2-3-7- گياه دارويي سنبل الطيب…………………………………………………………………………………………………..24
2-4- اسانس‌ها………………………………………………………………………………………………………………………..25
2-5- مبارزه بيولوژيک……………………………………………………………………………………………………………26
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-1- مشخصات محل آزمايش ……………………………………………………………………………………………………32
3-2- مشخصات اجرايي طرح …………………………………………………………………………………………………….32
3-3- تهيه اسانس‌هاي گياهي ………………………………………………………………………………………………………32
3-3-1- روش استخراج اسانس ………………………………………………………………………………………………….32
3-3-2- جدايه‌هاي قارچي …………………………………………………………………………………………………………33
3-4- مراحل کار ……………………………………………………………………………………………………………………….33
3-4-1- طرز تهيه محيط کشت……………………………………………………………………………………………………33
3-5- اندازه گيري صفات مورفولوژيکي………………………………………………………………………………………..34
3-6- تعيين کمترين غلظت بازدارندگي…………………………………………………………………………………………34
3-7- درصد بازدارندگي از رشد…………………………………………………………………………………………………..34
3-8- محاسبات آماري………………………………………………………………………………………………………………..35
فصل چهارم: نتايج
4-1- نتايج تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين صفات……………………………………………………………………..37
4-1-1- گياه دارويي آويشن……………………………………………………………………………………………………….37
4-1-2- گياه دارويي اکاليپتوس…………………………………………………………………………………………………..37
4-1-3- گياه دارويي بابونه…………………………………………………………………………………………………………38
4-1-4- گياه دارويي رازيانه……………………………………………………………………………………………………….39
4-1-5- گياه دارويي رزماري …………………………………………………………………………………………………….39
4-1-6- گياه دارويي نعنا فلفلي ………………………………………………………………………………………………….40

فصل پنجم: نتيجه گيري و بحث
5-1- نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………………54
فصل ششم : منابع
منابع …………………………………………………………………………………………………………………………………………61
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 4-1: تجزيه واريانس صفات مورد بررسي در تيمارهاي روز و غلظت………………………………………47
ادامه جدول 4-1: تجزيه واريانس صفات مورد بررسي در تيمارهاي روز و غلظت……………………………….48
جدول 4-2: مقايسه ميانگين اثرات ساده روز و غلظت بر روي صفات مورد ارزيابي……………………………..49
جدول 4-3: مقايسه ميانگين اثرات ساده روز و غلظت بر روي آويشن………………………………………………..50
جدول 4-4: مقايسه ميانگين اثرات متقابل روز و غلظت …………………………………………………………………..51
جدول 4-5: مقايسه ميانگين اثرات متقابل روز و غلظت بر آويشن……………………………………………………..52
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1: نتايج مقايسه ميانگين اثرات ساده غلظت اسانس‌هاي اعمال شده بر قارچ رايزوکتونيا سولاني……………41
نمودار 4-2: نتايج مقايسه ميانگين اثرات ساده غلظت هاي مختلف آويشن بر قارچ رايزوکتونيا سولاني……………….42
نمودار 4-3: نتايج مقايسه ميانگين اثرات ساده تعداد روز پس از اعمال اسانس‌ها بر قارچ رايزوکتونيا سولاني……….43
نمودار 4-4: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس نعنا بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………………………..44
نمودار 4-5: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس رزماري بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………..44
نمودار 4-6: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس بابونه بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………….45
نمودار 4-7: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس اکاليپتوس بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………….45
نمودار 4-8: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس رازيانه بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………….46
نمودار 4-4: نتايج مقايسه ميانگين اثرات متقابل تعداد روز پس از اعمال تيمار و غلظت اسانس آويشن بر قارچ رايزوکتونيا سولاني………………………………………….46
فهرست اشکال
عنوانصفحه
شکل 2-1: هسته هاي رنگ آميزي شده قارچ Rhizoctonia solani………………………………………… 25
شکل 2-2: قارچ Rhizoctonia solani بر ريشه هاي سنبل الطيب……………………………………………..25
تصوير 1- برداشت ديسکهاي قارچي…………………………………………………………………………………………….59
تصوير2- تهيه محيط کشت………………………………………………………………………………………………………….59
تصوير 3- آماده کردن پتري ديش ها…………………………………………………………………………………………. 60
تصوير 1- قارچ هاي رشد يافته…………………………………………………………………………………………………..60
چکيده
امروزه به دليل بروز برخي مشكلات و تهديدهاي ناشي از مصرف سموم شيميايي در سيستم‌هاي كشاورزي، گرايش به استفاده از تركيبات طبيعي گياهان با ويژگي ضدقارچي، ضدباكتريايي و آنتي اكسيداني در كنترل بيماري‌ها رو به افزايش است. قارچ Rhizoctonia solani يکي از مهم‌ترين قارچ‌هاي بيماري‌زاي خاكزي است. به منظور بررسي اثر اسانسهاي گياهي در جلوگيري از رشد قارچ آزمايش فاکتوريل در غالب طرح کاملا تصادفي با 3 تکرار در آزمايشگاه بيماري شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد دامغان در سال 1392 انجام شد. در اين تحقيق 6 سطح (200،400،600،800،1000 ،0) ميکروليتر در ليتر از اسانس‌هاي گياه‌هاي اکاليپتوس، بابونه، رازيانه، رزماري، نعنا و 4 سطح ( 50،100،150 و 0) ميکروليتر در ليتر از اسانس گياه آويشن در سه تکراردر روزهاي 3و5و7 پس از کشت مورد بررسي قرارگرفت. جهت بررسي ميزان رشد ميسليوم قارچ از محيط کشت جامد PDA استفاده شد. نتايج بررسيهاي آماري نشان داد که از ميان 6 اسانس گياهي مورد مطالعه اسانسهاي نعنا و رازيانه بيش‌ترين ميزان بازدارندگي از خود نشان دادند. نتايج حاصل نشان داد اثر نوع و غلظت اسانس بر درصد قارچ رايزوکتونيا سولاني در سطح احتمال آماري 1 درصد داراي اختلاف معنيداري ميباشد، هدف از اين تحقيق واکنش قارچهاي بيماريزا نسبت به اسانسهاي گياهي مختلف ،تعيين غلظت مناسب اسانسهاي گياهي در کنترل فعاليت قارچ و توسعه کشاورزيپايداروارگانيکبود. .
کلمات کليدي: اسانس ، گياهان دارويي، Rhizoctonia solani ، محيط کشت
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه
دانشمندان تلاش مي‌کنند که روش‌هاي جديد افزايش توليد مواد غذايي براي جمعيت همواره در حال رشد بشر را پيدا نمايند، ولي متاسفانه خسارت زياد قارچ‌هاي بيماري‌زاي گياهي به محصولات غذايي هنوز هم انکار ناپذير است. امروزه کاربرد ترکيبات شيميايي به عنوان ارزان‌ترين و متداول‌ترين روش کنترل بيماري‌هاي گياهي مورد توجه است ولي اين مواد معمولا در طبيعت به کندي تجزيه مي‌شود و به همين دليل باعث ايجاد مسموميت براي انسان و جانواران اهلي و ساير موجودات زنده مي‌شود (کارامان و همکاران .2001)1.
جامعه بشري براي توليد فرآورده‌هاي کشاورزي با دشواري و بحران خاصي روبرو گرديده است. همچنين افزايش جمعيت نياز به توليد مواد غذايي را افزايش داده است. دسترسي به اين هدف با افزايش سطح زير کشت، افزايش عملکرد در واحد سطح وحفظ محصول امکان‌پذيراست. از طرف ديگر استفاده از روش‌هاي شيميايي به منظور کنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي سلامت محيط زيست را به خطر مي اندازد. اگر چه اين سموم در مبارزه با بيماري‌ها در کوتاه مدت نتايج موثري به همراه داشته‌اند.اما به تدريج اثرات سوء آنها بر انسان، موجودات زنده و محيط زيست آشکار گرديده است. روش‌هاي مختلفي مانند کنترل بيولوژيک و استفاده از عصاره‌هاي گياهان دارويي به منظور رفع اين مشکلات توصيه شده‌اند.در اين ميان استفاده از عصاره‌هاي گياهان دارويي به دليل عوارض جانبي کمتر، عدم مقاومت پاتوژني، پايين بودن هزينه توليد، تجزيه شدن درخاک و عدم آلودگي محيط زيست مي‌تواند به عنوان جايگزين مناسب سموم شيميايي مطرح شود (قاسمي، 2010(2.
يكي از مهم‌ترين عوامل محدودكننده توليد، بيماري‌هاي گياهي هستند. هر ساله بخش قابل توجهي از توليدات گياهي در اثر بيماري‌هاي گياهي از بين مي‌روند و اين در حالي است كه بيش از 800 ميليون نفر در جهان از غذاي كافي برخوردار نيستند. تركيبات شيميايي كه به صورت مصنوعي توليد مي‌شوند، علاوه بر آلودگي‌هاي زيست محيطي، سلامت بشر را نيز تهديد مي‌كنند (افضل و همکاران، 1997)3.
متأسفانه اغلب رويكرد‌هايي كه طي يكي دو قرن اخير در كشاورزي اتخاذ شده با توليد پايدار، مغايرت دارد. استفاده مكرر و بي‌رويه از تركيبات شيميايي، علاوه بر آلودگي محيط زيست، موجب بروز پديده مقاومت در برابر آفت كش‌ها شده و در نتيجه پتانسيل خسارت آفريني عوامل بيماري‌زا را به شدت افزايش مي‌دهد (نارايان سامي، 2002)4.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

عوامل بيماري‌زاي گياهي در مقابل مواد شيميايي آفت کش مقاومت نشان مي‌دهند و هر روز شاهد افزايش تعداد عوامل بيماري‌زاي مقاوم به آن‌ها هستيم، بنابراين نياز به پژوهش در راستاي کشف مواد جديد ضد قارچي که تجديد شونده سازگار با محيط زيست و به آساني قابل تهيه باشد ضروري مي‌نمايد (رمضاني و همکاران، 2002)5.
کنترل زيستي عوامل بيماري‌زاي گياهي با هدف کاهش اثرات خطرناك آفت‌کش‌هاي شيميايي از جمله تهديد سلامتي بشر، آلودگي محيط زيست، از بين بردن موجودات غير هدف و پيدايش عوامل بيماريزاي مقاوم يک اولويت مي ‌باشد. در اين راستا استفاده از پتانسيل ضد ميکروبي متابوليت‌هاي گياهي طي سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. مبارزه بيولوژيک به‌عنوان يک پديده جديد چشم اندازه مناسبي را از خود نشان داده است. کشور پهناور ايران نيز به دليل داشتن گذشته درخشان در زمينه دانش گياهان دارويي، شرايط اقليمي و اکولوژيک متنوع و وجود تنوع گونه‌اي و ژنتيکي فراوان گياهي، از شرايط بسيار مطلوبي در زمينه توسعه دانش گياهان دارويي و توليد داروهاي گياهي در جهان برخوردار است (عبدالملکي و همکاران، 2011)6.
استفاده از تركيبات طبيعي در كنترل آفات و بيماري‌هاي گياهي، يكي از راهكارهاي كاهش مخاطرات زيست محيطي است. دراين راستا، پژوهشگران زيادي درسال‌هاي اخير به مطالعه اثرات ضد باكتريايي، ضدقارچي وحشره كشي اسانس‌ها و عصاره‌هاي گياهي پرداخته‌اند (علام و همکاران، 2007)7.
گياهان معمولاتوانايي دفاع از خود را با توليدانواع متابوليت‌هاي ثانويه شامل آلکالوئيد‌ها، ترپنوئيدها، استروئيدها و ديگر ترکيبات آروماتيک که احتمالا براي دشمنان آن‌ها نا مطلوب و يا حتي سمي‌اند را به‌دست آورده‌اند (ليو وهماکران، 2001)8 .
گياهان بالغ بر هزار متابوليت ثانويه طبيعي با وزن مولکولي پائين توليد مي‌کنند (دياکسون، 2001)9. شناخت و بررسي اين متابوليت‌ها مي‌تواند كمك مؤثري به كنترل آفات و امراض بنمايد (ازلان و همکاران، 2003)10.
پژوهش‌ها نشان مي‌دهد که برخي از اين ترکيبات مي‌تواند براي کنترل عوامل بيماري‌زاي گياهي و يا حداقل به عنوان مدلي براي ساخت ترکيبات آفت کش‌هاي جديد مورداستفاده قرار گيرند(رسولي و ميرمصطفي، 2002)11.
مطالعه در زمينه وظايف اين تركيبات در گياهان، يك موضوع جذاب و مهم براي بسياري از پروژه‌هاي تحقيقاتي شده است و نقش هاي اكولوژيكي تعدادي از اين تركيبات مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته است، با مطالعاتي كه تاكنون صورت گرفته است، به نظر مي‌رسد كه متابوليت‌هاي ثانويه، به عنوان موادي طبيعي، نقش هاي اكولوژيكي مهمي در واكنش‌هاي دفاعي گياهان دارند. بسياري از متابوليت‌ها در دفاع گياه در مقابل آفات و امراض مؤثر مي‌باشند (کاون، 1999)12.
اسانس‌هاو عصاره‌هاي گياهي داراي تركيباتي با فعاليت‌هاي زيستي متفاوت هستند (رودريگويز و همکاران، 2005)13.
در سال‌هاي اخير شرکت‌هاي تجاري از نتايج يافته‌هاي پژوهشي در مورد خواص آفت کشي اسانس‌هاي گياهي استفاده نموده و ترکيبات آفت کشي را به بازار عرضه نموده اند (ليو و هماکران، 2001).
استفاده از پتانسيل بالقوه مواد بيولوژيکي با اثرات ضدباکتريايي، ضدقارچي و حشره کشي مورد توجه محققين زيادي قرار گرفته است (مويما و همکاران، 2004).14
تا کنون فعاليت ضد ميكروبي و حشره كشي اسانس و عصاره چندين گونه گياه به خوبي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته اند، اين روش مطالعه در مورد تركيبات طبيعي كه ممكن است منجر به كشف عوامل موثر در كنترل عوامل بيماري‌زاي گياهي (باكتري‌ها و قارچ‌ها) شود، از اهميت بسيار برخوردار است. اسانسهاي گياهي گروهي از مواد موثره موجود در گياهان هستند که خاصيت محافظت کنندگي بسياري از آن‌ها در برابر قارچها، باکتريها، ويروسها و انگلها از ديرباز شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. در سالهاي اخير به دليل افزايش علاقه به مواد طبيعي و بالا رفتن سطح آگاهي مردم محققين با جديت بيشتري به مسئله استفاده از اسانسها و عصارهها پرداختند (عبدالملکي و همکاران، 1389).
رايزوکتونيا از نظر تاکسونوميکي، تنوع ژنتيکي، بيماري‌زايي و اکولوژيکي يک مجموعه بسيار متنوع و گونه معروف آنRhizoctonia solani مي‌باشد ( موردو و همکاران، 1989).15
تاکنون از روش‌هاي مختلفي به منظور کنترل بيولوژيک قارچ رايزوکتونيا سولاني16 (R. solani) استفاده شده است. يکي از موثرترين روش‌ها، استفاده ازاسانسهاي گياهان مختلف در کنترل اين قارچ بوده است.
به عنوان نمونه در مطالعه اميني و همکاران (2012)17 خاصيت ضد قارچي اسانس سه گياه دارويي , kotschyanus, Thymus vulgaris zatara multifora Thymus مورد بررسي قرار گرفت. نتايج آن‌ها نشان داد که اسانس‌هاي مورد بررسي درکنترل رايزوکتونيا سولاني به طورکامل موثر بوده‌اند.
1-2- بيان مسئله
يکي از موثرترين روش‌ها در کنترل قارچ رايزوکتونيا سولاني استفاده از اسانسهاي گياهان مختلف در کنترل اين قارچ بوده است. اين مطالعه با هدف ارزيابي اثرات ضد قارچي شش اسانس گياهي شامل (اکاليپتوس ،آويشن،بابونه،رازيانه، رزماري، نعنا ) برقارچ رايزوکتونيا سولاني انجام گرفت.
1-3- اهميت و ضرورت انجام تحقيق
با توجه به اينکه گرايش بشر در سنوات اخير به مصرف گياهان داروئي بيش از گذشته مي باشد و قارچ رايزوکتونيا به عنوان يک عامل بيماريزاي مهم و تاثيرگذار بر روي طوقه و ريشه گياهان مي باشد لذا اثر کنترل کننده به موجب کاهش گسترش و فعاليت قارچ مذکور مي شود حائز اهميت است اسانسها با عنايت به مورد مذکور جنبه نو آوري و جديد بودن تحقيق محرز است.
1-4- اهداف تحقيق
– تعيين اثر بازدارندگي اسانسهاي اکاليپتوس،آويشن،بابونه،رازيانه،رزماري، نعنا بر رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني
– تعيين اثر زمان در بازدارندگي اسانسهاي به کار رفته
– تعيين اثر متقابل نوع اسانس و زمان در درصد بازدارندگي رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني
– تعيين بهترين سطح هراسانس در بازدارندگي رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني
– معرفي بهترين اسانس در بازدارندگي از رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني
– معرفي بهترين زمان تاثير اسانس در بازدارندگي از رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني

1-5- سؤالات تحقيق
– آيا اسانسهاي اکاليپتوس،آويشن،بابونه،رازيانه،رزماري،نعنا تاثيري بر رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني دارند؟
– آيا بازدارندگي رشد قارچ در سطوح مختلف تيمار‌هاي ذکر شده تغيير نشان مي‌دهد؟
– بهترين اسانس در بازدارندگي از رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني کدام است؟
– مناسب‌ترين غلظت هر اسانس در بازدارندگي از رشد قارچ کدام است؟

فصل دوم
مروري بر تحقيقات انجام شده

2-1- کليات
بسياري از مواد موثره گياهان داراي جنبه دفاعي مستقيم يا غيرمستقيم هستند. با اين حال تأثير آسيب‌هاي مکانيکي وشيميايي مثل زخم‌ها، آلودگي‌هاي ناشي از حيوانات شکارگر و علف کش‌ها برعملکرد و اجزاي متابوليت‌هاي ثانوي کمتر بررسي شده است. در شرايط طبيعي گياهان متابوليت‌هاي خاصي توليد مي‌کنند و زماني که تحت تأثير يک آسيب شيميايي يا مکانيکي قرارگيرند توليد متابوليکي گياه تغيير مي‌کند و ممکن است ترکيبات جديدي توليد کنند که نقش محافظتي در برابر آسيب وارده داشته باشند و به عنوان يک توليد القاء شده بررسي مي شود. در Pinus pinaster مطالعات نشان داده است که بعد از زخم زني عملکرد اسانس گياه 5/2 برابر افزايش مي‌يابد. ضمن اينکه مايه کوبي با ميسيليوم Verticicladiella به افزايش 60 برابري عملکرد اسانس منتهي مي‌شود. علاوه بر اين افزودن ميسيليوم تغييرات معني‌داري در درصد اجزاي اصلي اسانس ايجاد مي‌کند. بررسي تأثير علف کش‌ها بر نمو کرک‌ها و توليد آزولن در بومادران نشان داده است که چندين نوع علفکش نمو غدههاي ترشحي کرک را به تأخير انداخته و کرک‌هايي با تعداد سلول‌هاي 2 تا 3 برابر حالت طبيعي ايجاد مي‌کنند. توليد آمازولن نيز مخصوصاً زماني که 2-4-D، دي کامبا و تريازين استفاده شد کاهش يافت (فيگوئريدو و همكاران، 2008).18
حمله پاتوژن‌ها و آفات باعث ضعيف شدن گياه مي‌شود و بيومس را در واحد سطح کاهش مي‌دهد. براي مثال قارچ خاکزي Verticilium dahlias عامل محدود کننده کشت نعنا فلفلي در آمريکا است. براي مقابله با آفات و بيماري‌هاي مختلف، گياهان توليد ترپنوئيدها و ترکيبات فرار که نقش دفاعي در برابر اين عوامل دارند را بالا مي‌برند تا در برابر استرس ناشي از آن‌ها مقاومت کنند، اما توليد اسانس در واحد سطح به علت کاهش رشد گياه كم مي‌شود. بررسي‌ها در گياه Agastache anethiodora نشان داد که ويروس موزائيک خيار باعث کاهش عملکرد اسانس شد و مقدار نسبي اجزاي اسانس را تغيير داد (فيگوئريدو و همكاران، 2008).
2-2- قارچ رايزوکتونياسولاني
2-2-1- معرفي قارچ رايزوکتونياسولاني
قارچRhizoctonia solani جزء شبه راسته‌ي قارچ‌هاي عقيم(Myceliasterilia) است، که اين شبه راسته شامل قارچ‌هايي است که اسپور جنسي و غير جنسي توليد مي‌کنند و در بسياري از گونه‌هاي آن اسکلرت يا سختينه وسيله ي پايداري قارچ است که اسکلرت از به هم بافتن هيف‌هاي رويشي به وجود مي آيد. از اين شبه راسته دو جنس Rhizoctonia وSclerotium که شامل گونه هاي فراوان بيماري‌زا در گياهان مي‌باشند بيش از بقيه مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. با وجود اين‌ که توليد مثل جنسي براي بعضي گونه‌هاي اين جنس کشف و معلوم شده که جزء رده‌ي بازيديوميست‌ها هستند، ولي چون فرم جنسي آن‌ها بسيار نادر است تقسيم بندي فعلي به قدرت خود باقي مي‌باشد. اين جنس يکي از بزرگ‌‌ترين، متنوع‌ترين و پيچيده‌ترين گروه‌هاي قارچي بازيديوميست است (کارلينگ و سامر، 1992)19.
اين جنس کنيدي توليد نمي‌کند و به لحاظ رويشي از بقيه تاکسون‌هاي قارچ‌هاي ناقص متمايز مي‌شود، اين جنس در سال 1815 توسط دکاندول نامگذاري شد. قارچRhizoctonia در مناطق مختلف ايران از روي بسياري از گياهان من جمله برنج، سيب زميني، پنبه، لوبيا، نخود، ماش، عدس، لوبيا چشم بلبلي، چغندر، يونجه، کنف، سوژا، گلرنگ، بادمجان، گوجه فرنگي، کاهو، توتون، تنباکو، باقالا و بسياري از گياهان زينتي و علف‌هاي هرز گزارش شده است (اگاشي، 1987).20
ويژگي اين جنس توليد ريسه‌هاي يک شکل از اسکلرت، چسبيدن به ريشه گياه زنده، ايجاد بيماري و همچنين ناتواني در توليد اسپور است (بلالي و محربي، 1385). اين گونه يکي از مهم‌ترين قارچ‌هاي بيماري‌زاي خاکزي است که در ميزبان‌هاي مختلف موجب پوسيدگي دانه، مرگ گياهچه، شانکرهاي ساقه، پوسيدگي ريشه، پوسيدگي ميوه و بيماري‌هاي شاخه و برگ مي‌شود (الهي‌نيا، 1384).
قارچ R. solani ممکن است بصورت ساپروفيت در خاک زندگي کند و يا به فرم مايکوريزي با گياهان خانواده ارکيده Orchidaceae همزيست شود (اگاشي، 1987).
2-2-2- بيماريهاي قارچ رايزوکتونياسولاني
بيماري‌هاي رايزوکتونيا در سرتاسر جهان شيوع دارند. اين بيماري‌ها به بيشتر سبزي‌ها و گل‌ها، تعدادي گياهان زراعي، انواع چمن‌‌ها و حتي گياهان زينتي چند ساله، درختچه‌ها و درختان خسارت وارد مي‌سازند .
نشانه‌هاي بيماري تا حدودي بسته به گياه ميزبان مرحله‌اي که گياه ميزبان آلوده مي‌شود و شرايط جوي متفاوت مي کنند. معمولي‌ترين نشانه‌هاي اين بيماري‌ها در بيش‌تر گياهان به صورت گياه‌چه ميري در دان‌نهال‌ها، پوسيدگي ريشه، پوسيدگي ساقه، يا شانکر ساقه در گياهان در حال رشد يا رشد کرده ظاهر مي‌شود. با وجود اين در بعضي از ميزبان‌ها رايزوکتونيا موجب پوسيدگي اندام‌هاي ذخيره‌اي و سوختگي‌‌هاي شاخساره‌اي يا برگي‌ها به ويژه روي شاخساره‌هاي نزديک زمين نيز مي‌شود (بووس.1997)21.
گياه‌چه ميري احتمالاً معمولي‌ترين نشانه‌اي است که در بيش‌تر گياهان مورد حمله‌ي ريزوکتوين بروز مي‌کند اين نشانه بيش‌تر در خاک‌هاي سرد و مرطوب ديده مي‌شود. دان نهال‌هاي بسيار جوان قابل يابي در رنگ بعد از خروج از خاک ممکن است از بين بروند، در دان نهال‌هاي کلفت و آبدار، مانند دانهال‌هاي حبوبات و جوانه‌هاي روئيده از ژوخه‌هاي سيب زميني قبل از انهدام، لکه‌هاي قهوه‌اي آشکار و سرخشکيدگي‌هايي ظاهر مي‌شود پس از خروج دان نهال‌ها از خاک، قارچ به ساقه‌ها هجوم مي‌برد و آن‌ها را آب گز، نرم و ناتوان در برابر تحمل وزن دان نهال مي‌سازد. در نتيجه گياهچه‌ها بر زمين مي‌افتند و منهدم مي‌شوند در گياهان مسن‌تر تهاجم قارچ محدود به بافت‌هاي پوست خارجي مي‌شود که در اندام هاي آلوده لکه‌هاي دراز و تا قهوه‌اي متمايل به قرمز ايجاد مي‌کند(کانلواي و همکاران.1997)22.
اين لکه‌ها ممکن است از طول و عرض بزرگ‌تر شوند تا حدي که پيرامون ساقه را فرا گيرند و سرانجام موجب مرگ گياه شوند، گهکاه در گياهان قبل از انهدام گياه، ساقه به رنگ قهوه اي متمايل به سياه در مي‌آيد و بي آنکه بشکند خميدگي و پيچيدگي پيدا مي‌کند که به اين حالت بيماري ساقه نسيمي گفته مي‌شود .
زخم‌هاي ريشه در دان نهال‌هاي گياهاني تشکيل مي‌شود که تا حدي رشد کرده‌اند يا به حد بلوغ رسيده‌اند، در بخشي از گياه که ابتدا لکه‌هاي قهوه اي متمايل به قرمز معمولا در بخشي از گياه که درست در زير سطح خاک قرار دارد پديدار مي‌شوند ولي در هواي خنک و مرطوب لکه‌هاي مذکور از هر سو گسترش مي ‌يابند اندازه و تعداد آنها بيش‌تر مي‌شود و تمامي پايه‌ي گياه وبيش‌تر ريشه ها را فرا مي گيرند. اين عوارض موجب تضعيف زردي و گاهي مرگ گياه مي‌شوند (کانوي، 1997).
R. solani يکي از مهم‌ترين قارچ‌هاي بيماري‌زاي خاكزي است كه توانايي و قدرت حمله‌ي خيلي زيادي به گياهان ميزبان را دارد. اين قارچ افزون بر ايجاد خسارت در اندام هاي زيرزميني گياهان، در اندام ها هوايي نيز ايجاد بيماري مي کند. R. solani باعث پوسيدگي دانه، مرگ گياهچه، شانكرهاي ساقه، پوسيدگي ريشه و ساقه، شيت بلايت يا سوختگي غلاف برنج، پوسيدگي ميوه و بيماري‌هاي شاخه و برگ مي‌شود (الهي نيا.2005).23 اين قارچ قادر است خسارات جدي را به محصولات کشاورزي از قبيل لوبيا، سيب زميني و پنبه وارد کند. اين قارچ پلي فاژ بوده و درجه حرارت مناسب براي آن ??-?? درجه ي سانتي‌گراد است و رطوبت مناسب براي آن بالاي ??% مي‌باشد (اعتباريان، 2002).24
R. solani دامنه وسيعي از نژادهاي بيماري‌زا را دارد، برخي فقط محدود به يک گونه ميزبان مي‌شوند و برخي ديگر دامنه وسيعي از ميزبان‌هاي متعدد را دارا هستند. برخي از گروه‌هاي آناستوموزي چون AG-1، AG-2، AG-3 و AG-4 در سراسر دنيا گزارش شده اند (اگاشي، 1987). در حالي که چگونگي پراکندگي ساير گروه‌ها کمتر متداول، کاملا بررسي نشده است. گونه solani اولين بار در ايران از گياهان سيب زميني و کاج ايراني توسط شريف و ارشاد و از گياه لوبيا توسط منوچهري و قناد زاده گزارش شده است، پس از آن نيز مطالعات بيماري شناسي زيادي روي گونه‌هاي مختلف اين جنس منتشر گرديده که در بيش از 90 درصد موارد گونه شناسايي شده مي‌باشد (بلالي و محربي، 1385).
آلودگي از طريق تماس با بافت، زخم‌ها يا منافذ طبيعي روي گياه در صورت وجود رطوبت اتفاق مي‌افتد، در داخل گياه قارچ rhizoctonia توسعه يافته و سبب پوسيدگي مي‌شود و نياز به رطوبت سطح گياه ندارد. بعدا که بافت از بين رفت و شرايط براي رشد قارچ نامساعد شد ميسليوم توليد سختينه نيز مي‌کنند تا چرخه زندگي قارچ را کامل نمايند (اعتباريان، 2002).
بيماري‌هاي پوسيدگي ريشه و طوقه بر اثر قارچ سترون رايزوکتونيا از قارچ خاکزي بازديديوميست‌ها هستند که بيماري‌هاي شديدي در بسياري از ميزبان‌ها به وجود مي‌آورد و ريشه، ساقه، ژوخه و پداژه و ديگر اندام‌هاي گياهي را که بر سطح يا درون خاک مي‌رويند آلوده مي‌سازد. اين قارچ به دليل اينکه ساليان دراز تصور مي‌شد فقط سختينه توليد مي‌کند و قادر به توليد هيچ نوع اسپوري اعم از جنسي يا غير جنسي نيست قارچ سترون شناخته مي‌شد. agrios سختينه rhizoctonia ساختاري يکنواخت دارد (اگريوس، 2000)25.

2-2-3- کنترل بيماريهاي قارچ رايزوکتونيا سولاني
کنترل بيماري‌هاي رايزوکتونيا اصولا مشکل است از کشت در اراضي مرطوب يا کم زهکشي شده بايد پرهيز کرد. بيماري‌هاي رايزوکتونيايي با روش ضد عفوني بذر، خاک و يا محلول پاشي بخش‌هاي هوايي گياه با قارچ کش‌هايي از گروه‌هاي مختلف کنترل مي‌شوند. از بين قارچ‌کش‌ها طي سال‌هاي 1935 تا 1966، گروه Quintozene کاربرد بيش‌تري داشته و در کنترل طولاني مدت رايزوکتونيا مفيدتر بودند. در سال 1966 که استفاده از کربوکسين به عنوان اولين قارچ کش سيستميک شروع شد، ضد عفوني بذر و خاک با اين قارچ کش تأثير زيادي عليه مرگ گياهچه و پوسيدگي ريشه داشت (اسنح و همکاران. 1996)26.
کنترل بيولوژيکي بيماري‌هاي ناشي از Rhizoctonia solani به عنوان يک روش جايگزين مواد شيميايي مورد توجه و مطالعات وسيعي قرار گرفته است.
در سال‌هاي اخير به دليل بروز برخي مشكلات وتهديدهاي ناشي از مصرف سموم شيميايي در سيستم‌هاي كشاورزي، گرايش زيادي به استفاده از پتانسيل بالقوه موادبيولوژيكي در كنترل آفات، بيماري‌ها و علف هاي هرز ايجاد شده است. فعاليت ضد ميكروبي و حشره كشي اسانس و عصاره چندين گونه گياه به خوبي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته اند، در اين بين استفاده از تركيب‌هاي طبيعي گياهان براي رسيدن به منظور فوق مورد توجه پژوهش‌گران زيادي قرار گرفته است محققين زيادي در سال‌هاي اخير به مطالعه اثرات ضد باكتريايي، ضد قارچي و حشره كشي اسانس‌ها و عصاره‌هاي گياهي پرداخته‌اند (پيتارکي و همکاران.2002).27
2-3- گياه شناسي
2-3-1- گياه دارويي اکاليپتوس
اکاليپتوس با نام علمي Eucalyptus spp و نام انگليسي Red Gum گياهي است از خانواده Myrtaceae، اکثر گونه‌هاي اين گياه درختاني بلند و هميشه سبز که ارتفاع آنها به 45 تا 65 متر مي‌رسد. پوست درخت نقره‌اي است که هر ساله به صورت ورقه جدا شده و قطعه قطعه مي‌گردد. ولي بعد رنگ آن زرد مي‌شود، اين گياه بومي مناطق شرق استراليا بوده و سپس به ساير نقاط دنيا انتشار يافته است، انتشار عمومي آن در مناطق تحت حاره، اروپا، افريقاي شمالي و امريکاي جنوبي است (جوانشيرک،1351).
در ايران در شرق درياي خزر کشت شده است. اكاليپتوس يكي ازمعروف‌ترين گياهان دارويي است كه از ديرباز اثرات ضد ميكروبي و خو اص ديگر آن مورد توجه بوده است. اكاليپتوس داراي گونه‌هاي مختلفي از جمله: آلبا، دگلوتيا، ساليبگنا، كامالدولنسيس، سيتري اودورا و… است. اين گياه منبع غني از پلي فنل‌ها و ترپنوئيد‌هاست و تركيب اصلي برگ آن اكاليپتول يا سينئول 50 تا 80 درصد (C10H18O) و 1 درصد اسانس مي‌باشد (صمصام شريعت، 1370). سينئول مايعي است بي‌رنگ يا كمي زردرنگ كه نقطه جوش 176 درجه سانتي‌گراد دارد و بوي كافور مي‌دهد، اين ماده از طريق اسانس‌گيري به‌دست مي‌آيد. مهم‌ترين مواد مؤثر بدست آمده از عصاره گيري گياه مذكور‌ Saponins, Tannins, Cardiac Glycosides مي‌باشد (آيپولا و آدني، 2008 ).28
از اكاليپتوس براي درمان بسياري از بيماري‌ها مانند آنفلونزا، تونسيليت، اسهال خوني و بيماري‌هاي پوستي استفاده مي‌شده است. عصاره برگ اين گياه داراي خواص ضد سرطاني، ضدالتهابي، ضد درد، آنتي اكسيدان، ضد ازدياد قند خون، ضد مالاريايي، ضد قارچي و ضد ويروسي است (سيديگوي و همکاران، 2004)29.
در حال حاضر با توجه به اين كه اكاليپتوس در شكل‌هاي مختلف در فارماكوپه هاي دارويي جهان و ايران وارد شده است، استفاده از اين گياهان در مديريت بيماري‌هاي گياهي بسيار مؤثر خواهد بود.
برگ اكاليپتوس به دليل وجود تانن كه تركيبات پلي فنلي مي‌باشند، داراي خواص ضدباكتريايي و ضدويروسي است (کوان، 1999). وجود اثرات ضدقارچي در اسانس اکاليپتوس نيز به اثبات رسيده است (فيوري، 2000).
مطالعات انجام شده بر روي اسانس‌هاي مختلف اكاليپتوس نشان داده است ميكروارگانيزم‌هاي استافيلوكوكوس اوريوس، شيگلا ديسانتري، اشريشيا كلي، سالمونلا پاراتيفي، كانديدا آلبيكانس و باسيلوس سوبتيليس بترتيب حساس‌ترين تا مقاوم‌ترين اجرام ميكروبي‌اند ( اسرين واسا و همکاران،2001)30
2-3-2- گياه دارويي آويشن
آويشن با نام علمي Thymus vulgarisاز خانواده Lamiaceae گياهي است چند ساله، با بوته‌ها‌ي متراكم و پرشاخه، ريشه‌ي مستقيم و كم و بيش چوبي با انشعابات فراوان، ساقه‌ي مستقيم و چهارگوش دارد و ارتفاع بوته معمولاً بين 20 تا 50 سانتي‌متر است. پايين ساقه چوبي است در حالي‌كه قسمت‌هاي فوقاني آن سبز رنگ بوده و انشعابات فراواني دارد. برگ‌ها كوچك، متقابل و كم و بيش نيز ه اي شكل و بدون دمبرگ هستند. برگ‌ها پوشيده از كرك‌هاي خاكستري رنگ و حاوي اسانس هستند، گل‌ها كوچك، كامل و به رنگ‌هاي سفيد، صورتي و ارغواني مشاهده مي‌شوند. ميوه فندقه، شيزوكارپ، چهار فندقه به رنگ قهوه‌ايي تيره به طول1-2 ميلي‌متر است كه داخل ميوه چهار بذر به رنگ قهوه‌اي تيره وجود دارد (شاهرخي، 1375).
گياه آويشن از تيره نعناعيان مي‌باشد و داراي خاصيت دارويي فراوان بوده و نوع بومي آن در ايران هم يافت مي‌شود. خواص ضد ميكروبي آويشن به اثبات رسيده است (جولينا و همکاران، 2000).31
اسانس آويشن از گياه تازه و به روش تقطير با آب استخراج مي‌شود. طي يك پژوهش، خشك كردن گياه آويشن در دماي 35 درجه سانتي‌گراد موجب كاهش ميزان اسانس آن مي‌شود. اسانس آويشن از سرشاخه‌هاي گل‌دار گياه استحصال مي‌شود. وزن هر ميلي‌ليتر اسانس 9/0 تا95/0 گرم است، اين اسانس بي‌رنگ با بوي مطبوع و طعم تند است. اسانس آويشن كه به اسانس تيم معروف است داراي فنل‌هايي مثل تيمول وكارواكرول 40 درصد و داراي سيمن، لينا لول، پينن و… است. تيمول و كارواكرول مهم‌ترين اجزاي اسانس هستند (واترامين، 1379).
آويشن داراي اثرات ضد قارچي و ضد باكتريايي قوي است و اين خاصيت به دليل وجود تيمول و كارواكرول در اسانس آويشن است. مشخص شده است كه اسانس آويشن داراي اثرات ضد اسپاسم، ضد سرفه و خلط آور است. پماد حاصل از اسانس آويشن براي درمان برخي بيماري‌هاي پوستي كاربرد دارد. شستن سر با محلول رقيق اسانس آويشن سبب افزايش جريان خون در پوست سر و قوي شدن غده‌هاي مو و در نتيجه جلوگيري از ريزش مو مي‌شود. در علم آروماتراپي رايحه درماني يا عطردرماني از اسانس آويشن استفاده مي‌شود (اميد بيگي، 1376).
نتايج حاصل از بررسي اثر ضد قارچي اسانسهاي آويشن شيرازي و آويشن کرکي بر قارچ مولد آفلاتوكسين آسپرژيلوس پارازيتيكوس حاكي از قدرت فوق العاده اسانس‌هاي فوق به عنوان تركيب قارچ كش قارچ مولد آفلاتوكسين بود (فکوري و همکاران، 1386).
در مطالعه‌ي ديگري به تاثير قابل ملاحظه ي اسانس آويشن شيرازي، کاج و زنيان در کنترل رشد قارچ R. solani اشاره شد (عبدالملکي و همکاران، 1388).
در آزمايش ديگري افزايش غلظت از 5 به 10 ميکروليتر بر تشتک پتري در اسانس آويشن باعث 69.67 درصد افزايش در مهار رشد قارچ رايزوکتونيا سولاني شد (شاکرمي و همکاران، 1385).
پيناواز و همكاران( 2004 ) 32 اظهار داشتند آويشن و گونه‌هاي مختلف آن خواص ضد ميكروبي و خاصيت قارچ كشي دارند.
حسن زاده (2005)33 نيز توان بالاي بازدارندگي از رشد باكتري E. amylovora را به وسيله اسانس آويشن نشان داده است.
يكي از علت‌هاي اصلي كاهش عمر پس از برداشت در گل رز بوتريتيس مي‌باشد كه با توليد تركيبات اتيلني همراه است و عصاره ضد ميكروبي حاصل از گياهان آويشن در غلظت -300mg/ml 85 باعث كنترل قارچ بوتريتيس شده است ( دفرا و همکاران، 2002)34.
در حوزه تحقيقات پزشکي، خاصيت ضد ميکروبي آويشن شيرازي توسط محققان مختلف مورد مطالعه قرار گرفته است. سرداري و همکاران (1998) نشان دادند که اندام هاي هوايي آويشن شيرازي داراي طيف وسيع ضد ميکروبي است. همچنين موسوي و همکاران (2008) نشان دادند که رشد به طور معني داري تحت تاثير اسانس آويشن شيرازي کاهش مي‌يابد.
در آزمايشي ديگر نشان داده است که اسانس آويشن شيرازي به شدت از رشد ميکروارگانيسم‌هاي مختلف به ويژه باکتري‌هاي گرم منفي جلوگيري مي کند (شريفي فر و همکاران، 2007)35. هم چنين مشخص شده است که اسانس اين گياه اثر معني داري در جلوگيري از رشد و اسپورزايي آسپرژيلوس فلاووس دارد (گندمي نصرآبادي و همکاران، 1387).
2-3-3- گياه دارويي بابونه
بابونه کبير Tanacetum parthenium L. گياهي علفي و چند ساله که از نظر رده بندي جزو دسته گيا هان گل‌دار نهان‌دانه، دو لپه و پيوسته گلبرگ و از تيره كاسني Asteraceae ، تيره فرعي ارديه و جنس ماتريكاريا است (کلامرودي، 1370)
بابونه داراي کرك‌هاي پراکنده و ريشه کوتاه و مستقيم است، ساقه اين گياه مستقيم، داراي شيارهاي طولي بوده و رنگ آن قرمز قهوه‌اي و ارتفاع آن بسته به شرايط اقليمي به 80-30 سانتي‌متر مي‌رسد. برگ‌ها داراي دمبرگ طويل، پهنک تخم مرغي و منقسم شانه‌اي هستند. گل‌ها دو جنس بوده و در ماه‌هاي خرداد تا مرداد ظاهر مي‌شوند (کلارک، 2004)36. بابونه از گياهان بومي منطقه مديترانه بوده ولي منشأ آن را در آسياي صغير گزارش كرده‌اند. اين گياه امروزه پراكندگي وسيعي در اروپا، آسياي غربي، آفريقاي شمالي، آمريكاي شمالي و جنوبي و استراليا پيدا كرده است. در ايران نيز گونه هاي مختلف جنس ماتريكاريا در نقاط مختلف كشور رشد مي كنند. توليد زراعي اين محصول در كشور عمدتًا در استان هاي اصفهان، كهكيلويه و بوير احمد، گلستان و همدان انجام مي گيرد.

بابونه داراي واريته هاي ديپلوئيدn=18 2 و تتراپلوئيد 36 3n=است، واريته‌هاي ديپلوئيد داراي رشد كوتاه تر و ارتفاع بوته كمتري نسبت به واريته هاي تتراپلوئيد هستند. امروزه نوع تتراپلوئيد پرورشي بيش‌ترين مقدار مواد محركه را در خود دارد.
ماده مؤثره اين گياه از نوع اسانس بوده كه عمدتًا در قسمت تحتاني گلچه هاي لوله اي ساخته و ذخيره مي شود. درصد اسانس موجود در گل‌هاي خشك اين گياه، بسيار متغير بوده و با توجه به واريته، محيط و شرايط رشدي بين 3/0 تا 5/1 درصد مي‌باشد. مهم‌ترين ترکيبات موجود در گل‌هاي بابونه، اسانس (شامل: کامازولن، آلفا بيسابولول)، فلاونوئيدها (شامل: آپي ژنين، لوتئولين، پاتولتين-7- گليکوزيد) و کومارين‌ها هستند. (زينلي و صفايي، 1390).
دوران گلدهي تير ماه – مرداد ماه و زمان برداشت تير ماه – اواخر خرداد است تركيبات شيميايي موجود در بابونه به سختي با ژنوتيپ گياه ارتباط دارد.
بابونه از گياهان مناطق معتدله و داراي نيازهاي حرارتي متوسطي است. جوانه زني در دماي 6 تا 7 درجه سانتي گراد آغاز مي گردد ولي دماي اپتيم براي جوانه ز ني 20 تا 25 درجه سانتي گراد مناسب است. در طول رشد ميانگين 19 تا 20 درجه مطلوب مي باشد(رحيمي کلامرودي، 1370)
براي توليد حداكثر اسانس و كامازولن در گياه دماي 25 درجه سانتي گراد در روز و 15 درجه سانتي گراد در شب لازم است. به طور كلي دما يكي از عوامل اكولوژيكي مؤثر بر خصوصيات فيزيولوژيكي و بيوشيميايي گياهان است.
اين گياه به نور زيادي نياز دارد و حتي در مرحله سبز شدن بذر نيازمند نور مي باشد .نياز نوري گياه در طي دوره تشكيل جوانه هاي گل به حداكثر مي‌رسد. اگر مقدار نور كافي نباشد، مقدار پروكامازدلن كاهش خواهد يافت. نتايج تحقيقات نشان مي‌دهد كه همبستگي مثبتي بين طول دوره روشنايي و ميزان اسانس در بابونه وجود دارد و افزايش طول روشنايي از 14 ساعت به 18 ساعت باعث افزايش ميزان اسانس و كامازولن و بيسابولول مي‌گردد. همچنين بررسي‌ها نشان داده است كه كاهش نور در طول دوره رشد سبب كاهش تعداد گل، اندازه گل‌ها و همچنين ميزان اسانس و كامازولن مي شود (اميد بيگي، 1374).


پاسخ دهید