1-3. شيوه يادگيري32
1-4. دوران كودكي33
1-5. آغاز جواني “عبد الله بردوني”33
1-6. خصوصيات اخلاقي34
1-6-1. بدبيني35
1-7. فلسفه مرگ وي36
2- زندگي ادبي38
2-1.آغاز شاعري38
2-2. تأثير پذيري”بردوني”40
2-3. فرهنگ “بردوني”40
2-3-1. رابطه فرهنگ با سياست در نزد بردوني41
2-4. موضوعات شعري “بردوني”42
2-4-1. غربت و دوري از وطن42
2-4-2. غم و اندوه45
2-4-3.دلتنگي و تنهايي47
2-4-4. عشق49
2-5. مکتب رمانتيسم و بردوني50
2-5-1. مکتب ادبي رمانتيسم51
2-5-2.اصول مکتب رمانتيسم52
2-5-2-1.توجه به احساسات و هيجانات فرد52
2-5-2-2.آزادي و شخصيت53
2-5-2-3.گريز از اجتماع و واقعيت و سير در عالم رؤيا و خيال53
2-5-2-4.تجديد در مضامين و ساختار اجناس ادبي54
2-5-3. موضوعات کلي مکتب رمانتيک54
2-6. فعاليت‌هاي سياسي و اجتماعي”بردوني”56
2-6-1. سمت‌هاي سياسي “بردوني”59
2-7. منزلت ادبي “عبد الله بردوني”59
2-8. بردوني در سخن ادباء و ناقدان60
2-9. آثار و تأليفات62
الف) آثار شعري “بردوني”62
ب) آثار منثور63
ج) نسخه‌ها خطي چاپ نشده64
فصل سوم: بررسي و پژوهشي در اشعار وطني عبدالله بردوني66
1- تاريخچه وطنيات در ادبيات عربي67
1-1.وطن و شعر وطني67
1-2. معني لغوي وطن67
1-3. تعريف شعر وطني68
1-4. شعر وطني در ادبيات عربي قديم69
1-5. شعر وطني در ادبيات عربي معاصر71
1-6. عوامل به وجود آورندة شعر وطني72
1-7. مظاهر شعر وطني73
الف) گرايش عثماني73
ب) گرايش شرقي74
ج) گرايش ناسيوناليستي75
د) گرايش اقليتي و منطقه اي76
1- در مصر76
2- در لبنان77
ه‍ (گرايش بازگشت به وطن:77
و)مساله فلسطين:78
1-8.بردوني و يمن78
1-9.بردوني شاعر وطني و قومي81
2- شعر “بردوني”83
2-1. ويژگي‌هاي اشعار وطني “عبدالله بردوني”84
2-1-1.تعصب وتعهد84
2-1-2.صداقت و واقعيت87
2-1-3.غموض و ابهام91
2-1-4. تکرار92
3- زبان اشعار وطني بردوني95
3-1.اسلوب ها95
3-1-1.سخريه95
3-1-2.حوار98
3-1-3.تصوير99
3-2.صنايع ادبي101
3-2-1.اسلوب ردالعجز الي الصدر101
3-2-2. مقابله104
3-2-3.طباق105
4- مضامين اشعار وطني106
4-1.آزادي106
4-2.دعوت به وحدت، همبستگي و تعاون109
4-3.مبارزه با استعمار115
4-4.انتقاد از رجال سياسي119
4-5.فقر و محروميت124
4-6.صلح و امنيت125
4-7.جمهوري خواهي126
4-8.ميهن‌دوستي129
4-9.تجليل از قهرمانان ملي131
4-10. افتخار به شکوه و عظمت گذشته و دعوت به احياي آن134
4-11.ضرورت فراگيري علم و دانش135
4-12.جهل و عقب‌ماندگي136

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-13.به تصوير کشيدن مشکلات مردم در زمان حکومت139
نتيجه141
فهرست منابع ومآخذ142
منابع فارسي142
منابع عربي:142
فهرست مقالات145
مقدمه
شعر وطني بازتاب تحولات سياسي جامعه و نتايج حوادث مربوط به آن است. حوادث پرفراز و نشيب جهان عرب در دوره‌ معاصر به ويژه در يمن شاعران را به شدت تحت تأثير قرار داد که درباره وطن شعر سرايند؛ لذا شعر ملي ـ ميهني در ديوان شعراي معاصر از جايگاه والايي برخوردار است. عبدالله بردوني در اين زمينه شاعري بزرگ و از پيشگامان شعر معاصر يمن به شمار مي‌‌آيد. او مسائل و مشکلات جامعه يمن را به واسطه اشعار وطني‌اش به تصوير مي‌‌کشد و گاه پا فراتر نهاده و به بيان مشکلات جامعه عرب مي‌‌پردازد و در گرفتاري‌ها و مشکلات، خود را شريک غم و اندوه آنها مي‌‌داند. قدرت بيان، عاطفه قوي، امتزاج سبک قديم شعر با سبک جديد باعث شده که وي در اين عرصه نام‌آور شود و شعرش جزء بهترين اشعار ملي ـ ميهني دوره‌ معاصر به شمار آيد.
پژوهش حاضر تلاشي در جهت شناخت و طنيات اين شاعر بزرگ است. علاوه بر کليات متشکل از سه فصل است.در فصل اول به بررسي اوضاع سياسي ـ اجتماعي عصر شاعرپرداخته شده است. فصل دوم به سير زندگي شخصي و ادبي و معرفي آثار وي اختصاص دارد. در فصل سوم و نهايي تحت عنوان بررسي و پژوهش در اشعار وطني، سعي بر آن بوده است که هدف اصلي از پژوهش برآورده شود. اين فصل با بررسي تاريخچه شعر وطني به طور خلاصه آغاز شده؛ پس از آن با دسته‌بندي ويژگي‌هاي شعر وطني و زبان اشعار و سبک او ادامه يافته است. اين فصل با دسته‌بندي موضوعات وطني همچون: آزادي، وحدت، به تصوير کشيدن مشکلات مردم، انتقاد از رجال سياسي، مبارزه با استعمار و… خاتمه مي‌‌يابد. و اين مضامين بخش عمده‌اي از مجموعه اشعار عبدالله بردوني را به خود اختصاص داده است. به گونه‌اي که مي‌‌توان گفت نبوغ وي در اين زمينه شکوفا شده است. و عوامل زيادي از جمله: فقر و محروميت، ظلم و ستم حاکمان، غربت و دوري از وطن و خانواده‌ بر روي شعر وي تأثيرگذار بوده است. وي در بيان اين اشعار از مکتب ادبي رمانتيسم تأثيربسياري پذيرفته است. در تمامي اين مراحل سعي بر آن بوده که از نمونه‌هاي شعري متناسب براي هر بخش استفاده شود.
سؤال‌هاي اصلي تحقيق
با توجه به مطالب ياد شده در اين پژوهش سؤالاتي مطرح مي‌‌شود که پاسخ آنها زيربناي اصلي پژوهش را تشکيل مي‌‌دهد. اين سؤالات عبارتند از:
اشعار وطني عبدالله بردوني به بيان چه موضوعاتي از مسائل ملي ـ ميهني پرداخته است؟
– دايره شمول مضامين ملي ـ ميهني عبدالله بردوني تا چه حدي است؟
– چه عواملي بر روي اشعار وطني وي تأثير گذاشته است؟
– اشعار وطني وي بيشتر تحت تأثير کدامين مکتب ادبي بوده است؟
فرضيه‌ها
– بردوني در اشعار وطني خود به بيان موضوعاتي چون آزادي، وحدت ، عشق و علاقه به وطن، به تصوير کشيدن مشکلات مردم، مبارزه با استعمار، انتقاد از رجال سياسي، صلح و آشتي، جمهوري‌خواهي و… پرداخته است.
– با بررسي مجموعه‌هاي شعري وي معلوم شد که اشعار وطني، قسمت اعظم ديوان دو جلدي او را تشکيل مي‌‌دهد.
– تأثير محيط و اوضاع سياسي ـ اجتماعي بر روي اشعار وطني وي بسيار است و به نظر مي‌‌رسد که شعر وي آيينه تمام نماي عصرش باشد.
– بردوني اشعار ملي و ميهني خود را بيشتر بر اساس مکتب رمانتيک سروده است.
ضرورت انجام تحقيق و اهداف
از آنجا که ادبيات معاصر يمن در اين دوره نسبت به دوره‌هاي قبل ناشناخته مانده است و عبدالله بردوني از ادباي بزرگ دنياي عرب مي‌‌باشد. مسأله وطن و سرودن شعر در خصوص آن يکي از اصلي‌ترين مضامين شعري شاعران علاقه‌مند به ميهن است که احساسات هر انسان آزاده‌اي را برمي‌انگيزد و از سوي ديگر به خاطر بکر و جديد بودن موضوع و همچنين نياز جامعة ادبي ايران نسبت به دستاوردها و آثار شاعران معاصر يمن به نظر مي‌‌رسد که بررسي اشعار وطني اين شاعر بزرگ و نقش‌آفرين يک ضرورت پژوهشي باشد.
با توجه به اين ضرورت‌ها اهدافي که در پژوهش حاضر دنبال خواهد شد عبارت است از:
– معرفي عبدالله بردوني به عنوان شاعر، ناقد، کاتب و مورخ يمن.
– تأثير محيط سياسي ـ اجتماعي بر اشعار وطني شاعر
– بررسي مضامين وطني و شناخت مهمترين مضامين اشعار وطني وي.
سابقه و پيشينة تحقيق
اگرچه در زمينه‌ شعر وطني معاصر ،تحقيقات و پژوهش‌هايي صورت گرفته است، اما در زمينه “بررسي اشعار وطني عبدالله بردوني” تاکنون در محافل علمي و دانشگاهي ايران پژوهش کامل و جامعي مشاهده نشده است. اما در خارج ايران مقالات و پژوهش‌هاي زيادي در مورد او وجود دارد که از تعدادي از آنها تا جايي که امکان دسترسي بوده، استفاده شده است. مهمترين آن رساله‌اي از آقاي” وليد مشوح” است که به صورت کتاب به چاپ رسيده است. همچنين مقالات و گفتگوهاي روزنامه‌اي که از وي مصاحبه به عمل آورده شده است.
روش کار و منابع تحقيق
مطالب اين پژوهش به روش کتابخانه‌اي گردآوري شده است. و شيوه انجام کار ترکيبي از شرح، توصيف در فصل نخست است. به طور کلي سعي بر اين بوده است که مجموعه کار مبتني بر نوآوري باشد. منابع اصلي تحقيق کتابهاي مختلفي در زمينة شعر وطني و اوضاع سياسي ـ اجتماعي عصر شاعر است. اما زيربناي تحقيق مجموعه اشعار عبدالله بردوني تحت عنوان “الأعمال الشعرية الکاملة” است. و بخشي از منابع را نيز، مقالاتي که از سايت شاعر و مجله‌ و سايت‌هاي اينترنتي تشکيل مي‌‌دهد. با توجه به فهرست منابع، روشن است که منابعي که به طور مستقيم مربوط به بردوني بوده است بخش کمتري از منابع را به خود اختصاص داده است. شايد بتوان اين مسأله را به عنوان يکي از سختي‌هاي کار مطرح کرد.
در پايان خداوند منان را سپاسگذاريم که توفيق داد اين پژوهش در سايه رهنمودهاي اساتيد گرانقدر به اتمام برسد. اميد است که تمامي خوانندگان لغزش‌ها و خطاهاي موجود در اين اثر ناچيز را به ديده‌ اغماض نگريسته و ما را با نظرات ارزشمند خود در اکمال آن ياري کنند.
فصل اول:
بررسي اوضاع سياسي اجتماعي عصر عبدالله بردوني
1- اوضاع سياسي واجتماعي عصر شعر

به طور کلي مي‌‌توان تحولات سياسي معاصر يمن را به دو دوره تقسيم کرد: 1- دوره قبل از قيام 1962م، 2- دوره‌اي که با اعلان آن انقلاب آغاز شد.
1-1.اوضاع يمن قبل از انقلاب 1962م.
نظام حکومتي يمن قبل از انقلاب 1962م بر اين اساس استوار بوده است که رئيس دولت عمده‌دار دو قدرت مادي و معنوي يعني پادشاهي و نوعي امامت بوده است و قانون دولت همان شريعت اسلام بود که در حقيقت، زمامدار، اين شريعت را آنگونه که مي‌‌خواسته تفسير مي‌‌کرده است.نظام حکومتي، يک نظام فردگرايي مطلق بوده و خزانه دولت به مثابه بيت ‌المال محسوب مي‌‌شده است. و رئيس حکومت در آن دخل و تصرف مي‌‌کرده و انواع ماليات را بدون اينکه اساس ثابتي داشته باشد واجب مي‌‌نموده است.1
1-2.تحولات سياسي يمن در فاصله دو جنگ
يمن تا آغاز قرن بيستم همواره جزئي از امپراطوري عثماني به شمار مي‌‌آمد. دولت عثماني به دليل دوري‌اش از مرکز حکومت و قيام‌ها و شورش‌هايي که بر عليه وي مي‌‌شد نتوانست حکومت خود را در يمن مستقر کند، از جمله اين قيام‌ها، قيام امام زيدي يحيي حميدالدين (1869 – 1948م) در سال 1905م بوده است؛ اين خيزش و قيام با بستن قرارداد صلح “دعان” بين امام يحيي و حکومت عثماني در اکتوبر سال 1911م پايان يافت.
با اين قرارداد يمن به دو بخش تقسيم شد، منطقه‌اي که تحت سيطرة ترک‌ها بود که شامل صنعاء و مناطق ديگر مي‌‌شد، و ديگري منطقه‌اي که تحت اداره امام يحيي بود که شامل مناطق کوهستاني و مناطق زيديه نشين مي‌‌شد. امام يحيي در اين بخش خواستار خودمختاري در سايه سروري و سيادت عثماني‌ها بود. هفت‌سال بعد از گذشت قرارداد صلح “دعان” يمن به استقلال رسيد. بعد از اينکه ترک‌ها در جنگ جهاني اول آسيب زيادي ديدند و در برابر هم‌پيمانانشان مجبور به تسليم شدند و ميان آنها در 30 تشرين 1918م آتش‌بس به وجود آمد که به موجب آن ترک‌ها تعهد کردند که از کشور عربي بروند. در ماه نوامبر همان سال امام يحيي وارد صنعاء شد. از اين تاريخ به بعد وي به توسعه و گسترش سيطره‌اش بر بزرگترين بخش کشور يمن پرداخت.2
منطقه مرکزي از همان ابتدا توجه امام يحيي را به خود جلب کرد، زيرا به حاصلخيزي معروف بود. شش ماه پس از مقاومت مردم منطقه، نيروهاي امام يحيي توانستند بر منطقه سيطره يابند، اما او نتوانست بر حکومت سعودي سيطره يابد، در نتيجه مجبور شد معاهده “الطائف” را با حاکم سعودي در نوزدهم مارس سال 1934م امضا کند، که در نتيجه آن درگيري‌ها و مشکلات مرزي که ميان آنها وجود داشت، پايان يافت. در همان سال، امام معاهده “مماثله” را با حکومت بريتانيا، با هدف تسويه مشکلات مرزي بين يمن و محميات امضاء‌ کرد اما اين معاهده براي مردم يمن بي‌فايده بود و پيامدهاي بدي را براي آنها به دنبال داشت.3
1-2-1.سياست امام يحيي در داخل کشور
براي تسلط بر اداره‌ يک کشور و ايجاد استقرار و امنيت در آنجا، بايستي يک نيروي نظامي قوي در کشور وجود داشته باشد، لذا امام براي اجراي طرح‌هاي نظامي از افسران و سپاهيان ترک، که ساکن آنجا بودند، ياري طلبيد. در نتيجه اين کار، سپاه وي به دو قسم رزمي و دفاعي تقسيم شد. گروه ديگري هم به عنوان سپاه نفوذي داشتند. بيشتر افراد اين گروه اخير از مناطق کوهستاني شمال کشور بودند که بدون حقوق کار مي‌‌کردند. همچنين امام براي تقويت سپاه خود، بعد از اينکه معاهده “صداقت و تعاون مشترک” را با عراق امضا کرد، در سال 1934م اولين گروه از جوانان را براي ادامه تحصيل به بغداد فرستاد، اما فوراً از کار خود پشيمان شد، زيرا مي‌ترسيد اين جوانان از جريان‌هاي سياسي خارج متأثر شوند و پس از بازگشت با نظام حکومتي او مخالفت کنند.4 بعد از اين ماجرا امام ترجيح داد که گروه‌هاي آموزشي از خارج به يمن بيايند، تا تحت کنترل دولت باشند.
اولين گروه‌هاي نظامي در سال 1940م از عراق وارد کشور شدند، رئيس اين گروه “عقيد اسماعيل صفرت” بود. در انقلاب 1948م بر عليه امام انقلاب کرد، اين گروه در تغيير سپاه يمن سهيم بودند و تأثير آن در زمينه بيداري سياسي نمايان است. هرچند در اداره حکومت اصلاحاتي صورت نگرفت.5
رفتارهاي تأسف‌بار امام در اداره کشور همچنان باقي بود، نظام اداري شکل خاص و اسلوب مطلق مخصوص به خود داشت، زيرا زمام همه امور به دست او بود و در همه چيز بر اساس اختيار خود دخل و تصرف مي‌‌کرد. در موارد اندک با مردم مشورت مي‌‌کرد. مراکز اداري و سياسي کشور را در دست طبقه بالاي جامعه (سادات و قاضيان) محدود کرده بود. همچنين مردم يمن از فقر و انواع بيماري‌هايي که رايج بود و ماليات‌هاي سنگيني که حکومت بر آنها واجب نموده بود، رنج مي‌‌بردند. همين‌طور، امام فعاليت‌هاي بازرگاني را به قبيله و خانواده خود محصور کرده بود. مردم از نبود خدمات بهداشتي و آموزشي، و وسايل ارتباطي جديد، و نهادها و سازمان‌هاي صنعتي و مالي رنج مي‌‌بردند.
امام براي تحريم يمن با جهان خارج تلاش‌هاي زيادي کرد، با اين بينش که ارتباط يمن با جهان خارج و تأثيرپذيري‌اش از نظام و جريان‌هاي سياسي، موجب به خطر افتادن مرکز حکومتش مي‌‌شود، در نتيجه اين سياست اشتباه وي يمن به شهرت جهاني، از نظر عقب افتادگي رسيد.
در نتيجه رقابت‌هاي استعماري و تمايل امام به افزايش قدرت خود، امام در دهه سي قرن بيستم مجبور به امضاي يک سلسله معاهده‌هاي صداقت و تجارت با کشورهاي عربي و اروپايي شد که به موجب آنها در سال 1945م و 1947م به اتحاديه کشورهاي عربي و سازمان ملل پيوست.6
1-2-2.حرکت ملي ـ ميهني بين دو جنگ
سياست مرتجعانه امام يحيي باعث شد که شورش‌ها و انقلاب‌هاي ملي ـ ميهني بر عليه حکومتش از دهه سي آغاز گردد، بويژه بعد از اينکه نيروهاي او در مقابل سعودي‌ها شکست خوردند. معاهدات مرزي که با کشور سعودي و بريتانيا در سال 1934م بست. اين مخالفت‌ها پس از اتمام جنگ جهاني دوم شدت يافت. وي سرانجام در سال 1948م توسط مخالفان ترور شد و حکومتش به سر رسيد.7
1-3.تحولات سياسي در يمن بعد از جنگ جهاني دوم
پس از جنگ جهاني دوم امام يحيي به جوانان اجازه تحصيل در خارج از کشور را داد. لذا شماري از آنها را براي آموزش رزمي به بغداد فرستاد. اين افراد هنگامي که به وطن برگشتند به عقب‌ماندگي خودشان در مقايسه با ديگر کشورها از نظر صنعت و تکنولوژي پي بردند، پس نسبت به نظام حکومتي اعتراض کردند. اين افراد حزب آزادي‌خواه “احرار اليمن” تشکيل دادند. محل استقرار اين گروه در عدن بود و وسايل ارتباطي در اختيار داشتند. همچنين افراد زيادي از طبقة بازرگانان که مايل به سرنگوني رژيم پادشاهي بودند از اين حزب طرفداري کردند.
امام يحيي در اواخر عمر خود به اتحاديه عرب پيوست. عضو سازمان ملل متحد شد و با ساير کشورهاي عرب بر عليه رژيم صهيونيسم فعاليت کرد. او همچنين از جانب رهبران قبايل قول بيعت با پسرش احمد را به عنوان وليعهد گرفت. در اين هنگام مخالفان رژيم پادشاهي (جمهوري خواهان) در يک ميثاق مقدس ملي به توافق رسيدند که يک پيشوايي بر اساس قانون اساسي تحت رهبري سيد عبدالله الوزير تأسيس کنند؛ سرانجام رژيم مستبدانه امام يحيي در سال 1948 م با کودتاي الوزير با حمايت سران قبايل سرنگون گرديد و امام ترور شد. اين اولين کودتايي بود که پس از جنگ جهاني دوم اتفاق افتاد و از سوي جهان عرب غيرقانوني اعلام شد.8
1-3-1.يمن در زمان حکومت امام احمد
امام احمد از آذار سال 1948م حاکم يمن شد. او همانند پدرش مستبدانه حکومت کرد. هيچ گونه اصلاحات سياسي و اداري و اجتماعي به سبب ضعف سلطه‌اش در اداره کشور انجام نداد؛ بلکه سعي مي‌‌کرد که يمن در همان وضعيت اوليه باقي بماند، اما اين نقشه او بي‌فايده بود، زيرا ديگر سطح اطلاعات مردم بالا رفته بود و وسايل تبليغاتي و ارتباطي براي مردم فراهم بود؛ لذا مردم بر عليه وي قيام کردند.
او بسياري از رهبران قيام را اعدام و براي مدت زمان طولاني ديکتاتوري سهمگيني را در آنجا حکمفرما کرد، به همين سبب اين حزب مدتي از فعاليت بازماند.9
1-3-2.انقلاب 1948م و 1955م.
مردم براي رهايي از نظام حکومتي و بديها و مصيبت‌هايش، از سال 1937م شورش‌ها و اعتراض‌هايي کردند؛ حزب آزادي‌خواه (احرار اليمن) يمن در اين سال تأسيس شد، و مشهورترين افراد اين حزب احمد محمد نعمان و… بودند و مقر فعاليت آن‌ها در يمن بود. در سال 1948م بين فلسطين و صهيونيسم جنگ در گرفت. در هفدهم شباط نيز در صنعاء انقلاب شد. و امير عبدالله الوزير، و ابراهيم پسر يحيي در اين انقلاب شرکت کردند.
امام يحيي در اين انقلاب کشته شد؛ عبدالله الوزير رئيس حکومت شد. اما اين انقلاب شکست خورد، زيرا امام احمد قبايل پيرامون خود را گرد آورد و در 13 آذار به اين حرکت پايان داد. خودش امام يمن شد و تعز را مقر دولت خود قرار داد. هفت سال از شکست انقلاب 1948م گذشت. کشورهاي عربي “عراق، سوريه، لبنان، مصر، اردن و…” در زمينه‌هاي سياسي و اجتماعي و اقتصادي پيشرفت کردند، اما يمن در همان وضعيت پيشين باقي بود، لذا در آذار سال 1955م امير عبدالله الوزير بر عليه وي قيام کرد. امام احمد به قلعه “العودي” پناهنده شد، اما پسرش توانست وي را نجات بدهد و دوباره به منصب خود برگردد.10
1-3-3.کوشش‌هاي اصلاح طلبانه
پس از شکست انقلاب در سال 1955م حاکم يمن تصميم گرفت که شيوة سياستمداري اش را تغيير دهد، لذا ابتدا فعاليت خود را در زمينه بين‌المللي آغاز کرد. سپس به تحريم کشور پايان داد. او همچنين براي ساخت جاده‌اي در صنعاء با چيني‌ها يک قرارداد را امضاء کرد، در ژانويه 1951م به منظور توسعه و عمران با انگليس و فرانسه و آمريکا وارد مذاکره شد و در اين راستا موفق شد؛ زيرا توانست از دولت‌هاي ياد شده کمک‌هاي فني را دريافت نمايد و همزمان با ايجاد اين تحولات در کشور، با کشورهاي خارجي از جمله آمريکا و انگلستان و مصر روابط سياسي برقرار کرد. در فوريه 1958م وليعهد کشور با هدف تأسيس فدراسيوني با مصر به قاهره سفر کرد. با خواسته وي موافقت شد، فدراسيون مزبور به نام “دولت‌هاي متحده عربي” نامگذاري شد؛ همچنين در آن تصويب شد که از سياست خارجي و خط مشي دفاعي مشترکي پيروي کنند و در مرحله بعدي، سياست گمرکي و پول واحد به مورد اجرا درآيد؛ اما هيچ اقدام مثبتي در اين زمينه‌هاي ياد شده به عمل نيامد، و دو سال بعد در دسامبر 1961م، مصر فدراسيون را منحل کرد.
در شمال کشور از آغاز دهه 60 انجمن‌ها و نهادهاي سياسي تأسيس شد که به مخالفان دولت امام احمد پيوستند از جمله اين نهادها، نهاد افسران آزادي‌خواه (الضباط الأحوار) بودند و عبدالله المغني، و عبدالله الجزيلات رهبران آن بودند. اين حزب در سال 1961م در صنعاء تأسيس شد، و با ديگر احزاب مدرسه رزمي صنعاء ارتباط گسترده‌اي داشت. هدف اين احزاب از همان ابتدا، بر پايه از بين بردن نظام حکومتي در شمال کشور، برپايي نظام جمهوري و ساختن آينده‌اي برتر بر اساس روابط اجتماعي جديد، آزادي جنوب يمن (محميات)، و تأکيد بر حق مردم براي ايجاد يک دولت کامل استوار بود.11
1-3-4.اوضاع سياسي و اجتماعي در شمال يمن
مردم يمن در اين بخش کشور شاهد درگيري و تحولات عظيمي بودند، از يک طرف درگيري ترک‌ها (که به واسطه نيروي نظامي بر بزرگترين بخش شمالي سيطره يافته بودند) و از طرف ديگر نيروهاي مقاومت و پايداري کشور به رهبري امام يحيي حميدالدين که تنها نيروي سياسي و نظامي يمن در آن زمان بود؛ تا اينکه سرانجام جنگ جهاني اول اتفاق افتاد و دولت عثماني در اين جنگ خسارت زيادي ديد، لذا بعد از پايان جنگ جهاني اول تسليم شد و به موجب آن از يمن بيرون رفت.
پس از اينکه ترک‌ها به کنار رفتند، امام يحيي به راحتي توانست بر همه کشور “بخش شمالي” سيطره يابد. به گونه‌اي که امام به خاطر استقرار حکومتش از آغاز سال 1918م تلاش کرد ترک‌ها را به دورافتاده‌ترين مناطق کشور انتقال دهد. او همچنين ماليات‌هاي سنگيني را بر مردم واجب کرد و آنها را به انجام کارهاي ناشايست واداشت، و سياست گروگان‌گيري فرزندان سران قبايل را به خاطر ترس از سرکشي آنها در کشور رواج داد، زيرا فکر مي‌‌کرد با وجود اين سياست‌ها کسي قادر نيست که به حکومتش پايان دهد. بيش از حد بر مردم ظلم و ستم مي‌‌کرد و تجارت را بسيار محدود کرده بود و آموزش در همان شکل ابتدايي باقي مانده بود؛ اوضاع کشور از لحاظ آموزشي ـ فرهنگي بسيار عقب افتاده بود. مردم در مساجد درس مي‌‌خواندند و بيشتر روستائيان از شدت بي‌سوادي رنج مي‌‌بردند.
امام يحيي و پسرش امام احمد گمان مي‌‌کردند که اگر مردم را در فقر و محروميت نگه دارند و نيروهاي مخالف با حکومتشان را از بين ببرند با وجود اين سياست‌ها، کسي نمي‌تواند به حکومتشان پايان دهد. همانگونه که افراد جامعه را بر اساس مليت‌ها و نژاد و رگ و ريشه طبقه‌بندي کردند. در نتيجه اين سياست اشتباه آنها، منجر به سرکشي و تظاهرات و انقلاب‌هايي شد که نتيجه‌اش انقلاب 26 سپتامبر 1962 م بود.12
جامعه قبل از انقلاب 1962م بر اساس تقسيم‌بندي زير بوده است:
الف)- سادات: به آن گروه اجتماعي‌اي اطلاق مي‌‌شد که مهمترين پست‌هاي دولتي به آنها اختصاص داشت و ادعا مي‌‌کردند که نسبشان به امام علي( مي‌‌رسد، لذا به سبب نسبشان، حق تملک ديني و مذهبي را دارا بودند؛ اين گروه توانستند براي زمان طولاني بر مردم يمن حکومت کنند و از امتيازات ويژة آن برخوردار شوند.
ب)- قضاة: اين افراد به شيوه قاضيان در دولت امامي کار مي‌‌کردند، به واسطه حرفه شان موقعيت اجتماعي خوبي کسب کرده بودند، که به موجب آن با ديگر افراد جامعه فرق داشتند. اين حرفه به عنوان يک ارث براي فرزندانشان نيز باقي مي‌‌ماند؛ اما نسبت به سادات يک درجه پايين‌تر بودند. اين سياست اماميه باعث افشاي فقر و جهل و بيماري‌هاي گوناگون شده بود.
ج)- بازرگانان: اين طبقه اجتماعي از هر گونه امتيازات سياسي محروم شده بودند، و افرادشان در شهرهاي بزرگي همچون صنعاء و تعز و حديده متمرکز شده بودند و قاعده و قانون صنعتي و تجاري خاصي براي آنها وجود نداشت، لذا فعاليت آنها به خريد کالاهاي ضروري از شهرهاي ساحلي و فروش آنها در داخل کشور و همچنين بازار فراورده‌هاي کشاورزي مانند پنبه و قهوه در داخل و خارج کشور محدود شده بود؛ در نتيجه قيد و بندهاي زيادي که نظام حکومتي براي اين افراد قرار داده بود، نظام تجاري رشد نکرد و همواره وضعيت بازار در مضيقه و تنگنا بود، و اقتصاد پايه‌هاي درآمد خود را از اين بازار تأمين مي‌‌کرد، همانگونه که نقش تاجران قديم در داخل کشور به وارد کردن کالاهاي مورد نياز حاکمان محدود شده بود.
همين سياست‌هاي بازدارنده باعث شد که آنها در رشد و توسعه نقش نداشته باشند. اين همان چيزي است که تاجران مهجر را واداشت که عدن را پايگاه و مقر اصلي انقلاب و قيام بر عليه نظام حکومتي آن زمان قرار دهند. افرادي که از قدرت و سياست امام يحيي فرار کرده بودند براي برپايي انقلاب، از نيمه دوم قرن بيستم فعاليت‌هاي زيادي کردند.
د). قبايل: اين افراد ساکنان مناطق شمالي و شمال شرقي يمن بودند که براي گذراندن امورات زندگي به زراعت فصلي متکي بودند. قبايل در زمان حکومت اماميه (1918 – 1962م) براي انجام عمليات زد و خورد در مناطق کشاوري نقش مثبتي نداشتند، در مناطق شرقي وحدت‌هاي قبيله‌اي بدوي ديده شده که فعاليت اصلي آنها جابه‌جا کردن کالاها و مسافرين به کاروان‌هايشان که مالک آنها بودند محدود شده بود، اما شدت فقر و بدبختي در اين گروه به گونه‌اي بود که ائمه زيدي فکر نمي‌کردند که فرزندان اين طبقه روزي با حکومت آنها مخالفت کنند.
ه). کشاورزان: اغلب ساکنان يمن در بخش شمالي را اين گروه تشکيل مي‌‌دادند؛ ايشان همواره بزرگترين گروه (طبقه) اجتماعي بودند و تنها منبع درآمد آنها محصولات کشاورزي بود. اين طبقه به ضعف نظام قبيله‌اي مشهور بودند و بروز روابط فئودالي و شبه فئودالي اين گروه را به گونه‌اي قرار داد که براي بهتر کردن امورات زندگي به سازمان مدني دولت تمايل پيدا کنند.13
1-3-5.انقلاب و پايان حکومت ائمه در يمن
روزهاي پاياني حکومت امام احمد شاهد اضطراب و ناآرامي‌هاي گسترده‌اي در سراسر کشور بود، به گونه‌اي که نزديک بود امام احمد توانايي اداره کشور را از دست بدهد، زيرا نبرد ميان نيروهاي مسلح و قبايل انقلابي و طلاب زياد شده بود. از آب سال 1962م صنعاء و ديگر شهرهاي يمني شاهد تظاهرات و راهپيمايي طلاب بودند، اين تظاهرات تا ايلول 1962م با وجود مشکلات زياد ادامه داشت. در چنين شرايطي در 18 ايلول 1962 امام احمد درگذشت؛ وليعهد “محمد بدر” پسر امام احمد حاکم يمن شد و بر خود لقب “المنصور بالله” نهاد. اما او متوجه بحراني بودن موقعيت‌اش، به سبب دشمني مخالفان با حکومت خاندان پدري‌اش شده بود. اعلان نمود که تصميم دارد در ادارة کشور اصلاحات انجام دهد، لذا دستور داد که زندانيان و تبعيد شدگان مورد عفو قرار گيرند و ماليات‌هايي که از سال 1962م باقي مانده بود، بخشيده شود، همچنين نظام گروگان‌گيري را لغو کرد، حقوق سپاه را افزايش داد و به ايجاد شورا پرداخت. اما اين اصلاحات و وعده‌ها بعد از اينکه افسران حزب آزادي‌خواه تصميم گرفته بودند نظام حکومتي کشور را از طريق نبرد مسلحانه تغيير بدهند، اتفاق افتاد. هشت روز پس از اينکه “محمد بدر” منسب امامت را به عهده گرفت انقلاب 1962م رخ داد و سپاه با قدرت تمام به نظام حکومتي آنها پايان داد و نظام جمهوري را در کشور اعلان نمودند. رهبران حزب عبدالله سلال، عبدالله جزيدات، علي عبدالمغني، عبداللطيف ضيف الله بودند.14
1-3-6.انقلاب 1962م و اعلان جمهوري
انقلاب 26 سپتامبر سال 1962م به حکومت فردي مطلق در شمال يمن پايان داد، و جمهوري عربي يمن را اعلان نمود. در اين سال اولين قانون موقت براي يمن تصويب شد و رهبر آن عبدالله سلال گرديد. رهبران انقلاب هدف خود را از برپايي انقلاب به شرح ذيل بيان کرده‌اند:
1- پايان دادن به حکومت فردي مطلق و نفوذ بيگانگان در يمن.
2- پايان دادن به حکومت پادشاهي و برپايي حکومت جمهوري دمکراتيک اسلامي بر اساس عدالت اجتماعي براي ايجاد يک دولت موحد که تجسم کننده مردم و تحقق خواسته‌هاي سياسي آنان باشد.
3- در زمينه داخلي:
1. زنده نگه داشتن شريعت اسلام به روش صحيح و درست و از ميان برداشتن بغض، کينه و تفرقه ميان نسل‌هاي مذهبي.
2. نظم‌دهي جمهور مردم.
3. رعايت نظم و سازماندهي سپاه به شيوة جديد، تا يک نيرو براي حمايت مردم و انقلاب باشد.
4. ايجاد انقلابي فرهنگي – آموزشي براي پايان دادن به اختلافات گذشته که جهل و عقب ماندگي فکري را عميق نموده بود.
5. تحقق عدالت اجتماعي از طريق نظام اجتماعي متناسب با واقعيت زندگي مردم و روح شريعت اسلامي و آداب و رسوم ملي و ميهني نيکو.
6. تشويق بازگشت مهاجران به وطن و استفاده از تجارب و اموال آنها.
7. التزام و پايبندي به سياست، مقاومت در برابر استعمار و دخالت بيگانگان.
8. پيمان با سازمان ملل متحد و تأييد جايگاه آن.15
در سوم اکتوبر 1962م شوراي انقلابي، قانون موقتي را اعلان نمود که اصول و مبادي آن برپايه موارد ذيل پايه‌ريزي شده است. 1- بازگشت به شريعت حقيقي اسلام 2- لغو نژادپرستي. 3- برقراري مساوات و برابري در برابر قانون 4- پايان دادن به کينه‌ها ميان زيديه و شافعي 5- بالا بردن سطح زندگي مردم و اجراي برنامه و طرح‌هاي اقتصادي. 6ـ مردم منشأ قدرت باشند. همه قانون‌ها از شريعت اسلام گرفته شود.16
1-3-7.جمهوري دمکراتيک خلق يمن
الف) جنوب يمن تحت نفوذ و سيطره بريتانيا
جنوب يمن شامل عدن، و دو منطقه شرق و غرب و جزرکوريا موريا و کمران مي‌‌باشد؛17 دو منطقه شرق و غرب از امارت‌ها و مناطق شيخ‌نشين زيادي تشکيل شده است. منطقه شرق از چهار امارت (واحدي، کثيري، قعيطي، مهره) و منطقه غرب، از بيش از سي امارت و شيخ‌نشين و پادشاه تشکيل شده است.18
از ميان همه شهرها و بنادر جنوب يمن، شهر عدن و بندر آن به واسطه ‌موقعيت تجاري و استراتژيکي که داشت توجه بسياري از بيگانگان از جمله بريتانيا را به خود جلب کرد. از زمان جنگ استعمار فرانسه با مصر در سال 1798م بريتانيا به اشغال بندر عدن چشم دوخته بود. دولت بريتانيا، حادثه غرق کشي هند که در نزديکي بندر عدن در سال 1839م اتفاق افتاد، دستاويز قرار داد و نيروهاي دريايي را به رهبري “هانيز” بر عليه عدن شوراند، اين نيروها توانستند به مقاومت سرسختانه‌اي که عرب‌ها از خود نشان دادند، پايان دهند و عدن را اشغال کنند. “هانيز” اولين مقيم سياسي بريتانيا در عدن شد، او به تنهايي با همة‌ قدرت‌هايي که در يمن بودند مقابله کرد و سرانجام توانست اداره کشور را به دست بگيرد.19
حکومت بريتانيا در آغاز با مشکلات زيادي مواجه شد. بزرگ‌ترين مشکل وي ،مقاومت قبايل مجاور عدن براي بيرون راندن آنها از آنجا بود. اما همه تلاش‌هاي آنها بي‌فايده بود، زيرا آنها مجهز به سلاح و وسايل ارتباطي پيشرفته بودند. بعد از اينکه از شدت مقاومت آن‌ها کاسته شد و بريتانيايي‌ها از مرکز حکومتشان ايمن شدند، گام ديگري در جهت گسترش نفوذ خود در منطقه برداشتند و با سلاطين و امراي همسايه عدن يک سلسله معاهدات “الصداقة” بستند؛ سپس جزرکورياموريا و منطقه بريم واقع در تنگه “باب المندب” را در سال 1859م اشغال نمودند.
بعد از گشايش کانال سوئز در سال 1869م و سيطرة‌ عثماني‌ها بر يمن، براي بار دوم در سال 1872م حکومت بريتانيا به امضاي يک سلسله معاهدات “الحماية” با سلاطين و امرايي که قبلاً گفته شد، روي آورد و با آنان معاهده‌ “الصداقة” را امضا نمود، زيرا از احتمال نفوذ عثماني‌ها در جنوب و اشغال مناطق آنها به وحشت افتاده بود. به موجب اين معاهداتي که سالهاي 1886م و 1914 م امضا کرد، بريتانيا تعهد کرد که از آنها در برابر دشمنان خارجي حمايت کند، در مقابل آنها نيز تعهد کردند که با هيچ قدرت خارجي ارتباط نداشته باشند و زمين‌هاي زراعي خود را فقط بريتانيايي‌ها بدهند.20
ب) حکومت بريتانيا در جنوب يمن در بين دو جنگ
در پايان دهه سي قرن بيستم، بريتانيا به جاي معاهده “الحماية”، معاهده “الإستشارة” را جايگزين آن کرد و اولين معاهده ‌مشورتي را با سلطان قعيطي در سال 1937م امضا کردند. اين معاهده‌ها در واقع، تنها مواد جديدي بودند که به معاهده “الحماية” افزوده شدند و از اين طريق بريتانيا توانست از نفوذ خود در برابر قدرت‌ها و امارت‌هاي شرق و غرب از پيش حمايت کند. همه‌ اين قدرت‌ها و امارت‌ها خود را در برابر اين معاهده‌ها ملزم و متعهد مي‌‌دانستند. عدن از زمان اشغال تا 1932م به صورت دست نشانده براي حکومت بومباي باقي ماند و از سال‌هاي 1932 – 1936م به طور مستقيم تابع حکومت هند شد و از آغاز نيسان 1937م مستعمره بريتانيا شد.
قانون عدن در سال 1936م بر اين اساس نوشته شد، که حاکم عدن رهبر کل نيروهاي مسلح و رئيس شوراي اجرايي باشد. در سال 1937م حاکم بريتانيا دستوراتي را اتخاذ کرد که به موجب آن بريتانيا از حق قانوني و اداري در محميات جنوب عربي به طور کامل حفاظت کند.
پس مليت‌هاي بيگانه ساکن عدن شدند. هدف بريتانيا از اين اختلاط بدون هويت (ناهمجنس) از ساکنان، تمايلات مختلف و مصالح متباين بوده است. همچنين براي افزايش مليت‌هاي بيگانه نسبت به عرب‌ها تلاش کرد تا بتواند خواستار اين باشد که حق آنهاست که در قضاياي سياسي کشور يک وزنه باشند، لذا سياست تشويق هجرت بيگانه را در پيش گرفت و توانست افراد زيادي را از کشورهاي هند، پاکستان، ايران و اروپا را در عدن ساکن کند.21
دوره‌اي که در آن جنگ‌هاي جهاني به وقوع پيوست، همزمان با ظهور حرکت مقاومت ملي ـ ميهني بر عليه استعمار بريتانيا در جنوب يمن بوده است. اولين مهين دوستان، مهاجرين حضرمي ساکن اندونزي و بريتانيا بودند، تحت تأثير قوميت اندونزي بودند که در قرن بيستم در سايه اشغال ژاپن رشد کرده بودند، اين هم‌وطنان يک سري احزاب و انجمن را تشکيل دادند که به “حضرموت الکبري” دعوت مي‌‌کردند. يا به عبارت ديگر، به وحدت کثيري و قعيطي فرا مي‌‌خواندند. مهمترين اين احزاب حزب وحدت حضرمي، رابطه حضرمي و حزب السادة در سلطنت قعيطي بودند. اين احزاب به وحدت حضرموت و پيوستن آن به يمن دعوت مي‌‌کردند.22
دوره‌اي که بين دو جنگ واقع شده، شاهد تظاهرات هاي قبيله‌اي فراواني بوده است که قدرت‌هاي بريتانيايي با نهايت بي‌رحمي آن‌ها را سرکوب کردند؛ مهمترين اين تظاهرات‌ها، تظاهرات ابن عبدات در حضرموت، که از سال 1928 – 1945م ادامه داشت، و تظاهرات العوالق السفلي در سال‌هاي 1936 – 1937م و تظاهرات قبايل ردفان 1918 – 1928م و تظاهرات قبايل مهمي که تا پايان دهة 50 ادامه داشت، بودند.23
1-3-8.اوضاع سياسي واجتماعي در جنوب يمن


دیدگاهتان را بنویسید