1-11-تعريف واژگان………………………………………………………………………………………….12
عدالت فضايي………………………………………………………………………………………………….12
عنوان صفحه
تسهيلات عمومي شهري……………………………………………………………………………………12
شهر گرگان………………………………………………………………………………………………………12
فرايند تحليل سلسله مراتبيAHP………………………………………………………………………..12

فصل دوم: ادبيات تحقيق……………………………………………………………..
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….14
2-1-مفاهيم فضا، عدالت اجتماعي و عدالت فضايي………………………………………………..15
2-1-1-فضا………………………………………………………………………………………………………15
2-1-1-1-فضا در جغرافيا…………………………………………………………………………………..16
2-1-1-2-فضاي شهري……………………………………………………………………………………..18
2-1-2-عدالت…………………………………………………………………………………………………..20
2-1-2-1-عدالت جغرافيايي………………………………………………………………………………..21
2-1-2-2-عدالت محيطي……………………………………………………………………………………22
2-1-2-3-عدالت اجتماعي………………………………………………………………………………….23
2-1-2-4-عدالت اجتماعي و شهر………………………………………………………………………..25
2-1-2-5-عدالت اجتماعي و برنامه ريزي شهري…………………………………………………….27
2-1-2-6-عدالت اجتماعي و رفاه اجتماعي……………………………………………………………28
2-1-2-7-عدالت اجتماعي و احساس سرزندگي…………………………………………………….30
2-1-2-8-عدالت اجتماعي و توسعه پايدار……………………………………………………………31
2-1-3-عدالت فضايي………………………………………………………………………………………..33
2-1-3-1-عدالت فضايي شهري…………………………………………………………………………..34
2-1-3-2-نابرابري فضايي و اجتماعي در شهرها…………………………………………………….35
عنوان صفحه
2-1-4-مکاتب شهري، جغرافيايي و عدالت اجتماعي……………………………………………….38
2-1-4-1-عدالت در يونان باستان………………………………………………………………………..38
2-1-4-2-عدالت اجتماعي و مکاتب شهري…………………………………………………………..40
2-1-4-3-عدالت اجتماعي و آنارشيسم…………………………………………………………………40
2-1-4-4-عدالت اجتماعي و کارکردگرايان…………………………………………………………..41
2-1-4-5-عدالت اجتماعي و راديکاليسم………………………………………………………………42
2-1-4-6-عدالت اجتماعي و ليبراليسم………………………………………………………………….44
2-2-تسهيلات شهري………………………………………………………………………………………….46
2-2-1-تسهيلات و خدمات عمومي شهري…………………………………………………………….46
2-2-2-تسهيلات شهري و عدالت فضايي………………………………………………………………48
2-2-3-تسهيلات شهري و دسترسي………………………………………………………………………49
2-2-4-کيفيت زندگي…………………………………………………………………………………………51
2-2-4-1-کيفيت زندگي شهري…………………………………………………………………………..52
2-2-4-2-کيفيت زندگي و عدالت اجتماعي…………………………………………………………..54
2-2-5-سيستم اطلاعات جغرافيايي……………………………………………………………………….55
2-2-6-فرايند تحليل سلسله مراتبي……………………………………………………………………….56
2-2-7-خود همبستگي فضايي……………………………………………………………………………..57
جمع بندي………………………………………………………………………………………………………..59

فصل سوم: معرفي محدوده ي مورد مطالعه……………………………………..
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….61
3-1-تاريخچه……………………………………………………………………………………………………62
عنوان صفحه
3-1-1-شهر گرگان در دوره ي قبل از اسلام………………………………………………………….62
3-1-2-شهر گرگان(استرآباد قديم)در دوره پس از اسلام………………………………………….64
3-1-3-شهر گرگان در دوره معاصر………………………………………………………………………64
3-2-خصوصيات جغرافيايي و اقليمي شهر……………………………………………………………..65
3-2-1-موقعيت جغرافيايي شهر……………………………………………………………………………65
3-2-1-1-عوارض طبيعي……………………………………………………………………………………66
3-2-2-توزيع شيب……………………………………………………………………………………………66
3-2-3-زمين شناسي…………………………………………………………………………………………..67
3-2-3-1-خصوصيات تکتونيکي زمين………………………………………………………………….67
3-2-4-خاک…………………………………………………………………………………………………….68
3-2-5-پوشش گياهي…………………………………………………………………………………………69
3-2-6-منابع آب……………………………………………………………………………………………….69
3-2-6-1-منابع آبهاي سطحي………………………………………………………………………………69
3-2-6-2-منابع آبهاي زير زميني………………………………………………………………………….70
3-2-7-شرايط اقليمي و آب و هوايي……………………………………………………………………70
3-2-7-1-دماي هوا……………………………………………………………………………………………70
3-2-7-2-بارش………………………………………………………………………………………………. 71
3-2-7-3-رطوبت……………………………………………………………………………………………..72
3-2-7-4-ساير شرايط(تابش آفتاب، گرد و غبار)……………………………………………………72
3-3-خصوصيات اقتصادي…………………………………………………………………………………..73
3-3-1-وضعيت اشتغال و فعاليت…………………………………………………………………………73
3-4-خصوصيات جمعتي و اجتماعي…………………………………………………………………….75
3-4-1-خانوار و ترکيب آن…………………………………………………………………………………75
عنوان صفحه
3-4-2-ترکيب سني……………………………………………………………………………………………75
3-4-3-نسبت جنسي………………………………………………………………………………………….77
3-4-4-وضع سواد…………………………………………………………………………………………….79
3-4-5-وضع مهاجرت………………………………………………………………………………………..81
3-5-الگوي توسعه……………………………………………………………………………………………..82
3-6-بررسي سابقه ي تهيه ي طرح هاي شهري در شهر گرگان…………………………………..82
3-7-وضعيت کمي و کيفي کارکردهاي مختلف شهري…………………………………………….83
3-7-1-کاربري مسکوني……………………………………………………………………………………..83
3-7-2-کاربري تجاري……………………………………………………………………………………….84
3-7-3-کارکرد آموزشي……………………………………………………………………………………..85
3-7-4-کارکرد فرهنگي………………………………………………………………………………………85
3-7-5-کارکرد مذهبي………………………………………………………………………………………..86
3-7-6-کارکرد ورزشي………………………………………………………………………………………87
3-7-7-کاربري بهداشتي- درماني…………………………………………………………………………89
3-7-8-کارکرد اداري…………………………………………………………………………………………90
3-7-9-کارکرد فضاي سبز………………………………………………………………………………….91
جمع بندي………………………………………………………………………………………………………..93

فصل چهارم: يافته هاي تحقيق………………………………………………………
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….95
4-1-تعيين ميزان دسترسي نواحي شهر گرگان به تسهيلات عمومي……………………………..96
4-2-تحليل سلسله مراتبي(AHP)…………………………………………………………………………98
عنوان صفحه
4-2-1-آماده سازي و رقومي کردن لايه هاي اطلاعات مکاني وتهيه ي نقشه ي فواصل
……………………………………………………………………………………………………………………..100
4-2-2-طبقه بندي مجدد نقشه ها بر اساس ارزشگذاري آنها……………………………………104
4-2-2-1-تحليل دسترسي به خدمات پستي…………………………………………………………109
3-2-2-2-تحليل دسترسي به جايگاه هاي سي ان جي و بنزين………………………………..111
4-2-4-تشکيل ماتريس مقايسه ي زوجي و وزن دهي معيارها با استفاده از نرم افزار
AHP …………………………………………………………………………………………………………..115
4-2-5-تعيين درجه ي سازگاري………………………………………………………………………..119
4-2-6-تلفيق معيارهاي وزن گذاري شده و تهيه ي نقشه ي نهايي دسترسي به تسهيلات….. ………………………………………………………………………………………………………………………………..121
4-3-خودهمبستگي فضايي………………………………………………………………………………..123
4-3-1-ضريب موران……………………………………………………………………………………….123
4-3-2-آماره ي عموميG………………………………………………………………………………….125
4-3-3-ضريب دو متغيره ي موران……………………………………………………………………..127
جمع بندي………………………………………………………………………………………………………130

فصل پنجم: جمع بندي، نتيجه گيري و ارائه ي پيشنهادات………………….
5-1-آزمون فرضيه……………………………………………………………………………………………132
5-1-1-فرض اول…………………………………………………………………………………………….132
5-1-2-فرضيه ي دوم……………………………………………………………………………………….133
5-2-نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………135
5-3-پيشنهادات……………………………………………………………………………………………….138
منابع فارسي…………………………………………………………………………………………………….140
عنوان صفحه
منابع لاتين……………………………………………………………………………………………………….148
Abstract………………………………………………………………………………………………………..

فهرست جداول
عنوان صفحه
(3-1)وضعيت اشتغال جمعيت 10 ساله و بيشتر 1390……………………………………………..73
(3-2) شاغلان بر حسب جنس و گرههاي عمده ي فعاليت سال 1390………………………….74
(3-3)جمعيت شهر گرگان بر حسب سن و جنس، سال 1390…………………………………….76
(3-4)نسبت جنسي جمعيت شهر گرگان سال 1390………………………………………………..78
(3-5)نسبت باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشتر در سال 1390……………………………………..80
(3-6)مهاجران وارد شده به شهر گرگان طي سالهاي 1385 تا 1390 بر حسب سن و جنس …..
……………………………………………………………………………………………………………………….81
(3-7)طرح هاي توسعه ي شهري تهيه شده براي شهر گرگان……………………………………83
(3-8)سرانه ي کاربري تجاري شهر گرگان…………………………………………………………….84
(3-9)سرانه ي کاربري فرهنگي شهر گرگان……………………………………………………………86
(3-10)سرانه ي کاربري مذهبي شهر گرگان……………………………………………………………87
(3-11)سرانه ي کاربري ورزشي شهر گرگان…………………………………………………………..88
(3-12)سرانه ي کاربري درماني شهر گرگان…………………………………………………………..89
(3-13)سرانه ي کاربري اداري- انتظامي شهر گرگان……………………………………………….90
(3-14)سرانه ي کاربري فضاي سبز شهر گرگان………………………………………………………91
(4-1)شعاع عملکرد هر يک از کاربريها………………………………………………………………..104
(4-2) طبقه بندي تسهيلات عمومي بر مبناي شعاع عملکرد1……………………………………106

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(4-3) طبقه بندي تسهيلات عمومي بر مبناي شعاع عملکرد2……………………………………106
(4-4) مطلوبيت دسترسي به نواحي شهر گرگان بر مبناي مساحت و درصد………………..113
(4-5) مقياس کمي براي مقايسه ي زوجي معيارها…………………………………………………116
(4-6) جدول مقايسه ي زوجي…………………………………………………………………………..118
عنوان صفحه
(4-7) اوزان اختصاص داده شده به هر يک از تسهيلات…………………………………………119
(4-8) مقدار RI پيشنهادي ساعتي………………………………………………………………………120
(4-9)ميزان مطلوبيت نواحي شهر گرگان به لحاظ دسترسي به کليه ي تسهيلات عمومي
…………………………………………………………………………………………………………………….122

فهرست اشکال و نمودار
عنوان صفحه
(2-1)شكل انواع خودهمبستگي فضايي………………………………………………………………….58
(3-1)نمودار بارش ماهيانه ي شهر گرگان……………………………………………………………..71
(3-2)جمعيت شهر گرگان بر حسب سن و جنس سال 1390…………………………………….77
(3-3)نسبت جنسي جمعيت شهر گرگان در سال 1390……………………………………………..79
(3-4)نمودار نسبت باسوادي جمعيت 6 ساله و بيشترسال 1390…………………………………80

فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
(3-1)مسير ديوار تدافعي گرگان…………………………………………………………………………..63
(3-2)موقعيت منطقه مورد مطالعه در کشور، استان و شهرستان…………………………………..65
(3-3)كاربري هاي شهر گرگان در وضعيت موجود………………………………………………..92
(4-1) توزيع فضايي تسهيلات عمومي شهر گرگان………………………………………………….97
(4-2) فاصله از دبستان……………………………………………………………………………………..100
(4-3) فاصله از دبيرستان…………………………………………………………………………………..100
(4-4) فاصله از مدارس راهنمايي……………………………………………………………………….101
(4-5) فاصله از بيمارستان………………………………………………………………………………….101
(4-6) فاصله از پارک……………………………………………………………………………………….101
(4-7) فاصله از کتابخانه……………………………………………………………………………………101
(4-8) فاصله از مجموعه هاي ورزشي…………………………………………………………………102
(4-9) فاصله از کلانتريها…………………………………………………………………………………..102
(4-10) فاصله از مساجد……………………………………………………………………………………102
(4-11) فاصله از مراکز آتش نشاني…………………………………………………………………….102
(4-12) فاصله از مراکز پستي……………………………………………………………………………..103
(4-13) فاصله از جايگاههاي سي ان جي……………………………………………………………..103
(4-14) فاصله از جايگاههاي بنزين……………………………………………………………………..103
(4-15)نقشه دسترسي به دبستان ها……………………………………………………………………..106
(4-16) نقشه دسترسي به مدارس راهنمايي………………………………………………………….106
(4-17) نقشه دسترسي به دبيرستانها…………………………………………………………………107
(4-18) نقشه دسترسي به بيمارستانها……………………………………………………………………107
عنوان صفحه
(4-19) نقشه دسترسي به پارک هاي شهري…………………………………………………………107
(4-20) نقشه دسترسي به کتابخانه ها……………………………………………………………..107
(4-21) نقشه دسترسي به مجموعه هاي ورزشي……………………………………………………108
(4-22) نقشه دسترسي به کلانتري ها………………………………………………………………….108
(4-23) نقشه دسترسي به مساجد……………………………………………………………………….108
(4-24) نقشه دسترسي به ايستگاههاي آتش نشاني………………………………………………….108
(4-25) نقشه دسترسي به مراکز پستي………………………………………………………………….110
(4-26) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………110
(4-27) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت………………………………………………………110
(4-28) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به پست……………………………………………………..110
(4-29) نقشه دسترسي به جايگاه سي ان جي………………………………………………………..111
(4-30) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………111
(4-31) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت……………………………………………………….111
(4-32) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به سي ان جي…………………………………………….111
(4-33) نقشه دسترسي به جايگاه بنزين………………………………………………………………..112
(4-34) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………112
(4-35) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت……………………………………………………….112
(4-36) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به بنزين……………………………………………………..112
(4-37) نقشه دسترسي به کليه تسهيلات عمومي شهر گرگان…………………………………..122
(4-38) نقشه توزيع تسهيلات عمومي بر مبناي شاخص موران………………………………124
(4-39) نقشه توزيع تسهيلات عمومي بر مبناي آماره ي عمومي G………………………..126
(4-40) نقشه تحليل همبستگي دو متغيره ي موران………………………………………………128

چکيده
مهمترين معيار براي تحليل وضعيت عدالت فضايي در شهر چگونگي توزيع تسهيلات و خدمات شهري است و ميزان و چگونگي توزيع تسهيلات مي تواند نقش مؤثري در جابجايي فضايي جمعيت و تغييرات جمعيتي در مناطق شهري داشته باشد. اين پژوهش با هدف تحليل عدالت فضايي در نقاط شهري گرگان با تأکيد بر تسهيلات عمومي شهري وبررسي رابطه ي بين توزيع تسهيلات و جمعيت، 13 نوع از تسهيلات عمومي را مورد بررسي قرار داده است.روش تحقيق از نوع توصيفي، تحليلي و کاربردي بوده و جمع آوري اطلاعات به روش کتابخانه اي و با استفاده از ابزار پرسشنامه و جمع آوري داده ها با مراجعه به سازمانها و ادارات مربوطه انجام شده است. در تحليل داده ها نيز روشهاي AHP، ضريب موران، آماره عمومي G و روش دو متغيره ي موران در محيط نرم افزارهاي GIS وGeo DA به کار برده شده است. نتايج تحقيق نشان مي دهد دسترسي به تسهيلات عمومي شهري در شهر گرگان در نواحي مرکزي و محلات قديمي شهر بيشتر و نواحي حاشيه اي از کمترين دسترسي برخوردار مي باشند. همچنين نتايج حاصل از ضريب موران و آماره ي عمومي G بيانگر اين نکته است که توزيع تسهيلات از نوع خوشه اي و با تمرکز بالاست يعني نواحي که داراي تراکم تسهيلات مي باشد در مجاورت هم واقع شده اند. براي بررسي رابطه ي بين تراکم جمعيت و تراکم تسهيلات عمومي از ضريب موران دو متغيره استفاده شد که نتايج حاکي از رابطه ي ضعيف بين تراکم جمعيت و تسهيلات عمومي است در واقع مي توان گفت توزيع تسهيلات بر پايه ي جمعيت در شهر گرگان عادلانه نيست.
واژگان کليدي: عدالت فضايي، تسهيلات عمومي شهري، شهر گرگان، AHP

فصل اول:
کليات تحقيق
مقدمه
شهر پيچيده ترين سکونتگاه انساني است که در آن وسيع ترين روابط انساني – محيطي شکل مي گيرد. بي توجهي مديريت شهري به مراکز شهري در جريان رشد شتابان شهري اين مراکز را با مشکلات و مسائل متعددي روبه رو کرده که باعث کاهش کيفيت محيط زندگي در آنها شده است. رشد سريع جمعيت و نبود امکانات مالي، فني و زير بنايي براي ايجاد کاربريهاي عمومي و اجتماعي شهر باعث ايجاد يک ناهمگوني و عدم تعادل در توزيع امکانات گوناگون در شهر شده است که اين عامل خود باعث ايجاد انواع آلودگي ها، تراکم شديد جمعيت در نقاط خاصي از شهر و ايجاد عدم امنيت رواني براي خانواده ها شده است. اين عوامل توسعه پايدار شهري را که در دهه هاي اخير مورد توجه برنامه ريزان شهري بوده است را با مشکلاتي مواجه مي کند.بنابراين سازمان فضايي متعادل در شهرها نوعي از پايداري شهري است و زماني محقق خواهد شد که هماهنگي و سازگاري منطقي بين پراکنش جمعيت و توزيع خدمات در شهرها به وجود آيد. از آنجايي که سرزميني را مي توان توسعه يافته قلمداد کرد که از نظر اجتماعي – فرهنگي به سطح توسعه يافتگي رسيده باشد بنابراين اگر به توسعه با ديد اجتماعي – فرهنگي توجه نماييم، مي توان گفت که توسعه يافتگي همان راهيابي به سوي عدالت اجتماعي است. عدالت در شهر بايد به دنبال تخصيص مناسب و متناسب امکانات و خدمات ،استفاده از توانهاي بالقوه و بالفعل در شهر،از بين بردن شکاف بين فقير و غني و جلوگيري از به وجود آمدن زاغه هاي فقر باشد، نوعي از عدالت که از آن به عنوان عدالت فضايي نام برده مي شود.
تحليل سلسله مراتبي روشي براي کمک به تصميم گيران است تا اهداف و راهکارهاي خود را در يک محيط پيچيده ي بدون ساختار و غيرشفاف، اولويت بندي و طبقه بندي کنند. يکي از وظايف اساسي مديران، تصميم گيري است و سازمان ها با تصميماتي که مديران آنها در محيط هاي اختصاصي اتخاذ مي کنند، آنها را به هدفهاي از پيش تعيين شده هدايت و نزديک مي کنند. براي استفاده از داوري و قضاوت کارشناسي تصميم گيران، در اين روش مسأله تصميم گيري به مؤلفه هايي تفکيک شده و به طور سلسله مراتبي مرتب مي گردد. سپس با استفاده از ديدگاهها و نظرات براي هر يک از مؤلفه هاي اين فرايند بالاترين اولويت مؤلفه هاي مسأله تعيين مي شود بدين ترتيب توجه تصميم گير را نسبت به ضرورت آن جلب مي نمايد. از جمله مهمترين کاربردهاي عملي AHP عبارت از اين مي باشد که چارچوبي براي مشارکت گروهي در تصميم گيري و حل مسأله فراهم مي سازد. از آنجايي که قادر نيستيم بدون يک معيار اندازه گيري نماييم لذا نياز به شيوه اي داريم تا معيارهاي جديد را براي اندازه گيري ويژگي هاي ناملموس توسعه دهيم.فرايند تحليل سلسله مراتب، مدل انعطاف پذيري است که اجازه مي دهد تا به وسيله ي ترکيب نمودن قضاوت و ارزشهاي شخصي به شيوه اي منطقي تصميم گيري شود. در واقع نيازمند شيوه اي هستيم که به وسيله ي آن بدانيم آيا عوامل تاثيرات يکساني بر نتيجه دارند يا نه و يا اينکه آيا تأثيرات آنها متفاوت است.
1-1-بيان مسئله:
به دنبال انقلاب صنعتي و پس از آن در قرن بيستم جمعيت شهرنشين در جهان افزايش يافته و شهرنشيني به شيوه غالب زندگي بشر تبديل شده، به طوريکه جمعيت جهان از 3 در صد در سال 1800 ميلادي به 9/68 درصد در سال 2005 رسيده است(ذاکريان و همکاران،1389: 62). در ايران نيز شهرنشيني از دهه ي 1300 آغاز و در طي سالهاي 1340 تا 1355 با شتاب بيشتري افزايش يافت به اين ترتيب که جمعيت شهري ايران از 28 درصد در سال 1300 به 8/51 درصد در سال 1360 افزايش يافته است(حساميان و همکاران،1383: 24). اين افزايش شتابان جمعيت موجب نارسائي هاي کمي و کيفي در ارائه خدمات و امکانات شهري و کاهش کيفيت زندگي شهري گرديده است. اين موضوع مورد توافق است که قابليت دسترسي و تنوع تسهيلات و خدمات، يکي از پارامترهاي مهم براي ارزيابي کيفيت زندگي مي باشد. اما در کشورهاي در حال توسعه به دليل رشد سريع و بدون برنامه ريزي شهرها در گذشته، توسعه اتفاق افتاده در مناطق مختلف شهري، بدون برنامه ريزي براي ايجاد تسهيلات مورد نياز صورت گرفته، که نتيجه آن پايين بودن سطح کيفيت زندگي در اين مناطق مي باشد. لذا کيفيت زندگي در مناطق ساخته شده شهري به طور اساسي تحت تأثير قابليت دسترسي به تسهيلات شهري قرار مي گيرد(طالعي و همکاران،1388: 442). توزيع تسهيلات و خدمات و کيفيت آنها نيز به طور تفکيک ناپذيري با رفاه اجتماعي پيوند دارند آنها را نمي توان از موضوعات حاشيه اي همچون نابرابري شهروندان و آزاديهاي شخصي تفکيک کرد. بايد خاطر نشان کرد که حتي زيباترين مکانها و بهترين آنها از لحاظ موقعيت دسترسي و زندگي اگر با فقدان يا ضعف دسترسي به منابع و امکانات مواجه باشد، نمي تواند براي رفاه ساکنان لذت بخش و مفيد باشد(Boyne,Georg,2002: 36) درواقع رشد شهرها باعث شد كه كمبود امكانات و زيرساختارهاي شهري با افزايش جمعيت شهري دو چندان شود و گروه هاي مختلف شهري متناسب با كيفيت زندگي، دسترسي هاي متفاوتي به اين امكانات داشته باشند(حاتمي نژاد و همکاران، 1391: 43).
بنابراين مي توان گفت که از مهمترين عوامل در برنامه ريزي شهري، استفاده از فضاها و توزيع مناسب و به عبارتي كاملتر عدالت فضايي است. در اين راستا كاربريها و خدمات شهري از جمله عوامل مؤثر و مفيدند كه با پاسخگويي به نياز جمعيتي، افزايش منفعت عمومي و توجه به استحقاق و شايستگي افراد ميتوانند با برقراري عادلانه تر، ابعاد عدالت فضايي، عدالت اجتماعي و عدالت اقتصادي را برقرار نمايند. بنابراين برهم خوردن توازن جمعيتي كه مهمترين ريشه هاي آن، مهاجرتهاي درون و برون شهري، تراكم بيش از حد كاربريها در مناطق خاص اند، ميتوانند فضاهاي شهري را فضاهايي متناقض با عدالت از ابعاد اقتصادي و اجتماعي نمايند(وارثي و همکاران،1386: 95). در طول صد سال گذشته بسياري از سياستمداران و مفسران از بحث عدالت اجتماعي براي توجيه دولت رفاه و به طور کلي تر تامين دولت استفاده کرده اند. به طوريکه برخي از فلسفه هاي اجتماعي به ويژه سوسياليستي عدالت را به عنوان مفهوم کليدي مفاهيم رفاه و آزادي در نظر مي گرفت(King,2012: 464). توزيع فضايي متعادل خدمات شهري نيز از مهم ترين نشانه هاي عدالت اجتماعي در شهر به شمار مي رود. عدالت اجتماعي در شهر يعني تداوم حفظ منافع گروه هاي اجتماعي متفاوت بر اساس گسترش بهينه ي منابع شهري، درآمدها و هزينه ها(2002: 27،Gray). اساس نظريه عدالت اجتماعي بر اين اصل است که نابرابري هاي اقتصادي و اجتماعي جامعه بر سازمان فضايي آن تاثير دارد و نيز هرگونه تغيير در سازمان فضايي در روابط اقتصادي -اجتماعي و توزيع درآمد در جامعه اثر مستقيم مي گذارد(مرصوصي،1383: 90). برنامه ريزي تأسيسات خدماتي در شکل مدرن آن در حدود يک قرن پيش در کشورهاي با اقتصاد پيشرفته به عنوان پاسخي ضروري براي نياز حفظ سلامت جمعيت در روستاها از تأثيرات صنعتي سازي و تقاضاهاي جمعيت رو به رشد و به منظور فراهم آوردن زيرساختهاي اساسي شهرها به وجود آمدند(1998:95،Middelton).
پس از ايجاد گلستان به عنوان يک استان مستقل شهر گرگان نيز به عنوان مرکز اين استان در نظر گرفته شد.اين شهر طبق آمار در سال 1390 داراي 329536 نفر جمعيت بوده است که يکي از دلايل افزايش جمعيت آن در طي دو دهه گذشته انتخاب آن به عنوان مرکز استان بوده که مهاجرتهاي زيادي را از شهرها و روستاهاي اطراف به دنبال داشته است. شهر گرگان در سالهاي اخير تحولات مختلف جمعيتي، کالبدي و اجتماعي و اقتصادي به خود ديده است. افزايش چمعيت در اين شهر باعث به وجود آمدن موجي از آشفتگي در توسعه کالبدي شهر و پايين آمدن سطح ارائه تسهيلات عمومي شده است، به طوريکه از مجموع 35600000 مترمربع مساحت زمين شهري 31.26درصد به کاربري مسکوني، 2.84 درصدکاربري آموزشي ،2.36 درصد تجاري، 0.54 درصدپارک و فضاي سبز عمومي، 0.66 درصد بهداشتي-درماني، 0.48 درصد فرهنگي-مذهبي، 2.61 درصد نيز به کاربري اداري و باقي مساحت نيز به ساير کاربريها اختصاص داده شده است. با توجه به پيشي گرفتن رشد جمعيت شهر گرگان به ايجاد تسهيلات و امکانات عمومي شهري سعي شده است تا به بررسي نحوه توزيع تسهيلات عمومي شهري و ارتباط آن با توزيع جمعيت پرداخته و نواحي نيازمند به اين تسهيلات تعيين گردد.

1-2- سؤالات تحقيق:
– آيا تسهيلات عمومي شهر گرگان بر اساس قايليت دسترسي و کارايي نسبت به توزيع جمعيت عادلانه توزيع شده است؟
– آيا توزيع تسهيلات عمومي شهري در نواحي شهري گرگان از خود همبستگي فضايي برخوردار است؟

1-3- فرضيه ي تحقيق:
– به نظر مي رسد توزيع تسهيلات عمومي شهري در شهر گرگان بر اساس توزيع جمعيت و دسترسي، عادلانه صورت گرفته است.
– به نظر مي رسد توزيع تسهيلات عمومي شهري در نواحي شهري گرگان از خودهمبستگي فضايي برخوردار است.

1-4- سابقه ي تحقيق:
جان استوارت ميلر نخستين کسي است که اصطلاح عدالت اجتماعي را به معناي امروزي به کار برد .طبق نظر وي عدالت اجتماعي يعني جامعه رفتار يکساني با تمام کساني که شايستگي يکساني دارند داشته باشد(Miller,1999: 2). ديويد هاروي جغرافيدان انگليسي نيز با انتشار کتاب خود تحت عنوان عدالت اجتماعي و شهر(1973) مسير تازه اي در جغرافيا ي شهر گشود و جغرافياي شهري را بيش از پيش به استفاده از عدالت اجتماعي در جامعه شهري نزديک کرد. از نظر هاروي عدالت اجتماعي در شهر بايد به گونه اي باشد که نيازهاي جمعيت شهري را پاسخگو باشد و تخصيص منطقه اي منابع را به گونه اي هدايت کند که افراد با کمترين شکاف و اعتراض نسبت به استحقاق حقوق خود مواجه باشند. از آن زمان به بعد مطالعاتي در سراسر جهان از جمله ايران در خصوص عدالت اجتماعي و عدالت فضايي انجام شده است که از آن ميان مي توان به موارد زير اشاره کرد:
– نفيسه مرصوصي در سال 1383در خصوص تحليل فضايي عدالت اجتماعي در شهر تهران مطالعاتي انجام داده است. وي با بررسي توزيع جغرافيايي شاخصهاي فقر و توسعه به روشني ناهمگني فضايي- اجتماعي بين مناطق تهران را اثبات مي کند.
– تسو1 و همکاران در سال 2005 در سنجش شاخص يکپارچه دسترسي محور در ارتباط با عدالت فضايي در خدمات عمومي شهري در يکي از شهرهاي تايوان با ارائه شاخصي يکپارچه از عدالت فضايي و با روش خودهمبستگي فضايي محلي نشان دادند که توزيع خدمات عمومي در شهر ناعادلانه بوده است.
– حميدرضا وارثي در سال 1387 در تحقيق(بررسي تطبيقي توزيع خدمات شهري از منظر عدالت اجتماعي، مورد زاهدان). به بررسي وضعيت جمعيت در مناطق شهري زاهدان و چگونگي تناسب آن با خدمات شهري پرداختند آنها نشان دادند که تنها با ارائه سازوکار توزيع خدمات برابر و متناسب با نيازهاي جمعيتي مي توان به تعادل در سطح شهر زاهدان رسيد.
– حسين حاتمي نژاد و همکاران در طرح تحقيقاتي در سال 1387 با عنوان تحليل نابرابري اجتماعي در برخورداري از کاربريهاي خدمات شهري با بررسي رابطه بين سطح اقتصادي-اجتماعي شهروندان و ميزان برخورداري از کاربريهاي خدمات شهري در اسفراين به اين نتيجه رسيدند که طبقات اجتماعي-اقتصادي برتر از کاربريهاي خدماتي مطلوبتري برخوردارند و الگوي توزيع کاربريهاي خدماتي به نفع گروههاي مرفه تر عمل کرده است.
– مسلم رستمي در پژوهشي تحت عنوان تحليل توزيع فضايي خدمات شهري در شهر کرمانشاه، سال 1388 نشان داد که بين ميانگين قيمت زمين با درآمد سرانه و اجاره بهاي پرداختي در ارتباط با شاخص مسکن رابطه معناداري وجود دارد و با توجه به اين عامل توزيع فضايي خدمات عمومي شهري در شهر کرمانشاه به صورت نامتعادلي صورت گرفته است.
– حسن حکمت نيا و همکاران در سال 1390 در بررسي تحليل توزيع فضايي خدمات عمومي شهري در شهر اردکان به بررسي برابري در توزيع فضايي خدمات و امکانات شهري پرداخته و در نهايت بازتاب فضايي آن در رابطه با قيمت زمين و ارزش افزوده مورد تجزيه و تحليل قرار داده اند. يافته هاي پژوهش مبيّن آن است که توزيع فضايي خدمات شهري در اين شهر نامتعادل مي باشد، قيمت زمين نيز همبستگي معناداري با شاخصهاي مورد بحث در پژوهش دارد.
– هاشم داداشپور و فرامرز رستمي در مقاله اي با هدف تعيين شاخصي يکپارچه براي سنجش عدالت فضايي در توزيع خدمات عمومي شهري در ياسوج در سال 1390 نشان دادند که توزيع خدمات شهري در اين شهر بر اساس قابليت دسترسي ،کارايي و توزيع جمعيت عادلانه صورت نگرفته و نسبت برخورداري از خدمات در بخش قابل توجهي از شهر کمتر از نسبت جمعيتي آن است.

1-5 -ضرورت تحقيق:
توزيع رفاه موضوع حال حاضر نيست بلکه تحت تاثير اعمال گذشته قرار دارد؛ همان طور که رفاه آينده از اعمال امروز ما متأثر خواهد بود چشم انداز حيات بدون عدالت، تاريک جلوه مي نمايد و از اين روست که جغرافيدانان نيز در دهه هاي اخير بيش از گذشته به تاثير عدالت اجتماعي و نابرابري در مورفولوژي و سازمان يابي فضايي شهرها توجه دارند(Yeqiao Wang, XinshengZhang ,2001: 8).
از جمله عواملي که بايد در جهت اجراي عدالت اجتماعي و همراه با عدالت فضايي در برنامه ريزي شهري رعايت کرد، توزيع مناسب خدمات شهري و استفاده صحيح از فضاها است. در اين خصوص کاربريها و خدمات شهري عوامل مؤثري هستند که با ارضاي نيازهاي جمعيتي، افزايش منافع عمومي و توجه به استحقاق و لياقت افراد مي توانند با برقراري عادلانه تر، عدالت اجتماعي ،اقتصادي وفضايي را در مناطق شهر برقرار نمايند. لذا عدم توزيع مناسب خدمات شهري نه تنها مي تواند در بر هم زدن جمعيت و عدم توازن آن در شهر بينجامد بلکه فضا هاي شهري را متناقض با عدالت از ابعاد اجتماعي و اقتصادي شکل دهد(وارثي و ديگران،1387: 144). شهر گرگان از سال 1376 که به عنوان مرکز استان گلستان تعيين گرديد با مهاجرت شتابان جمعيت از شهرها و روستاهاي اطراف مواجه شده است، اين مسئله لزوم برنامه ريزي براي ايجاد و توسعه تسهيلات عمومي شهري را ضروري مي سازد در نتيجه اين پژوهش با تأکيد بر عدالت فضايي سعي در توزيع عادلانه تسهيلات شهري متناسب با جمعيت مناطق مختلف شهر گرگان دارد.
1-6 -اهداف تحقيق:
– بررسي رابطه بين جمعيت و توزيع فضايي تسهيلات شهري و دسترسي به اين تسهيلات در شهر گرگان
– شناسايي محدوده هاي نيازمند جهت تمرکز تسهيلات شهري جديد
– ارزيابي ميزان کارايي مدل خودهمبستگي فضايي در تحليل پراکنش فضايي تسهيلات شهري در شهر گرگان

1-7 -روش انجام تحقيق:
روش تحقيق از نوع توصيفي، تحليلي و کاربردي بوده و جمع آوري اطلاعات به روش کتابخانه اي و با استفاده از ابزار پرسشنامه و جمع آوري داده ها با مراجعه به سازمانها و ادارات مربوطه انجام شده است.
در تحليل داده ها نيز از روشهاي AHP، ضريب موران،آماره عمومي G و روش دو متغيره ي موران در محيط نرم افزارهاي GIS وGeo DA استفاده شده است.

1-8 -روش و ابزار گردآوري اطلاعات:


دیدگاهتان را بنویسید