فصل چهارم: مواد و روشها
4-1 زمان و موقيت جغرافيايي محل آزمايش 25
4-2 مشخصات خاک25
4-3 طرح آماري و نحوه اجراي آزمايش26
4-4 مشخصات ماده آزمايشي27
4- 5- صفات مورد مطالعه 27
فصل پنجم: نتايج

5-1 مرحله حداکثر پنجه زني29
5-1- 1- ارتفاع بوته29
5-1-2- تعداد پنجه در کپه30
5-1- 3- وزن خشک برگ32
5-1- 4- وزن خشک ساقه 32
5-1- 5- وزن خشک ريشه 33
5-1- 6- وزن خشک کل33
5-1- 7- ميزان سديم برگ، ساقه و ريشه34
5-1- 8- ميزان پتاسيم برگ، ساقه و ريشه34
5-1- 9- عدد کلروفيل متر35
5-2 مرحله گلدهي36
5-2-1- ارتفاع بوته36
5-2-2- تعداد پنجه در کپه37
5-2-3- وزن خشک برگ39
5-2-4- وزن خشک ساقه 39
5-2-5- وزن خشک کل40
5-2- 6- ميزان سديم برگ و ساقه40
5-2- 7- ميزان پتاسيم برگ و ساقه 42
5-2-8- عدد کلروفيل متر42
5- 3- مرحله رسيدن فيزيولوژيکي43
5-3-1- تعداد خوشه در کپه43
5-3-2- طول خوشه43
5-3-3- تعداد دانه پر در خوشه 44
5-3-4- تعداد دانه پوک در خوشه44
5-3-5- تعداد کل دانه در خوشه 45
5-3- 6- وزن خشک کل 45
5-3-7- عملکرد45
فصل ششم: بحث
6-1 بحث48
6-2پيشنهادات 51
منابع مورد استفاده52
چکيده انگليسي58
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1 طبقه بندي خاكهاي شور بر اساس سازمان خواروبار جهاني17 جدول4-1 خصوصيات فيزيکي و شيميايي خاک مورد استفاده26
جدول5-1 تجزيه واريانس صفات مرفولوژي اندازهگيري شده در مرحله حداکثر پنجهزني ارقام حسني،طارم محلي و عنبربو با موتانتهاي نسل دوم 30
جدول5-2 اثر دز بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه، ريشه كل در سطوح موتانت نسل دوم ارقام حسني طارم محلي و عنبربو در مرحله حداکثر پنجهزني 31
جدول5-3 اثر موتانت نسل دوم بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه، ريشه و كل در سطوح دُز در مرحله حداکثر پنجه زني 31
جدول5-4 مقايسه ميانگين اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه، ريشه و كل مرحله حداكثر پنجه زني31
جدول5-5 تجزيه واريانس صفات غلظت سديم و پتاسيم برگ، ساقه و ريشه و عدد کلروفيل متر در مرحله حداکثر پنجهزني 35
جدول5-6 اثر دُز بر ميزان سديم و پتاسيم برگ، ساقه و ريشه و عدد کلروفيل متر در سطوح مختلف موتانت هاي نسل دوم ارقام طارم محلي، حسني و عنبربو 35
جدول5-7 اثر موتانتهاي نسل دوم ارقام طارم محلي، حسني و عنبربو بر ميزان سديم و پتاسيم برگ، ساقه و ريشه و عدد کلروفيل متر در سطوح مختلف دُز 36
جدول5-8 جدول مقايسه ميانگين اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات ميزان سديم و پتاسيم برگ، ساقه و ريشه و عدد کلروفيل متر مرحله پنجهزني36
جدول5-9 تجزيه واريانس صفات مرفولوژي اندازه گيري شده در مرحله گلدهي ارقام حسني، طارم محلي و عنبربو با موتانت هاي نسل دوم 37
جدول5-10 اثر دُز بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه و كل در سطوح موتانت نسل دوم ارقام حسني، طارم محلي و عنبربو در مرحله گلدهي38
جدول5-11 اثر موتانت نسل دوم بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه و كل در سطوح دز در مرحله گلدهي38
جدول5-12 مقايسه ميانگين اثر متقابل موتانت در دز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشك برگ، ساقه و كل در مرحله گلدهي38
جدول5-13 تجزيه واريانس صفات غلظت سديم و پتاسيم برگ،ساقه و عدد کلروفيل متر در مرحله
گلدهي41
جدول5- 14اثر دُز بر ميزان سديم و پتاسيم برگ و ساقه و عدد کلروفيل متر در سطوح مختلف موتانتهاي نسل دوم ارقام طارم محلي، حسني و عنبربو 41
جدول5-15 اثر موتانت هاي نسل دوم ارقام طارم محلي، حسني و عنبربو بر ميزان سديم و پتاسيم برگ و ساقه و عدد کلروفيل متر در سطوح مختلف دز 41
جدول5-16 مقايسه ميانگين اثر متقابل رقم در دز بر صفات ميزان سديم و پتاسيم برگ و ساقه و عدد کلروفيل متر در مرحله گلدهي42
جدول5-17 تجزيه واريانس عملكرد و اجزاي عملكرد در مرحله رسيدن فيزيولوژيکي46
جدول5-18 مقايسه ميانگين اثر دز بر صفات اجزاي عملکرد ، وزن خشک کل و عملکرد در سطوح موتانت هاي نسل دوم طارم محلي ، حسني، عنبر بو46
جدول5-19- مقايسه ميانگين اثر موتانت نسل دوم طارم محلي، حسني، عنبر بو بر صفات اجزاي عملکرد، وزن خشک کل و عملکرد در سطوح دز47
جدول5-20 مقايسه ميانگين اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات عملکرد ، اجزاي عملکرد و وزن خشک کل در مرحله رسيدن فيزيولوژيکي47
چکيده
ارقام موجود برنج حساس به شوري هستند براي دستيبابي به ارقام متحمل به شوري مي توان از تكنيك هاي موتاسيون بريدينگ بهره جست.براي مطالعه صفات زراعي موتانت هاي نسل دوم ارقام حسني، طارم محلي و عنبربو ، آزمايش
مزرعه اي در زميني واقع در روستاي قائيمه بهنمير در سال زراعي 91 اجرا شد.بافت خاک سيلتي لوم و ميزان شوري خاک در طي اجراي طرح آزمايشي بين4-6 دسيزيمنز بر متر متغير بود. تيمارها شامل دز اشعه گاما در دو سطح 250 و 300 همراه با شاهد ارقام حسني ، طارم محلي و عنببربو و موتانت هاي نسل دوم ارقام فوق بوده است که به صورت آزمايش فاکتوريل در غالب طرح بلوک کامل تصادفي با سه تکرار انجام شده است. صفات ارتفاع بوته، سطح برگ، وزن خشگ ريشه، ساقه برگ و کل، تعداد پنجه در کپه، عدد کلروفيل متر، ميزان سديم و پتاسيم ريشه، ساقه وبرگ در مرحله حداکثر پنجه زني اندازهگيري شد. در مرحله گلدهي بجز ريشه بقيه صفات مرحله حداکثر پنجه زني نيز اندازه گيري شد.در زمان رسيدن فيزيولوژيکي اجزاي عملکرد، وزن خشک کل و عملکرد هر کپه بدست آمد. نتايج نشان داد اثر دز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه در کپه، وزن خشک برگ ، ساقه و کل موتانت نسل دوم درمرحله حداکثر پنجه زني و گلدهي معني دار شد. درصد افزايش ارتفاع بوته، تعداد پنجه در کپه، وزن خشک کل در موتانت هاي نسل دوم نسبت به شاهدبه ترتيب 7/6 ، 27 و 35 درصد بود. مقدار بيوماس توليدي در موتانت هاي نسل دوم ارقام حسني، طارم محلي و عنبربو متفاوت بود. ميزان رشد موتانت حسني و عنبربو بيشتر از طارم محلي بود. اثر متقابل موتانت و دز بر صفات تعداد پنجه در کپه، وزن خشگ برگ، ساقه و کل در دز 250 در مرحله حداکثر پنجه زني معني دار بود. در مرحله گلدهي اثر دز بجز بر ارتفاع بوته بر ساير صفات رشدي در سطح 1% معني دار بود. اجزاي عملکرد و عملکرد متاثر از دز در موتانت هاي نسل دوم ارقام بوده و نسبت به شاهد بيشتر بوده است. کمترين وزن خشک کل مربوط به موتانت حسني در دز 250 معادل 2/15 گرم و بيشترين مربوط به عنبربو شاهد معادل 56/23 گرم بود. کمترين عملکرد مربوط به موتانت حسني در دز 250 معادل 8/3 گرم و بيشترين مربوط به عنبربو دز 300 معادل 85/9 گرم بود.
کلمات کليدي: موتانت برنج، شوري، صفات مرفولوژي، عملکرد و اجزاي عملکرد.

فصل اول

1- 1 مقدمه
يكي از مسائلي كه انسان امروزي بويژه كشورهاي جهان سوم با آن دست به گريبان مي باشد مسئله تامين غذا مي باشد. انسان از دوران نخستين حيات خودگياهاني كه از نظر ظاهري مطلوب به نظر مي رسيدند را انتخاب مي كردند، پس از كشف اصول و قوانين علم ژنتيك كه براي اولين بار توسط مندل صورت گرفته است تلاقيهاي تصادفي جاي خود را به تلاقيهاي هدف دار داده اند و بدين ترتيب تحولي عظيم در كشاورزي و زراعت ايجاد گرديده است. از ميان گياهان زراعي كه نقش مهمي در تغذيه انسانها دارند، گياهان خانواده غلات از اهميت خاصي برخوردار مي باشند كه نقش برنج در تامين غذاي انسانها بويژه در ممالك آسيا و از جمله ايران دارد، چند سال قبل اغلب واريته هاي مورد كشت و كار در اغلب مناطق
برنج خيز ارقام محلي تشكيل مي داده اند ولي با افزايش سريع جمعيت و همچنين با رفتن سطح زندگي و در نتيجه افزايش مصرف مواد غذايي و صنعتي ما را به داشتن محصولات كشاورزي بيشتري محتاج
مي سازد. بطور خلاصه مي توان گفت كه از اراضي كشور بجز پاره اي از موارد كه از نظر آب، كود .
با توجه به خصوصيات فوق در سالهاي اخير توجه زيادي به اصلاح نبات، بويژه اصلاح برنج، از طريق وارد كردن ارقام، انجام هيبراسيون براي افزايش عملكرد در واحد سطح شده است. و در اين باره نيز تا اندازهاي نيز موفق بوده اند. از نكاتي كه بايد به آن توجه نمود اين است كه تنها توليد و ايجاد وارئيهي هر محصول نميتواند سبب افزايش عملكرد گردد. زيرا فعاليتهاي به نژادي، بدون رعايت و توجه به فاكتورهاي زراعي مناسب نمي تواند موفق و موثر باشد بنابراين لازم است همراه كاري اصلاحي و تهيه ارقام پرمحصول، بايد فاكتورهاي زراعي و مهم از قبيل تاريخ كاشت، فاصله كاشت، ميزان كود را براي حداكثر كردن عملكرد ارقام محصول رعايت نمود تا افزايش عملكرد حاصل گردد. براي نيل به خودکفايي در هر محصول ميتواند به افزايش سطح زيركشت، افزايش ميزان توليد در واحد سطح و کشت دو يا سه بار در سال روي آورد. با توجه به اينكه 35 % نياز غذايي جمعيت جهان را برنج تأمين مي كند و با توجه به افزايش روز افزون جمعيت در جهان، نياز شديد به افزايش توليدات كشاورزي در كشور كاملاً محسوس
ميباشد. امكان افزايش سطح زيركشت بدليل محدوديت منابع آب و خاك امري مشكل بنظر ميرسد. بنابراين ضرورت اصلاح گياه برنج جهت کاشت در مناطق شور امر بديهي است. با بهرهگيري از تكنيكهاي موتاسيون بريدينگ مي توان به واريتههاي متحمل به شوري دست يافت. بنابراين لازم است در مورد ارقامي كه معرفي شده اند و يا لاين هاي اميد بخش كه در آستانه معرفي به زارعين قرار دارند بايد آزمايشهاي زراعي انجام گيرد تا صفات زراعي و عملکرد لاينها مطالعه شود.

فصـل دوم
کليـات برنج

2- 1 اهميت برنج
برنج يك منبع اصلي در رژيم غذايي انسان است كه تقريباً نيمي از مردم دنيا از طريق آن امرار معاش
مي كنند. اين محصول براي يك سوم جمعيت جهان به عنوان غذاي اصلي محسوب مي گردد و در حدود يك پنجم از كل زمين هاي زير كشت غلات را در جهان به خود اختصاص داده است. تقريباً دو ميليارد نفر (يك سوم جمعيت جهان) در جهان، به نحوي فرايندهاي كاشت و فرآوري برنج وابستگي دارند. در حدود
90 درصد از برنج دنيا توسط كشاورزان خرده مالك در كشورهاي در حال توسعه توليد مي شود محصول برنج، اصليترين غله در آسيا محسوب گرديده و براي تقريباً 3 ميليارد نفر(نيمي از جمعيت جهان) غذاي اصلي و منبع عمده كالري به شمار مي رود. در گزارشاتي كه در سال 2000 تهيه شد، مشخص گرديد كه در حدود 40 درصد از مردم دنيا و اساساً آنهايي كه در مناطق پرجمعيت كشورهاي كمتر توسعه يافته زندگي ميكردهاند، براي تامين بخش عمده اي از انرژي مورد نياز خود، به اين محصول وابسته بوده اند.
در كشورهايي آسيائي سهم غلات و حبوبات، در كل رژيم غذايي حدود 63 درصد مي باشد كه بخش عمده اين غلات را برنج تشكيل مي دهد. برنج تامين كننده 35 درصد تا 75 درصد از كالري مصرف شده توسط بيش از 3 ميليارد آسيائي است. قرن ها است كه در بسياري از كشورهاي آسيائي اين غله، بخش
اساسي رژيم غذايي افراد را تشكيل مي دهد و كماكان در سه كشور از چهار كشور پرجمعيت جهان ي
عني چين، هند و اندونزي، برنج غذاي اصلي محسوب مي گردد. برآورد شده كه تا سال 2025، تعداد
6/4 ميليارد نفر، براي گذران زندگي خود به نحوي به اين محصول وابستگي خواهند داشت. همزمان با
افزايش رشد جمعيت، ميزان تقاضا براي برنج نيز افزايش مي يابد، به طوري كه پيش بيني شده است
كه به منظور تامين تقاضا در سال 2025، سطح 50% تا 60% افزايش در توليد اين محصول ضروري به نظر مي رسد. در پاسخ به اين نياز روزافزون، به طور طبيعي مشكلاتي از قبيل كمبود آب، زمين،
كارگر و كودهاي شيميايي وجود خواهد داشت. تنها گندم و ذرت از نظر ميزان توليد با برنج، قابل رقابت هستند. (آمار وزارت جهاد کشاورزي، 1374)
از لحاظ ايجاد اشتغال نيز برنج را مي توان يكي از مهمترين منبع اشتغال و درآمد خصوصاً براي اقشار روستايي دانست. اكثر توليد كنندگان و مصرف كنندگان برنج توده فقير دنيا را تشكيل مي دهند. اين
گياه در روي مزارع 250 ميليون بهره بردار آسيايي كه اكثراً داراي اراضي كمتر از يك هكتار هستند، كشت ميشود (33).
برنج نقش مهمي را در تمدن و فرهنگ بشر بازي مي كند، كشت برنج يكي از پايه هاي اجتماعي بوده و سهم زيادي را در مراسم و تمدن هاي آسيايي دارد. از برنج هنوز در بعضي مواقع در برخي از مناطق روستايي آسيا براي پرداختن بدهيها و دستمزدها استفاده ميشود(33).
از سال 1961 تا اوايل 1990 سهم تجارت برنج در بازارهاي جهاني از حدود 5/3 درصد به 5 درصد كل توليد رسيده و از آن زمان به بعد بتدريج به طور متوسط به 6 درصد افزايش يافته است. اكثر كشورها براي تغذيه جمعيت شان به طور كامل به توليد برنج خود متكي هستند امروزه علي رغم ثبات كمتري كه تجارت جهاني برنج نسبت به گندم و ذرت دارد، هنوز برنج به عنوان يك كالاي سياسي در بعضي از كشورهاي آسيايي مورد توجه مي باشد(33).

2- 2 تاريخچه كشت برنج
برنج از قديمي ترين گياهان زراعي مي باشد ولي قدمت آن به طور دقيق مشخص نمي باشد. بررسي ها و مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه پنج هزار سال پيش از ميلاد در مناطقي از چين كشت مي شده است، دانشمندان منشأ آن را جنوب آسيا، هندوستان و چين مي دانند. اين گياه ابتدا به صورت ديم كشت ميشده است ولي با پيشرفت در امر كشاورزي، زراعت برنج به صورت فعلي درآمده است(خدابنده، 1369).
برنج زراعي گياهي است از جنس Oriza و گونه Sativa كه نزديكي با گونه وحشي O.fatua كه منشأ آن احتمالاً آسياي جنوب غربي مي باشد وجود دارد.
تاريخچه كشت برنج در ايران به حدود 655 سال پيش از ميلاد و به زبان هخامنشيان مي رسد و در دوره اشكانيان و ساسانيان نز در نقاط مختلف از جمله گيلان، مازندران، خراسان، شوش و بابل كشت
ميشده است، نواحي عمده كشت برنج در ايران استانهاي گيلان، مازندران و بخشهاي از خوزستان، اصفهان و فارس مي باشد.
2- 3 مشخصات گياه شناسي برنج
برنج گياهي است از رده تك لپه ايها و تيره گندميان1 و زير تيره Orizoidae مي باشد كه داراي گونه هاي متعدي مي باشد كه گونه زراعي آن Sativa مي باشد برنج زراعي2 ديپلوئيد بوده و داراي 2n=24 كروموزوم ميباشد.
2- 4 ريشه3
ريشه برنج از نوع سيستم ريشه اي افشان مي باشد كه بطور متوسط در عمق 25-20 سانتيمتري خاك گسترش مييابد. سازگاري ريشه برنج در زمينهايي كه اكسيژن آن درجات طبيعي كم مي باشد زيرا ريشه اين گياه به اكسيژن هوا نياز چنداني نداشته بلكه از اكسيژن محلول در آب استفاده مي نمايد. ريشه برنج تا زمان تشكيل پانيکول برنج حداكثر رشد را مينمايد و سپس رشد آن كم ميشود.
2- 5 ساقه4
ساقه برنج به صورت استوانهاي و توخالي مي باشد كه گل در انتهاي ساقه بوجود مي آيد كه در هر گل
سه گلچه وجود دارد كه فقط يكي از آنها رشد نموده بارور ميگردد و دو عدد ديگر عقيم بوده و به سختي قابل رويت مي باشند و هر گل توسط دوگلوم تحليل رفته و دوگلومل در برگرفته مي شود كه در هر گلچه، 6 عدد پرچم و يك مادگي با كلاله دو قسمتي و پري شكل ديده مي شود.
تخمدان در برنج يك برچه اي با يک تخمك مي باشد و ميوه آن گونه5 مي باشد. به مجموع
پوشينه و بذر اصطلاحاً شلتوك6 مي گويند. برنج گياهي است خودبارور كه تعداد كمي دگرگشتي دارد (حدود 3-1 درصد)(خدابنده، 1382).
2- 6 مراحل رشد و نمو برنج
2- 6- 1- مرحله رشد برنج از سه مرحله اصلي تشكيل يافته است:
1. مرحله رويشي7 : كه از جوانه زدن بذر تا پيدايش و ظهور اوليه پانيكول ادامه مي يابد.
2. مرحله زايشي8 : كه از مرحله ظهور اوليه پانيكول تا گلدهي را در بر مي گيرد.
3. مرحله رسيدن9 : كه از گل دهي شروع و تا رسيدن كامل دانه (بذر) خاتمه مي يابد.
طول هر يك از مراحل رشد برنج به صورت گسترده اي توسط واريته كنترل مي شود. براي مثال ارقام زود رس، مرحله رويشي را سريع تر طي مي كنند. همچنين سرعت رشد و نمو برنج به درجه حرارت هوا و آب، طول روز و شرايط محيطي بستگي دارد (يوشيدا، 1981).
2- 6-2 مراحل رشد رويشي
مرحله رشد رويشي خود به چندين مرحله ديگر تقسيم مي گردد:
1) مرحله خيساندن و خارج كردن آب بذر: فرآيند جوانهزني بذر 24-18 ساعت بعد از خيساندن بذر شروع مي گردد. سپس آب را از محيطي كه بذر را در آن خيسانده اند خارج مي نمايند، سپس بذر
را 48-24 بعد و يا وقتي كه طول جوانه آن به حدود2-1 ميليمتر رسيده است مي كارند. خارج كردن آب از بذر، عمل رشد و نمو جنين را از طريق در معرض اكسيژن قرار دادن تسريع مي كند و باعث مي شود كه طي عمل جوانه زده بذر آب جذب، همچنين از علائم جوانه، آزاد شدن گرما طي اين فرآيند مي باشد. خارج كردن آب از بذر همچنين وزن آن را كاهش مي دهد كه اين عمل حمل و نقل بذر را براي كاشتن و جدا شدن بذر را در طي بذر پاشي10 (كاشتن بذر) و پخش يكنواخت آن كمك مي كند.
2) مرحله گياهچه ايI11 (از جوانه زدن تا سه برگي شدن): در طي ده روز تا دو هفته بعد از كاشتن بذر گياهچه به طور گسترده اي به انرژي ذخيره شده در بذر مانند نشاسته وابسته مي باشند. در اين مرحله ساقچه12 شروع به رشد و نموده و ريشه اوليه و تعدادي ريشه گره ايي، طوقه اي13 تشكيل مي گردد و اولين برگ بذري غشائي14 يا كلئوپتيل توسعه مي يابد. سپس اولين برگ حقيقي15 كه داراي يك غلاف بود و فاقد پهنك ميباشد ظاهر شده كه بعداً دو برگ كامل ظاهر مي گردد. سپس يك سيستم سلولي كه هوا را از برگ و از طريق ساقه به ريشه هدايت مي كند تشكيل مي گردد. در شرايط كاشت غرقابي، ساقچه سريعتر از سيستم ريشه اي رشد مي نمايد تا ساقه از آب خارج شود در تحت شرايط غيرغابي ريشه سريعتر از ساقه رشد
ميكند.
3) مرحله گياهچه اي II (از 4 تا 5 برگي): در طي سومين هفته بعد از جوانه زدن، وقتي كه چهارمين برگ رشد مي نمايد، گياهچه شروع به انجام فرآيندي فتوسنتزي مي نمايد و غذاي مورد نياز خودشان را تامين مي نمايند. سيستم ريشه بطور پيوسته توسعه يافته و عناصر غذايي را از خاك جذب كرده و به گياه عرضه مي نمايد. وقتي كه پنجمين برگ رشد مي كند اولين پنجه جوانه اي تشكيل مي گردد.
4) مرحله پنجه زني16: پنجه زني يك پريودي است كه طي اين دوره رشد رويشي سريع مي باشد. اولين پنجه از نزديك ساقه اصلي و در قاعده اولين برگ حقيقي بوجود مي آيد هر پنجه نهايتاً رشد نموده و توليد ريشه ي نابجا، يك ساقه و تعدادي برگ مي نمايد. اغلب پنجه هاي دوم تا چهارم نيز از طوقه گياه رشد
مي نمايند، بيشترين پنجه زني در طي 4 تا 8 هفته بعد از نشا زمانيکه پانيکولها شروع به رشد مينمايند،
ميباشد. مجموع تعداد پنجه هاي توليد شده در واحد سطح بوسيله تراکم گياه کنترل مي شود ولي رقم، زمان کاشت، حاصلخيزي ،تنشي17 که بوسيله آفات بوجود مي آيند همراه با ساير شرايط محيطي و درجه حرارت مي تواند در توليد پنجه مؤثر باشند. تعداد پنجه هايي که در اين مدت تشکيل مي شوند، تعداد خوشه ايي که بالقوه توليد ميشود (خواهند شد) را نشان ميدهد که مهمترين جزء از اجزاء عملکرد ميباشد (يوشيدا، 1981).
5) ماکزيمم پنجه زني18: ماکزيمم پنجه زني در پايان مرحله رشد رويشي مشخص مي شود ريشهي
گرهاي يا طوقه اي که سيستم ريشه اوليه را تشکيل مي دهند کاملاً توسعه يافته مي باشند. در شروع پيدايش پانيکول ريشه ي نابجا کاملاً در لايه سطحي خاک رشد و توسعه مي يابند. اين ريشه يک توده درهم
پيچيدهاي را در لايه سطحي خاک ايجاد کرده و جانشين ريشه ي طوقه اي مي گردند. پنجه پيوسته از اين نقطه تشکيل شده و توسعه مييابند بعد از اينکه در اين زمان پنجهها تشکيل گرديده اند معمولاً
خوشههاي کوچک و نه در تمام آنها توليد ميشود. بعد از پنجه زدن به طور موقتي سرعت رشد کاهش
مييابد و گياه ممکن است موقتاً زرد شود، در اين موقع گياه از رشد رويشي وارد رشد زايشي مي گردد. طول روز درجه حرارت و نوع رقم در تغيير رشد رويشي به رشد زايشي(مرحله وارد شدن به رشد زايشي) مؤثر ميباشد.
2- 6- 3- مراحل رشد زايشي19
الف) تشکيل پانيکول: پانيکول در داخل ساقه و غلاف برگ در قاعده پنجه اندکي بالاتر از سطح خاک تشکيل مي گردد، بعد از حدود يک هفته چنين خوشه هاي رشد مي کنند که طول آن حدود يک ميليمتر مي باشد که به اندازه کافي بزرگ بوده و با چشم غير مسلح وقتي که برآمدگي غلاف برگ و شکم مانند قاعده ساقه را به صورت طولي برش دهيم ،مشاهده خواهد شدکه خوشه (پانيکول) در حدود چند
ميليمتر طول دارند. گلدهي در حدود 35 روز بعد از بوجود آمدن خوشه شروع مي شود. تعداد گلچه در هر پانيکول در طي اين مدت معين مي شود(يوشيدا، 1981).
ب) تمايز خوشه: بعد از اينکه طول خوشه20-10 ميليمتر رسيد، ميانگره هاي بين برگهاي بخش انتهايي برنج شروع به طويل شدن مي يابد. اين فرآيند بنام تمايز خوشه شناخته مي شود که از حدود چهارمين تا ششمين ميانگره از انتها و به طور پيوسته به سمت بالا اين فرآيند صورت مي گيرد. ميانگره انتهايي از نظر طولي، طويل تر از ميانگره پاييني که در قاعده گياه قرار دارد مي باشد، طويل شدن به طور پيوسته تا زمان گلدهي ادامه دارد. در طي مراحل نهايي پانيکول کرده در داخل سنبلچه هاي نارس تشکيل مي شود.
پانيکول در داخل غلاف برگ انتهايي توسعه مي يابد و يک شکم يا برآمدگي را بوجود مي آورد که توسط برگ پرچم (آخرين برگ خارج شده) و برگ پايين تر دربرگرفته مي شود که معمولاً مرتب شده
مي باشند. اما پانيکول خودش هنوز در داخل برآمدگي مي باشد و قابل مشاهده نمي باشد.
هواي سرد در اين زمان مي توان سبب جلوگيري از تشکيل گرد شود، همچنين سبب کم شدن تلقيح و در نتيجه پوکي خوشه مي گردد (پوک شدن سنبلچه).تنش شوري در اين مرحله نيز باعث افزايش پوکي خوشه مي شود(يوشيدا، 1981).
2- 7 خوشهدهي و گلدهي
در مرحله خوشه دهي ميانگرهها بسرعت طويل شده و خوشه را از داخل غلاف برگ پرچم به بيرون فشار ميدهند، گلدهي از نزديکي انتهاي خوشه شروع شده و به سمت پايين پيشرفت مينمايد و نيز از شاخههاي خارجي به داخل ادامه مي يابد. گلدهي کامل هر پانيکول در حدود هفت روز به طول مي انجامد، آخرين گلهايي که باز ميشوند گلهاي قاعده پانيکول ميباشند که اغلب اينها عقيم ميباشند، گلدهي کامل در يک مزرعه ممکن است بين 21-4 روز بسته به نوع واريته، عمق آب و درجه حرارت، فضاي گياه و عرضه و جذب عناصر غذايي خاک دارد. درصد سنبلچه هاي عقيم بوسيله زمان مشخص مي گردند، هر سنبلچه يک گل دارد که بطور بالقوه مي توان يک بذر را توليد نمايد.
2- 8 مرحله رسيدن20
1. تشکيل دانه21: بعد از گرده افشاني سنبلچه ها شروع به ساختن نشاسته و تشکيل بذر مي نمايند. يک دانه برنج وقتي رسيده مي باشد که توازن تلقيح شده و بوسيله پوسته اي دربرگرفته شود آن (دانه) در 14-2 روز بعد از گردافشاني، از حالت مايع شيري به فرم خميري غليظ تغيير مي يابد (مرحله خميري)، بعد از 5 تا
7 روز و بيشتر دانه ها كاملاً محكم و سخت مي گردند. با توجه به نوع رقم و شرايط محيطي در حدود
30 تا 45 روز لازم است تا بعد از تلقيح سنبلچه ها، وزن ماده خشك حداکثرگردد و اندازه بذر در طي اين دوره معين مي گردد.
2. مرحله برداشت دانه هاي رسيده22: برنج را وقتي رسيد گويند 95 تا 100 درصد سنبلچه ها پر، سخت و زرد باشند، برداشت دانه ها موقعي صورت مي گيرد غلظت رطوبت دانه ها به حدود تقريباً 18-22 درصد رسيده باشد. برداشت برنجي كه براي تهيه بذر (براي كاشت در سال بعد) مي باشد ممكن است در
سطح رطوبتي پايين تري انجام گيرد. مزارع در حدود 40 تا 50 روز بعد از اينكه 50 درصد پانيكولها ظاهر شدهاند در سالهاي طبيعي آماده برداشت ميباشند كه اين مدت بستگي به نوع رقم، موقعيت جغرافيايي و سالهاي خيلي سرد دارد.
2- 9 نيازمنديهاي رشد23
عامل اساسي رشد براي تمام گياهان بوي‍ژه برنج جذب انرژي خورشيدي از طريق فرآيندهاي فتوسنتز
ميباشد كه در قسمتهاي سبز گياه كه داراي كلروفيل مي باشند رخ ميدهد، مقدار ساکاروز توليد شده در فتوسنتز از برگها، ساقه ها و غلافها به خوشه حمل شده و در آنجا بصورت نشاسته ذخيره ميگردد، مقداري از قند توليد شده براي رشد و نگهداري و ترميم آسيبهاي ناشي از آفات و شرايط محيطي مي گردد.
يكي از هدفهاي اصلي مديريت مزرعه فراهم كردن شرايطي است كه تأثيرات منفي آفات و تنشهايي كه در جذب انرژي ايجاد مي شود را حداقل نمايد براي انجام فرآيند فتوسنتزي يك گياه به آب، نور،
دياكسيدكربن، انواع عناصر غذايي و درجه حرارت آب و هوا كه به اندازه كافي گرم باشد نياز دارد (خدابنده، 1369).
دي اكسيدكربن به اندازه كافي در هواي اتمسفر در دسترس مي باشد همچنين كمي نور در مراحل اوليه رشد گياه، وقتي كه علف هاي هرز يا آب گل آلود كه مابقي در برابر عبور نور و رسيدن آن به گياه جوان مي باشد مي تواند ايجاد مشكل در فتوسنتز يابد. هواي ابري يا باراني يا مه آلود در طي پنجهزني
و توليد خوشه ميتواند از تعداد خوشه و سنبلچهها يا دانه ي پُر را كاهش دهد.
2- 10 درجه حرارت
درجه حرارت آب و هوا يك فاكتور كليدي و اصلي در نمو برنج مي باشد. درجه حرارت اپتيمم هواي براي توليد برنج حدود °C 33-25 (بجز براي مرحله رسيدن كه تا اندازه اي به درجه حرارت پاين تر نياز است) مي باشد. درجه حرارت كم براي مدت طولاني در طي مراحل اوليه برنج به طور جدي رشد و نمو گياهچه برنج را به تأخير مي اندازد، همچنين درجه حرارت مطلوب آب بين °C 29-25 مي باشد. گياهاني كه تحت درجه حرارتهاي پايين رشد مي كنند كوتاهتر مي باشند و برگهاي سبز تيره و كم رشد بوده و انتهاي (ساقه) آن طويلتر مي باشد.درجه حرارت پايين از جذب عناصر غذايي مانند فسفر و روي بطور قابل ملاحظه اي جلوگيري مي كند. درجه حرارت °C 5/15 در شب براي چندين ساعت در طي حدود دو هفته قبل از ظهور خوشه وقتي كه دانه هاي گرده رشد مي نمايند پُوك شدن، نيمه پُر شدن سنبلچه ها مي گردند.
افزايش عمق آب تا حدود 20-15 سانتيمتر بعد از پيدايش پانيكول به محافظت و نگهداري
خوشههاي در حال رشد از سرماي زيادكمك مي كند بعضي از واريته هاي برنج مقاومت بيشتري به هواي سرد و خنك دارند و از اين واريته ها بايد در نواحي هايي كه هواي سرد سخت به عنوان يك مسئله مهم مي باشد استفاده كرد.
بعد از مرحله خوشه دهي بادهاي خشك و درجه حرارت بالاي °C 35 يا درجه حرارت پايين تر از °C 15 تاثير منفي و بدي روي گرده افشاني و در نتيجه پتانسيل تشكيل بذر مي گذارد.
اگر مزارع قبل از برداشت و زودتر از موعد مقرر زهكشي شوند، تركيب درجه حرارت بالا با نوسان رطوبت و تنش آب در طي مرحله رسيدن دانه ممكن است سبب آفتاب سوختگي، گل سفيدي، عدم تشكيل كامل بذر گردد، بذر در آفتاب سوخته در طي برداشت و توليد برنج سفيد به شكسته شدن حساس
مي باشند.
2- 11 آب
اغلب مزارع برنج بطور پيوسته از مدتي قبل از كاشت بذر تا چند هفته قبل از برداشت به صورت غرقابي آبياري مي شوند. غرقاب كردن خاك باعث حداقل شدن نوسان درجه حرارت خاك مي گردد و رقابت علف هاي هرز را كاهش مي دهد و جذب عناصر غذايي را زيادتر مي كند و عملكرد را به ميزان زيادي بالا ميبرد. براي اينكه برنج گياهي است كه به صورت طبيعي نيمه آبزي24 ميباشد. برنج تحت شرايطي كه طور پيوسته غرقاب ميباشد به صورت هاي ثابتي نسبت به برنجهايي كه در شرايط غير غرقابي25 كشت ميشوند رشد مي نمايد و عملكرد بذر در هر خوشه و رسيدن آنها نيز بيشتر مي باشد. شرايط غرقابي رشد گياهچه را كند مي كند. اما در 30 روز بعد از نشاء گياهچه به اندازه كافي بلند و طويل بوده و برگها و پنجه ها در خارج از آب قرار دارند.
كيفيت آب آبياري در مورد برنج مهم مي باشد. البته آبهايي كه از ذوب شدن برف كوهها حاصل شده جهت آبياري استفاده مي شود چندان مسئله اي وجود ندارد، بلكه آبهايي كه از چاهها جهت آبياري پمپ مي شوند باعث كلروزه شدن گياه به علت كمبود آهن، روي به علت بالا بردن بي كربنات در اينگونه آبها مي باشد. آبياري با آب شور باعث کاهش رشد رويشي گياه برنج و محصول نهايي خواهد شد.آب با هدايت الکتريکي بيش از 3 دسيزيمنس بر متر باعث رشد گياه برنج مي شود.
2- 12 عناصر غذايي26
يك گياه براي انجام اعمال طبيعي خود به جذب عناصر غذايي معدني و دسترسي كافي به آنها نياز دارد. كمبود عناصر غذايي رشد گياه را به تاخير مي اندازد و در گياهان داراي كمبود عناصر غذايي علائم كمبود پديدار مي گردد كه ممكن است با آسيب هاي آفات و بيماريها اشتباه گردد.
گياهان داراي كمبود مواد غذايي قدرت فتوسنتزي ضعيف تري در مقايسه با گياهان طبيعي مي باشند و قادر نمي باشند با علف هاي هرز رقابت نمايند (رقابت ضعيف) و مقاومت كمتري به آفات و امراض
از خود نشان مي دهند. كود دهي زياد بخصوص كودهاي ازته سبب زياد شدن رشد رويشي گرديده
و پوسيدگي ساقه را افزايش داده و سبب پوك شدن خوشه ها گياه مي گردد. بنابراين استفاده بهينه از كود از بروز مسائل فوق جلوگيري نموده و حتي در بعضي از مواقع اين مشكلات را برطرف مي نمايد (دوبرمن و فروست، 1997).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل سوم
بررسي منابع

3- 1 تنـش
– شوري
اكثر مشكلات شوري در گياهان عالي در اثر ازدياد كلريد سديم ايجاد مي شد يونهاي ca2+ ، mg2+ و so4 2- زماني كه غلظت آنها از حد خاصي فراتر رود باعث بروز تنش شوري مي شوند. كلرور سولفات به علت حلاليت زياد مهمرين عامل بروز عوارض ناشي از شوري هستند كه منجر به اختلال در فعاليت هاي متابوليكي همچون فتوسنتز، فعاليت هاي آنزيمي و عدم تعادل در جذب عناصر غذايي مي گردند (فين و همکاران، 2002).
يك تعريف قابل قبول و گسترده از يك خاك شور عبارتست از هدايت الكتيريكي در يك عصاره اشباع با EC كه از 4 ميلي مول در 25 درجه سانتيگراد تجاوز نمايد. به همين نسبت لفظ شور به خاكهايي اطلاق مي شود كه حاوي غلظت هاي مشخصي از نمك هاي محلول براي ايجاد خسارت در گياهان
باشد (32).
بر اساس تعاريف شانون و گريو (1999) شوري عبارت است از حضور بيش از اندازه نمك هاي قابل حل و عناصر معدني در محلول آب و خاك كه منجر به تجمع نمك در ناحيه ريشه شده و گياه در جذب آب كافي از محلول با اشكال مواجه مي شود (45).
روادز و همكاران (1992) واژه شوري را براي خاك هايي به كار بردند كه بش از يك دهم درصد نمك داشته باشند. حد بحراني نمك براي گياهان پنج دهم درصد وزن خشك خاك مي باشد (42).
3- 2 فيزيولوژيكي تحمل به شوري در گياه برنج
برنج به دو روش خود را براي تحمل نمك هاي رسيده به اندامهاي هوايي منطبق و سازگار مي نمايد:
1. رقيق نمودن غلظت املاح موجود در گياه از طريق رشد اندام هاي خود
2. اختصاص املاح به برگ هاي مسن تر
آزمايشات به نژادي كه در برنج نشان داده كه ارقامي كه داراي سرعت رشد زيادتري هستند نسبت به ارقام داراي رشد كند تحمل به شوري بالاتر دارند. اين ارقام ممكن است از نظر سرعت جذب NaCI به داخل اندام هاي هوايي خود مشابه باشند ولي آنهايي كه رشد سريعتري دارند به هر واحد وزن خشك
اندام هاي هوايي مقدار نمك كمتري در خود ذخيره مي كنند، زيرا اين دسته از ارقام قادرند مقدار ماده خشك بيشتري به ازاي يك واحد نمك جذب شده توليد كنند.
همچنين مشاهده شد كه اين ارقام قادرند كلريد سديم را بيشتر در برگ هاي پير خود و مقدار كمتري را در برگهاي جوان در حال رشد خود ذخيره كنند در اين حالت برگ هاي پير بر اثر تجمع نمك از بين
ميروند و در نتيجه گياه براي حفظ سطح فتوسنتز كننده خود به توليد برگ هاي جديد پرداخته و تجمع نمك را در نقاط فعال رشد خود شديداً كنترل مي نمايد (13).
3- 3 اثرات شوري در مراحل مختلف رشد گياه برنج
اثرات سمي يون ها از زياد جذب Na+ و Cl- مي باشد.
1. كاهش قدرت جذب عناصر غذايي نظير ca2+ ، K+
2. تأثير اسمزي املاح بر روي رشد گياه


پاسخ دهید