3-9 ايستگاه شماره 9 ( خزرشهر) 46
3-10 ايستگاه شماره 10( پارک لاله) 48
3-11 فراواني گاماروس در ماه ها و ايستگاه هاي مختلف …………………………………………………………………………………….. 48
3-12 طول و وزن گاماروس ………………………………………………………………………………………………………………………………. 52
3-13 رابطه بين طول و وزن گاماروس ………………………………………………………………………………………………………………… 54
3-14 توزيع فراواني گاماروس هاي جفت شده در ايستگاها و ماه هاي مختلف سال55
3-15 هم آوري (تعداد تخم) گاماروس در ايستگاه ها و ماه هاي مختلف57
3-16 توزيع فراواني نسبت جنسي گاماروس در ايستگاه ها و ماه هاي مختلف 59
3-17 توزيع فراواني نسبي گاماروس هاي بالغ و نابالغ در ايستگاه ها و ماه هاي مختلف60
3-18 پارامترهاي محيطي و همسبتگي آنها با فراواني گاماروس 61
فصل چهارم بحث و نتيجه گيري64
4-1 بحث 65
4-2 نتيجه گيري نهايي 69
4-3 پيشنهادات 69
منابع و مآخذ 71
منابع فارسي71
منابع انگليسي73
ضمائم77
Abstract78
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل1-3-1Maera danaea 5
شکل1-3-2Echinogammarus apfelbecki 5
شکل1-3-3 نماي جا نبي يک ناجور پا قسمت بالا،به همراه قطعات پاهاي سينه اي قسمت پايين 6
شکل1-3-4 نماي جانبي يک ناجور پا 6
شکل1-3-4-1 نماي جانبي از يک جفت Hyalella azteca ..9
شکل1-3-4-2 نماي جانبي از نزديکي يک جفت Melita nitida…9
شکل1-3-4-3 نماي جانبي از نزديکي يک جفت ازGammarus sp. …9
شکل2-1-1 نمايي از ده ايستگاه نمونه برداري گاماروسها در سواحل (از بابلسرتا فريدون کنار)17
شکل2-2-1 کوادرات ، بيلچه، الک با چشمه يک ميليمتر 18
شکل2-2-2 اندازه گيري دماي ماسه با دماسنج جيوه اي18
شکل2-2-3 اندازه گيري دماي آب 18
شکل2-2-4 اندازه گيري دماي هوا 18
شکل2-2-5 نمونه هاي گرفته شده از ساحل 19
شکل2-2-6 وسايل براي نگه داشتن نمونه ها و خارج کردن تخم ها 19
شکل2-2-7 نمايي از استريو ميکروسکوپ 19
شکل2-3-1 اندازه گيري نمونه ها توسط خط کش20
شکل2-3-2 وزن کردن نمونه ها با ترازوي ديجيتال 001/021
شکل 2-3-4-1 وجود فرو رفتگي بين بندهاي 5 و 6 از نماي کناري 21
شکل 2-3-4-2 وجود فرو رفتگي بين بندهاي 5 و 6 از نماي بالا 21
شکل 2-3-4-3 ماده پونتو گاماروس مائوتيکوس به همرا پنج تخم آن 22
شکل 2-3-4-4 لارو پونتو گاماروس مائوتيکوس 22
شکل 2-3-4-5 ويژگيهاي تاکسونوميک گاماروس ماده23
شکل 2-3-4-6 ويژگيهاي تاکسونوميک گاماروس نر25
شکل 2-3-4-7 پونتو گاماروس مائو تيکوس و تورم قسمت سينه اي آن25
شکل 2-3-5-1 تصويري از کيسه تخمي به همراه تخم هاي آن 26
شکل 2-3-5-2 وسايل براي نگه داشتن نمونه ها و خارج کردن تخم ها26
شکل 3-11-1 توزيع مکاني (ايستگاهي) و زماني تعداد گاماروس هاي شمارش شده50
شکل 3-11-2 توزيع فراواني نسبي (درصد) گاماروس هاي شمارش شده در ايستگاه هاي مختلف …………………………….. 51
شکل 3-11-3 توزيع فراواني نسبي (درصد) گاماروس هاي شمارش شده در ماه هاي مختلف …………………………………… 51
شکل 3-13-1 رابطه بين طول و وزن گاماروس در سواحل استان مازندران54
شکل 3-13-2 رابطه بين طول و وزن گاماروس در جنس نر در سواحل استان مازندران54
شکل 3-13-3 رابطه بين طول و وزن گاماروس در جنس ماده در سواحل استان مازندران55
شکل 3-14-1 توزيع فراواني نسبت گاماروس هاي جفت شده .56
شکل 3-14-2 توزيع فراواني نسبت گاماروس هاي جفت شده به تعداد کل56

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل 3-15-1 ميانگين هم آوري (تعداد تخم) گاماروس در ايستگاه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار57
شکل 3-15-2 ميانگين همآوري (تعداد تخم) گاماروس در ماه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار58
شکل 3-15-3 رابطه بين طول گاماروس و ميانگين تعداد در کلاسه هاي طولي مختلف58
شکل 3-16-1 توزيع فراواني نر ، ماده ، در ايستگاه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار59
شکل 3-16-2 توزيع فراواني نر ، ماده ، در ماه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار59
شکل 3-17-1 توزيع فراواني نسبي گاماروسهاي بالغ و نابالغ در ايستگاه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار60
شکل 3-17-2 توزيع فراواني بالغ ونابالغ در ماه هاي مختلف از بابلسر تا فريدون کنار61
شکل 3-18-1 ميانگين (± انحراف معيار) دماي آب و هوا و ماسه در ماه هاي مختلف62
شکل 3-18-2 ميانگين (± انحراف معيار) تغييرات pH ودانسيته در ماه هاي مختلف63
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 2-1-1 مختصات جغرافيايي ايستگاه هاي نمونه برداري شده17
جدول3-1 ايستگاه شماره 1 ( ساحل دانشگاه)31
جدول3-2 ايستگاه شماره 2 ( ساحل سنگي)33
جدول 3-3 ايستگاه شماره 3 ( پارکينگ 1)35
جدول 3-4 ايستگاه شماره 4 ( پارکينگ 3)37
جدول 3-5 ايستگاه شماره 5( پارکينگ 5)39
جدول 3-6 ايستگاه شماره 6( پارکينگ 6)41
جدول 3-7 ايستگاه شماره 7( شازده رودخانه)43
جدول 3-8 ايستگاه شماره 8( درياکنار)45
جدول 3-9 ايستگاه شماره 9( خزرشهر)47
جدول 3-10 ايستگاه شماره 10( پارک لاله)49
جدول 3-12-1 ميانگين طول و وزن در جنسيت هاي مختلف گاماروس در سواحل استان ……………………………………….. 52
جدول 3-12-2 ميانگين طول و وزن گاماروس در ماه هاي مختلف در سواحل استان مازندران……………………………………. 53

جدول 3-16 مقايسه نسبتهاي فراواني جنسهاي نر و ماده گاماروس در سواحل استان مازندران …………………………………… 60
جدول 3-18 همبستگي بين فراواني گاماروس و پارامترهاي محيطي62

فصل اوّل
مقدمه

1-1 مقدمه :
درياي خزر يکي از پهنه هاي آبي بسته جهان به خاطر اهميت اقتصادي و سياسي جزء مناطقي است که براي کشورهاي ساحلي اطراف آن بسيار با اهميت است. در گذشته به نامهايي مانند خاواينسکي، درياي هيرکانيان، درياي جرجان (گرگان)، بحر مازندران بحر آبسکون و بحر قانيا خوانده مي شد. اين دريا داراي سه ناحيه شمالي، مياني، و جنوبي است. که مساحت هر ناحيه به ترتيب عبارتند 91942، 137812 و 118640 کيلومتر مربع است(13). کشورهاي روسيه، ترکمنستان، قزاقستان، ايران و جمهوري آذربايجان در حاشيه درياي خزر قراردارند. بيشترين عرض درياي خزر554 کيلومتر و کمترين عرض آن حدود 302 کيلومتر است. طول خطوط ساحلي درياي خزر در قسمت ايراني حدود 992 کيلومتر است(15). ناحيه خزر جنوبي داراي مساحت حدود 118640 کيلومتر مربع، متوسط حجم آب آن 48300 کيلومتر مکعب، در بر گيرنده 64 % حجم آب خزر است. حداکثر عمق ناحيه جنوبي 1025 متر و متوسط عمق آن 300 متر است. ميزان شوري خزرجنوبي 13-10 ppt (آب لب شور)، است. توليد اوليه 41 mil. tons organic carbon/year است. طول خط ساحلي با احتساب جزاير 7000 کيلومتر، بدون احتساب جزاير 5580 کيلومتر است، که ايران 725کيلومتر، آذربايجان 600 کيلومتر، روسيه 755 کيلومتر، قزاقستان 2300کيلومتر ، ترکمنستان 1200کيلو متر است(15).
سواحل درياي خزر از نظر ژئو مور فولوژيکي به سواحل شمالي، سواحل شرقي، سواحل غربي و سواحل جنوبي تقسيم ميشود. سواحل ايران در قسمت جنوبي درياي خزر قرار دارد که حدود 700کيلومتر را شامل مي شود. سواحل ايران را از نظر دانه بندي رسوب، مي توان به سه دسته ماسه اي (سواحل گيلان و شرق مازندران) قلوه سنگي (غرب مازندران) و سيلتي – رسي (گلستان) تقسيم بندي کرد اما سواحل جنوبي درياي خزر بيشتر از نوع گلي و ماسه اي است که اين حالت باعث ميشود بستر حالت سست داشته باشد بنابر اين فراواني و تنوع گونه اي را کاهش مي دهد(46). ساحل جنوبي داراي خطوط ساحلي نسبتا مستقيمي است، که بريدگي کمي دارد، دليل وجود بريدگي کم در سواحل جنوبي خزر، عمق زياد دريا در اين بخش مي باشد. حاشيه ساحل در جنوب دريا، از رسوباتي که رودها آن را ايجاد نموده اند و نيز از تپه هاي ماسه اي تشکيل شده است. ساحل دريا در منطقه مازندران، رسوبي است و از خليج گرگان به سمت غرب، جلگه ساحلي عريض مي شود، به طوري که در شهرستانهاي آمل و بابل به حداکثر عرض خود مي رسد.
1-2 بررسي برخي از فاكتور هاي محيطي درياي خزر:
1-2-1 تغييرات دما در درياي خزر:
تغييرات دما در بين مناطق شمالي و جنوبي درياي خزر حدود 10درجه سانتيگراد است. بنابر اين در زمستان در مناطق شمالي آب يخ مي بندد اما در مناطق جنوبي دما حدود 9 درجه سانتيگراد است اين اختلاف به علت تفاوت در عرض هاي جغرافيايي است که پايين ترين حد جنوبي آن عرض جغرافيايي 36درجه و 33دقيقه شمالي و بالاترين حد شمالي آن عرض جغرافيايي 47درجه و 7دقيقه شمالي است(13).
1-2-2 تغييرات شوري درياي خزر:
تغييرات شوري تحت تاثير آب رودخانه ها و عرض هاي جغرافيايي مختلف است که باعث تغيير درجه حرارت شده و مقدار شوري اين دريا را تغيير مي دهد. تغييرات شوري آب درياي خزر در قسمت شمالي بيشتر و درقسمت مياني و جنوبي نوسانات کمتري دارد. متوسط شوري کل آب درياي خزر حدود 13 قسمت در هزار و آب آن لب شور است(13).
1-2-3 درياي خزر از نظر اکسيژن :
تاعمق 1000متري، در قسمت جنوبي، درياي خزر داراي اکسيژن است. و در زمستان آب از اکسيژن اشباع مي شود زيرا در فصل زمستان فيتو پلانکتون ها همچنان به فعاليت خود ادامه مي دهند. در فصل تابستان به علت فر آيندهاي اکسيدي ميزان اکسيژن کم مي شود، اما چون پديده ترمو کلاين بيشتر مواقع اتفاق مي افتد، ميزان اکسيژن دوباره افزايش مي يابد، بنابر اين قسمت جنوبي درياي خزر محيط مناسبي براي پلانکتون ها و جانداران دريايي است(13).
1-3 ناجور پايان:
ناجور پايان گروهي ازسخت پوستان آبزي، به دلايل زير در اين پژوهش به عنوان الگو قرار گرفتند:
1- راحت بودن دسترسي به آنها
2- نقش آنها در غذاي ماهي ها
3- نقش آنها به عنوان شاخص آلودگي آب
4- ميزبان حد واسط براي انگلهاي بسياري از ماهي ها، پرندگان، و دوزيستان
جنس گاماروس به عنوان اعضاي غالب دراکوسيستمهاي آب شيرين، لب شور و دريايي محسوب مي شود و نقش کليدي درساختار و عملکرد جوامع آبزي دارد. همچنين گاماروسها به عنوان يک عضو انتقال کربن در زنجيره موادغذايي محسوب ميشوند. در سواحل ايران گونه ي Pontogammarus maeoticus به عنوان گونه غالب دريا خزر است. در درياي خزر، 9 راسته ازسخت پوستان شناخته شده است، که شامل 5 خانواده و 16 جنس مي باشند اين 16 جنس نقش مهمي در زنجيره غذايي تاسماهيان، شاه‌ماهى‌، ماهى‌، قزل‌الا و بسياري از پرندگان مختلف ازجمله فلامينگو و پاشله دارد(30).
نام Amphipodaاز دو کلمه ) amph ازواژه يوناني amphi=amphisبه معناي دوتا، دوجور، جدا) و کلمه pod (از واژه يوناني podos يا pous به معني پا) تشکيل شده است و به معني پاهاي دو جور يا متفاوت است (37). از تيره هاي بزرگ راسته دو جور پايان مي توان سخت پوستان تيره گاماريده را نام برد، گاماريده ها جزء زير راسته سخت پوستان عالي هستند و از مواد آلي و اجساد موجودات زنده تغذيه مي کنند بنابراين مي توانند نقش موثري در پاکيزگي محيط زيست داشته باشند اين موجودات مي توانند غذاي موجودات آبزي نيزباشند، بيشتر آنها در دريا ها و اقيانوسها و تعداد کمي نيز در آبهاي شيرين زندگي مي کنند (1). ناجور پايان داراي پراکندگي گستر ده اي در دنيا هستند تا به حال حدود 4300 گونه از آنها را در قسمت هاي مختلف دنيا شناسايي کرده اند. پراکندگي زيادي در نواحي ساحلي و بخش هاي عميق درياها و اقيانوسها و حتي آبهاي شيرين نهر ها و رودخانه ها و درياچه ها دارند. در رودخانه هاي سواحل جنوبي ايران در مناطقي که آب زلال و شفاف باشد بطور گسترده وجود دارند(1). ناجور پايان نقش قابل توجهي دراکوسيستمهاي آب شيرين وديگر اکوسيستمهاي آبي داخلي دارند وحساسيت زيادي نسبت به تخريب محيط زيست ازخودنشان مي دهند(26).
تعدادي از گونه هاي ناجور پايان بعنوان شاخصي براي آلودگي آب بحساب مي آيند زيرا نسبت به آلودگيهاي نفتي، و تجمع فلزات سنگين، حساسيت بالايي از خود نشان مي دهند (16). ويژگي هايي مانند ارزش غذايي بالاي آنها که داراي بيش از 40 درصد پروتئين هستند، سرعت سريع توليد مثل، پراکندگي گسترده در آبهاي ايران، دارا بودن موادي مانند: ويتامين ها، آنزيم ها و مواد معدني مختلف مانند: منيزيم و کلسيم، رنگدانه کاروتنوئيدي، اندازه مناسب براي تغذيه ماهيها و حضور هميشگي آنها در محيط هاي آبي باعث شده است که گاماريده ها در پرورش ماهي از اهميت ويژه اي بر خوردار باشند (14). جنس گاماروس در مراحل اوليه رشد آبزيان نقش مهمي دارد زيرا داراي منابع پروتئيني و رنگدانه هاي کاروتنوئيدي است.گاو ماهيان از گاماروس ها تغذيه مي کنند و چون فيل ماهي نيز از گاوماهي تغذيه مي کند تغيير در ميزان زيست توده گاماروس مي تواند تغييرات عمده اي در جمعيت گاو ماهي و فيل ماهي هاي درياي خزر ايجاد کند(27).
بعضي از ناجورپايان مانند اعضاي خانواده Caprelidea داراي بدني باريک و اسکلتي با شکمي تحليل رفته هستند که به کمک پاهاي گيره مانند خود مي توانند از گياهان آبزي بالا روند، گروه ديگري از ناجورپايان در داخل زيستگاه تونل مانند هستند و با اتصال شاخکهاي خود به بستر و منقبض کردن مفاصل موجود در شاخک هاي خود مي توانند به جلو حرکت کنند(21). ناجور پايان از نظر شکل بدني دو حالت دارند، حالت دراز و کشيده (شکل1-3-1)، حالت فشرده وداراي حرکت سريع(شکل1-3-2).

شکل 1-3-1 Maera danaea شکل1-3-2 Echinogammarus apfelbecki
دوجورپايان داراي اهميت اقتصادي واكولوژيكي هستند و از نظر فيزيو لوژيکي و اکولوژيکي تفاوت زيادي بين گونه هاي آنها وجود دارد بنابراين اولين مرحله در تکثير اين جانوران شناختن گونه هاي آن هاست .همچنين دو جور پايان مي توانند ميزبان حد واسط بعضي از انگل ها باشند بنابر اين براي كنترل انگل ها، شناسايي دو جور پايان داراي اهميت است. تا به حال تعداد 11 گونه از دو جور پايان در درياي خزر گزارش شده است(2).

شکل1-3-3 نماي جا نبي يک ناجور پا قسمت بالا،به همراه قطعات پاهاي سينه اي قسمت پايين
شکل1-3-4 نماي جانبي يک ناجور پا
1-3-1 مشخصات ناجور پايان :
بدن از سه قسمت سر،سينه، شکم ساخته شده است. سر نسبتا کوتاه است(34). سينه داراي 7 بند و شکم از 6 بند ساخته شده است و انتهاي شکم به تلسون ختم مي شود. در قسمت سر آنتن هاي I وII، مانديبول ها، و ماکسيل هاي I وII و يک جفت چشم مرکب قرار دارد. آنتنI سه بندي و داراي يک شاخه فرعي است که چندين بند دارد ودر بعضي از خانواده ها ديده نمي شود(Corphilidae). آنتن دوم پنج بندي است .هفت جفت پاي سينه اي دارند(شکل هاي 1-3-3 و 1-3-4). هر کدام از پاهاي سينه اي، خود از 7 قطعه که بترتيب شامل Coxale plate،Basis ،Ischium ، Merus، Carpus، Propodus،Dactylus تشکيل شده است. بند ششم در بعضي از ناجور پايان پهن شده و گلابي شکل است، بند هفتم ناخن مي تواند روي بند ششم مانند تيغه چاقو خم شود(شکل1-3-4). به بند اول پاهاي سينه اي 3 و 4 و 5 آبششهاي برگ مانند متصل شده اند. در مادهاي بالغ تخمدانها تشکيل کيسه تخم1 را ميدهد که هم تخم و هم نوزاد درون آن جاي مي گيرد(3).
آبششها در دوجورپايان مي توانند بصورت ساده، و يا پيشرفته که داراي پيچ خوردگي، بصورت لبه دار با زائده داخلي باشند. طرز قرار گرفتن آبشش ها و صفحات نگهدارنده تخم در گروه ها و گونه هاي مختلف متفاوت است(52). بررسي هايي که در مورد آبشش هاي گرو ههاي مختلف دو جور پايان، از جمله دو جور پايان آب شيرين انجام گرفته نشان مي دهد که اين آبششها بيشتر نقش تنظيم اسمزي 2 دارند تا نقش تنفسي(23).
دوجورپايان داراي پاهاي شکمي3 و پاهاي دمي4 مي باشند. روي بندهاي جلويي شکمي سه جفت پاهاي شنا5 قرار مي گيرد که براي تهويه وشنا تناسب يافته اند دوشاخه اي و داراي تارچه هستند و با حرکت خود باعث بهبود جريان تنفسي در اطراف آبششها مي شوند. به سه بند شکمي انتهايي پاهاي پرشي 5متصل است که در انواع آبزي سوزني شکل است متمايل به عقب قرار مي گيرد ودرجهش جانور، حفر کردن يا شنا کردن کاربرد دارد(21). درپاي شکمي سوم تناسب طولي بين شاخه داخلي6 و شاخه خارجي7 و دارا بودن تاژک و خار در شاخه خارجي8 مي تواند در طبقه بندي جاندار نقش داشته باشد(3).
تلسون در قسمت انتهايي آخرين بند شکمي قرار دارد که بصورت آزاد و دو قسمتي است و از لحاظ شکل متنوع مي باشد و در طبقه بندي جاندار داراي اهميت است(21) (شکل1-3-4).

1-3-2 اندازه ناجور پايان:
طول بيشتر ناجور پايان بين 5 تا 15 ميليمتر است اما در Alicella gigantea که دريازي است طول آن به 14سانتيمتر مي رسد اما بيشتر گونه ها کمتر از يک سانتيمتر طول دارند(21).

1-3-3 رنگ ناجور پايان :
رنگ ناجور پايان درخشنده و براق است اما در حالتهايي که درون مواد شيميايي قرار مي گيرند به صورت سفيد، خاکستري و يا کرم رنگ در مي آيد. رنگ بعضي از گونه ها مانند Heyalella azteca قهوه اي روشن يا سبز رنگ است. بعضي از گونه ها به رنگ آبي، قرمز يا قهوه اي تيره هستند(32). رنگ ناجور پايان زير زميني سفيد، کرم، خاکستري وشفاف است(49).

1-3-4 توليد مثل ناجورپايان:
ناجورپايان جدا جنس ها هستند، بصورت نر و ماده و لقاح داخلي است. جفت شدن ناجور پايان با استفاده از Gonadopodانجام مي گيرد ماده ها تخم ها را حمل مي کنند و آنها را در زير شکم خود توسط کوکسال پليت ها نگهداري مي کنند(21). ماده هاي بالغ داراي کيسه نگهداري تخم و نرهاي بالغ داراي اندام توليد مثلي خارجي هستند. هنگام لقاح اسپرم از طريق اندام توليد مثلي نر وارد کيسه تخمي ماده مي شود و با تخمک لقاح پيدا مي کند(14). ناجور پايان بعداز خروج از کيسه تخمي شبيه والدين هستند در اندازه کوچک و با کار کرد کامل دارند(25). بنابراين ناجور پايان فاقد دوره لاروي يا زندگي آزاد هستند(37).
در ناجور پايان قبل از جفت گيري مرحله اي بنام پيش جفت گيري9 وجود دارد که در جنسها و گونه هاي مختلف تفاوت دارد(49). در ادرار جنس ماده نوعي ماده شيميايي وجود دارد که باعث جذب نرها به سمت ماده ها مي شود و در مرحله پيش جفت گيري ماده هيچ مقاومتي از خود نشان نمي دهد که بعد از اين مرحله، مرحله جفت گيري آغاز مي شود که ماده از نر موقتا جدا مي شود تا آخرين پوست اندازي خود را انجام دهد و اووسيت ها نيز به تکامل برسند، دوباره نر و ماده به هم مي رسند و جفت گيري را انجام مي دهند مرحله جفت گيري در جنس هاي مختلف با هم تفاوت دارد(شکل هاي 1-4-4-1، 1-4-4-2، 1-4-4-3) در جنس Gammarus نر، ماده را به کمک گناتوپود هاي خود مي گيرد و شکم خود را خم مي کند تا پنيس به کيسه تخمي برسد و انتقال اسپرم صورت گيرد و در بعضي ديگراز جنس ها اين انتقال بصورت شکم به شکم انجام مي گيرد(24). در بعضي از گاماريده ها مانند Gammarus duebeni اندازه هاي نر و ماده در مرحله پيش جفت گيري و جفت گيري داراي اهميت است و نرهاي بزرگتر با ماده هاي بزرگتر و بالعکس جفت مي شوند بنابراين فشارهاي مکانيکي و وزن ماده ها به عنوان محدوديتي براي جفت گيري است که باعث مي شود ماده هاي بزرگ شانس کمتري براي جفت گيري داشته باشند(33).

حالتهاي مختلف جفت گيري در چند گونه ازگاماريده :

شکل 1-3-4-1 نماي جانبي از يک جفت Hyalella aztecaکه گاماروس نر در بالا قرار گرفته و گناتو پودهاي(gnathopods) کوچک خود را به بخش دوم کوکسال coxal)) ماده متصل کرده است در حالي که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است (33).

شکل 1-3-4-2 نماي جانبي از نزديکي يک جفت Melita nitidaکه گاماروس، نر در بالا قرار گرفته و گناتو پودهاي(gnathopods) کوچک خود را به بخش ششم کوکسال coxal)) ماده متصل کرده است در حالي که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است(33).

شکل 1-3-4-3 نماي جانبي از نزديکي يک جفت از Gammarus sp که گاماروس نر با استفاده از گناتو پودهاي (gnathopods) کوچک خود در حال گرفتن قسمت جلويي گاماروس ماده است در حالي که گناتوپود بزرگتر نر بصورت آزاد قرار گرفته است(33).
1-3-5 حرکت ناجور پايان:
ناجور پايان از نور گريزان هستند و فتوتروپيسم منفي دارند بنابراين بيشتر شب فعال هستند از پاهاي سينه اي براي حرکت کردن و هل دادن جانور به سمت جلو استفاده مي شود پاي دمي و گناتوپودها نيز در هل دادن و کشيده شدن جانور دخالت دارند باز و بسته کردن کل تنه نيز در حرکت جانور موثر است. دو جور پايان وقتي شکم به سمت پايين قرار مي گيرد، حرکت مي کنند پاهاي دمي نيروي ضربه زدن به جلو را فراهم مي کند و پاهاي شکمي نيز به اين عمل کمک مي کنند. Caprelideaبراي حرکت مواد بستر را با گناتوپود هاي خود مي گيرند و بدن خود را منقبض مي کنند، مرحله بعد مواد بستر را با پاهاي سينه اي عقبي خود مي گيرند، گناتوپود ها را آزاد و بعد بدن را منبسط مي کنند(52).

1-3-6 تغذيه ناجور پايان:
غذاي گاماريدها شامل جلبك ها، مواد پوسيده گياهان و بي مهرگان آبزي است که مي تواند غلظت بالايي از كاروتنوييد را ايجاد کند. كاروتنوييدها توسط تعدادي ازگياهان وبرخي ازميكروارگانيسم هاساخته مي شود و جانوران با مصرف گياهان و ميکروارگانيسم ها،کاروتنوئيد مورد نياز خود را بدست مي آورند(9). ناجورپايان از نظر تغذيه مواد جانوري، گياهي، را مصرف مي کنند و کمتر ديده مي شود که به جانوران زنده حمله کنند اما جانوراني که تازه از بين رفته باشند را خيلي سريع مي خورند توده غذايي را به کمک گناتوپودها و پاهاي سينه اي جلويي مي گيرند و بدون اينکه آنرا تکه تکه کنند مستقيما مي جوند( 49 ) بعضي ديگر از دو جور پايان از دانه هاي خاشاک کف10 تغذيه مي کنند به صورتي که از مواد آلي که روي دانه هاي شن و کف وجود دارد را خراشيده و جاروب مي کنند، و تعداد کمي از دو جور پايان نيز از نظر تغذيه اي، انگل11 هستند (35). دوجور پايان توده غذايي را به کمک گناتوپودها و پاهاي سينه اي جلويي خود مي گيرند و کلا دوجور پايان داراي روشهاي تغذيه اي متفاوتي هستند. دو جور پايان از اين جهت که مواد غذايي را با کمک مانديبلهاي خود تکه تکه مي کنند، مي توانند در رديف جور پايان قرار بگيرند(55).
امروزه با توجه به نقشي که غذاي زنده در بالا بردن ارزش غذايي و ضريب باز ماندگي و مقاومت جانداران در برابر عوامل بيماري زايي دارد و استفاده از غذاهاي زنده مي تواند باعث بهتر شدن طعم و رنگ گوشت و توليد تخمهاي رنگين تر و افزايش تعداد تخم ها در ماهيها شود بنابر اين شناخت گاماريده ها و اهميت نقش آنها از نظر تغذيه اي ضروري است(11). در حال حاضر آلودگي معضلي جدي و خطرناک براي درياي خزر محسوب مي شود، طوري که با ورود ساليانه ??? هزار و ??? تن آلودگي از کشورهاي حاشيه درياي خزر به ويژه آلودگي ناشي از عمليات اکشتاف و استخراج نفت، محيط اين دريا را آلوده کرده و گونه‌هاي زيستي اين دريا را در معرض خطر جدي قرار داده‌است(27). كاهش شديد ذخاير ماهيان با ارزش و اقتصادي ازجمله تاس ماهيان،ماهي آزاد وچندگونه ي مهم ديگر اين درياچه،گرچه در اثر برداشت وصيد بي رويه مي باشد، اما ازسوي ديگر، نتيجه به هم خوردن حالتهاي اكولوژيكي، ايجادآلودگي و كاهش منابع غذايي است. باتوجه به موارد اشاره شده در بالا و همچنين اهميت گاماروس در زنجيره غذايي جانداران اميد است اين تحقيق بتواند آگاهي بيشتري جهت برنامه ريزي اکولوژيک بدهد.
1-4 کليد شناسايي:
1-4-1 کليد شناسايي جنس:
بدني صاف دارد، سر با پره هاي جانبي که به جلو پيش رفته نيست و شکلي مدور دارند. بندهاي چهارم و پنجم شکمي داراي تاژک مي باشند آنتن هاي اول و دوم تقريبا يک اندازه هستند و کوتاهتر از نصف طول بدن است. شاخک فرعي آنتن اول بيش از 3 بند دارد. کفهاي گناتوپودهاي اول و دوم يکسانند يا در گناتوپود دوم کمي درشت تر مي باشد. پاي سينه اي هفتم درازتر از پاي سينه اي ششم است، که دومين بند آن داراي پره عقبي مدور مي باشد. پاي دمي سوم نسبت به انتهاي پاهاي دمي اول و دوم خيلي عقب تر مي رود. اين پا با زائده خارجي دوبندي است و زائده داخلي کوتاه مي باشد. تلسون تا پايه خود شکافته شده است.

1-4-2 کليد شناسايي زير جنس:
مفصل انتهايي گناتوپودهاي اول و دوم فرمهاي مختلفي دارند. کناره پالماري مفصل انتهايي گناتوپود اول مورب است، طوري که کناره عقبي آن 2-5/1 برابر کوتاهتر از کناره جلويي آن است. زائده خارجي پاي دمي سوم با تعداد زيادي تاژکهاي پرمانند در طرفين و بند پهن اضافي، که پهناي آن بيش از درازي آن است. بدني يکپارچه دارد. شاخک اضافي آنتن اول کوتاهتراز نصف شاخک اصلي است. طول تلسون بيشتر از عرض آن نمي باشد. روي هريک از پره هاي تلسون 3-1 خار انتهايي دارد. گونه هاي نسبتا درشتي هستند.

1-4-3 کليد شناسايي گونه:
بندهاي شاخک آنتن اول از طرف پايين داراي دسته هاي تاژک دراز هستند،که طول آنها از بند بعدي نيز درازتر است. اولين صفحه کوکسال باکناره هاي پهلويي موازي هم مي باشد. با توجه به مشخصات بارز نمونه هاي صيد شده،گونه جنس فوق Pantogammarus maeoticu مي باشد.

1-5 مروري بر پژوهش هاي انجام شده:
مطالعه روي گاماروس ها در زمينه هاي زير انجام گرفته است که بطورخلاصه ميتوان به موارد زير اشار ه نمود:
1-5-1 پژوهش هاي صورت گرفته در ايران:
مطالعاتي توسط ميرزاجاني و کيابي(1379) صورت گرفته است، که نشان ميدهد فصل توليد مثل براي Gammarus.paricrenatus و Gammarus.lacustris به چند ماه ازسال، از ماه مي تا ژوئن(ارديبهشت تا خرداد)، محدود مي شود وتوليد مثل در اين گونه ها فقط در دو ماه از سال يعني ماه مي تا ژوئن صورت مي گيرد، در حالي که G.aquiqauda و G.acuminatus در قسمت جنوب درياي خزر الگو هاي متفاوتي از نظرتوليد مثلي دارد.(43 ).
ميرزاجاني درسال 2003( 1382) بيان کرد که Pontogammarus maeoticus فراوانترين سخت پوست در منطقه ساب ليتورال در بندر انزلي در جنوب غربي درياي خزر است و کمترين زيتوده را در اواخر پاييز و زمستان دارد(45).
ابراهيم نژاد و همکاران در سال 1384 شناسايي گونه هاي جنس Gammarus در روخانه زاينده رود را انجام دادند که تعداد چهارگونه را شناسايي کردند که شاملG. bakhteyaricus وG. komareki ،G. Proiectus ، G.apseudosyriacus ميباشندکه متعلق به خانواده Gammridae مي باشند(2).
مطالعاتي نيز توسط عليزاده اقتدار و ساري در سال1386 بر روي دوجورپايان در آذربايجان ايران انجام گرفت بررسي نمونه ها نشان داد که همه نمونه ها متعلق به خانواده گاماريده هستند.آنان سه گونه از گروه گونه Gammarus pulex مشاهده کردند که شامل G. paricrentus وG. komareki , G. lacustris بود، نتايج نشان داد که گونه G. komareki گونه غالب منطقه است(8).
محمدي و همکاران در سال 1388هم آوري و چرخه زايشي يک جمعيت محلي Gammarus pulex را در چشمه کمهر فارس بررسي کردند و به اين نتيجه رسيدند که تعداد تخم موجود در كيسه ي مارسوپيوم، وزن ترماده ها، هم آوري وتلاش توليدمثلي از فصل پاييز به سمت فصل تابستان شاهد يك روند افزايشي است و حجم تخم نيز در فصل زمستان و پاييز افزايش، و در فصل بهار و تابستان با افزايش تعداد تخم اندكي كاهش مي يابد و همه عوامل زيستي درطول سال تغييرات معني داري را نشان مي دهند(14).
ياوري و همکاران در سال 1389 اثر درجه حرارتهاي مختلف را بر ميزان ماندگاري نوزادان و رشد بالغين Pontogammarus maeoticus در شرايط آزمايشگاهي بررسي کردند و به اين نتيجه رسيدند که در مجموع، دماي 25 درجه سانتيگراد بالاترين توليد نوزاد، دماي 20 درجه سانتيگراد باعث ماندگاري بالاي نوزادان و دماي 30 درجه سانتيگراد بيشترين رشد نمونه ها را ايجاد مي کند(16).
قلي پور و همکاران در سال 1390 نوسانات فصلي ساختار جمعيتي و بيولوژي گونهG.aequicauda را در خليج ميانکاله مورد بررسي قرار دادند و متوجه شدند كه افراد بالغ در تمام سال وجود دارند. ماده داراي تخم نيز در تمام فصول مشاهده مي شوند و نسبت بالغ به نابالغ در تابستان به حد اکثر مي رسد(12).
1-5-2 پژوهش هاي صورت گرفته در ديگر کشور ها:


پاسخ دهید