3-8 – بررسي تيمارها40
فصل چهارم : نتيجه و بحث
4-1- تشخيص نماتدسيست طلايي سيب زميني40
4-2- ارزيابي تغييرات فاکتورهاي رشدي و نماتدي روي ارقام سيب زميني مارفونا و سانته41
4-2-1-بررسي جدول مقايسه ي ميانگين ها ترکيب هاي تيماري44
4-2- 2-جدول مقايسه ي ميانگين تيمارها51
فصل پنجم: نتيجه گيري
5-1- نتيجه گيري71
5-2- پيشنهادات74
منابع75
پيوست83
چکيده انگليسي96
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 4-1 مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري47
جدول 4-2- مقايسه ي ميانگين تيمارها در وزن تر ريشه52
جدول 4-3 مقايسه ي ميانگين تيمارها در وزن تر غده53
جدول 4-4- مقايسه ي ميانگين تيمارها در وزن تر اندام هوايي55
جدول 4-5- مقايسه ي ميانگين تيمارها در تعداد سيست هاي روي ريشه56
جدول 4-6- مقايسه ي ميانگين تيمارها در تعداد لاروهاي تري58
جدول 4-7- مقايسه ي ميانگين تيمارها در سيست هاي فنويک59
جدول 4-8- مقايسه ي ميانگين تيمارها در تخم و لارو در هر سيست61
جدول 4-9- مقايسه ي ميانگين تيمارها61
جدول 4-10- تجزيه واريانس وزن تر ريشه63
جدول 4-11- تجزيه واريانس وزن تر غده64
جدول 4-12- تجزيه واريانس وزن تر اندام هوايي65
جدول 4-13- تجزيه واريانس تعداد سيست هاي روي ريشه66
جدول 4-14- تجزيه واريانس تعدادلاروها در تري67
جدول 4-15- تجزيه واريانس تعداد سيست هاي موجود در فنويک68
جدول 4-16- تجزيه واريانس تعداد تخم و لارو موجود در سيست ها69
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماريفاکتور وزن تر ريشه48
نمودار 4-2- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتور وزن تر غده48
نمودار 4-3- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتور وزن تر اندام هوايي49
نمودار 4-4- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتورسيست هاي روي ريشه49
نمودار 4-5- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتور لاروهاي تري50
نمودار 4-6- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتورسيست هاي فنويک50
نمودار 4-7- مقايسه ي ميانگين ترکيب هاي تيماري فاکتور تخم و لارو در هر سيست51
نمودار 4-8- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور وزن تر ريشه 52
نمودار 4-9- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور وزن تر غده 54
نمودار 4-10- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور وزن تر اندام هوايي55
نمودار 4-11- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور سيست هاي روي ريشه 57
نمودار 4-12- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور لاروهاي تري58
نمودار 4-13- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور سيستهاي فنويک60
نمودار 4-14- مقايسه ي ميانگين تيمار فاکتور تخم و لارو در هر سيست61
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 3-1 استخراج سيست به روش فنويک 34
شکل 3-2- سيست35
شکل 3-3-Cone top36
شکل 3-4- سيست خرد کن35
شکل 3-5- سوسپانسيون تخم ولارو37
شکل 3-6- دستگاه استريل خاک 38
شکل 3-7- کاشت39
شکل 3-8- تلقيح تخم و لارو به ريشه 40
شکل 3-9- وضعيت گلدان ها دو ماه پس از تلقيح41
شکل 3-10- تري صد گرم از خاک گلدن ها 41
شکل 3-11- نمونه هاي فنويک شده 42
شکل 3-12-لارو سن دو Globodera rostochiensis42
شکل 4-1- نقوش انتهاي بدن نماتد ماده بالغ Globodera rostochiensis44
چکيده
نماتد Globodera rostochiensis تا قبل از سال 1387 از ايران گزارش نشده بود .آلودگي بالاي نماتد در مزارع کشت سيب زميني استان همدان تهديدي جدي براي توليد سيب زميني که محصول اقتصادي ، اين منطقه مي باشد محسوب مي گردد.
با توجه به جدي بودن خسارت Globodera rostochiensis براي ايران ،تا کنون اطلاعات چنداني درباره ي تعيين آستانه ي خسارت اقتصادي نماتد در ارقام مورد کشت در استان همدان جمع آوري نشده است. بنابراين اين پژوهش براي اولين بار در ايران روي دو رقم سيب زميني مارفونا و سانته مورد بررسي قرار گرفت. نمونه ي خاک آلوده از استان همدان جمع آوري شده و پس از فنويک سيست ها جهت تهيه ي جمعيت نماتدي جدا گرديد. اين پژوهش در هفت تيمار با سه تکرار انجام شد .تيمار اول شاهد و پس از آن به ترتيب تيمار ها شامل 2 ، 4 ، 6 ، 8 ، 16 ، 32 و 64 تخم در هر گرم خاک بوده اند .
پس از کشت دو رقم مذکور در گلدان هاي چهار کيلويي ، حاوي خاک استريل پس از ريشه دهي ،جمعيت هاي تهيه شده در اطراف ريشه تلقيح و پس از سه ماه تيمار ها برداشت شدندو نتايج مورد بررسي قرار گرفت .
با توجه به بررسي هاي آماري به روي فاکتور هاي رشدي و نماتدي که با نرم افزار Mstatc انجام شد ، اين نتيجه حاصل گرديد که رقم سانته در برابر Globodera rostochiensis مقاوم است ، و در مورد رقم مارفونا با توجه به ميزان تفريخ بيشتر فاکتور هاي نماتدي سطح زيان اقتصادي چهار تخم در هر گرم خاک بر آورد شد .
واژگان کليدي: Globodera rostochiensis ، نماتد سيست طلايي، ارقام مقاوم سيب زميني ، رقم مارفونا ، رقم سانته ، سطح زيان اقتصادي نماتد طلايي
فصل اول
مقدمه و کليات
1-1 تاريخچه ي سيب زميني
سيب زميني از خانواده ي Solanaceae يکي از بهترين محصولات کشاورزي است که در غالب نقاط دنيا به عنوان يک ماده پر ارزش غذايي و صنعتي اهميت فراوان دارد .
بر اساس مطالعات باستان شناسي از حدود هفت تا هشت هزار سال قبل کشاورزان مناطقي از کشور پرو ، گونه ها ي وحشي سيب زميني را مورد کشت و کار قرار مي داده اند. بر اين اساس محققين منشا اين گياه را منطقه ي آند در کشور پرو اعلام داشته اند .
بنا بر عقيده ي محققين ، سرخپوستان “اينکا” اولين بار آن را در 2000 سال قبل از ميلاد کشف و در سال 1537 نظاميان اسپانيايي به کشت آن به وسيله ي سرخپوستان اينکا که آن را ” پايا ” مي ناميدند ، واقف شدند ، اين محصول سپس وارد اسپانيا شد و از آن جا به ايتاليا و ساير نقاط اروپاي مرکزي انتشار يافت و به تدريج به صورت يک محصول غذايي اصلي اروپا مخصوصا کشورهاي آلمان ، روسيه و ايرلند در آمد (حسن پناه ؛ نيکشاد و حسني ،1378).
بعضي ديگر معتقدند که اولين بار سيب زميني از ايرلند به انگلستان فرستاده شد. يک لرد انگليسي به نام
” سروالتر راله” آن را در مزرعه خود نزديک ” کرک” کشت کرد و بعد ها از آن جا به آلمان و اتريش و روسيه رفته است (اميدوار،1348).
در اوايل قرن هفدهم سيب زميني در کاخ پادشاهان و سپس کاخ ها ي اشراف اروپايي به عنوان يک ماده ي غذايي گران بها عرضه مي شده است.در قرن نوزدهم کاشت سيب زميني به عنوان ماده ي خام براي مصرف در کارخانه هاي الکل سازي و نشاسته سازي به کار مي رفت . به هر حال مبدا اصلي آن در آمريکاي جنوبي است که هنوز هم در برخي نقاط آن جا به صورت وحشي مي رويد و از انوع وحشي آن که به بيماري مقاومت نشان مي دهند براي بدست آوردن ارقام جديد اهلي استفاده مي شود .
در سال هاي اخير ، سيب زميني به کشورهاي زيادي که داراي اقليم هاي گرم و خشک هستند وارد شد و در مناطقي مانند آفريقاي شمالي ، دشت هاي هندوستان ، بنگلادش ، پاکستان ، آفريقاي مرکزي ، چين ، آرژانتين ، اروگوئه و دشت هاي ساحل پرو توسعه يافته است .
در ايران سيب زميني در دوره ي فتح علي شاه قاجار توسط سرجان ملکوم به دارلخلافه تهران وارد شد و در دوران محمد علي شاه قاجار با نظارت حاج ميرزا آقاسي در کشور اندکي رواج يافت (حسن پناه ؛ نيکشاد و حسني ،1387)(حسن آبادي؛کاظمي و توکلي،1390).
1-2 مشخصات گياهشناسي سيب زميني
سيب زميني با نام علمي Solanum tubersoum از نظر گياه شناسي به خانواده سولانسه تعلق دارد که در اين خانواده گياهان مهم ديگري نظير گوجه فرنگي ، بادنجان و فلفل نيز وجود دارند.تيره سولانسه يکي از تيره هاي مهم با 58 جنس و نزديک به 2000 گونه است که 900 گونه آن را فقط جنس سولانوم تشکيل مي دهد.گونه هاي اين تيره در نواحي گرمسيري فراوانند و به تدريج به طرف مناطق معتدل و سرد از وفور آن ها کاسته مي شود (قهرمان ،1373).
بر اساس مطالعات انجام شده گونه هاي مختلف سيب زميني از شيلي تا جنوب ايالات متحده و از سطح دريا تا ارتفاع 4800 متري پراکنده شده اند اما در اين گونه ها از نظر مورفولوژيکي يا به عبارت ديگر تيپ گياه ، برگ ، گل و غيره تنوع زيادي مشاهده مي شود .
خاستگاه و عرصه اصلي انتشار اين تيره نواحي غربي آمريکاي جنوبي يعني کشورهاي پرو ، شيلي ، بوليوي اکودار است که حدود 40 جنس از اين خانواده در آنجا مي رويد .ده جنس از آن در اروپا ، 15 جنس در آسيا و بالاخره 10 جنس در آفريقا انتشار دارد و از اين ميان 12 جنس اين تيره نيز به طور پراکنده در نواحي مختلف ايران مي رويند .تيره سولانسه را از نظر کاربرد دارويي و غذايي بايد يکي از تيره هاي مهم نهاندانگان به شمار آورد (فلاحي،1376).
در سيب زميني تعداد کروموزوم در جنس Solanum دوازده مي باشد.سيب ز ميني گياهي علفي و چند ساله است ، اما در کشاورزي به عنوان گياه يک ساله مورد کشت و کار قرار مي گيرد .اين گياه معمولا از طريق غده ي بذري تکثير مي شود.از جوانه هاي روي غده ي بذري انشعابات و اندام هاي هوايي ايجاد مي شود .ريشه ها از پريمورديوم (Primordia )روي جوانه ها به وجود مي آيند .روي اين انشعابات و اندام هاي هوايي ، ساقه و شاخ و برگ ،استولون ، ريشه و گل آذين و نيز نسل بعدي غده ها شکل مي گيرد .البته سيب زميني از طريق کشت سلول ، مريستم بافت ، جوانه ها ، اجزاي غده ، بذر حقيقي ، برگ و يا برش هاي ساقه نير ممکن است تکثير شود .
مورفولوژي عمومي :
مورفولوژي بخش هاي بالايي و زيرين سطح خاک در سيب زميني به اندازه ي سن فيزيولوژيکي غده هاي بذري کشت شده بستگي دارد و به اين ترتيب الگوي رشدي هر ساقه منفرد با توجه به قدرت اوليه آن بر تعداد برگ تشکيل شده روي هر ساقه ،زمان استولون زايي ، زمان نمو و منشعب شدن استولون ها ،شروع غده زايي و گل دهي ،طول مدت تشکيل و رشد غده ها ،آغاز پيري و طول رشد و دوره رشد گياه تاثير مي گذارد .
سيستم ساقه :
از آن جا که هر چشم روي غده ي بذري سيب زميني مي تواند بيش از يک ساقه توليد کند. و نيز با توجه به اينکه روي هر غده ي بذري جوانه ها ي متعددي از توانايي توليد ساقه برخوردارند ، طبيعي است که از هر غده تعدادي ساقه تشکيل مي شود. بنابراين در مزرعه مجموعه اي از ساقه ها به شکل يک خوشه از يک غده ي بذري سيب زميني منشعب مي شوند.اين ساقه ها در مراحل اوليه رشد، منابع غذايي خود را از غده ي بذري تامين مي کنند اما در فاصله ي کوتاهي بعد از سبز شدن هر يک از ساقه ها به مرحله ي خود کفايي و استقلال مي رسند و در عين حال با ساقه هاي ديگر مجاور خود براي نور ، آب و مواد غذايي به رقابت مي پردازد .غالبا دو تيپ ساقه يکي با رشد معين و ديگري با رشد نا معين در ارقام سيب زميني مشاهده مي شود . در ارقام با رشد معين ارتفاع ساقه ها کوتاه است و هر يک از ساقه ها از دوره ي زندگي کوتاهي برخوردارند.پتانسيل عملکرد در ارقام نا معين معمولا بيشتر از ارقام با رشد معين است ، اما براي تحقق آن بايستي طول فصل رشد زياد باشد تا امکان رسيدن به پتانسيل عملکرد براي گياه فراهم شود.ساقه ها در بخش زير زميني گياه معمولا گرد و توپر مي باشند اما در قسمت هاي هوايي گياه در منطقه ميان گره ممکن است تو خالي باشند .علاوه بر آن در بخش هاي هوايي گياه ، ساقه ها گوشه دار و زاويه دار مي باشند و به رنگ ها ي قرمز تا ارغواني ممکن است ديده شوند .
برگ ها :
گياه سيب زميني در هر گره ساقه ، يک برگ مرکب دارد .برگ هاي اوليه که در اوايل رشد سيب زميني ظاهر مي شوند اندازه ي کوچکي دارند ،اما برگ ها ي بعدي به صورت مرکب هر کدام با 4-3 برگچه ي بيضوي شکل ديده مي شوند.در سيب زميني روزهاي بلند و درجات حرارت بالا موجب افزايش تعداد برگ ها در ساقه هاي ثانويه نسبت به ساقه ي اصلي مي شود.اما در درجات حرارت بالاتر تاثير فتو پريود بر اين پديده بيشتر است .سرعت ظهور برگ ها در سيب زميني در برگ هاي آخر که در مراحل پاياني رشد ظاهر مي شوند کم مي شود که دليل آن رقابت بين رشد گياه در بخش هاي زيرين خاک و قسمت ها ي بالاي خاک است .اما سرعت افزايش سطح برگ به محل قرار گرفتن آن روي گياه بستگي دارد .طول عمر يک برگ در سيب زميني بين 100-30 روز متفاوت است و معمولا برگ هاي شماره ي 11 يا 13 روي ساقه ي اصلي نسبت به برگ هاي قبل و يا بعد از خود از طول عمر طولاني تري برخودار است .به طور معمول بيشترين سطح برگ را نيز در بين ساير برگ ها دارا است .
سيستم استولون :
ريزوم هاي گياه سيب زميني معمولا استولون ناميده مي شوند .استولون ها در واقع بخش هايي از ساقه مي شوند که از رشد و طويل شدن ميانگره ها به وجود مي آيند و تا حدودي خاصيت زمين گرايي مثبت دارند .روي استولون ها معمولا آثار و نشانه برگ ها نيز ديده مي شود .استولون ها به طور معمول در گره هاي ساقه در زير زمين تشکيل مي شوند .در هر گره تعداد سه استولون ممکن است تشکيل شود که يکي از آن ها استولون اصلي محسوب شده و از جوانه اصلي منشا مي گيرد و استولون هاي ديگر از جوانه هاي جانبي به وجود مي آيند.تحقيقات مختلف نشان داده است که استولون زايي در گره هاي نزديک به غده بذري آغاز مي شود و به تدريج گسترش مي يابد .در سيب زميني مرحله استولون زايي در فاصله کمي پس از سبز شدن گياه آغاز مي شود . با اين حال قبل از آغاز مرحله تشکيل غده ها يا غده زايي رشد طولي استولون ها کاهش مي يابد .
غده :
غده سيب زميني از رشد و تکثير شعاعي سلول هاي استولون در حد فاصل بين جوانه انتهايي و ميانگره در حال رشد زير آن موازي سطح خاک به وجود مي آيد .اين بر آمدگي کم کم بزرگ شده و به يک غده ي کامل به شکل گرد تا بيضوي تبديل مي شود .غده هاي سيب زميني معمولا روي استولون ها تشکيل مي شود .با اين حال ممکن است در اندام هاي هوايي ، روي جوانه ها و حتي روي گل آذين سيب زميني نيز غده به وجود آيد. جوانه انتهايي در واقع بالاترين جوانه روي غده است که بر ديگر جوانه ها اثر غالبيت انتهايي اعمال مي کند و به آنها اجازه رشد نمي دهد .جوانه هاي ديگر روي سطح سيب زميني به صورت محوري مارپيچي و فنر مانند قرار گرفته اند .در قسمت بالاي غده در کنار خط محوري که از محور غده مي گذرد ،مريستم انتهايي نوک استولون قرار دارد و تجمع پروتئين هاي ذخيره اي که به نام پاتاتين يا گليکو پروتئين ناميده مي شوند، تغيير بيوشيميايي مهم ديگر است که در زمان تشکيل غده ها در سيب زميني به وجود مي آيد .اين مواد در زمان جوانه زني و سبز شدن غذه نقش مهمي را بر عهده دارند .
سيستم ريشه :
سيب زميني از يک سيستم ريشه اي فيبر مانند و ضعيف برخوردار است و به همين دليل کارايي مصرف آب و مواد غذايي در اين گياه معمولا پائين است . بنابراين سيب زميني به خشکي و ساختمان ضعيف خاک حساس است .در اين گياه ريشه ها نه تنها از ساقه منشا مي گيرند بلکه ممکن است روي استولون ها و حتي گاهي اوقات روي غده ها نيز تشکيل شوند که وجود اين ريشه ها براي تامين مواد غذايي به ويژه در مرحله آغاز پر شدن غده ها که با کاهش رشد ريشه همراه است ممکن است کاملا ضروري باشد .
گل و گل آذين :
گل آذين سيب زميني در واقع يک پانيکول ريشه مانند است که در محل اتصال محور به ساقه در بعضي نقاط ايجاد مي شود .هر گل سيب زميني از يک کاسه گل استکاني شکل مرکب از 5 کاسبرگ و 5 گلبرگ تشکيل شده است .گل ها ي سيب زميني از لحاظ رنگ تنوع زيادي دارند .با اين حال بيشتر به رنگ زرد ، سفيد و بنفش ديده مي شوند .هم چنين در هر گل سيب زميني تعداد پنج پرچم وجود دارد که در آن ها بساک ها به طور جانبي به هم چسبيده و يک ساختمان مخروطي شکل را ايجاد نموده اند و تخمدان بين آن ها محصور شده است . تعدادگل آذين ها ي گياه سيب زميني و تعداد گل ها در هر گل آذين به شرايطي که گياه در آن رشد مي کند شامل دوره ي فتو پريود ،درجه حرارت ، تراکم گياهي ، ميزان ازت و دسترسي و نيز محل قرار گرفتن گل آذين بروي گياه بستگي دارد .تعداد گل هايي که در شاخه هاي فرعي به وجود مي آيد معمولا کمتر است ( استروک ، 2007)
رقم و ژنوتيپ نيز بر تعداد گل ها و گل آذين ها تاثير فراوان دارد . گل سيب زميني اصلطلاحا گل کامل ناميده مي شود .بنابراين در هر گل ، کاسه گل و يا کاسبرگ ها جام گل يا گلبرگ ها ،اندام نر يا پرچم ها و نيز اندام ماده و يا مادگي وجود دارد .در سيب زميني مادگي دو برچه اي است ( حسن پناه و همکاران ،1387)و داراري يک خامه و يک کلاله نيز مي باشد (سالونکه ،1992)
ميوه و بذر حقيقي :
ميوه سيب زميني سته ناميده مي شود .اين ميوه به شکل کروي بوده و داراي دو برچه اند که در آن ها تعداد زيادي بذر ديده مي شود .اندازه هر سته معمولا به محل تشکيل آن در گل آذين و نيز محل قرار گرفتن گل آذين به روي گياه بستگي دارد .محققين هم چنين ارتباط مشخصي بين وزن سته ،تعداد دانه ها در هر سته و وزن 100 دانه گزارش کرده اند (استروک ، 2007)تعداد بذرها در هر سته به بيش از 200 غده نيز مي رسد .اين بذور معمولا به شکل بيضي پهن و کوچک بوده و وزن هر 1000 تا 1500 عدد از آن ها به حدود يک گرم مي رسد .

1-2-1 رقم مارفونا :
ساقه غالبا به تعداد کم ، کلفت و تا حدودي سه گوش و نسبتا گسترده ، برگ ها درشت و برگچه هاي انتهايي قاشقي شکل ، رنگ برگ ها سبز روشن ، گل آذين غالبا متعدد و رنگ گل ها سفيد ، ميوه و بذر توليد نمي کند .غده بيضي کوتاه ( گرد تخم مرغي ) ، غده درشت با تعداد کم ، پوست نازک و به رنگ کرم (زرد روشن) ، شاخه هاي جانبي گاهي به صورت استولون در سطح خاک ديده مي شوند ، بافت پوست صاف و يا نسبتا صاف ،گوشت به رنگ کرم رنگ و رنگ چشم هاي به روي غده صورتي شفاف و نسبتا کم عمق، رقمي است نيمه زودرس ، مواد خشک آن کم ، عملکرد بالا ، مقاوم به خشکي ، حساس به سفيدک برگ ، مقاوم به ويروس Y و A و بيماري زگيل مي باشد .حساس به قارچ ريزوکتونيا و نماتد مي باشد .غده ها معمولا در سطح خاک تشکيل مي شود .اين رقم به علت داشتن غده ها ي قوي بازار پسندي خوبي دارد و اکثرا به مصرف تازه خوري مي رسد .
1-2-2 رقم سانته :
شکل غده ها تخم مرغي مايل به گرد ،رنگ گوشت غده هاي اوليه زرد روشن ، رنگ گوشت شيري، رنگ جوانه ها صورتي ،رنگ گل سفيد ، رنگ چشم غده ها زرد و عمق آن ها کم مايل به متوسط ، رنگ پوست غده ها سفيد مايل به زرد ،بافت سطح پوست صاف و يا خيلي صاف است و جايگاه خوبي در جدول رتبه بندي سيب زميني دارد. مقاوم به نماتد سيست سيب زميني است و مقاومت خوبي به بلايت برگي ، جرب پودري و ويروس دارد .
اين واريته به صورت پايا و همه ساله رشد مي کند و گياهي است که بلوغ و تکميل دوره ي زندگيش در يک دوره ي سه ساله و يا بيشتر تعريف شده است. سانته تقريبا تا 20/1 متر رشد مي کند. سانته در خاک هايي با ph بين 5 و 6 رشد خوبي دارد بدين معني که خاک هايي با شرايط اسيدي متعادل و يا ضعيف براي آن ها خوب است .
1-3 اهميت و ارزش غذايي سيب زميني
سيب زميني در بين گياهان دو لپه ، در حال حاضر مهم ترين محصول زراعي است که بر اساس آمار ارائه شده توسط سازمان فائو بعد از گندم و برنج و ذرت و جو در مرتبه پنجم اهميت قرار دارد و در ايران نيز از جايگاه ويژه اي در تغذيه مردم برخوردار است(پيوست،1385) .اين محصول با دارا بودن نشاسته و اسيد آمينه هاي ضروري و مورد نياز انسان به خصوص ويتامين هاي B و C داراي ارزش غذايي بالايي است .سيب زميني از لحاظ توليد انرژي در واحد سطح در بين محصولات کشاورزي داراي رتبه ي اول بوده است و جايگاه ممتاز آن فارغ از مصارف صنعتي در سبد غذايي مردم دنيا غير قابل انکار مي باشد (حسن پناه ؛ نيکشاد و حسني ،1387).
سيب زميني از لحاظ تامين پروتئين و انرژي مورد نياز بدن انسان داراي اهميت ويژه اي مي باشد .به طوري که امروزه در بسياري از کشورهاي اروپايي مصرف سرانه ي سيب زميني بالاست .اهميت اين محصول با بهبود وضعيت اقتصادي و بهداشتي مردم کشورهاي در حال توسعه ، رابطه مستقيم دارد و لذا محققين اين گياه را به عنوان غذاي آينده کشورهاي در حال توسعه مي دانند .
.سيب زميني جزء ليست بررسي کالا به وسيله ي مرکز بين المللي تحقيقات کشاورزي محسوب مي شود زيرا :
1.پتانسيل با ارزشي را به عنوان يک محصول غذايي در مناطق استوايي و زير استوايي دارد .
2.توليد سريع آن پاسخي به علاقه ي کشورهاي در حال توسعه ، مصرف کننده و توليد کننده مي باشد .
کل توليد سيب زميني علي رغم کاهش سطح زير کشت آن، به علت افزايش بازده در واحد سطح زمين در حال افزايش است .
اتحاديه جماهير شوروي ، چين ، لهستان از لحاظ سطح زير کشت سيب زميني پيش قدم هستند .
بنابر آخرين گزارش فائو که مربوط به سال 2010 مي باشد ميزان سطح زير کشت سيب زميني در ايران 277124 هکتار و ميزان توليد سيب زميني در همين سال 4054490 تن و ميزان بذر توليدي 146306 تن بوده است(Anonymous,2010) .مناطق عمده ي کشت سيب زميني در ايران عبارتند از :مناطق سردسيري مانند اردبيل ، تبريز ، شاهرود ، دماوند ، همدان ، مشهد که حدود 80 درصد از محصول کشور در اين مناطق توليد مي شود .مناطق نيمه گرمسير مانند گرگان و حومه اصفهان و مناطق گرمسير مانند هرمزگان ، خوزستان ، جيرفت که حدود 15 درصد از محصول کشور را توليد مي کنند .
استان همدان با توليد بيشترين درصد از سيب زميني کشور مقام اول را به خود اختصاص داده است و استان هاي اردبيل ، اصفهان ، کردستان و آذربايجان شرقي در توليد سيب زميني رتيه هاي دوم تا پنجم را کسب کردند.
قابل ذکر است سيب زميني با سطح زير کشت حدود 26000 هکتار در استان همدان داراي اهميت ويژه اي بوده و سهم مهمي در اقتصاد منطقه و ملي دارد .ارقام عمده مورد کشت در استان همدان به ترتيب اولويت عبارتند از :آگريا ، مارفونا ، سانته و ديامونت است .
در،صد گرم سيب زميني ترکيبات زير وجو دارد (Everett,1984):
آب 75 درصد ، کربوهيدرات 22 درصد ، پروتئين 5/1 درصد ، چربي 1/0 درصد ، مواد معدني 6/0 درصد ، ويتامين هاي مختلف از قبيل : ويتامين A ،ويتامين هاي گروه B ، اسيد پانتو تونيک ، اسيد فوليک ، بيوتين و ويتامين C که ميزان ويتامين A و C بيشتر از ساير ويتامين هاي آن مي باشد .
هم چنين در سيب زميني ترکيبات ديگري نظير پتاسيم ، فسفر ، کلسيم ، منگنز ، مس و آهن و مقادير کمي از عناصر روي ، نيکول ، کادميوم و سرب نيز يافت مي شود (Nonnecke,1989) .
1-4 بيماري هاي سيب زميني
سيب زميني به تعداد زيادي از بيماري ها حساس است .برخي از اين بيماري ها گسترش وسيع و بعضي انتشار محدود داشته و محلي مي باشند .عوامل اين بيماري ها شامل : باکتري ها ؛ قارچ ها ؛ ويروس ها ؛ مايکوپلاسماها ؛ ويروئيد ها و نماتد ها است. گروه ديگر که بيماري هاي غير واگير دار ناميده مي شوند شامل عوارض ناشي از شرايط آب و هوايي نامناسب ، کمبود مواد غذايي و يا ساير عوامل غير زنده است . قحطي ايرلند بر اثر باد زدگي که عامل آن قارچ phytophtora infestanse است يکي از غم انگيز ترين رويداد هايي بود که به وسيله ي يک بيماري گياهي حادث شد.
نماتد هاي انگل گياهي با تحت تاثير قرار دادن اکثر گياهان سبب بيماري هاي مهمي مي گردند. همانند ساير بيمارگرهاي گياهي اثر آن ها وابسته به زمان مي باشد و معمولا بر خلاف ديگر بيمارگرها گياه را از بين نمي برند اما سبب کاهش اقتصادي محصول با وجود عمليات زراعي مطلوب مي گردند .نماتد هاي انگل گياهي بر اساس رفتار تغذيه ايشان متفاوت مي باشند .نماتد هاي انگل داخلي ساکن ،استراتژي تغذيه اي پيچيده دارند . ماده هاي کيسه مانند به محض اينکه شروع به تغذيه مي کنند عميقا بافت ريشه را
جهت کسب مواد غذايي تغيير مي دهند .انگل هاي داخلي ساکن که در برگيرنده ي مهم ترين نماتد هاي انگل گياهي هستند ، شامل نماتد هاي مولد غده (Meloidogyne spp.) و نماتد هاي مولد سيست از جنس هاي Globodera و Heterodera مي باشند (Jansson and lopez-Liorca.2004).سيب زميني در نقاط مختلف دنيا ،ميزبان 51 گونه نماتد انگل گياهي مي باشد .يکي از خسارت زا ترين اين نماتد ها ،نماتد سيست طلايي سيب زميني (Globodera rostochiensis) است.
1-5 ضرورت مديريت نماتد سيست سيب زميني
با توجه به خسارت بالاي ناشي از فعاليت هاي نماتد سيست طلايي ، ضرورت کنترل اين بيمارگر در راستاي تداوم توليد اقتصادي سيب زميني با توجه به جايگاه اين محصول در سبد غذايي و ارزش اقتصادي آن ، کاهش انتشار نماتد ها در محدوده يک منطقه و يا از کشوري به کشور ديگر ، کاستن از ميزان آلودگي به وجود آمده و محافظت از صنايع صادر کننده و وارد کنندگان بذر و غده هاي بذري ، به طوري که عاري از نماتد باشد ،امري بديهي است .
1-6 اهداف پژوهش
نظر به اهميت نماتد سيست سيب زميني ، به عنوان يک عامل بيماري زاي درجه اول با توانايي خسارت زايي زياد روي ميزبان هاي حساس و وجود آن در منطقه همدان به عنوان مهم ترين منطقه کشت سيب زميني کشور يعني استان همدان ، دستيابي به آستانه ي خسارت اقتصادي اين نماتد و متقاعبا مطالعه و بررسي راهکارهاي مديريتي اين نماتد امري ضروري مي باشد .
تحقيق حاضر مجموعه اي از بررسي هاي آزمايشگاهي و گلخانه اي است که هدف هاي زير را دنبال مي کند :
1.اثبات بيماري زايي نماتد Globodera rostochiensis در دو رقم مارفونا و سانته که در مزارع استان همدان کشت مي شوند .
2.بررسي ميزان توليد نماتد طلايي در رقم هاي مارفونا و سانته که داراي درجات مختلف مقاومت مي باشند و شناخت بيشتر عکس العمل اين ارقام نسبت به نماتد
3.تعيين آستانه ي خسارت اقتصادي بر اساس تراکم جمعيت نماتد
4.تعيين زمان مناسب براي اعمال عملکردهاي مديريتي براي کنترل نماتد مذکور در زير سطح آستانه ي خسارت اقتصادي
1-7 فرضيه هاي تحقيق
آنچه در اين تحقيق مفروض است ، شامل موارد زير مي باشد :
1.اثبات بيماريزايي نماتد Globodera rostochiensis در دو رقم مارفونا و سانته که در مزارع سيب زميني کاري استان همدان کشت مي شوند .
2.تعيين آستانه ي خسارت اقتصادي نماتد Globodera rostochiensis با توجه به تراکم جمعيت هاي مختلف نماتد در تيمار هاي دو رقم مارفونا و سانته .
2-1 نماتد هاي پارازيت گياهي
در دنيا بيش از 400000 گونه از نماتد انگل گياهي ، جانوري و آبزي وجود دارد که در حدود 2500 گونه آن مربوط به خاک هاي زراعي است (باروتي ؛1374).
نماتد ها کرم هاي کوچک و تقريبا غير قابل رويتي هستند .اين نوع موجودات آبزي مي باشند و در درياها ؛ آب شيرين ؛ در قشر نازک آب درون خاک و يا در بافت هاي مرطوب ساير موجودات زندگي مي نمايند .شاخه Nematoda بسيار بزرگ بوده و احتمالا از نظر تنوع گونه هاي موجود بعد از حشرات قرار دارد (جعفرپور ؛ 1375)
نماتد ها متعلق به سلسله جانوران بوده و در شاخه Nematoda و گروه Nematheelminthes و Pseudocoelomata (حفره کاذب) قرار دارند و معني لغوي آن ها کرم هاي کشيده است .
نماتد ها در اکثر زيستگاه هاي کره زمين زندگي مي کنند و اکثر آن ها داراي زندگي آزاد بوده و يا از مواد تجزيه شده بافت هاي گياهي و جانوري تغذيه مي کنند .تعدادي از نماتد ها ؛نماتدهاي پارازيت گياهي و از نظر نوع زندگي به سه دسته :
• انگل خارجي (Ectoparasitic-nematodes)
• انگل داخلي (Endoparasitic-nematodes)
• انگل نيمه داخلي (Semi-endoparasitic nematodes)
تقسيم مي شوند .نماتد هاي انگل خارجي در تماس نزديک با سطح ريشه گياه قرار گرفته و بدون اينکه وارد بافت ميزبان شوند از مواد غذايي تغذيه مي کنند و اغلب متحرک و مهاجرند .نماتد هاي انگل داخلي به درون ريشه و يا ساير اندام هاي گياهي نفوذ کرده و درون بافت رشد و نمو نموده ، در همان جا يا خارج از بافت تخم ريزي مي نمايند و در طول رشد از سلول هاي بافت ميزبان تغذيه کرده و خسارت وارد مي آورند .گروهي ديگر جزء نماتدهاي انگل نيمه داخلي هستند که فقط گردن خود را به داخل بافت ريشه گياه فرو برده و بقيه بدن در خارج از ريشه قرار مي گيرد .اين دسته از نماتد ها غير مهاجر بوده و در محل نفوذ به داخل بافت گياه مستقر شده و تخم ريزي مي نمايند .نماتد انگل گياهي اکثرا داراي پيکر کوچک (1-5. 0 ميلي متر) ؛ ظريف و شفاف هستند و اکثرا بدون چشم مسلح نمي توان آن ها را مشاهده کرد .
(خزيني؛ 1379)
نماتدهاي گياهي در دو راسته Tylenchide ، Dorylaimida قرار دارند که بيشتر آن ها متعلق به راسته Tylenchide مي باشند ؛ لذا بيشتر مطالعات انجام شده در ايران در زمينه رده بندي و بيولوژي نماتد هاي اين راسته صورت گرفته و در اين خصوص 170 گونه معرفي گرديده است (پاک نيت ؛1370).
نماتد هاي پارازيت را مي توان به وسيله نيش Stylet آن ها تشخيص داد .بعضي از گونه هاي آن ها قادرند مستقيما به ريشه و غده حمله کرده و عامل اوليه ايجاد بيماري باشند .گروهي از نماتدها خسارت برخي از قارچ ها از جمله قارج ورتسيليوم Verticillium را تشديد نموده و موجب افزايش خسارت ناشي از اين بيماري هاي قارچي مي شوند .برخي ديگر از نماتد ها به عنوان ناقلين ويروس ها عمل مي نمايند

(1996، Morsin) (1973؛Hide and Corbet).
در کشورهاي در حال توسعه مشکل نماتد ها پيچيده تر و جدي تر نسبت به کشور هاي توسعه يافته مي باشد .
مهم ترين اثر آلودگي هاي نماتدي کاهش عمومي در رشد گياهان ميزبان است .اولين نشانه هاي بيماري هاي نماتدي معمولا با ظهور نواحي يا نقاطي از مزرعه که گياهان در آن قسمت ها ضعيف مانده اند شروع مي شود .گياهان بيمار معمولا زودتر از گياهان سالم دچار پژمردگي مي گردند . گياهان آلوده بر خلاف گياهان سالم قادر به ايجاد پوشش گياهي يک دستي نبوده ،بنابراين در نواحي آلوده علف هاي هرز رشد زيادي خواهند داشت .
بيشترين مشکل نماتد ها در جايي ايجاد مي شود که ميزبان مناسب آن ها به طور متناوب براي چندين سال متوالي در يک مزرعه کشت گردد .
سيب زميني در نقاط مختلف دنيا ميزبان بيش از 51 گونه نماتد پارازيت گياهي مي باشد .
نماتد هايي که به عنوان پارازيت عمده ي سيب زميني شناخته شده اند عبارتند از :
Pratylenchus spp. •

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

. Ditylenchus spp•
Nacobbus aberrans •
. Meloidogyne spp•
Globodera spp. •
در هر حال گونه هاي بسيار ديگري همراه با سيب زميني يافت شده اند همانند :
Xiphinema spp. •
Rotylenchulus spp.•
Longicaudatus •
Belonolaimus •
Thecavermiculatus animus•
Pratylenchus spp. •
Paratrichodorus spp. •
Trichodorus spp. •
Radopholus similis•
. Longidorus spp•
بسياري از اين نماتد ها اهميت جزئي دارند .


پاسخ دهید