، تدوين فهرست واژههاي دانشگاهي براي زبان فارسي را آغاز نماييم. رسال? حاضر، آغازي است بر همين هدف مهم.
1-4. هدف پژوهش
در اين پژوهش بر آنيم که با الگوگيري از يک نمون? موفق زبان انگليسي، فهرست واژههاي دانشگاهي زبان فارسي را شناسايي ميکنيم و از اين طريق گامي در جهت گسترش و تسهيل آموزش فارسي برداريم.
1-5. سؤالهاي پژوهش
سؤالهايي که پژوهش حاضر براي يافتن پاسخ آنها شکل گرفت عبارتند از:
1. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب خواندن سطح پيشرفته مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين چگونه است؟
2. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب خواندن سطح مياني مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين چگونه است؟
3. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب فارسي ويژ? علوم پزشکي مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين چگونه است؟
4. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب فارسي ويژ? فنيمهندسي مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين چگونه است؟
1-6. فرضيههاي پژوهش
متناظر با سؤالهاي فوق، فرضيههاي زير مطرح است:
1. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب خواندن سطح پيشرفته مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين ضعيف است.
2. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب خواندن سطح مياني مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين ضعيف است.
3. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب فارسي ويژ? علوم پزشکي مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين ضعيف است.

4. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتاب فارسي ويژ? فنيمهندسي مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين ضعيف است.
5. بازنمايي واژههاي دانشگاهي در کتابهاي فارسي ويژ? مرکز آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين ضعيف است.
1-7. شيو? انجام پژوهش
در اين پژوهش، که از دست? پژوهشهاي کاربردي است، ابتدا فهرست واژههاي دانشگاهي (کاکسهد، 2000) را که متشکل از 570 خانواد? واژگاني است، مطالعه کرديم. در هر خانواد? واژگاني اين فهرست، يک سرواژه (که صورت بينشان هر خانواده است) و يک واژ? ايتاليک (که پربسامدترين عضو هر خانواده است) وجود دارد. البته گاهي اين دو ويژگي بر هم منطبق است يعني صورت بينشان، پربسامدترين هم هست. ابتدا سرواژهها و ايتاليکها را از اين فهرست جدا نموديم. سپس، برابرنهادهاي فارسي سرواژهها و ايتاليکها را از فرهنگلغت هزاره (حقشناس، 1386) استخراج کرديم. علت اصلي استفاده از فرهنگلغت هزاره اين بود که براي هر مدخل رايجترين و قابلفهمترين معادل را ارائه ميدهد و حداکثراطلاعات دربار? هر واژ? رايج در انگليسي را در اختيار فارسيزبانان قرار ميدهد. در مرحل? بعد، فهرست برابرنهادهاي فارسي سرواژهها و ايتاليکها را به همراه واژههاي جديد چهار کتاب خواندن و درک مطلب متون فارسي6 (سطح مياني)، خواندن و درک مطلب متون فارسي7 (سطح پيشرفته)، فارسي ويژ? فنيمهندسي8و فارسي ويژ? علوم پزشکي9 مرکز آموزش زبان فارسي دانشگاه بينالمللي قزوين در چهار فايل مجزا در نرمافزار اکسل قرار داديم و واژههاي مشترک سرواژهها و ايتاليکها با هر يک از اين چهار کتاب را يافتيم. در گام بعدي، ميزان بازنمايي فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) در چهار کتاب مذکور را در نمودار نشان داديم.
1-8. تعريف برخي مفاهيم و واژههاي کليدي
واژه
واژه يکي از عناصر طبيعي زبان است که اهل يک زبان آن را به عنوان يک واحد زباني مي شناسد و حتي بدون آشنايي با صورت نوشتاري زبان قادر به شناسايي آن است. با اين وجود، به سادگي نمي توان آن را تعريف کرد و تاکنون تعريف واحدي از واژه توسط متخصصان اين حوزه ارائه نشده است. شقاقي (1387: 21) واژه را عنصري مي داند که در ساخت گروه استفاده ميشود و به پديدهاي خيالي، واقعي، مادي يا انتزاعي در جهان خارج دلالت ميکند .
واژگان
واژگان زبان، عبارت است ازمجموع? واژه هايي که اهل زبان در دسترس دارند و همچنين روابطي است که ميان اين واژه ها وجود دارد (باطني، 1370: 74). واژگان مجموعه اي از عناصر انتزاعي
موسوم به واژه و تکواژ که در ذهن ذخيره شدهاند، است (شقاقي، 1387 : 143)
واژههاي پايه
واژههاي پايه متشکل از واژههايي است که ميان گويشوران يک زبان مشترکند، به عبارتي ديگر، واژه هاي پايه شامل واژههايي است که براي توصيف ساير واژههاي يک زبان کافي ميباشند. كاربران بالقوة يك زبان مجهز به مجموعه‌اي از واژه‌هاي پايه هستند كه به كمك آن مي‌توانند در راستاي ايجاد ارتباطي اساسي و ساده در بافت ويژه به منابعي از فرايندهاي سادهسازي دسترسي داشتهباشند، مانند ارتباط با كودكان، خارجيان و غيره. (باقري، 1389: 39).
واژ? دانشگاهي
فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000)، از پيکرهاي متشکل از 414 متن دانشگاهيِ نوشتهشده توسط بيش از 400 نويسنده، در چهار حوز? علوم انساني، بازرگاني، حقوق و فناوري، بر پاي? سه معيار وقوع تخصصي، دامنه، بسامد، استخراج شده است. فهرست کاکسهد (2000) از 570 خانواد? واژگاني تشکيل شدهاست. اين 570 خانواده در تعداد ده زيرفهرست پخش شدهاند. زيرفهرست نخست پربسامدترين خانوادههاي واژگاني و زيرفهرست دهم کمبسامدترين آنها را شامل ميشود.
زبان علم
زبان علم آن گون? کاربردي10 از هر زبان است که در علم به کار ميرود. البته منظور از اين جمله، وجوه تمايز موجود ميان زبانهاي علوم مختلف نيست بلکه هدف، توجه به وجوه تشابه ميان هم? زبانهاي هم? علوم است؛ اين که آن کدام ويژگيها هستند که در هم? گونههاي کاربردي هم? علوم وجود دارند و لاجرم موجب ميشوند گونههاي مزبور همگي از گونههاي کاربردي ديگري که براي مقاصدي سواي مقاصد علمي به کار ميروند، جدا و متمايز بمانند (حقشناس، 1372).
1-9. محدوديتهاي پژوهش
محدوديتهايي که در پيش روي پژوهشگر در انجام مطالع? حاضر وجود داشت، عبارتند از:
1. مهمترين مانع در انجام اين پژوهش انتخاب بهترين برابرنهاد بود. اگرچه در ابتدا تصميم بر آن شد که رايجترين و نخستين برابرنهاد هر مدخل در فرهنگلغت انتخاب شود اما گاهي نخستين برابرنهاد مدخل رايجترين آنها نبود. به طور کلي، انتخاب برابرنهاد امري بود که احتمال اعمال سليقه در آن بالا بود.
2. در موردآموزش واژه در زبان فارسي تحقيقات فراواني شدهاست. ازجمله پژوهش هاي اخير، باقري(13??)؛ قپانداري بيگدلي(13??)؛ رستم زاده(13??)؛ مرصوص (13??) مي باشد؛ اما تا جايي که نگارنده مطلع است، اين پژوهش نخستين پژوهشي است که دربار? موضوع واژههاي دانشگاهي در ايران انجام شده است. به همين دليل، يکي از مهمترين محدوديتهاي پژوهشگر، يافتن منابع مفيد و قابلدسترس بود.
3. با توجه به نقشي که واژههاي دانشگاهي در درک مطلب متون دانشگاهي دارند، اين سؤال به ذهن نگارنده متبادر شد که برابر نهاد فارسي اين واژهها چه تأثيري در درک مطلب متون دانشگاهي به زبان فارسي خواهند داشت. ابتدا نظر بر اين بود که پس از بررسي ميزان انطباق اين واژهها با واژههاي مورد استفاده در متون فارسي دانشگاهي، نقش آنها را در درک مطلب دانشجويان خارجي بررسي نمايد، اما به دليل عدم همکاري مؤسسههاي داراي دانشجوي خارجي، به ويژه دانشگاه بينالمللي قزوين، و محدويت زماني اجراي پژوهش، چارهاي جز آن نبود که از اين بخش صرفنظر نموده و به تهي? فهرستي از برابرنهادهاي واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) اکتفا کنيم، لذا عنوان پاياننامه بر اساس اين تصميم انتخاب شده بود.
1-10. ساختار پژوهش
پژوهش حاضر مشتمل بر پنج فصل است. در فصل اول (کليات)، بيان مسئله، اهميت و هدف پژوهش، پرسشها و فرضيههاي پژوهش و روش پژوهش بيان شدهاست. فصل دوم شامل بخشهايي چون اهميت واژه، واژههاي پايه و تعريف و انواع آن، يادگيري واژه و اصول و روشهاي آموزش آن، مرحلههاي تحول نثر فارسي و مانند اينهاست. فصل سوم به طور مفصل به معرفي جامع و کامل فهرست واژههاي دانشگاهي کاکسهد (2000) ميپردازد. در فصل چهارم، واژههاي مشترک فهرست کاکسهد (2000) و چهار کتاب درحالتدريس در مرکز آموزش زبان فارسي دانشگاه بينالمللي امام خميني (ره) قزوين، استخراج گرديد. در فصل پنجم پس از مروري بر فصول پيشين، به ارزيابي پرسشها و فرضيهها پرداخته شد و پيشنهادهايي براي پژوهشهاي بعدي ارائه گرديده است.

فصل دوم
پيشين? مطالعات
2-1. مقدمه
اهميت واژه در درک زبان به قدري پررنگ و غيرقابلانکار است که بهسختي ميتوان به مخالفت با آن برخاست. واضح است که هر چه گنجين? واژههاي هر فرد غنيتر باشد، درک متون نوشتاري يا گفتاري زبان را آسانتر مييابد. مطالعات مختلف و متفاوتي در اين راستا انجام شدهاست. از طرفي، کار واژهگزيني نيز سالهاست که در کشورهاي مختلف جهان به انحاء گوناگون آغاز شدهاست. بنابراين، اين فصل خود دو بخش دارد. در اين فصل و در بخش نخست، ابتدا به ذکر اهميت واژه ميپردازيم، سپس واژههاي پايه را تعريف ميکنيم و آنها را از حيث انواع و روشها و معيارهاي تشخيص بررسي مينماييم، بعد روند، انواع و سطوح يادگيري واژه را از نظر ميگذرانيم و در نهايت، اصول و روشهاي آموزش واژه را معرفي ميکنيم. در بخش دوم نيز به تاريخ تحول نثر فارسي در دوران اخير، گريزي ميزنيم و در پايان تجرب? کشورهاي ديگر در امر واژهگزيني را مرور ميکنيم.
2-2. اهميت واژه
ويلكينز11 (1976: 111) در خصوص اهميت واژه مي‌گويد: “بدون دانستن دستور زبان مي‌توان اطلاعات اندكي را انتقال داد، اما بدون آشنايي با واژه‌ها، هيچ‌گونه اطلاعاتي را نمي‌توان منتقل كرد.”
به اعتقاد مككارتي12 (1990)، هرچقدر هم زبانآموز در زمينة دستور و آواهاي زبان دوم/خارجي تبحر داشتهباشد، بدون بهكارگيري واژه هرگز نمي‌تواند ارتباط معناداري با گويشوران زبان موردنظر برقرار سازد.
ورمير13 (1992) نيز معتقد است براي آن كه گويشور سخن ديگران را درك كند و سخنش نيز براي آنان مفهوم باشد بايد واژه‌ها را بداند. در واقع، بخش اصلي يادگيري يك زبان جديد، يادگيري واژه‌هاي جديد است و دانش دستوري مهارت چنداني را در زبان به ارمغان نمي‌آورد.
گاس و سلينكر14 نيز مي‌گويند: “واژگان مهم‌ترين بخش براي زبانآموز است” (به نقل از لوفر15، 1997:140). تحقيقات ميرا16 (1980) و نيشن17 (1990) نشان مي‌دهد، بسياري از مشكلات زبانآموزان در توليد و دريافت زبان، ناشي از دانش واژگاني كم آنهاست (كنگ18، 1995 : 43). به اعتقاد ريورز19 (1981: 242)، اصولاً بدون واژه، يادگيري زبان غيرممكن است.
2-3. واژههاي پايه
به دليل اهميت خاصي که فهرستهاي بسامدي و واژههاي پايه20 در آموزش زبان دارند، از اوايل قرن بيستم تلاشهاي متعددي براي تهي? چنين فهرستهايي از پيکرههاي زباني به عمل آمدهاست. امروزه به کمک رايانه و امکان دستيابي به گستر? فراواني از متون رايانهاي به عنوان پيکر? زباني، ميتوان تحليلهاي متني دشواري را که در گذشته بسيار محدود و نيازمند وقت بسيار بودهاست، به آساني انجام داد (باقري، 1389: 10). در اين بخش، ابتدا واژههاي پايه را تعريف و سپس از حيث انواع و روشها و معيارهاي تشخيص بررسي ميکنيم.
2-3-1. تعريف واژههاي پايه
روش‌هاي متفاوتي براي تعريف واژه‌هاي پايه وجود دارد. از ميان آنها مي‌توان به سه مورد زير اشاره كرد:
1. واژه‌هاي پايه شامل n واژة پربسامد يك زبان است.
2. واژه‌هاي پايه متشكل از واژه‌هايي است كه ميان همة گويشوران زبان مشترك است.
3. واژه‌هاي پاي? معنايي شامل واژه‌هايي است كه براي توصيف ساير واژه‌هاي يك زبان كافي هستند.
دو روش اول را مي‌توان به عنوان روش‌هاي آماري و روش سوم را به عنوان رويكردي معنايي تبيين كرد (بارنت و لمان21، 1986،به نقل از باقري 1389: 50).
در تحقيقات مربوط به واژه‌هاي پايه بايد به جاي يك واژة پايه به چندين واژة پايه قائل بود، زيرا بسياري از اين واژه‌هاي پايه به شرايط ارتباط ويژه‌اي مرتبط هستند. كاربران بالقوة يك زبان مجهز به مجموعه‌اي از واژه‌هاي پايه هستند كه به كمك آن مي‌توانند در راستاي ايجاد ارتباطي اساسي و ساده در بافت ويژه به منابعي از فرايندهاي سادهسازي دسترسي داشتهباشند؛ مانند ارتباط با كودكان، خارجيان و غيره. (باقري، 1389: 39).
در حيطة واژه‌ها، واژه‌هاي پايه عموماً بسيار ساده و اساسي به نظر مي‌رسند. معلمان زبان در زمرة اولين كساني هستند كه براي تأمين اهداف يادگيري به تعريف واژه‌هاي پايه ميپردازند. اين واژه‌هاي پايه فاقد درونمايه عاطفي، ورزشي، ادبي و نيز بسيار عاري از مظاهر فرهنگي هستند (كارتر22، 2002‌: 34).
2-3-2. انواع واژههاي پايه
واژه‌هاي پايه به طور كلي با توجه به مهارت‌هاي زباني به چهار دست? واژه‌هاي نوشتاري، خوانداري، گفتاري و شنيداري تقسيم مي‌شوند. تقسيمبندي زير را براي واژه‌هاي پايه نيز مي‌توان قائل شد:
1. واژه‌هاي پاي? نوشتاري: يعني تعداد واژه‌هاي پايه‌اي كه فرد در نوشتن به كار مي‌برد.
2. واژه‌هاي پاي? خوانداري: يعني تعداد واژه‌هاي پايه‌اي كه فرد در خواندن متن به سادگي مي‌فهمد.
3. واژه‌هاي پاي? گفتاري: يعني تعداد واژه‌هاي پايه‌اي كه در كلام فرد يافت مي‌شوند.
4. واژه‌هاي پاي? شنيداري: يعني تعداد واژه‌هاي پايه‌اي كه فرد وقتي آنها را مي‌شنود، مي‌فهمد (نعمتزاده، 1379: 10).
واژه‌هاي پايه را از نظر محتوا مي‌توان به دو دستة عمومي و تخصصي نيز تقسيم كرد:
نعمتزاده (1379) واژههاي پاي? عمومي23 را مجموع? واژههايي ميداند که براي ارتباط متعارف به کار ميروند اما واژههاي پاي? تخصصي24 دربردارند? واژههايي است که به زبان علم و زبان حوزهاي تخصصي تعلق دارد. به عنوان مثال، در گفتار عادي اگر گفته شود “چراغ نارنجي” از واژه‌هاي عمومي، واژه‌اي انتخاب شده و اگر گفته شود “چراغ چشمكزن” از واژه‌هاي تخصصي واژه‌اي استفاده شدهاست (نعمت زاده، 1379: 11).
2-3-3. روشهاي تشخيص واژههاي پايه
به جرأت مي‌توان گفت كه متعارفترين روش كه براي تخمين واژه‌هاي پايه چه در ايران و چه در خارج از ايران انجام شده، روش بسامدبنياد است. سابقة اين روش در خارج به سال 1944 و در ايران به سال 1350 بر مي‌گردد. البته خود اين روش هم به لحاظ ابزار مورداستفاده به دو نوع تقسيم مي‌شود:
1. دستي: كه سابق? بيشتري دارد و تمام كارهاي آن با دست و كاغذ و قلم انجام مي‌شود و وقت زيادي مي‌برد ضمن اينكه هزين? زيادي هم صرف آن مي‌شود.
2. رايانهاي: كه نسبت به روش قبلي قدري ساده‌تر است و از نرمافزار رايانهاي واژهپرداز و نرمافزار تحليل متن در آن استفاده مي‌شود.
بسامد وقوع همواره به عنوان معياري براي پايه بودن واژه مورد استفاده قرار گرفتهاست. در اين مورد تعريفي از ديكسون25 (1971: 441) ذكر مي‌كنيم:
“واژه‌هاي پايه (هستهاي)26 نسبت به واژه‌هاي غيرپايه (غيرهسته‌اي)27 از بسامد وقوع بالاتري برخوردارند؛ البته نه به اين معني كه در گروه (پيوستار) افعال هسته‌اي، فعلي كه از شرايط هسته‌اي بودن كمتري برخودار است پربسامدتر از فعل غيرهستهاي عام باشد. اما مي‌توان گفت كه تقريباً در بسياري موارد يك واژه هسته‌اي معيّن نسبت به واژه‌هاي غيرهسته‌اي داراي بسامد وقوع بالاتري است.”
تورنبري28 (2004: 138) نيز معتقد است كه واژه‌هاي پربسامد در هر زباني حاوي معناي پربسامد زباني نيز مي‌باشند.
كارتر (2002: 36) معيارهاي تشخيص واژه‌هاي پايه را به دو دستة مرتبط تقسيم مي‌كند:
1. معيارهاي مربوط به روابط معنايي و نحوي واژه‌هاي پايه
2. معيارهاي مربوط به خنثايي و بي‌نشاني واژه‌هاي پايه.
هدف از معيار اول تعيين ميزان وابستگي برخي واژه‌ها به نظام زباني است. اين واژه‌ها جايگاهي را در يك شبك? سازمانيافته از روابط متقابل نحوي و معناييساختاري اشغال مي‌كنند. معيار دوم به منظور كشف ميزان خنثايي گفتماني و بي‌نشاني برخي واژه‌ها نسبت به ساير واژه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين واژه‌ها در بافت‌هاي كاربردي به صورت بي‌نشان ظاهر مي‌شوند. برخي از اين معيارها به كاربرد زباني گويشوران مرتبط است. ارائ? معيارهاي مطمئن‌تر به منظور سنجش كاربردي واژه‌ها بسيار دشوار است اما معيارهاي مذكور حداقل شناختي را وراي شم شخصي گويشوران به دست مي‌دهد.
2-3-4. معيارهاي تشخيص واژههاي پايه
برخي از معيارهاي متداول در تشخيص واژه‌هاي پايه عبارتند از:
2-3-4-1. جايگزيني نحوي
در اين معيار قابليت برخي واژه‌ها در جايگزيني به جاي ساير واژه‌ها سنجيده مي‌شود؛ به طور مثال در گروه واژه‌هاي: gormandize (باولع خوردن) ، stuff (لمباندن)، eat (خوردن) ، devour (بلعيدن)، dine (ناهار خوردن) و gobble (حريصانه خوردن) براي اشاره به هر يك از واژه‌ها مي‌توان از فعل “خوردن” استفاده كرد (زيرا داراي ويژگي‌ معنايي پايه است) اما چندان مناسب نيست كه به جاي “خوردن” از هر يك از واژه‌هاي ديگر استفاده كنيم (كارتر، 2002 : 36، به نقل از باقري، 1389: 55).
معيار مربوط به جايگزيني نحوي29 مبتني بر توصيفي است که ديکسون از فعل‌ها به دست داده است. ديكسون اظهار مي‌كند كه افعال هسته‌اي30 جملگي داراي ويژگي‌هاي معنايي و نحوي افعال غيرهسته‌اي31 هستند اما عكس اين موضوع صادق نيست؛ به عنوان مثال در گروه give (دادن)، donate (بخشيدن)، award (اعطا كردن)، فعل give قابليت جايگزيني بيشتري نسبت به افعال مرتبطي مانندaward و donateدارد. قابليت جايگزيني واژه‌ها مي‌تواند مقياسي براي هسته‌اي بودن آنها باشد (باقري، 1389: 55).
2-3-4-2. متضاد
هرچه واژه‌اي كمتر پايه محسوب شود يافتن واژه متضاد32 آن دشوارتر خواهد بود. بنابراين، با توجه به اينكه fat (چاق)-thin (لاغر) و laugh (خنده)-Cry (گريه) متضاد هستند، يافتن متضاد دقيقي براي واژه‌هايي كه جايگاههاي متفاوتي را در فضاي معنايي اشغال كرده‌اند دشوار است، از اين رو، مطابق اين تعريف مي‌توان گفت كه واژه‌هاي دو مجموعة (فربه، تنومند، گوشتالو و نحيف) و (هق هق زدن و قهقهه زدن) كمتر پايه محسوب مي‌شوند (كارتر، 2002 : 38، به نقل از باقري، 1389: 56).
2-3-4-3. باهم آيي همنشيني
باهمآيي33 در واقع نمايانگر مجموعه يا گروهي است كه واژه در آن ظاهر مي‌شود؛ يعني واژه‌هاي مجزا در محيط واژگاني كلمات ديگر فعاليت مي‌كنند. برخي واژه‌ها تنها از طريق ذكر دامن? باهمآيي معمول آنها متمايز مي‌شوند؛ به عنوان مثال: Powerful Tea و Strong Tea.
اين معيار بر اساس فرضيه‌اي استوار است كه طبق آن هرچه يك واحد واژگاني پايه‌تر باشد، در تعامل بيشتري با واژه‌هاي ديگر قرار مي‌گيرد؛ يعني اگر واژه‌هاي “روشن، آشكار، بديهي، درخشان” به عنوان عوامل فعال در پيوستار پايه_غيرپايه فرض مي‌شوند، پس مقياس پايه بودن نسبي “روشن” اين است كه ما موارد زير را در زبان داريم: فكر روشن، آبي روشن، اتاق روشن، آينده روشن. اما واژه‌هاي ديگر داراي موارد همنشيني كمتري هستند. البته در تعيين و اندازه‌گيري روابط همنشيني مشكلاتي نيز وجود دارد. آن رابطه‌اي كه متعارف و ممكن به نظر مي‌رسد معمولاً نوعي انتخاب سبكي و مرتبط با يك بافت تعاملي پويا و قابل تأمل است (كارتر 2002 : 38، به نقل از باقري، 1389: 56).
2-3-4-4. گستردگي
استابز34 (1986) به ويژگي گستردگي35 كه توسط واژه پايه يا مطابق اصطلاح وي “هسته‌اي” تصرف مي‌شود اشاره ميكند. استابز اظهار مي‌كند كه مي‌توان از طريق كنترل تعداد مدخل‌هايي كه يك واژه در فرهنگ لغت دارد به موارد تشخيص ساده‌اي دست يافت. او اظهار مي‌كند كه در فرهنگ زبان انگليسي كالينز36 150 تركيب فهرست شده‌اند كه با well شروع مي‌شود و مي‌گويد كه هسته‌اي بودن فعلي مانند run ، حداقل از طريق حضور اين فعل در تركيبات، اصطلاحات، افعال چندكلمه‌اي، افعال دوقسمتي و غيره آشكار مي‌شود، به طور مثال: run-of-the-mill (عادي)، run up (تلف كردن). اين معيار به وضوح با معيار قبلي (با همآيي همنشيني) پيوند خوردهاست و اين امر نشان مي‌دهد كه براي سنجيدن پايه‌اي بودن يك واژه يك معيار نمي‌تواند به تنهايي كافي باشد (كارتر 2002 : 40، به نقل از باقري، 1389: 57).
2-3-4-5. شمول معنايي
شمول معنايي37 مشابه معيارهاي قبلي، شامل اين مفهوم است كه واژه‌هاي پايه داراي ويژگي‌هاي عام‌تري هستند. رابطة هم شمولي نوعي رابطه ترادف نامتقارن است. “لاله” و “رز” همشمول هستند و با يك شمول معنايي يكسان ذيل واژة شامل “گل” به هم پيوند خورده‌اند. به طور مشابه گروه “موتورسيكلت، اتومبيل، وانت و غيره” همگي به طبقه‌اي متعلقند كه به طور عام مي‌توانند با برچسب “وسيل? نقليه” مشخص شوند. البته نبايد چنين تصور شود كه تمامي واژه‌هاي شامل واژه‌هاي پايه هستند. تشخيص واژه‌هاي پايه از طريق معيار شمول معنايي هميشه ميسر نيست (كارتر 2002 : 40، به نقل از باقري، 1389: 57).
2-3-4-6. عاري بودن از مظاهر فرهنگي
مطابق معيار عاري بودن از مظاهر فرهنگي38، هرچه واژه‌اي پايهتر باشد، كمتر به كاربردهاي فرهنگي وابسته است. استابز (1986الف) مواردي را مورد بحث قرار مي‌دهد كه در آن واژه‌ها كمتر از زباني به زبان ديگر قرضگيري مي‌شوند. بنابراين در انگليسي، در حاليكه اصطلاحاتي مربوط به آشپزي مانند pouf (پف دادن) از زبان فرانسه قرضگيري شدهاند، واژه‌هايي از قبيل واژه‌هاي مربوط به عملكردهاي اصلي بدن، پديدههاي فيزيكي طبيعي، ابعاد شكلي و اندازهاي، واژه‌هاي ضميري و غيره، از اين قرضگيري مستثني هستند و اجزاء پايه زبان را تشكيل مي‌دهد. استابز در اين مفهوم خاص كلماتي از قبيل round (گرد)، Earth (زمين)، Eat (خوردن)، big (بزرگ)، sun (خورشيد) وsleep (خوابيدن) را كلمات عاري از مظاهر فرهنگي مي‌داند (كارتر 2002: 41 ،به نقل از باقري، 1389: 58).
2-3-4-7. تلخيص
اين معيار گويشورمحور است و از بررسي سبكي ادبي تجربي كه در كتاب استابز (1980) گزارش شده به دست آمدهاست. تلخيص39 به مسئل? انتخاب مجموعة گسترده‌اي از واژه‌هاي قاموسي توسط گويشوران به هنگام خلاصه كردن رويدادها، طرح‌ها و غيره اشاره دارد. بنابراين، در خلاصه‌هاي داستان گربه در باران همينگوي گويشوران بهاتفاق ترجيح دادند كه به جاي واژه‌هايي از قبيل kitty (پيشي) و pussy (پيشي) از واژه cat (گربه) استفاده كنند. از اين مسئله چنين برمي‌آيد كه خلاصه‌ها گونه‌اي هستند كه در آنها گزاره‌هاي نقلشده بايد با پوششي غيرسبكي و بلاغي يا قياسي بيان شوند. در مورد اين معيار مي‌توان از گويشوران تقاضا كرد تا متوني را كه از واحدهاي واژگاني مرتبط تشكيل شده‌اند خلاصه كنند (كارتر، 2002: 42، به نقل از باقري، 1389: 58).


دیدگاهتان را بنویسید