1-4-1- خانواده کپورماهيان Cyprinidae
اين خانواده از تنوع گونهاي بسيار زيادي برخور بوده که حدود 50% ماهيان آبهاي داخلي را با 31 جنس و 74 گونه تشکيل ميدهند و فقط در آبهاي شور خليجفارس و دريايعمان حضور ندارند. اعضاي اين خانواده فاقد دندان بر روي فكين بوده و از تغير شکل قوس پنجم کمان آبششي دندانهاي 1، 2 يا 3 رديفي به اسم دندانهاي حلقيPharyngeal teeth دارند و در لابهلاي دندانهاي حلقي آنان صفحات استخواني وجود دارد که موجب خرد کردن غذا ميشود و نبايد با دندانحلقي اشتباه گرفته شوند عموما براي شناسايي کپورماهيان اولين کار شمردن دندانهاي حلقي آنها ميباشد. اين ماهيان داراي 2 جفت سيبيلک بوده و سر آنها فاقد فلسهاي سيکلوئيدي و بدن آنها فاقد باله چربي ميباشند (تصوير 1-1). داراي حسشنوائي بسيار قوي بوده و دستگاه گيرنده اصوات آنان توسط استخوانهاي وبر Weber گوش داخلي به كيسهشنا دو قسمتي مرتبط بوده و تقويت شده است. اين راسته از ماهيان به هنگام جفتگيري و تخمريزي در فصل بهار به خصوص در ماهيان نر دانه‌هاي مرواريد شكلي بر روي سر و پوست بدنشان ظاهر ميگردد که اين برجستگيهايEpithelial پس از طي اين دوره ناپديد مي‌گردند (Berg, 1964).
تصوير 1-1 خانواده کپورماهيان Cyprinidae
1-4-1-1- کپور معمولي و وحشي Cyprinus carpio
ماهيان كپور معمولي عموما داراي بدني كشيده و از طرفين كمي فشرده بوده و تعداد فلسهاي موجود بر روي خط جانبي آنان بين 40-33 عدد ميباشد. Cyprinus carpioداراي 2 جفت سبيلك کوتاه و بلند بوده و رديف دندانهاي حلقي 3 رديفي آنان نيز داراي فرمول 3.1.1_ 1.1.3 يا 3.2.1 _ 1.2.3 ميباشد همچنين ميانگين طول و وزن ماهيان كپور معمولي4-3 ساله غالبا بين cm 40-30 و kg 1-0.5 بوده و ندرتا اين ماهيان‌ كپور به طول cm100 و وزن kg30-25 ميرسند (تصوير 1-2).
ماهيان كپور زندگي در آبهاي گرم با بسترهاي شني يا لجني و پوشيده از گياهانآبزي را ترجيح داده و معمولاًَ در نقاط عميق رودخانه خود را در لابهلاي گياهانآبزي مخفي نموده و به هنگام روز با احتياط زياد و در طول شب با ولع خاصي به صيد طعمه مشغول مي‌گردند. اين ماهي جهت تغذيه از آبزيان بسيار ريز نقاط ساحلي و بستر آب مانند: كرمها، لارو حشرات و نرمتنان كوچك و ماهيان درشتر از لارو ساير ماهيان و قورباغه‌ها تغذيه مينمايند. تخمريزي ماهيان كپور از ارديبهشتماه تا تيرماه به واسطه درجه حرارت آب C20-18 به مدت يك هفته و طي چندين مرتبه در نقاطي از رودخانه كه داراي آب ساكن، آرام و داراي گياهان آبزي بسيار بوده به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن ماهي ماده 300-200 هزار تخم به قطر mm 6/1-1، شفاف و چسبناك بر روي گياهان آبزي به همراه دوره انكوباسيون 5-3 روزه انجام ميگيرد (Berg, 1964).

تصوير 1-2 ماهي کپور معمولي وحشي Cyprinus carpio

1-4-1-2- ماهيکولي Albumus charusini
ماهيانکولي يکي از گونههاي خانواده بزرگ کپورماهيان بوده که داراي طول و عرض کوتاه با بيشينه طولي cm 15 و دندانهاي حلقي 3 رديفي با فرمول 5.4.2-2.4.5 يا 5.4.1-1.4.5 به همراه دهان تحتاني و نيمه هلالي ميباشند که پوزه آنان کمي به سمت جلو کشيده شده و رنگ قسمتهاي پشتي و فوقاني سر خاکستري و پهلوهاي آنان نقرهاي رنگ است. باله پشتي آنان داراي 3-2 شعاع سخت، 8-6 شعاع نرم و باله مخرجي آنان داراي 3 شعاع سخت، 18-10 (غالباً 14-13) شعاع نرم بوده و لبه شعاعهاي باله پشتي، دمي و بخش قدامي باله سينهاي و مخرجي و غشاي بالهاي پوشيده از رنگدانه متمايل به قهوهاي ميباشد. فلسهاي خط جانبي ماهيکولي بين 55-43 عدد با شيب زياد جانبي از سر ماهي به سمت باله شکمي و از آنجا تا باله مخرجي بوده که از قسمت مياني ساقهدمي تا انتهاي ساقهدمي امتداد مييابد و کيل شکمي آنان تيز و فاقد فلس بوده که از باله سينهاي تا باله مخرجي امتداد دارد. رژيم غذايي اين ماهيان از کرمها، نرمتنان، لاروحشرات، شيرونوميده و خرچنگها پهن کوچک تشکيل شده و اغلب در ورودي و خروجي رودخانهها مشاهده ميگردند (تصوير 1-3). بلوغ جنسي اين ماهيان در4-3 سالگي و در نرها 2 سالگي بوده که از اوايل ارديبهشتماه تا اواخر خردادماه در دماي C20-17 شروع به تخمريزي نموده و به هنگام تخمريزي بالههاي آنان قرمز رنگ و لبههاي باله سينهاي و پشتي آنان تيره ميشود. (Coad, 1992). اين ماهيان جزء ماهيان مهاجر و نيمهمهاجر بوده که سواحل مناطق کم عمق و مناطق پوشيده از گياهان آبزي را براي مهاجرت و زندگي انتخاب مينمايند. دامنه گسترش بومي اين گونه از جنوب روسيه، چين تا کره و بوده (Coad, 1992) و در کشور ايران در حوضه جنوب درياي خزر، تالابانزلي، رودخانه سفيدرود و برخي آببندانها مشاهده و ثبت گرديده است. اين ماهي در بسياري از مناطق جهان داراي ارزش خوراکي بوده و گاهي موارد رقيب غذايي برخي ماهيان نيز قرار ميگيرد.

تصوير 1-3 ماهيکولي Albumus charusini
1-4-1-3- سياهماهي Capoeta capoeta gracilis
سياهماهي جزو خانواده بزرگ کپورماهيان با 2 زير گونه مهم Capoeta capoeta capoeta و Capoeta capoeta gracilis بوده که داراي بدني کشيده دوکيفرم، 1 جفت سيبيلک، يک دهان بزرگ و تحتاني که لبزيرين آنان شاخي برنده با حداکثر طول cm35 ميباشند که دندانهاي حلقي آنان 3 رديفي با فرمولهاي 4.3.2-2.3.4 يا 5.3.2-2.3.5 و باله پشتي آنان داراي 4-3 شعاع سخت که شعاع اول آن مضرس، 9-8 شعاع نرم و باله مخرجي آنان 3 شعاع سخت و5 شعاع نرم ميباشد. فلسهاي سيکلوئيدي سياهماهيان بر روي خط جانبي 56-48 عدد بوده و طول روده آنان 10-7 برابر طول بدنشان است (Coad, 1992). رژيم غذايي اين ماهيان از پلانکتونها، دياتومهها، پودهها، گياهانآبزي، حشرات آبزي و بنتوزها تشکيل شده و در سن 3-2 سالگي پس از بلوغ در اوايل فصل بهار به سمت رودخانهها مهاجرت و تا پايان شهريورماه در دماي C23-16 بر روي بسترهاي سنگي يا شني شروع به تخمريزي مينمايند (تصوير 1-4).
زير گونه اکثر سياهماهيان ساکن در آبهاي داخلي ايران Capoeta capoeta gracilis و گونههاي موجود در حوزه رودخانه تجن Capoeta capoeta heratensis بوده که در حوضه رودخانه کورا کشور آذربايجان و نيز نمونههاي مشابهي در بين ماهيان حوضه رودخانه ارس يافت شده (Coad, 1992) و در حوضه جنوبي دريايخزر (تمام رودخانههاي آبشيرين) و حوضه درياچه اروميه پراکنش دارند (عبدلي، 1378). اين گونه ماهي ساکن کانالها و سدها با جريان ضعيف آب و بسترهاي سيلتي بوده و به همراه ماهيان خياطه جزو يک از 2 گونه فراوان رودخانههاي ايران محسوب ميگردند.

تصوير 1-4 سياهماهي Capoeta capoeta gracilis
1-4-1-4- ماهي خياطه Alburnoides bipunctatus
ماهيانخياطه يکي ديگر از گونههاي مهم خانواده بزرگ کپورماهيان است که داراي بدني برآمده با دهان مياني و بيشينه طول و وزن cm 15 و gr20 و دندانهاي حلقي 2 رديفه 4.2-2.5 ندرتا 5.2-2.5 و5.2-2.4 يا 4.2-1.5بوده که پيگمنتاسيون آنان در طول خط جانبي مشخص ميباشد. باله پشتي اين ماهيان 3-2 شعاع سخت، 10-6 شعاع نرم و باله مخرجي 3-2 شعاع سخت، 18-10 شعاع نرم دارد که تعداد فلسهاي خط جانبي آنان 58-41 عدد و خارهاي آبششي آنها 12-5 عدد ميباشد. رژيم غذايي ماهيانخياطه از لارو حشرات و موجودات کوچک خشکيزي به درون رودخانه افتاده تشکيل شده و به هنگام فصل جفتگيري و تخمريزي بر روي خط جانبي آنان از پيش سرپوش آبششي تا قاعده باله دمي نوارهاي تيره رنگي ظاهر ميگردد و در اوايل فصل بهار تا اواخر خردادماه طي دماي C15-13 بر روي بسترهاي سنگي يا قلوه سنگي با جريان سريع تخمهاي چسبنده خود را رها نموده و در هر مرحله تخمريزي 6496 تخم با قطر ml.m 16/2 رهاسازي مينمايند. ماهيانخياطه عموما به صورت دسته جمعي در آبهاي زلال رودخانه‌هاي کوچک يا قنات‌هايي با جريان سريع حضور دارند و آبهاي پر از اکسيژن با آلودگي کمتر و بسترهاي قلوهسنگي را براي زندگي ترجيح ميدهند (تصوير 1-5).
گسترش اين گونه در اروپا از کوههاي آلپ تا دريايسياه، خزر و دريايآرال بوده و در کشور ايران اين گونه ماهيخياطه به طور گستردهاي در دريايخزر، حوزه درياچه اروميه، رودخانه تجن، زايندهرود و شوررود (اصفهان)، رودخانه دجله، رودخانههاي سمنان، خليج و رودخانه کر حضور دارند.
اين ماهي از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه نبوده و فقط در جهت صيد ورزشي و تغذيه از لارو پشه آنوفل براي مبارزه بيولوژيک با مالاريا مورد استفاده قرار ميگيرند (Coad, 1992).
تصوير 1-5 ماهيخياطه Alburnoides bipunctatus
1-5- بررسي چرخه زندگي و تغذيه انگلهاي آبزيان
انگلها به 2 دسته تکياخته و پرياخته تقسيمبندي شده که هر کدام داراي انگلهاي داخلي و خارجي ميباشند اما در اين کار تحقيقاتي ملاک بررسي انگلهاي پرياخته (کرميشکل) بوده که در قسمت ذيل به معرفي آنان پرداخته شده است.
جدول 1-1 انگلهاي پرياخته داخلي و خارجي
پرياختههاي انگل داخليپرياختههاي انگل خارجينماتودهاسستودهاترماتودها ديژننرمتنانکرم حلقويسخت پوستانمنوژنهاآنيزاکيسليگولاديپلوستومومگلوشيديازالوهالرنئاداکتيلوژيروسفيلومترابوتريوسفالوسآرگولوسژيروداکتيلوسديفيلوبوتريومديپلوزون
1-5-1- پر ياختگان (Subkingdom: Metazoa)
در ميان طبقهبندي انگلها يک سري انگلهاي ماهيان وجود دارند که ماهيان آلوده توانايي ميزباني واسط و نهائي انگلهاي مذکور را داشته که اين انگلهاي کرميشکل در 7 گروه انگل داخلي و خارجي دستهبندي ميگردند (مخير، 1374).
> کرمهاي برگيشکل ترماتود تکميزباني (Monogenetic flukes)
> کرمهاي برگيشکل ترماتود چند ميزبانه(Digenetic flukes)
> کرمهاي نواري يا بند بند (Cestodes)
> کرمهاي نخيشکل (Nematodes)
> کرمهاي حلقوي زالوها (Annelides)
> خاربرسران (Acanthocephalans)
> سختپوستان (Copepoda)
1-5-1-1- رده مونوژنهآ انگلهاي خارجي (Class: Monogenea)
کرمهاي Monogenea معمولا در جهت پشتي به سمت شکمي پهن بوده و دهان آنان در قسمت انتهاي قدامي و شکمي قرار دارد همچنين طول آنها بين mm 20-0.15 به همراه 4-2 لوب و گاهي يک لوب اما با مکندههاي قوي در قسمت قدامي ميباشند (اين محل به عنوان محل چسبيدن انتهاي قدامي بدن به سطح بدن ميزبان جهت تغذيه، نقل و انتقال به کار ميرود). مهمترين وجه تشريحي Monogenea وجود اپيستوهاپتور مجهز به ساختمان کيتيني بوده که اين اندامهاي کيتيني براي ثابت نگه داشتن انگل به بدن ميزبان مورد استفاده قرار ميگيرند. اوپيستوهاپتورها بزرگ، کروي و ماهيچهاي بوده که توسط پرههايي به حفرههاي کمعمق تقسيم و فاقد ميلههاي مرتبط کننده بوده اما پروهاپتورها در صورت وجود داراي 2 فضاي غدهاي، 2 بادکش جانبي و يک بادکش کاذب منفرد ميباشند (اسلامي، 1377). تمام Monogenea از نوع هرمافروديت و داراي ساختماني پيچيده بوده که تشخيص و تفريق اعضاء Monogenea انگلي بر اساس مشخصات زير صورت ميپذيرد (تصوير 1-6) (جلالي، 1377).

تصوير 1-6 انگلهاي Monogenea
1-5-1-1-1- خانواده داکتيلوژيريده (Family: Dactylogyridae)
کرمهاي بالغ Dactylogyridae بسيار کوچک و ندرتا بيش از mm 2 نبوده و داراي هاپتورهاي مشتمل بر 7 جفت قلابک حاشيهاي و 2-1 جفت قلاب بوده که در انتهاي قسمت قدامي داراي غدد سري و مجاري مربوط 3-1 جفت لب ميباشند همچنين اکثر گونههاي Dactylogyridae داراي 2 و گاهي 1 جفت لکه چشمي (7 گونه در آبهاي شيرين هندوستان فاقد لکههاي چشمي) هستند اما لارو کليه اعضاي اين خانواده در آبشيرين داراي لکههايچشمي ميباشند. جنسهاي ماده Dactylogyridae داراي تخمدان گرد گاهي قمقمهشکل، مجراي واژينال منفرد و فاقد رحم بوده و جنسهاي نر داراي بيضه منفرد و غيرجفت، اندام جفتگيري کيتيني که شامل يک لوله و قطعه ضميمه ميباشند (جلالي،1377). اعضاي اين خانواده جزو انگلهاي ماهيان استخواني آبشيرين و دريايي محسوب شده و گونههاي متعددي نظير جنسهاي Dactylogyrus وGyrodactylus در ماهيان آب شيرين شناسايي و گزارش شده است (جلالي،1377).
1-5-1-1-1-1- جنس داکتيلوژيروس (Genus: Dactylogyrus)
اعضاي اين جنس داراي 7 جفت قلابک حاشيهاي، يک جفت قلاب مياني 2-1 رابط مياني در ديسک چسبنده بوده که به وسيله 2 جفت رنگدانه سياه حساس به نور در انتهاي قسمت قدامي و غدد ويتلن در محوطه بطني از ساير جنسها تفريق ميشوند (تصوير 1-7). گونههاي مختلف اين جنس به واسطه شکل، اندازه اندام جفتگيري، اندزه قلاب مياني و قلابکهاي حاشيهاي از يکديگر متمايز گرديده و از اين جنس بيش از 60 گونه در ماهيان آب شيرين ايران شناسايي شده است (جلالي،1377).

تصوير 1-7 جنس داکتيلوژيروس Dactylogyrus .sp
1-5-1-1-2- خانواده ژيروداکتيليده (Family: Gyrodactylidae)
خانواده Gyrodactylidae جزو انگلهاي کوچک و زندهزا با سيستم توليدمثل کاملي بوده که هاپتورهاي آنان داراي 16 قلابک حاشيهاي و 1 جفت قلاب مياني در جهت شکمي بوده و در ناحيه قدامي واجد دو لب سفاليک ميباشند. پروهاپتور دستجاتي از غدد راسي بوده که مجاري آنها در حاشيه انتهاي قدامي به خارج باز شده و اوپيستوهاپتور به صورت مدور يا دو قطعهاي و فاقد گيره بوده که واجد 2-1 زوج گيره ميباشد (اسلامي،1377). دهان Gyrodactylidae در يکسوم قدامي بدن قرار دارد و اندام تناسلي جنس نر پيازيشکل و به طور معمول داراي 2-1 رديف تجهيزات شاخي و کوچک بوده که داراي 2-1 رابط کيتيني براي باز نگهداشتن قلابها و فاقد لکههاي چشمي هستند. روده آنان 2 شاخي بوده و تخمدانV شکل در عقب بيضه گرد و منفرد قرار گرفته است. از اعضاي اين خانواده گونههاي متعدد جنس Gyrodactylus از ماهيان آبهاي شيرين کشور جداسازي و شناسايي شده است (جلالي،1377).
1-5-1-1-2-1- جنس ژيروداکتيلوس (Genus: Gyrodactylus)
جنس Gyrodactylus به طور مشخص از ساير جنسهاي Monogenea به واسطه بدن شفاف (عدم وجود غدد وتيلن) و قرار گرفتن جنين آنها در موقعيت مياني بدن متفاوتتر است. انگلهاي متعلق به اين جنس فاقد 4 لکهسياه (تحت عنوان چشم) و صفحه چسبنده با 16 قلابک حاشيهاي و 1 جفت قلاب مياني بوده که به واسطه 2 رابط ميلهاي به هم وصل شدند (تصوير 1-8) همچنين تشخيص دقيق گونههاي اين جنس به وسيله اندازه قلابکها و قلابها امکانپذير است (جلالي،1377).

تصوير 1-8 جنس ژيروداکتيلوس Gyrodactylus
1-5-1-1-3- خانواده ديپلوزئيده (Family: Diplozoidae)
اوپيستوهاپتور کرمهاي بالغ به صورت دائمي به يکديگر چسبيده و شبيه کلمهX چهار ضلعي از 4 زوج يا تعداد زيادي چنگک و در برخي از گونهها 1 زوج گيرهخلفي تشکيل شده است همچنين قسمت انتهاي قدامي آنان که داراي دو بادکش بوده که به قسمت قدامي لوله گوارشي منتهي شده و صفحات چسبنده آنها واجد گيرههاي چسبنده ميباشند. روده اين کرمهاي به صورت يک لوله ساده منفرد با انشعابات زيادي بوده که منفذ تناسلي آنان در نيمه عقبي فاقد اندام جفتگيري قرار دارد و در مرحله لاروي Diplozoidae 2نوزاد به يکديگر پيوسته در زمان بلوغ به صورت جفت و متحد به صورت X يک انگل را تشکيل ميدهند. اين خانواده داراي 5 جنس پاراديپلوزئون، اينوستياتوس، اوديپلوزئون، ديپلوزئون و سينديپلوزئون با وجه مشخصه 4 جفت قلاب به عنوان ساختار اصلي چسبنده اپيستوهاپتور معرفي گرديده که جزو انگلهاي آبششي ماهيان آبشيرين بوده و در ماهيان آبهايشيرين ايران گزارشاتي از حضور آنان ارائه شده است (جلالي،1377).

1-5-1-1-3-1- جنس پاراديپلوزئون (Paradiplozoon :Genus)
اين انگل مختصص آبشش ماهيان بوده و به صورت ضربدري به هم چسبيده و دوقلو ميباشد و مهمترين ويژگي اين جنس نيمهمياني باريک آن است و تا کنون 4 گونه از اين جنس در ماهيان آب شيرين نواحي مختلف کشور شناسايي شده است (تصوير 1-9).
> پاراديپلوزئون پاولووسکي : در ايران اين انگل از آبشش ماش ماهي شناسايي شده است.
> پاراديپلوزئون هوميون: در ايران اين انگل از آبشش سياهماهي، شاهکولي شناسايي شده است.
> پاراديپلوزئون چازاريکوم: در ايران اين انگل ازآبشش ماهيسفيد دريايخزر شناسايي شده است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تصوير 1- 9 جنس پاراديپلوزئون Paradiplozoon
1-5-1-2- رده سستودآ انگلهاي پرياخته داخلي (Class: Cestoda)


پاسخ دهید