4-5-4.تاثير رفتار رمه وار……………………………………………………………………………… 54
4-5-5.عملکرد سرمايه گذاري………………………………………………………………………. 56-55
4-6.تاثير عوامل رفتاري بر عملکرد………………………………………………………………. 56

4-7.خلاصه و نتيجه گيري……………………………………………………………………………. 59
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادها………………………………………………………….. 60
5-1.مقدمه…………………………………………………………………………………………………….. 61
5-2.نتايج پژوهش………………………………………………………………………………………….. 62-61
5-3.محدوديت هاي پژوهش………………………………………………………………………….. 63
5-4.پيشنهادها………………………………………………………………………………………………… 64
5-4-1.پيشنهادهاي کاربردي………………………………………………………………………….. 64
5-4-2.پيشنهادها براي محققان آتي……………………………………………………………….. 65
5-5.خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………… 66
منابع فارسي……………………………………………………………………………………………………… 67
منابع لاتين……………………………………………………………………………………………………….. 69-68
ليست جدول ها ………………………………………………………………………………………………صفحه
جدول 2-1……………………………………………………………………………………………………..26
جدول4-1………………………………………………………………………………………………………44
جدول4-2………………………………………………………………………………………………………44
جدول4-3………………………………………………………………………………………………………45
جدول4-4………………………………………………………………………………………………………45
جدول4-5………………………………………………………………………………………………………46
جدول4-6………………………………………………………………………………………………………46
جدول4-7………………………………………………………………………………………………………47
جدول4-8………………………………………………………………………………………………………47
جدول4-9………………………………………………………………………………………………………50-49
جدول4-10……………………………………………………………………………………………………50
جدول4-11……………………………………………………………………………………………………52
جدول4-12…………………………………………………………………………………………………..53
جدول4-13…………………………………………………………………………………………………..54
جدول4-14…………………………………………………………………………………………………..54
جدول4-15………………………………………………………………………………………………….55
جدول4-16…………………………………………………………………………………………………57
چکيده
اگرچه تامين مالي در طي ساليان متمادي مورد مطالعه قرار گرفته است، اما رفتار مالي که رفتار انسان ها را در نظر مي گيرد حوزه اي تقريبا جديد است. پايه رفتار مالي بر اساس تئوريهاي روانشناختي است، و در صدد اين مي باشد که چگونه احساسات و اشتباهات شناختي رفتار افراد را در تصميم گيريهاي سرمايه گذاري تحت تاثير قرار مي دهد.
هدف اصلي اين پژوهش اين است که عوامل رفتاري تاثير گذار بر تصميم گيري و عملکرد سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار تهران کدامند و هر يک از اين عوامل در چه سطحي بر تصميم گيري و عملکرد سرمايه گذاران موثراند.
فرضيه هاي پژوهش بر اساس پرسشنامه هاي توزيع شده در بين سرمايه گذاران مورد آزمون قرار گرفته اند، داده هاي گردآوري شده با استفاده از نرم افزار SPSS و AMOS مورد آزمون قرار گرفته اند.
نتايج نشان دهنده آن است که از بين عوامل رفتاري فقط متغير بازار بر تصميم گيري سرمايه گذاران در سطح بالايي تاثيرگذار است، و از بين عوامل رفتاري متغيرهاي پيش نگري و رفتار رمه وار بر عملکرد سرمايه گذاران تاثير مثبتي داشتند.
فصل اول
کليات پژوهش
1-1- مقدمه
در اين فصل موضوع پژوهش به طور مختصر تشريح ميشود. در ادامه اهداف، ضرورت پژوهش، کاربرد نتايج پژوهش و روش پژوهش توضيح داده ميشود. همچنين قلمرو پژوهش، جامعه آماري و روش نمونهگيري بيان ميشود. در پايان فصل نيز تعاريف عملياتي و پارهاي از واژههاي کليدي استفاده شده در پژوهش ارائه ميگردد.
1-2- شرح و بيان مسئله پژوهش
تاكنون تحقيقات فراواني در اكثر حوزه هاي مرتبط با بازار سرمايه در ايران صورت گرفته، اما آنچه در اين بين كمتر مورد توجه قرار گرفته، پرداختن به تحقيقات جدي در خصوص شكل گيري رفتار سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار مي باشد در اكثر كشورها، شناخت فرآيند تصميم گيري مشاركت كنندگان در بورس، همواره موضوعي مهم براي مشاركت كنندگان و سرمايه گذاران در بازار بوده است . در اكثر اين كشورها، محققان تلاش هاي قابل توجهي جهت مطالعه و درك رفتار سرمايه گذاران و به دنبال آن تاثير اين عوامل بر تصميم گيري و عملكرد سرمايه گذاران داشته اند، چرا كه رفتارهايي كه بر تصميم گيري و عملكرد سرمايه گذاران در بازار تاثير مي گذارند از اهميت ويژه اي برخوردار هستند (يوسفي و شهرآبادي، 1388).
در طي دهه هاي اخير محققين مالي سعي در تبيين و يافتن علل موارد خاص با كمك ساير علوم همانند روانشناسي، علوم اجتماعي و فيزيك بوده اند، از اين رو حوزه هاي ميان رشته اي تحت عناوين اقتصاد مالي، اقتصاد سنجي مالي، رياضيات مالي و نظريه تصميم گيري شكل گرفته است. يكي از مطالعاتي كه در اين زمينه به سرعت گسترش يافته، ادغام نظريه هاي اقتصادي با نظريه هاي رايج روانشناسي بود كه تحت عنوان “مالي رفتاري” مطرح گرديد. در الگوي اقتصادي مالي سنتي فرض مي شود كه تصميم گيرندگان به طور كامل عقلايي رفتار مي كنند و هميشه به دنبال بيشينه كردن مطلوبيت مورد انتظار خود هستند. به عبارت ديگر دو پايه اصلي در پارادايم سنتي مالي، عقلانيت كامل عوامل و تصميم گيريهاي مبتني بر بيشينه سازي مطلوبيت مورد انتظار است، در حالي كه در مالي رفتاري عنوان ميشود كه برخي پديده هاي مالي را مي توان با به كارگيري مدلهايي توصيف كرد كه در آنها عامل اقتصادي كاملاً عقلايي در نظر گرفته نمي شود(راعي و فلاح پور، 1383).
شواهد نشان ميدهد كه سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار تهران براي تعيين ارزش سهام كمتر از روشهاي كمي استفاده مي نمايند و قضاوتهاي ايشان بيشتر مبتني بر تصورات ذهني، اطلاعات غيرعلمي، شايعات و پيروي كوركورانه از عده معدودي از مشاركت كنندگان در بازار سرمايه است . در همين راستا و به منظور بهبود شرايط گسترش فعاليتهاي بازار سرمايه و جلوگيري از شكست، در اقداماتي كه در جهت جلب مشاركت مردم در سرمايه گذاري صورت مي گيرد، بايد نتايج علمي جايگزين تصورات ذهني گردد و آموزشهاي لازم در اين زمينه به مشاركت كنندگان در بازار داده شود. (شهرياري، 1385)
1-3- اهميت و ارزش پژوهش
سرمايهگذاري در بازارهاي مالي يکي از مهمترين عوامل رشد و توسعه اقتصادي در هر کشوري است. در بازار سرمايه هر کشور بايد تلاش شود، تا سرمايهگذاري در اوراق بهادار به يک فرهنگ عمومي تبديل شود. مفهوم مالي رفتاري در مقايسه با ديگر تئوري هاي مالي مفهوم نسبتا جديدي است. در کشورهاي در حال توسعه، مالي رفتاري به طور وسيعي جهت کشف رفتارهايي که تصميمات سرمايه گذاري را تحت تاثير قرار مي دهد کاربرد دارد. بهرحال، مالي رفتاري تعداد محدودي کاربرد براي بازارهاي کشورهاي در حال توسعه يافته دارد(علامه و احمدي پور، 1388). اين پژوهش با اين ديد انجام مي شود که مناسب بودن مالي رفتاري براي همه نوع بازار سهام را تاييد کند. هم چنين اين پژوهش از اين لحاظ منبع خوبي براي سرمايه گذاران حقيقي است که به سرمايه گذاران حقيقي کمک مي کند که روند بازار سهام را قبل از تصميم گيري به خوبي تجزيه و تحليل کنند. در نهايت اين پژوهش فرصت خوبي براي نويسندگان و محققان جهت درک نظري و عملي از بازار سهام و تئوري هاي مالي رفتاري فراهم مي آورد.
با عنايت به مطالب فوقالذکر، پيداست که در تحقيقات مالي کشورمان جاي چنين تحقيقاتي خالي است. لذا مديران، ذينفعان و سازمان بورس اوراق بهادار ميتوانند از نتايج اين پژوهش استفاده کنند.
1-4- اهداف پژوهش
1-4-1- هدف اصلي
تشخيص سطوح تاثير عوامل رفتاري بر تصميم گيري و عملکرد سرمايه گذاري سرمايه گذاران حقيقي در بورس اورق بهادار تهران
1-4-2- اهداف فرعي
1. کاربرد مالي رفتاري در تشخيص عوامل رفتاري احتمالي موثر بر تصميمات سرمايه گذاري سرمايه گذاران شخصي در بورس اوراق بهادار تهران
2. ارائه پيشنهاداتي به سرمايه گذاران جهت تعديل رفتارشان براي بدست آوردن نتايج سرمايه گذاري خوب
3. ايجاد زمينه اي براي تحقيقات بيشتر در زمينه رفتار مالي در ايران.
1-5- کاربرد نتايج پژوهش
اين پژوهش تصوير کلي از تاثير عوامل رفتاري بر تصميمات سرمايه گذاري و عملکرد سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار نشان مي دهد. اين پژوهش بر پايه ي رويکردهاي مالي رفتاري است. اين پژوهش سعي در استفاده از مجموعه کاملي از عوامل رفتاري جهت ارزيابي تاثيرشان بر سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار تهران دارد، در حالي که تحقيقات قبلي تاثير چند بعد محدود از عوامل رفتاري مورد بررسي قرار داده اند، براي مثال تان و ديگران1 (2008) عمدتا بر اثر رمه وار تمرکز کرده اند. اين پژوهش کاربردهاي مالي رفتاري در بازارهاي در حال توسعه و نوظهور را افزايش مي دهد. علاوه بر سرمايه گذاران حقيقي که ممکن است به طور مستقيم از يافته هاي اين پژوهش استفاده کنند، بازارهاي اوراق بهادار نيز مي توانند از يافته هاي اين پژوهش به عنوان منبعي براي تجزيه و تحليل هايشان و پيش بيني روند آينده بازار سهام استفاده کنند. شرکت هاي سهامي، نيز ميتوانند با استفاده از نتايج اين پژوهش تصميمات بهتري جهت جذب سرمايه گذاران براي خريد سهام شان بگيرند.
1-6- فرضيههاي پژوهش
1-6-1- روش هاي ابتکاري در سطح بالايي بر تصميم گيري سرمايه گذاران موثر است
1-6-2- پيش نگري در سطح بالايي بر تصميم گيري سرمايه گذاران موثر است.
1-6-3- متغير بازار در سطح بالايي بر تصميم گيري سرمايه گذاران موثر است.
1-6-4- رفتار رمه وار در سطح بالايي بر تصميم گيري سرمايه گذاران موثر است.
1-6-5- روش هاي ابتکاري تاثير مثبتي بر عملکرد سرمايه گذاران دارد.
1-6-6- پيش نگري تاثير مثبتي بر عملکرد سرمايه گذاران دارد.
1-6-7- متغير بازار تاثير مثبتي بر عملکرد سرمايه گذاران دارد.
1-6-8- رفتار رمه وار تاثير مثبتي بر عملکرد سرمايه گذاران دارد.-7- روش پژوهش
1-7-1- نوع مطالعه و روش بررسي فرضيهها
نوع مطالعه و روش بررسي فرضيهها و يا پاسگويي به سؤالات اين پژوهش توصيفيي- پيمايشي و از نوع همبستگي است که براي تجزيه و تحليلهاي دقيقتر از از آمار توصيفي و مدلسازي معادلات ساختاري استفاده شده است.
1-7-2- قلمرو پژوهش
در اين پژوهش تأثير عوامل رفتاري بر تصميم گيري و عملکرد سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسي قرار مي گيرد. بنابراين حوزه پژوهش از لحاظ مکان، بورس اوراق بهادار تهران ميباشد. با توجه به اينکه بررسي از طريق پرسشنامه انجام گرفته است. بازه زماني مورد پژوهش ارديبهشت ماه 1392 مي باشد.
1-7-3- جامعه آماري و روش و طرح نمونهبرداري
در اين تحقيق، جامعه آماري شامل کليه سرمايه گذاران حقيقي در بازار بورس اوراق بهادار تهران ميباشد، البته در اين پژوهش افراد زير 18 سال به حساب نمي آيند چون سرمايه گذاري براي آنها توسط شخص ثالثي صورت مي گيرد. در اين پژوهش به دليل اينکه کليه سرماي گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار تهران مبناي ارزيابي اين پژوهش قرار گرفته است.
1-7-4- حجم نمونه
براي انتخاب حجم نمونه با در نظر گرفتن اينکه اطلاعات کاملي از تعداد سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار تهران در دسترس نبود، تعداد جامعه آماري مورد نظر نامحدود در نظر گرفته شد و با استفاده از فرمول کوکران تعداد نمونه مورد نظر انتخاب شد که تعداد آن 151 نفر بدست آمد و 155 پرسشنامه بين سرمايه گذاران توزيع شد که 148 تاي آن برگشت داده شد و در نهايت تجزيه و تحليل پرسشنامه با تعداد نمونه 148 نفر انجام گرفت، که نرخ بازگشت پرسشنامه ها تقريبا 98 درصد مي باشد.
1-7-5- ابزار گردآوري دادهها
روشهاي گردآوري اطلاعات را به طور کلي ميتوان به دو دسته، روشهاي کتابخانهاي و روشهاي ميداني تقسيم نمود. در اين پژوهش در خصوص جمعآوري اطلاعات مربوط به تأييد يا رد فرضيههاي پژوهش و جمعآوري اطلاعات مربوط به ادبيات پژوهش از روش کتابخانهاي استفاده شده است. و براي جمع آوري داده هاي پرسشنامه از روش ميداني استفاده شده است. براي طراحي پرسشنامه از پرسشنامه استاندارد شده لانگ و ثوها2 (2011) استفاده شده است.
1-7-6- ابزار تجزيه و تحليل
در اين پژوهش در راستاي پردازش و تجزيه و تحليل اطلاعات جمع آوري شده، از نرمافزار SPSS و در بخش مربوط به تاثير عوامل رفتاري بر عملکرد سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار تهران از نرم افزار AMOS براي استخراج مدلي جامع استفاده شده است.
1-8- کليد واژهها
رفتار مالي3
به طور کلي مي توان گفت ماليه رفتاري ترکيبي از اقتصاد کلاسيک و مالي، با روانشناسي و علوم تصميم گيري استکه به دنبال توضيح و تشريح پديده هاي غيرعادي مشاهده شده در حوزه مالي است. ماليه رفتاري دو پايه اصلي دارد، يکي محدوديت در آربيتراژ و ديگري روانشناسي. (فولر4، 2000)
پيش نگري5
بر تصميم گيري ذهني موثر از سيستم ارزشي سرمايه گذاران تمرکز دارد و بعضي از حالات ذهني موثر بر فرآيند تصميم گيري افراد از جمله زيان گريزي، پشيمان گريزي و حسابداري ذهني را توصيف مي کند. (واورو و ديگران6، 2008)
رفتار رمه وار7
رفتار رمه وار در بازار مالي به عنوان تمايل سرمايه گذاران در دنبال کردن رفتار ديگر سرمايه گذاران شناخته شده است. و از چشم انداز رفتاري، مي تواند سبب بعضي تورش هاي احساسي، شامل همنوايي8، تضاد شناختي و سنخيتي9، تورش خانگي10 و شايعات بي اساس11 شود. (تان و ديگران12، 2008)
روشهاي ابتکاري
يک سري قواعد سرانگشتي يا ميان برهاي ذهني هستند که موجب سهولت در فرآيند تصميم گيري به خصوص در محيط هاي نامطمئن و پيچيده مي شود. (کاهنمن و تورسکي13، 1974)
1-9- خلاصه فصل
اين فصل پس از ارائه مقدمه، با شرح و بيان مسأله پژوهش آغاز و در اين قسمت به نقش و جايگاه رفتار مالي در بازار سرمايه پرداخته شد و سپس اهميت و ارزش پژوهش بيان گرديد. در ادامه هدف از انجام اين پژوهش و کاربرد نتايج پژوهش بيان شده است و فرضيههاي متناسب با اهداف اين پژوهش ارائه گرديد. همچنين روش انجام پژوهش، ابزار جمعآوري اطلاعات مورد نياز، جامعه آماري، شيوه نمونهگيري، روشهاي آماري مورد نياز براي تجزيه و تحليل دادهها و اطلاعات به طور مختصر ذکر شد. در پايان اين فصل واژههاي عملياتي مورد استفاده در متن پژوهش، تعريف شده است.
در فصل دوم ادبيات موضوع و پيشينه پژوهش تشريح ميگردد. در ادامه و در فصل سوم به روش پژوهش پرداخته ميشود. در فصل چهارم اطلاعات جمعآوري شده تجزيه و تحليل ميگردد. در فصل پنجم که فصل پاياني اين پژوهش است؛ نتايج، پيشنهادها و محدوديتهاي پژوهش حاضر بيان ميشود.
فصل دوم
مباني نظري و پيشينه پژوهش
2-1- مقدمه
تاكنون تحقيقات فراواني در اكثر حوزه هاي مرتبط با بازار سرمايه در ايران صورت گرفته، اما آنچه در اين بين كمتر مورد توجه قرار گرفته، پرداختن به تحقيقات جدي در خصوص شكل گيري رفتار سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار تهران مي باشد در اكثر كشورها، شناخت فرآيند تصميم گيري مشاركت كنندگان در بورس، همواره موضوعي مهم براي مشاركت كنندگان و سرمايه گذاران در بازار بوده است . در اكثر اين كشورها، محققان تلاش هاي قابل توجهي جهت مطالعه و درك رفتار سرمايه گذاران و به دنبال آن تاثير اين عوامل بر تصميم گيري و عملكرد سرمايه گذاران داشته اند، چرا كه رفتارهايي كه بر تصميم گيري و عملكرد سرمايه گذاران در بازار تاثير مي گذارند از اهميت ويژه اي برخوردار هستند. (يوسفي و شهرآبادي، 1388)
در طي دهه هاي اخير محققين مالي سعي در تبيين و يافتن علل موارد خاص با كمك ساير علوم همانند روانشناسي، علوم اجتماعي و فيزيك بوده اند، از اين رو حوزه هاي ميان رشته اي تحت عناوين اقتصاد مالي، اقتصاد سنجي مالي، رياضيات مالي و نظريه تصميم گيري شكل گرفته است. يكي از مطالعاتي كه در اين زمينه به سرعت گسترش يافته، ادغام نظريه هاي اقتصادي با نظريه هاي رايج روانشناسي بود كه تحت عنوان “مالي رفتاري” مطرح گرديد. از بنيانگذاران اين حوزه از دانش مالي روانشناس مشهور دانيل كانمن است كه در سال 2002 به علت ارائه مدلهايي جهت تبيين رفتار سرمايه گذاران تحت شرايط عدم اطمينان، به دريافت جايزه نوبل اقتصادي نائل شد. در الگوي اقتصادي مالي سنتي فرض مي شود كه تصميم گيرندگان به طور كامل عقلايي رفتار مي كنند و هميشه به دنبال بيشينه كردن مطلوبيت مورد انتظارخود هستند. به عبارت ديگر دو پايه اصلي در پارادايم سنتي مالي، عقلانيت كامل عوامل و تصميم گيريهاي مبتني بر بيشينه سازي مطلوبيت مورد انتظار است، در حالي كه در مالي رفتاري عنوان ميشود كه برخي پديده هاي مالي را مي توان با به كارگيري مدلهايي توصيف كرد كه در آنها عامل اقتصادي كاملاً عقلايي در نظر گرفته نمي شود . در برخي از مدلهاي مالي رفتاري، عوامل، رفتاري دارند كه به طور كامل عقلايي نيستند. در برخي مدلها نيز، عوامل اعتقادات درستي دارند ولي انتخابهايي انجام ميدهند كه با بيشينه سازي مطلوبيت مورد انتظار سازگار نيست. (راعي و فلاح پور، 1383)
شواهد نشان ميدهد كه سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار تهران براي تعيين ارزش سهام كمتر از روشهاي كمي استفاده مي نمايند و قضاوتهاي ايشان بيشتر مبتني بر تصورات ذهني، اطلاعات غيرعلمي، شايعات و پيروي كوركورانه از عده معدودي از مشاركت كنندگان در بازار سرمايه است . در همين راستا و به منظور بهبود شرايط گسترش فعاليتهاي بازار سرمايه و جلوگيري از شكست، در اقداماتي كه در جهت جلب مشاركت مردم در سرمايه گذاري صورت مي گيرد، بايد نتايج علمي جايگزين تصورات ذهني گردد و آموزشهاي لازم در اين زمينه به مشاركت كنندگان در بازار داده شود. (شهرياري، 1385)
براي درك و توصيف مناسب تصميمات سرمايه گذاران، كشف عوامل رفتاري موثر بر تصميم گيري و عملكرد سرمايه گذاران حقيقي در بورس اوراق بهادار و اينكه چگونه اين عوامل عملكرد سرمايه گذاري سرمايه گذاران را تحت تاثير قرار مي دهد مهم است.
در اين فصل از پژوهش ابتدا شرح کاملي از رفتار مالي بيان خواهد شد. در ادامه نيز متغيرهاي پژوهش ، تشريح خواهد شد. همچنين مطالعات اخير در زمينه رفتار مالي و همچنين مفاهيم آن در ادامه پژوهش ذکر ميشود. در ادامه پيشينه پژوهشهاي انجام شده در زمينه رفتار مالي و تصميم گيري و عملکرد سرمايه گذاران ذکر ميشود.
2-2- رفتار مالي
اساس و مرکز نظريه رفتار مالي عبارتست از مطالعه رفتار عوامل در نحوه تخصيص و آرايش منابع، از نظر زماني و مکاني و در يک محيط نامطمئن. زمان و عدم اطمينان دو عامل کليدي هستند که رفتار مالي را تحت تاثير قرار مي دهند.
همانطور که مشاهده مي شود عامل اصلي در تعريف مرتون، رفتار است: رفتار عوامل و رفتار مالي. (فرانکفورتر و مک گون14، 1996)
هر چند تعاريف متعددي از ماليه رفتاري اراده شده است ولي اتفاق نظرهاي قابل توجهي نيز در آنها ديده مي شود. لينتنر15 رفتار مالي را به اين صورت تعريف مي کند: مطالعه نحوه تفسير و عکس العمل انسان ها به اطلاعات، به منظور اخذ تصميمات آگاهانه. به نظر تالر16، رفتار مالي نوعي مالي روشنفکرانه است که مدعي است که: گاهي اوقات براي يافتن راه حل هايي در پاسخ به معماهاي تجربي، لازم است اين احتمال را بدهيم که برخي از عوامل در اقتصاد، به طور کاملا عقلايي عمل نمي کنند (برابازون17، 2000). السن اظهار مي کند ماليه رفتاري به دنبال فهم و درک و پيش بيني نتايج حاصل از فرآيندهاي روانشناختي تصميم گيري است (السن18، 1998). به عبارت ديگر رفتار مالي به دنبال تاثير فرآيندهاي روانشناختي در تصميم گيري است. شفرين عنوان مي کند که: رفتار مالي، مطالعه چگونگي تاثير گذاري روانشناسي بر تصميم گيري هاي مالي و بازارهاي مالي است. به طور کلي مي توان گفت رفتار مالي ترکيبي از اقتصاد کلاسيک ومالي، با روانشناسي و علوم تصميم گيري است که به دنبال توضيح و تشريح پديده هاي غيرعادي مشاهده شده در حوزه مالي است (فولر، 2000).
مدل هاي رفتاري، مدل هايي هستند که در آنها فرض عقلانيت کامل سرمايه گذاران کنار گذاشته مي شود. اقتصاددانان رفتاري براي اطلاع از رفتارهاي غيرعقلايي سرمايه گذاران به نتايج تحقيقات آزمايشي روانشانسان شناختي رجوع مي کنند، که در آنها انواع تورش هاي رفتاري به تفصيل مورد بررسي قرار گرفته اند. که در اين بخش به برخي از اين تورش هاي رفتاري اشاره مي شود.
2-3- تورش هاي رفتاري
منظور از تورش، انحراف از تصميم گيري هاي درست و بهينه است. از آنجايي که زمان و منابع شناخت محدود هستند، نمي توانيم داده هايي را که از محيط اخذ مي کنيم به صورت بهينه مورد تجزيه و تحليل قرار دهيم. بنابراين ذهن انسان به طور طبيعي از قواعد سرانگشتي استفاده مي کند. اگر از چنين روش هاي ابتکاري به طور مناسب استفاده شود، مي توانند موثر واقع شوند، در غير اين صورت تورش هاي غير قابل اجتنابي پيش خواهند آمد. به طور کلي ممکن است اشخاص در فرآيند تفکر و تصميم گيري دچار خطا شوند (ريتر19، 2003).
در اين بخش به بررسي چند دسته کلي از منابعي که باعث ايجاد تورش در فرآيند تفکر و تصميم گيري افراد مي شوند، پرداخته مي شود.
2-3-1- روش هاي ابتکاري
از آنجايي که ظرفيت پردازش اطلاعات در بشر محدود است، اشخاص به روش هاي تصميم گيري ناقص يا روش هاي ابتکاري روي مي آورند که به تصميم گيري هاي نسبتا خوبي نيز منجر مي شوند. به اين مختصر سازي که در فرآيندهاي تصميم گيري صورت مي گرد، ساده سازي ابتکاري گفته مي شود (هرشليفر و توه20، 2002). در واقع روش هاي ابتکاري يک سري قواعد سرانگشتي يا ميانبرهاي ذهني هستند که موجب سهولت در فرآيند تصميم گيري مي شوند (ريتر، 2003). ذهن انسان از اين قواعد سرانگشتي به منظور حل سريع مسايل پيچيده استفاده مي کند. براي مثال، يک بازيکن بيليارد براي محاسبه زاويه و سرعتي که بايد به توپ ضربه بزند از مثلثات و معادلات ديفرانسيل استفاده نمي کند، بلکه او از يک سري قواعد سرانگشتي بهره مي گيرد و حتي ممکن است از رياضيات چيزي نداند. بنابراين روش هاي ابتکاري، ابزاري مفيد در حل مساله هستند. با اين وجود برخي رويداد ها و الگوهاي رفتاري وجود دارند که باعث مي شوند استفاده از روش هاي ابتکاري به خطا و تورش در تصميم گيري بيانجامد (فولر، 2000). بنابراين استفاده از روش هاي ابتکاري هميشه به يک تصميم گيري صحيح منجر نمي شود. آگاهي از اين الگوهاي رفتاري که خود نيز به نوعي جزء قواعد سرانگشتي و ميانبرهاي ذهني هستند، باعث مي شود بتوانيم تورش هاي احتمالي در تصميم گيري اشخاص را پيش بيني ي کنيم. در ادامه به برخي از اين الگوها اشاره مي شود.
2-3-1-1- برجستگي21
برجستگي در مورد اطلاعاتي بوجود مي آيد که به صورتي متفاوت و متمايز از گذشته ارائه مي شوند. اين امر موجب مي شود اين اطلاعات در ذهن فرد به خوبي باقي بماند و در نتيجه شخص مي تواند به راحتي آن را از حافظه بازايابي کند (کاهنمن و تورسکي، 1973). هم چنين پديده هايي که کم تر رخ مي دهند، در ذهن اشخاص برجسته مي شوند. در چنين مواردي اشخاص، احتمال رخداد مجدد آن را بيش تر از واقع برآورد مي کنند. براي مثال، سقوط يک هواپيما يا يک زمين لرزه کم تر رخ مي دهد. ولي اگر خبر جديدي مبني بر اينکه هواپيمايي سقوط کرده يا زمين لرزه اي رخ داده است منتشر شود، افراد احتمال سقوط هواپيما يا وقوع زمين لرزه را در آينده اي نزديک، خيلي بيش تر از واقع برآورد مي کنند. به طور کلي برجستگي باعث مي شود سرمايه گذاران نسبت به اطلاعات جديد عکس العمل بيش از حد نشان دهند (فولر، 2000).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-3-1-2- اثر هاله اي22
اين اثر باعث مي شود شخص قضاوت کننده تحت تاثير يک ويژگي مطلوب از فرد يا موضوع مورد بررسي قرار گرفته، اين ويژگي را به ديگر ويژگي هاي آن تعميم دهد. چنين اسنادهاي اشتباهي مي تواند به طور بالقوه باعث قيمت گذاري اشتباه در بازار سهام شود. براي مثال، اگر سرمايه گذاران، دورنماي مطلوبي از سهام رشدي را مشاهده کنند و آن را به دورنماي بازده تعديل شده با ريسک نيز نسبت دهند، اين امر باعث مي شود قيمت اين نوع سهام بالاي ارزش ذاتي قرار گيرد (هرشليفر، 2001).
2-3-1-3- توهم در مورد صحت و سقم پديده ها
اين توهم از آنجا ناشي مي شود که اشخاص گرايش بيشتري به پذيرش صحت و سقم مطالبي دارند که پردازش آنها ساده تر است. به عبارت ديگر اشخاص به مطالبي که فهميدنش براي آنها آسان تر است، اعتماد بيشتري دارند. در واقع ادراک آن دسته از سيگنال هاي اطلاعاتي که براي فرد، آشنا به نظر مي رسد با سهولت بيشتري انجام مي گيرد. (هرشليفر، 2001)
2-3-1-4- نمايندگي23
نمايندگي بيانگر اين است که اشخاص بر اساس کليشه ها تصميم گيري مي کنند (برابازون24، 2000). در واقع اشخاص احتمال رخداد يک پديده را با توجه به ميزان شباهتي که اين رخداد با رويدادهاي مشاهده شده قبلي دارد، برآورد مي کنند (کاهنمن و تورسکي، 1973). براي مثال، اگر سهام جديدي در بازار عرضه شود و سرمايه گذاران بين اين سهام جديد و سهام شرکت ديگري که آن نيز مدتي قبل عرضه شده و داراي بازده خوبي است شباهت هايي ببينند، براي خريد ان هجوم مي آورند.
نمايندگي به صورت ديگري نيز ظاهر مي شود که به آن قاعده اعداد کوچک مي گويند. طبق اين قاعده سرمايه گذاران تصور مي کنند رويدادها و روندهاي جديد تداوم خواهند يافت. به عنوان مثال، سرمايه گذاران به سمت خريد سهامي که به تازگي داراي بازده خوبي بوده است، هجوم مي آورند و از خريد سهامي که به تازگي عملکرد بدي داشته است، اجتناب مي کنند (برابازون، 2000). به طور کلي نمايندگي باعث مي شود سرمايه گذاران نسبت به اطلاعات جديد عکس العمل بيش از حد نشان دهند (فولر، 2000).
2-3-1-5- لنگر انداختن25
بيان گر اين است که اشخاص هنگام برآوردهاي کمي، بي جهت تحت تاثير برآوردهاي قبلي يا اعداد و ارقام موجود در بيان مساله قرار مي گيرند (تورسکي و کاهنمن، 1974). به عنوان مثال، در مذاکرات فروش مشاهده مي شود که فروشنده در ابتدا مذاکره را با يک قيمت بالا شروع مي کند و سپس به تدريج آن را کاهش مي دهد. به اين ترتيب فروشنده باعث مي شود، خريدار بر آن قيمت ابتدايي لنگر بيندازد و زماني که فروشنده قيمت پايين تري را پيشنهاد مي کند، خريدار تصور مي کند که اين قيمت پايين تر، قيمت مناسبي است. به طور کلي لنگر انداختن باعث مي شود سرمايه گذاران نسبت به اطلاعات جديد عکس العمل کمي از خود نشان دهند. که اين امر، بر عکس اثر نمايندگي است (فولر، 2000). لنگر انداختن در واقع نوعي محافظه کاري محسوب مي شود (ريتر، 2003).
2-3-1-6- سفسطه قماربازان26
سفسطه قماربازان وقتي بوجود مي آيد که افراد به طور نادرستي پيش بيني کنند که در پديده ها يک روند برگشت به ميانگين وجود دارد. اين گرايش منجر مي شود که سرمايه گذاران پايان يافتن يک بازده خوب يا بد را در بازار پيش بيني کنند. سفسطه قماربازان همان مفهوم برگشت رگرسيون به ميانگين است. برگشت به ميانگين در اکثر سيستم هاي انساني قابل نمايش است و نشان مي دهد که حدها در طي زمان به ميانگين نزديک تر مي شوند. (تلنگي، 1383)
2-3-1-7- فرااطمينان27
فرااطمينان منجر به مبادله بيش از حد مي شود. شواهدي وجود داردکه تحليل گران مالي ارزيابي قبلي خود از شرکت ها را به کندي تغيير مي دهند، حتي اگر شواهد قابل توجهي درباره ارزيابي نادرست آنها ارايه شود. (تلنگي، 1383)
2-3-2- پيش نگري
تئوري مطلوبيت مورد انتظار و تئوري پيش نگري به عنوان دو رويكرد نسبت به تصميم گيري از ديدگاه هاي مختلف در نظر گرفته مي شوند. تئوري پيش نگري بر تصميم گيري ذهني موثر از سيستم ارزشي سرمايه گذاران تمركز دارد، در حالي كه تئوري مطلوبيت مورد انتظار بر انتظارات منطقي سرمايه گذاران تمركز دارد (فيل بک و ديگران، 2005). تئوري مطلوبيت مورد انتظار مدل نرمال انتخاب منطقي و مدل توصيفي رفتار اقتصادي است که تجزيه و تحليل تصميم گيري تحت ريسک را کنترل مي کند (کاهنمن و تورسکي، 1979). تئوري پيش نگري بعضي از حالات ذهني موثر بر فرآيند تصميم گيري افراد از جمله زيان گريزي، پشيمان گريزي و حسابداري ذهني را توصيف مي کند (واورو و ديگران، 2008).
2-3-2-1- زيان گريزي28
زيان گريزي بدين معناست که جريمه ذهني مرتبط با يک زيان مشخص، بيشتر از پاداش ذهني ناشي از عايدي به همان اندازه است. اگر سرمايه گذاران زيان گريز باشند، آنها احتمالا تمايلي به شناسايي زيان نخواهند داشت. در ادبيات موضوع مي خوانيم سرمايه گذاران ريسک گريزند، که اين امر ضرورتا در جهان واقعي مصداق ندارد. شواهدي وجود دارد که مردم در کسب بازدهي، اطمينان را ترجيح مي دهند با اين وجود در پرهيزاز ضرر، شانس را ترجيح مي دهند.
2-3-2-2- پشيمان گريزي29
پشيمان گريزي وقتي بوجود مي آيد که افراد مي خواهند از احساس ناراحتي ناشي از تصميمات ضعيف خود پرهيز کنند. پشيمان گريزي سرمايه گذاران را تشويق مي کند که سهام داراي عملکرد ضعيف را نگهداري کنند تا از شناسايي زيان پرهيز کنند. اين امر مي تواند تصميمات جديد سرمايه گذاري را تحت شعاع قرار دهد. اين اثر مي تواند معماي سود تقسيمي را تبيين کند. در حالت عدم وجود ماليات، سرمايه گذاران بايستي بين پرداخت سود و سود انباشته بي تفاوت باشند، و در صورت نياز سهام خود را بفروشند، با اين حال چنانچه بعد از فروش سهم قيمت ان بالا رود سرمايه گذار دچار ريسک مغبونيت خواهد شد. اين اثر هم چنين مي تواند رفتار مديران صندوق هاي سرمايه گذاري را نيز تبيين کند. براي مثال، اين که چرا آنها سهام داراي عملکرد بد را نگهداري مي کنند، خود مي تواند دليلي بر اين مدعا باشد. (تلنگي، 1383)
اين اثر هم چنين اشاره به الگوهايي دارد که در آن افراد از شناسايي زيان دفتري پرهيز و بر شناسايي سود دفتري تمرکز مي کنند. براي مثال چنانچه سهامي در 300 تومان خريداري شود و سپس به 220 تومان افت کند و مجددا به 280 تومان برسد، اکثرا سهام مذکور را تا وقتي که قيمت ان از 300 تومان بالاتر نرود نمي فروشند.
2-3-2-3- حسابداري ذهني30
حسابداري ذهني نوعي قالب بندي مجزاي ذهني است که در آن اشخاص دنياي پيرامون خود را به حساب هاي ذهني مجزا دسته بندي مي کنند. سرمايه گذاران عادت دارند که به هر کدام از اقلام پورتفوي خود به طور جداگانه بپردازند. اين امر مي تواند به تصميمات غير کارا منجر شود. در واقع اشخاص به تصميمات مختلف به عنوان يک کل نگاه نمي کنند و ارتباط بين آنها را ناديده مي کيرند. به عنوان مثال ممکن است شخصي براي خريد اقلام مصرفي، وامي با بهره بالا اخذ کند و به طور همزمان در حال پس انداز کردن با نرخي پايين تر از ان وام باشد (هرشليفر، 2001). مارکوويتز نيز اين قالب بندي ذهني را يکي از موانعي معرفي مي کند که باعث مي شود پورتفوهاي تشکيل شده توسط سرمايه گذاران، زير مرز کارا قرار گيرد. وي بيان مي کند قالب بندي ثروت به حساب هاي ذهني مجزا موجب مي شود که کوواريانس بين اين حساب ها ناديده گرفته شود و اين امر منجر به اخذ تصميمات غيربهينه شود (برابازون، 2000).
حسابداري ذهني مي تواند اثر تمايلي را تشريح کند. اثر تمايلي بيانگر حالتي است که سرمايه گذاران گرايشي مفرط به نگهداري اوراق بهاداري دارند که در زيان است (به علت شناسايي نکردن زيان) و برعکس، گرايش زيادي به فروش اوراق بهاداري دارند که در سود است (به علت شناسايي کردن سود) (شفرين و استيت من، 1985). در واقع در اين فرايند، اشخاص حساب هاي سرمايه گذاري زيان ده و سودده را از هم جدا مي کنند. البته پديده خودفريبي نيز اين اثر را تشديد مي کند.
2-3-3- رفتار رمه وار
رفتار رمه وار در بازار مالي به عنوان تمايل سرمايه گذاران در دنبال كردن رفتار ديگر سرمايه گذاران شناخته شده است. محققان دانشگاهي نيز توجه شان را به سمت رفتار رمه وار سوق داده اند؛ زيرا رفتار رمه وار بر تغييرات قيمت سهام اثرگذار است و مي تواند خواص ريسك و مدلهاي بازده را تحت تاثير قرار دهد، كه اين به نوبه خود بر چشم انداز قيمت گذاري دارايي موثر است (تان و ديگران، 2008). از چشم انداز رفتاري، رفتار رمه وار مي تواند سبب بعضي تورشهاي احساسي، شامل همنوايي، تضاد شناختي و سنخيتي، تورش خانگي و شايعات بي اساس شود. سرمايه گذاران ممكن است رفتار رمه وار را ترجيح دهند اگر بر اين باور باشند كه رفتار رمه وار مي تواند به آنها كمك كند تا اطلاعات مفيد و قابل اعتماد را استخراج كنند (کالينتراسيک و ديگران31، 2010). به طور كلي، سرمايه گذاران رمه وار مثل انسانهاي ما قبل تاريخ كه دانش كمي از محيط اطرافشان داشتند و به صورت جمعي در مي آمدند تا از خودشان حمايت كنند و ايمن باشند، در راه يكساني عمل مي كنند (کاپارلي و ديگران32، 2004).
2-3-4- عوامل بازار
دبوندت و تالر (1995) بيان کردند که بازارهاي مالي مي توانند بوسيله رفتار سرمايه گذاران از طريق رفتار مالي تحت تاثير قرار گيرد. اگر چشم انداز رفتار مالي صحيح باشد، بر اين اعتقاد است که سرمايه گذاران ممکن است واکنش بيش از حد يا کمتر از حد به تغييرات قيمت يا اخبار نشان دهند؛ روند گدشته را به آينده تعميم دهند؛ به عوامل بنيادي مرتبط با سهام کم توجه باشند؛ بر سهام هاي عام و چرخه قيمت فصلي تمرکز کنند. اين عوامل بازار، به نوبه خود، تصميم گيري سرمايه گذاران در بورس اوراق بهادار را تحت تاثير قرار مي دهد. واورو و ديگران عوامل بازار را که بر تصميم گيري افراد تاثير دارد اين چنين دسته بندي کرده اند: تغييرات قيمت، اطلاعات بازار، روندگذشته سهام ها، ترجيحات مشتريان، واکنش بيش از حد به تغييرات قيمت، و عوامل بنيادي مرتبط با سهام (واورو و ديگران، 2008).
در حالت عادي، تغييرات در اطلاعات بازار، عوامل بنيادي سهام هاي پايه و تغييرات قيمت مي تواند سبب واکنش بيش يا کمتر از حد به تغييرات قيمت شود. اين تغييرات به طور تجربي ثابت شده است که تاثير بالايي بر رفتار تصميم گيري سرمايه گذاران دارد. محققان متقاعد شده اند که واکنش بيش از حد (دبوندت و تالر33، 1985) يا کمتر از حد (لاي34، 2001)به اخبار ممکن است نتيجه استراتژيهاي کسب و کار مختلف بوسيله سرمايه گذاران و بنابراين تحت تاثير قرار دادن تصميمات سرمايه گذاريشان باشد. واورو و ديگران نتيجه گيري کردند که اطلاعات بازار تاثير خيلي بالايي بر تصميم گيري سرمايه گذاران و اين باعث مي شود سرمايه گذاران در بعضي مواقع تمايل به تمرکز بر سهام هاي عام که بر اطلاعات بازار متکي است داشته باشند (واورو و ديگران، 2008).
به طور کلي، عوامل بازار در زمره عوامل رفتاري دسته بندي نمي شوند زيرا که عوامل بيروني هستند که رفتار سرمايه گذاران را تحت تاثير قرار مي دهند. بهرحال، عوامل بازار سرمايه گذاران رفتاري و منطقي را از راه هاي مختلف تحت تاثير قرار مي دهد، به طوريکه اگر عوامل بازار مورد بررسي قرار نگيرند عوامل رفتاري موثر بر تصميم گيري به تنهايي کافي نيستند. بنابراين، اين تحقيق عوامل بازار را شبيه عوامل رفتاري موثر بر تصميم گيري افراد در بازار بورس در نظر مي گيرد.
2-3-5- خلاصه عوامل رفتاري موثر بر تصميم گيري افراد
جدول(2-1): خلاصه عوامل رفتاري
گروهمتغيرهاي رفتاري
روشهاي ابتکارينمايندگيفرا اطمينانلنگر انداختنسفسطه قماربازانتورش در دسترس بودن


پاسخ دهید