نگارنده از تمامي کسانيکه در مراحل مختلف اجرا و انجام

اين پژوهش ياري رسانده اند بويژه استادان گرامي دکتر نوري قنبلاني و سرکار خانم دکتر رفيعي کرهرودي تشکر و قدرداني مي نمايد .

نام خانوادگي دانشجو: منبري نام: مريمعنوان پاياننامه: تاثير آفتکشي، ضدتغذيهاي و دورکنندگي عصاره و پودر چند گونه گياه دارويي روي شبپره هندي، Plodia interpunctella (Hübner)اساتيد راهنما: دکتر قدير نوري قنبلاني و دکتر زهرا رفيعي کرهرودي
اساتيد مشاور: دکتر علي اصغر فتحي و دکتر هوشنگ رفيعي دستجرديمقطع تحصيلي: کارشناسي ارشد رشته: کشاورزي
گرايش: حشرهشناسي دانشگاه: محقق اردبيلي
دانشكده: علوم کشاورزي تاريخ دفاع: 23/7/92 تعداد صفحات: 54چكيده:
استفاده وسيع از حشرهکشهاي شيميايي سبب به وجود آمدن جمعيتهاي مقاوم به اين حشرهکشها و همچنين آلودگي زيست محيطي گرديده است. به همين دليل امکان استفاده از حشرهکشهاي گياهي عليه آفات انباري در سالهاي اخير بسيار مورد توجه قرار گرفته است. يکي از اين آفات انباري شبپرههندي Plodia interpunctella (Hübner) است که باعث تخريب محصولات انباري ميشود. در اين تحقيق اثرات حشرهکشي عصارههاي استني و هگزاني 5 گونه گياه دارويي هميشه بهار، Calendula officinalis L.، افسنطين، Artemisia absinthium L.، بادرنجبويه، Melissa officinalis L.، مريمگلي، Salvia officinalis L.، بابونه، Chamaemel nobile L.، و همچنين پوست سبز ميوهي گردوي ايراني،L. regia Juglans روي شبپره هندي مورد بررسي قرار گرفت. حشرات مورد آزمايش در شرايط کنترل شده (حرارت2 ± 27 درجه سلسيوس و رطوبت نسبي 5 ± 65 درصد) پرورش داده شدند، عصارهگيري به روش پودر کردن اندام گياهي و حل کردن در حلال و سپس صاف کردن انجام شد. بررسي تاثير حشرهکشي پودر گياهان مورد نظر روي لارو شبپره هندي نشان داد بهترين گياه براي تلفات لاروي و کاهش طول دوره شفيرگي مربوط به پودر بادرنجبويه بوده است، بهترين گياه براي بازدارندگي از تخمريزي مربوط به پودر بابونه، و بهترين گياه براي کاهش طول دوره لاروي مربوط به پودر مريم گلي بوده است. اثر حشرهکشي عصارهها روي لارو سن آخر شبپره هندي نشان داد بالاترين درصد تلفات لاروي در عصارههاي استني، مربوط به عصاره افسنطين و در عصاره هگزاني مربوط به عصاره هميشهبهار بوده است. عصارههاي استني تاثير معنيداري روي تلفات در مرحله شفيرگي ايجاد نکرده و عصاره هگزاني مريم گلي بالاترين درصد تلفات در مرحله شفيرگي را ايجاد کرده است. همچنين ميزان RGR و RCR در تيمارهاي عصارهها نسبت به شاهد کاهش يافت و همه تيمارها اختلاف معنيدار با شاهد در سطح 1 درصد نشان دادند اما بين گياهان اختلاف معنيداري مشاهده نشد. ميزان FDI در هيچکدام از تيمارها اختلاف معنيداري را با شاهد نشان نداد. ولي ميزانECI در تيمارهاي عصارهها نسبت به شاهد اختلاف معنيداري را نشان داد. همچنين همه عصارههاي مورد نظر داراي تاثير دورکنندگي نسبتا” خوبي روي لارو سن آخر شبپره هندي بودند.كليد واژهها:Plodia interpunctella (Hübner) ، عصارههاي گياهي، حشرهکشي، دورکنندگي و شاخصهاي تغذيهاي

فهرست مطالب
شماره و عنوان مطالب صفحه
فصل اول: مقدمه و مروري بر تحقيقات گذشته
1-1- مقدمه2
1-3- مروري بر تحقيقات گذشته4
1-3-1- خسارت آفات انباري4
1-3-2- روشهاي کنترل آفات انباري4
1-3-2-1- امواج کوتاه الکترومغناطيسي4
1-3-2-2- انرژي تابشي خورشيد4
1-3-2-3- خشک کردن5
1-3-2-4- گرما5
1-3-2-5- سرما5
1-3-2-6-کنترل شيميايي5
1-3-3- تاريخچه استفاده از سموم گياهي7
1-3-4- ميزان استفاده از حشره‌كش‌هاي گياهي در دنياي امروز8
1-1-3-5- مشكل تامين منابع گياهي مورد نياز و کم دوام بودن در محيط8
2-1-3-5- مشكل استاندارد كردن عصاره‌هاي گياهي استخراج شده8
3-1-3-5- مشكلات ثبت حشره‌كش‌هاي گياهي8
1-3-6- نقش حشره‌كش‌هاي گياهي در آينده9
فصـل دوم: مواد و روش کار
2-1- گياهان مورد استفاده15
2-1-1- مريم گلي (Lamiaceae) Salvia officinalis L.15
2-1-2- بادرنجبويه؛ وارنگ بو (Lamiaceae) Melissa officinalis L.15
2-1-3- هميشه بهارکوهي (Astraceae) Calendula officinalis L.16
2-1-4- بابونه رومي (Astraceae) Chamaemelum nobile L.17
2-1-5- افسنطين (Astraceae) .Artemisia absinthium L17
2-1-6- گردو ايراني (Juglanceae) .Juglans regia L18
2-2- جمعآوري گياهان مورد مطالعه18
2-3- تهيه عصارههاي استني و هگزاني21
2-4- پرورش شب پره هندي22
2-5- بررسي اثر حشرهکشي پودر گياهان23
2-6- بررسي تاثير حشرهکشي تماسي عصارههاي هگزاني و استني24
2-7- بررسي اثر دورکنندگي عصارههاي گياهي25
2-8- بررسي تاثير عصارهها روي شاخصهاي تغذيهاي26
فصل سوم: نتايج
3-1- بررسي تاثير حشرهشي پودر گياهان مختلف روي شب پره هندي30
3-1-1- تاثير روي لارو30
3-1-2- تاثير روي ميزان تخم ريزي31
3-1-3- تاثير روي طول دوره لاروي31
3-1-4- تاثير روي طول دوره شفيرگي32
3-1-5- تاثير پودر گياهان روي طول عمر33
3-2- اثر حشرهکشي عصارهها روي لارو سن آخر شب پره هندي33
3-2-1- تاثير حشرهکشي عصارههاي استني روي لارو33
3-2-2- تاثير حشرهکشي عصارههاي هگزاني روي لارو34
3-2-3- تاثير حشرهکشي عصارههاي استني روي شفيره35
3-2-4- تاثير حشرهکشي عصاره هاي هگزاني روي شفيره35
3-3- بررسي تاثير دورکنندگي عصارهاي استني و هگزاني روي لارو شب پره هندي36
3-4- برسي تاثير عصارههاي گياهي روي شاخصهاي غذايي38
3-4-1- تاثير عصارههاي استني و هگزاني روي نرخ رشد نسبي (RGR) شب پره هندي38
3-4-2- تاثير عصارههاي استني و هگزاني بر نرخ نسبي مصرف غذا (RCR) لارو39
فصل چهارم: بحث
4-1- تاثير حشرهشي پودر گياهان مختلف روي شب پره هندي42
4-2- اثر حشرهکشي عصارهها روي لارو سن آخر شب پره هندي43
4-3- تاثير دورکنندگي و جلب کنندگي عصارههاي استني و هگزاني روي لارو شب پره هندي44
4-4- تاثير عصاره ها روي شاخصهاي تغذيهاي لارو 15 روزه شب پره هندي45
فصل پنجم :نتيجه گيري و پيشنهادات
5-2- پيشنهادات49
منابع و ماخذ50
فهرست جدولها
شماره و عنوان جدول صفحه
جدول 3-1 تأثير پودر گياهان بر درصد تلفات لارو سن اول شب پره هندي32
جدول 3-2 تأثير پودر گياهان بر تخمريزي حشرات کامل33
جدول 3-3 تأثير پودر گياهان بر طول دوره لاروي34
جدول 3-4 تأثير پودر گياهان بر طول دوره شفيرگي34
جدول 3-5 تأثير پودر گياهان بر طول عمر نتايج افراد زنده مانده35
جدول 3-6 تاثر عصاره استني گياهان روي درصد لارو سن آخر شب پره هندي36
جدول3-7 تاثير عصاره هگزاني گياهان روي درصد تلفات لارو سن آخر شب پره هندي37
جدول 3-8 تاثير عصاره استني گياهان روي درصد شفيره شب پره هندي37
جدول 3-9 تاثير عصاره هگزاني گياهان روي درصد شفيره مرده38
جدول 3-10 مقايسه ميزان دورکنندگي و جلبکنندگي عصارههاي مختلف روي لارو سن آخر شب پره هندي39
جدول 3-11 تاثير عصارههاي مختلف استني در غلظت10 درصد بر شاخصهاي تغذيهاي لارو شب پره هندي40
جدول 3-12 اثرات عصارههاي مختلف استني در غلظت 25 درصد بر شاخصهاي تغذيهاي لارو شب پره هندي40
جدول 3-13 اثرات عصارههاي مختلف هگزاني در غلظت 10 درصد بر شاخصهاي تغذيهاي لارو شب پره هندي41
جدول 3-14 اثرات عصارههاي مختلف هگزاني در غلظت 25 درصد برشاخصهاي تغذيهاي لارو شب پره هندي42

فهرست شکلها
شماره و عنوان شکل صفحه
شکل 2-1- عکس گياهان مورد استفاده در اين تحقيق22
شکل2-2- قرار دادن گياهان در حلال به مدت 24 ساعت23
شکل2-3- صاف کردن عصارهها به وسيله کاغذ صافي23
شکل2-4- آسپيراتور مورد استفاده جهت جمعآوري حشرات کامل شب پره هندي25
شکل2-5- قيف مورد استفاده تخمگيري از حشرات کامل شب پره هندي25
شکل 2-6- بررسي اثر حشرهکشي پودر گياهان26
شکل 2-7- آزمايش اثر کشندگي تماسي عصارهها27
شکل2-8- آزمايش تعيين دورکنندگي عصارهها روي لارو سن آخر شب پره هندي26
شکل 2-9- آزمايش بررسي تاثير عصارهها روي شاخصهاي تغذيه30

فصل اول:
مقدمه و مروري بر تحقيقات گذشته

1-1- مقدمه
بيش از 600 گونه آفت از سخت بالپوشان، 700 گونه از بالپولکداران و 355 گونه از کنهها به محصولات انباري خسارت ‏زده و‏ باعث کاهش‏ کيفيت ‏و‏ کميت‏ آنها ‏مي‏شوند.‏ بعلاوه‏ وجود‏‏ بقاياي حشرات در محصولات غذايي انبار شده باعث کاهش کيفيت آنها مي‏شود (راجندران و اسريران جيني1، 2008).
حمله آفات انباري و کم توجهي به اصول نگهداري فرآورده‌هاي کشاورزي گاهي زيانهاي کيفي بسيار مهمي را به دنبال ميآورد که سبب تغيير ترکيب شيميايي، رنگ و مزه محصول شده و ارزش تجاري و مرغوبيت آن را به شدت کاهش ميدهد. زيانهاي کيفي گاهي بصورت از بين رفتن ويتامينها و ديگر عناصر اصلي محصول بروز ميکند. آفات انباري علاوه بر زيانهاي کمي و کيفي، بهداشت مصرف کنندگان را نيز به مخاطره مياندازند و گاهي مشکلات بهداشتي قابل توجهي را نيز در مصرف‌کنندگان، اعم از انسان، دام و طيور اختلالات گوارشي شديدي ايجاد ميکند (فاطمي زاده، 1382).
كنترل صحيح آفات در انبارها يكي از مهمترين عوامل حفاظت مواد غذايي تأمين کننده عناصر غذايي مهم و مورد نياز بدن از جمله حبوبات و غلات است. آفات انباري يكي از معضلات مهم در انبارداري اين محصولات هستند كه پس از برداشت تا زمان مصرف در انبار نگهداري ميشوند. علت عمده خسارت بالاي اين دسته آفات قدرت تكثير بالا، همهجازي بودن و چندخواري آنها است تا جايي كه در انبارهايي با شرايط سنتي ميزان خسارت تا 80 درصد گزارش شده است. در اکثر سيستمهاي انبارداري استفاده از سموم تنفسي اقتصاديترين روش مديريت آفات انباري است. روش تدخين مطلوب بايد هيچ باقيمانده خطرناک براي انسان نداشته باشد همچنين روي کيفيت و طعم ماده غذايي يا مراحل فرآوري محصول تاثير سوء نداشته باشد. همچنين مواد تدخيني بايد از نظر بيولوژيکي فعال بوده و يا توسط دانهها جذب و قابليت اشتعال يا تجمع نداشته باشند (لي و همکاران2 2001).
با توجه به اهميت اقتصادي و ممنوعيت استفاده از گاز متيل برومايد يافتن يک روش جايگزين ايمن، مناسب، اقتصادي و پايدار جهت کنترل و کاهش خسارت اين آفات ضروري بنظر ميرسد. روشهاي متعددي براي نيل به اين هدف وجود دارد .بکارگيري سموم تدخيني به دليل انتشار و نفوذ آنها به درون توده محصول در ميان روشهاي متعدد مبارزه با آفات انباري، موثرترين روش محسوب ميشود. در چند سال اخير بکارگيري بعضي از سموم تدخيني کنار گذاشته شده است. متيل برومايد از جمله سموم تدخيني ميباشد که سبب تخريب لايه ازون ميشود و به همين سبب توسط سازمان حفاظت محيط زيست ايالت متحده آمريکا به عنوان دسته اول تخريب کنندههاي لايه ازون طبقهبندي شده است . طبق برنامهريزي جهاني در کشورهاي توسعه يافته تا سال ???? و در کشورهاي در حال توسعه تا سال ???? بايد مصرف اين سم متوقف شود (لي و همکاران، 2001).
پس از آنکه متيل برومايد عامل تخريبي لايه ازون شناخته شد ، استفاده از فسفين رواج بيشتري يافت و عدم توجه به استانداردهاي تدخين باعث بروز مقاومتهاي بيشتري در آفات نسبت به فسفين گرديد به طوري که در ?? کشور جهان گزارشاتي از مقاومت آفات انباري در برابر سم فسفين منتشر شده است. از اين رو جستجو براي يافت جايگزين مناسب براي سموم فوق اجتنابناپذير است (فيلد3، 1998).
اسانسها و عصارههاي گياهي يکي از جايگزينهاي مناسب براي ترکيبات شيميايي مصنوعي تلقي ميشوند که کمترين خطر را براي انسان و محيط زيست دارند. اما هنوز ترکيبي که جايگزين مناسبي براي متيل برومايد بوده و دامنه تاثير وسيع داشته و ارزان قيمت بوده و قابليت استفاده در سطوح گسترده را داشته باشد پيدا نشده است (راجندران4، 2001).
ترکيبات با منشاء گياهي ميتوانند به عنوان جايگزين مناسب ترکيبات شيميايي، به ويژه در کشورهاي در حال توسعه، مصرف شوند (ناوارو و همکاران5، 2001).
تحقيقات روي مشتقات گياهي براي کنترل بندپايان آفت ادامه دارد با اين وجود هنوز تعداد حشرهکشهاي گياهي مورد استفاده در کشاورزي صنعتي بسيار محدود است. پيرتروم و نيم از حشرهکشهاي با منشاء گياهي هستند که به صورت تجاري توليد و مصرف ميشوند. برخي از مواد گياهي ديگر نيز به عنوان دورکننده حشرات و ضدتغذيه مورد بررسي قرار گرفتهاند ولي به جز چند دورکننده طبيعي پشهها، موفقيتهاي کمي در تجاري کردن مواد گياهي دورکننده حشرات وجود دارد. از نظر مديريت آفات کشاورزي بويژه در توليد محصولات غذايي ارگانيک، حشرهکشهاي گياهي در کشورهاي پيشرفته رايج شدهاند. با اين وجود، اين ترکيبات ميتوانند نقش مهمتري در توليد و حفاظت بعد از برداشت محصولات غذايي در کشورهاي در حال توسعه هم داشته باشند (ايسمان6، 2000).
اين مسأله و مسائل نظير آن سبب شده تا انسان به کاربرد سموم حشرهکش جديد اقدام نمايد. با توجه به اينکه بيشتر ترکيبات گياهي که به عنوان حشرهکشهاي تجاري معرفي شدهاند به صورت عصاره از گياهان استخراج شده اند،لذا در اين تحقيق به بررسي اثر حشرهکشي، دورکنندگي (لارو سن آخر) و ضدتغذيهاي و بازدارندگي تغذيهاي عصاره و پودر 5 گياه دارويي شامل: افسنطين، مريمگلي، هميشهبهار، بابونه، بادرنجبويه و پوست سبز ميوه گردوي ايراني روي شبپره هندي Plodia interpunctella (Hubner) مورد بررسي قرار گرفت. با توجه به اينکه عصارهها داراي ترکيبات مختلف قطبي و غيرقطبي با خواص متفاوت هستند در اين تحقيق دو نوع حلال قطبي و غير قطبي انتخاب گرديد. دلايل انتخاب اين گياهان فراواني آنها در طبيعت ايران، امکان کشت زراعي، نداشتن آفت خاص بوده است.
1-3- مروري بر تحقيقات گذشته
1-3-1- خسارت آفات انباري
طبق گزارش سازمان خواروبار و کشاورزي جهان (فائو) آفات انباري ساليانه در حدود 10 درصد محصول غلات برداشت شده را در انبار منهدم ميکنند. مقدار اين خسارت در بعضي از نقاط جهان و روي بخشي از محصولات کشاورزي تا 50 درصد محصول هم ميرسد. در برخي موارد خسارت بعضي از سوسکهاي حبوبات در مدت 3 تا 5 ماه نگهداري حبوبات در انبار به 100 درصد محصول نيز رسيده است (کيتا و همکاران7، 2001). از طرف ديگر آفات انباري باعث کاهش کيفيت محصول، کاهش بازار پسندي و قدرت جوانهزني آن نيز ميشوند (لاله و عبدالرحمن8، 1999). در ميان آفات انباري بيشترين خسارت را سخت بالپوشان و پروانهها وارد ميسازند (رس9، 2004).

1-3-2- روشهاي کنترل آفات انباري
براي کنترل آفات انباري از روشهاي زير استفاده ميشود.
1-3-2-1- امواج کوتاه الکترومغناطيسي
يکي از روش هاي فيزيکي در کنترل آفات انباري استفاده از امواج کوتاه الکترومغناطيسي ميباشد که امواج کوتاه با فرکانس زياد در گندمهاي آلوده به شپشهي گندم حرارتي را در حدود 76 تا 85 درجهي سانتيگراد ايجاد ميکند که براي حشرات مذکور کشنده ميباشد (حسيني نوه، 1379).
1-3-2-2- انرژي تابشي خورشيد
اين روش که در آفريقا مرسوم است بيشتر بر عليه آفات لوبيا مورد استفاده قرار ميگيرد. در اين روش دانهها ي حبوبات روي کاغذهاي سياه رنگ پهن شده و به مدت هفت ساعت در معرض تابش نور آفتاب قرار داده مي شود. اين کار هر 3 تا 4 هفته يکبار تکرار ميشود. اين روش از هجوم آفات انباري به لوبيا جلوگيري ميکند و در طي 24 هفته جمعيت آفت را در حدود 99 درصد پائين ميآورد (هولينگ ورس و همکاران10، 2002).
1-3-2-3- خشک کردن
در روش خشک کردن محصولات از گرما استفاده ميگردد. اين روش بيشتر در مورد محصولات آردي و دانههاي غلات به کار ميرود. در اين روش آب محصولات تبخير شده و روي مراحل مختلف آفت تأثير ميگذارد. در روش خشک کردن، دما نبايد از 85 درجه سانتيگراد بيشتر باشد تا تأثيري روي جوانهزني بذور نداشته باشد (گاننون11،2002).

1-3-2-4- گرما
اين روش اولين بار در فرانسه براي کنترل Sitotroga cerealella Olivier در سال 1762 به کاربرده شد. در اين روش حشرات به دليل قرار گرفتن در دماي بالا ميميرند که اين خود به دليل اثر مخربي است که گرما بر روي ساختار پروتئينها و آنزيمهاي بدن حشره ميگذارد. بيشتر حشرات در دماي بالاتر از 50 درجهي سانتيگراد ميميرند. در استراليا براي کنترل آفات انباري محصولات انباري به مدت يک دقيقه در معرض دماي 56- 76 درجه سانتيگراد قرار داده ميشود (فيلد، 1992).
1-3-2-5- سرما
در دماي زير 5 درجه سانتيگراد حشرات انباري بيحرکت شده و در دماي 15- درجه سانتيگراد از بين ميروند. در آمريکا، اروپا و استراليا براي جلوگيري از حمله آفات دانهها را در معرض دماهاي پائين تر از 15- درجه سانتيگراد قرار ميدهند (فيلد، 1992).
1-3-2-6-کنترل شيميايي
استفاده از حشرهکشهاي شيميايي يکي از روشهاي متداول کنترل آفات انباري است که به دليل اثرات نامطلوب روي موجودات غيرهدف، سميت براي پستانداران و پرندگان و خطر آلودگي محيط زيست، بايد از مصرف آنها تا حد امکان خودداري و روشهاي ديگري جايگزين آنها نمود (فيلد، 1998).
با توسعهي مقاومت آفات محصولات انباري به حشرهکشها و محدوديتهاي زيست محيطي استفاده از حشره کشهاي تدخيني و جلوگيري از آلوده شدن محصولات انباري به سموم آفتکش تلاش زيادي براي ارزيابي تنظيمکنندههاي رشد حشرات به عنوان محافظت کننده محصولات انباري از آفات انباري صورت ميگيرد. در اين ميان هورمون جواني و آنالوگهاي آن بيشتر مورد توجه قرار گرفتهاند که پتانسيل خوبي عليه بسياري از آفات محصولات انباري نشان دادهاند (ناوارو و همکاران12 2001). در حال حاضر روش متداول براي کنترل آفات انباري استفاده از ترکيبات شيميايي گازي است. حشرهکشهاي تدخيني شامل مواد شيميايي با وزن مولکولي بسيار کم و با خاصيت تدخيني و سميت بالا ميباشند که براي از بين بردن تمام مراحل رشدي آفت در سطح وسيع و گسترده در انبارهاي بزرگ به کار ميروند. متيل برومايدCH3Br و فسفين PH3 دو ترکيب از سموم تنفسي شيميايي هستند که از آنها بطور عمده براي کنترل آفات انباري استفاده ميشود. اما مصرف اين دو سم به ويژه بدليل سميت فوق العادهاي که براي انسان ايجاد کرده اند در حال محدود شدن ميباشد. همچنين متيل برومايد يکي از آلايندههاي لايه ازن به شمار ميآيد. در ضمن مقاومت آفات انباري نسبت به سم فسفين نيز از کشورهاي بسياري گزارش شده است. اين ترکيبات که به اشکال فيزيکي مختلف جامد، مايع، مايع تحت فشار و غيره به بازار عرضه شدهاند که با توجه به ويژگيهاي بيولوژيک گونهي آفت، نوع محصول، شرايط انبار و شرايط اکولوژيک محل در مقياس گستردهاي مورد استفاده قرار ميگيرند. بعضي از سموم گازي در شرايطي جذب محصول شده و ضمن انجام فعل و انفعالات شيميايي، مواد سمي خطرناکي بوجود ميآورند که ممکن است براي مصرف کنندگان خطرناک باشد.گروهي از اين ترکيبات، گاهي اثرات فيزيولوژيک نامطلوب روي محصول باقي گذاشته و سبب تخريب و تضييع بافتهاي زنده ميشوند. برخي از گازها روي جوانهي بذرهاي مختلف اثر کرده و در نتيجه قوهي رويشي آنها را از بين برده و يا آسيبهاي شديدي به آنها وارد ميسازند. سموم گازي بطور کلي براي انسان و جانوران خونگرم کم و بيش سمي و خطرناک هستند، ولي سميت برخي از آنها روي انسان خيلي شديدتر ميباشد. اغلب سموم گازي روي همهي حشرات در تمام مراحل رشدي آنها اثر کشنده دارند. اگر قرار باشد يک محصول انباري جاذب سم مانند آرد، تحت تأثير سموم گازي قرار بگيرد عمليات نبايد در گرماي پايين صورت بگيرد، زيرا در اين حالت نه تنها سم بيشتري جذب محصول ميشود بلکه از قدرت انتشار گاز نيز کاسته ميشود. همهي حشرات نسبت به سموم گازي به يک اندازه حساسيت نشان نميدهند، بعضي از آنها در مراحل رشدي مختلف خود، در مقابل يک سم گازي حساس و بعضي ديگر ممکن است نسبت به آنها در اين مرحله مقاوم ميباشند (بل و ويلسون13، 1995 و باقري زنوز، 1375).
با توسعهي مقاومت آفات محصولات انباري به حشرهکشها و محدوديتهاي زيست محيطي استفاده از حشره کشهاي تدخيني و جلوگيري از آلوده شدن محصولات انباري به سموم آفتکش کوششهاي زيادي براي ارزيابي تنظيم کنندههاي رشد حشرات به عنوان محافظت کننده محصولات انباري از آفات انباري صورت ميگيرد.
1-3-3- تاريخچه استفاده از سموم گياهي
در واقع تاريخ سم‌شناسي به انسان‌هاي اوليه بر‌مي‌گردد، كه سموم حيواني و عصاره‌هاي گياهي را به منظور شكار و جنگ به كار مي‌بردند البته استفاده از مشتقات گياهان و يا به عبارتي حشره‌كش‌هاي گياهي در كشاورزي به نوعي كه امروزه مي‌شناسيم، به حدود چند صد سال پيش در چين، مصر، يونان و هند قديم برمي‌گردد (تاكر14، 2002). در اروپا و آمريكاي شمالي نيز حدود 150 سال است كه از تركيبات گياهي استفاده مي‌شود. به عبارتي قبل از ساخت و توليد حشره‌كش‌هاي شيميايي مصنوعي (مثل تركيبات كلره آلي، تركيبات فسفره آلي، كاربامات‌ها و پيرتروئيدها) در دهه‌هاي 1930 تا 1950 از حشره‌كش‌هاي گياهي استفاده مي‌شده است. اما کشف و رواج حشره‌كش‌هاي شيميايي مصنوعي نقش سموم گياهي را در كشاورزي كم رنگ كرد (ايسمان15، 2006).
البته استفاده از سموم شيميايي تاثيرات منفي جبران ناپذيري را به همراه داشته (سميت براي پستانداران، مقاوم شدن حشرات، طغيان مجدد آفات، به مخاطره افتادن محيط زيست و آلودگي آب‌هاي زيرزميني) و امروزه تمايل به استفاده از مواد و سموم شيميايي به دليل مشكلاتي كه ايجاد كرده‌اند در حال كاهش است. البته حذف سموم مصنوعي از سيستم کشاورزي امكانپذير نيست بلكه مي‌توان با استفاده از عصاره‌هاي گياهي و جايگزين‌هاي ديگر در كنار سموم شيميايي مصنوعي مقدار مصرف اين مواد را كاهش داد (پري و همكاران16، 2003).
بنابراين، استفاده از روش‌هاي طبيعي متنوع در مديريت تلفيقي آفات براي حفاظت بيشتر و بهتر محيط زيست به يك ضرورت انكارناپذير تبديل شده است. به همين منظور سازمان‌هاي جهاني به محدود كردن استفاده از سموم شيميايي مصنوعي و جايگزين كردن آنها با سموم كم خطر پرداخته‌اند. اين مسائل باعث شده است محققين در صدد كشف و توليد سموم كم خطر از جمله سموم گياهي باشند. در طول قرن‌ها حشرات گياهخوار و گياهان در تعامل با همديگر مسير تكاملي را طي كرده‌اند. بنابراين تركيبات گياهي مي‌توانند به عنوان يكي از مهمترين تركيبات شيميايي جايگزين حشرهكش‌هاي فعلي شناخته شوند (رگنالت-راجر و همكاران17، 1997).

1-3-4- ميزان استفاده از حشره‌كش‌هاي گياهي در دنياي امروز
در حال حاضر بيشترين مصرف كننده حشره‌كش‌هاي گياهي (از جمله پيرتروم، نيم، روتنون و برخي اسانس‌هاي گياهي) درآمريكاي شمالي است. در مكزيك و بعضي از كشورهاي اروپايي هم از حشره‌كش ‌هاي مبتني بر نيم و اسانس‌هاي گياهي استفاده مي‌شود. در قاره آسيا، بيشترين ميزان استفاده از حشره‌كش‌هاي گياهي در هندوستان صورت مي‌گيرد. در آفريقاي جنوبي فقط پيرتروم ثبت شده است، در حالي كه تعداد زيادي از اسانس‌ها و عصاره‌هاي گياهي به طور محلي به كار مي‌روند (ايسمان، 2006). عليرغم مزاياي متعددي که حشرهکشهاي با منشاء گياهي دارند، توليد و عرضه تجاري آنها به دليل محدوديتهاي متعددي به شرح زير به انداره کافي متداول نشده است:

1-3-5- محدوديتهاي استفاده از حشرهکشهاي با منشاء گياهي:
1-1-3-5- مشكل تامين منابع گياهي مورد نياز و کم دوام بودن در محيط

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

براي توليد حشره‌كش‌هاي گياهي در مقياس تجاري، گياه مورد نظر بايد در مقياس وسيع كشت شده و در دسترس باشد و بهتر است كه رشد گياه به فصل خاصي محدود نباشد. ولي متاسفانه در تعداد زيادي از موارد كشت و كار اين قبيل گياهان به صورت تجارتي رايج نشده و در اكثر موارد از گياهاني كه به صورت طبيعي و غير اهلي رشد مي‌كنند استفاده مي‌شود و اين موضوع محدوديت شديدي را در تامين منابع گياهي مورد نياز پديد آورده است.

2-1-3-5- مشكل استاندارد كردن عصاره‌هاي گياهي استخراج شده
مشكل ديگر نحوه به كار بردن يك محصول مشخص است حتي اگر طي روشي يكسان توليد شوند. يك حشره‌كش‌ گياهي براي اينكه به سطح قابل اعتمادي براي مصرف برسد بايد از نظر شيميايي به خصوص از نظر ميزان ماده مؤثره استاندارد شوند.
3-1-3-5- مشكلات ثبت حشره‌كش‌هاي گياهي
يکي از موانع مهم تجاري شدن حشره‌كش‌هاي گياهي مشکلات مرتبط با ثبت آنها ميباشد. هيچ تفاوتي بين مراحل ثبت حشره‌كش‌هاي مصنوعي و حشره‌كش‌هاي گياهي وجود ندارد. در حال حاضر ميزان استفاده از حشره‌كش‌هاي گياهي در مقايسه با حشره‌كش‌هاي مصنوعي به مراتب كمتر است. سود حاصله از توليد و عرضه تجارتي آنها معمولا نمي‌تواند هزينه‌هاي چند ميليون دلاري ثبت آنها تامين كند. اين مسائل باعث مي‌شود كه در بعضي موارد بدون در نظر گرفتن اثرات جانبي يك حشره‌كش‌ گياهي و بدون انجام آزمايشات لازم براي ثبت آن، از آنها استفاده شود و اين در حالي است كه استعمال حشره‌كش‌هاي گياهي نيز ممكن است خطرات زيست محيطي در برداشته باشد كه فعلاً قابل تصور نيست (ترومبل، 182002).

1-3-6- نقش حشره‌كش‌هاي گياهي در آينده
حشره‌كش‌هاي گياهي در به علت تاثير خوب و سازگاري بالا با محيط زيست رقباي كمتري دارند البته حشره‌كش‌هاي ميكروبي و اسپينوزاد نيز مؤثر به نظر مي‌رسند ولي با توجه به گزارش‌هايي كه در مورد مقاومت بعضي از حشرات مانند بيد كلم به Bt و اسپينوزاد ارايه شده مصرف تركيبات گياهي اهميت بيشتري مي‌يابد (تانگ و همكاران19، 1997، ژائو و همكاران20، 2002).
به نظر مي‌رسد بيشترين استفاده از حشره‌كش‌هاي گياهي در آينده در كشورهاي در حال توسعه انجام خواهد گرفت، زيرا استفاده از گياهان محلي و مشتقات آنها براي حفاظت محصولات انباري در اين كشورها از ساليان دور رايج بوده است. از طرف ديگر حتي در مناطقي كه حشره‌كش‌هاي مصنوعي در دسترس كشاورزان قرار دارند. كمبود ابزار حفاظتي در برابر سموم موجب هزاران مورد مسموميت در سال مي‌شود. اخيراً توجهات به سمت گياهان بومي غرب آفريقا براي حفاظت محصولات بعد از برداشت معطوف شده است (بوك و همكاران21، 2004).
برخي از اين گياهان داراي مواد مؤثره مهمي مثل روتنوئيد، نيكوتين و اوژنول هستند. برخي از اين مواد فرارند و به طور طبيعي به صورت تدخيني عمل مي‌كنند و افراد بالغ آفات را از بين مي‌برند (جاياسكارا و همكاران22، 2005). اين مواد به شكلي كه به كار مي‌روند كم خطر تلقي مي‌شوند (بلمين و همكاران23، 2001).

1-2- مطالعات انجام شده براي بررسي تاثير عصارهها روي آفات مختلف
پاسکوآل وي لالوبوس و همکاران24 (1997) اثر عصاره هگزاني، استني و متانولي 50 گياه را روي شپشه آرد T. castaneum بررسي کردند. آنها نتيجه گرفتند که عصاره هگزاني قيچ ،Zygophyllum fabago L. روي لارو اثر ضدتغذيهاي ندارد، همچنين روي لارو و شفيره سميت تماسي ندارد.
ماكانجولا25 (1989) طي آزمايشي اثر عصاره‌هاي اندام‌هاي مختلف گياه نيم،Azadirachta indica A. Juss، را براي كنترل برخي از آفات انباري ارزيابي كرد. عصاره‌ها براي سوسك چهار نقطه‌اي حبوبات بيشتر از Sitophilus spp خاصيت دوركنندگي نشان دادند، ولي هيچ اثري روي Cylas puncticollis Boheman نداشتند. تمام عصاره‌ها سبب كاهش قابل توجه درصد تفريخ تخم و ظهور افراد بالغ در سوسك چهار نقطهاي حبوبات و درصد ظهور افراد بالغ در Sitophilus شدند. عصاره‌ها اغلب حفاظت خوبي از لوبياي چشم بلبلي عليه سوسك چهار نقطه‌اي حبوبات به مدت 5 ماه داشتند، اما عليه شپشه ذرت حفاظت متوسطي نشان دادند. ضمن آزمايشات معلوم شد كه عصاره‌هاي دانه از عصاره برگ مؤثرتر هستند.
بروساليز و همکاران26 (1999)تاثير حشرهکشي تماسي غلظتهاي 1 و 5 درصد عصاره هاي متانولي و CH2Cl2، 15 گياه جمعآوري شده از آرژانتين را روي شپشه برنج، S.oryzae بررسي کرده و نشان دادند که عصارههايL. Chenopodium multifidum،L. Flaveria bidentis،Aristolochia argentina L. وTagetes erecta L. در غلظت 5% فعاليت حشرهکشي بالاي 50% نشان دارند.
براساس گزارش لاله و عبدالرحمن (1999) پودر و روغن دانه چريش در مقايسه با تيمار شاهد اثر بازدارندگي معنيداري روي ميزان خروج حشرات كامل سوسك چهار نقطه‌اي حبوبات داشتند. براساس اين گزارش روغن دانه چريش اثر حشره‌كشي بيشتري نسبت به پودر اين گياه روي آفت مزبور داشت.
كيم و همكاران27 (2001) عصاره‌هاي متانولي 30 گونه گياه دارويي معطر و 5 اسانس را براي مطالعه اثرات حشره‌كشي آنها روي حشرات كامل شپشهبرنج، Sitophilus oryzae L و سوسك چيني حبوبات، Callosobruchus chinensis L.، با استفاده از روش‌هاي تدخين و تماس مستقيم آزمايش كردند. واكنش‌ها بسته به مواد گياهي، گونه‌هاي حشره و زمان در معرض قرارگيري متغير بودند. در آزمايشي تماسي با روش كاغذ صافي، عصاره تنه. Cinnamomum cassia Blume.، اسانس C. cassia، اسانس Cocholeria aroracia و اسانس Brassica juncea L.، در غلظت 5/3 ميليگرم بر سانتيمتر مربع اثر حشره‌كشي بالايي روي هر دو گونه حشره، يك روز بعد از تيمار ايجاد كردند. استفاده از عصاره‌هاي ريزوم Acorus calamus L.، ريزوم A. gramineus Sol.، ميوه Illicium verum Hook. و ميوه Foeniculum vulgare Mill.، بيش از 90 درصد مرگ و مير در 3 يا 4 روز بعد از تيمار ايجاد كرد. عصاره به دست آمده از ريشه Cinnamomum sieboldii Meissn.، 2 ساعت بعد از تيمار، 100 درصد مرگ و مير ايجاد كرد. در آزمايش تدخين حشرات كامل تاثير اسانس‌ها در ظروف در بسته نسبت به ظروف در باز بيشتر بود كه اين نشان ‌دهنده تاثير حشره‌كشي اين اسانس‌ها به روش تدخيني است. آنها نتيجه گرفتند كه عصاره‌ها و اسانس‌هاي گياهي به كار برده شده مي‌توانند براي كنترل جمعيت‌هاي شپشه برنج و سوسك چيني حبوبات مفيد باشند.
رودريگوس ماسدو و همكاران28 (2002) خاصيت حشره‌كشي عصاره برگ گياهBauhinia monadra Kurz. را روي لاروهاي سوسك چهار نقطه‌اي حبوبات، شپپره آرد، Anagasta kuehniella Zeller، وZabrotes subfasciatus Boheman. آزمايش كردند. اختلاط عصاره بدست آمده در غلظت‌هاي 5/0 درصد و 3/0 درصد در غذاي مصنوعي براي سوسك چهار نقطه‌اي حبوبات و Z. subfasciatus باعث 50 درصد مرگ و مير شد. اين عصاره در غلظت بيش از 1 درصد روي لارو بيد آرد تاثير معنيداري نداشت اما باعث كاهش 40 درصد در وزن آنها شد.


پاسخ دهید