58جدول4-6: ميانگين صيد بر واحد سطح آبزيان به تفکيک مناطق، در آبهاي استان هرمزگان (1388)(Kg/nm2) …………………………………………………………………………………………………………
60جدول4-7: ميانگين صيد بر واحد سطح آبزيان به تفکيک لايه عمقي در آبهاي استان هرمزگان (1388)(Kg/nm2) …………………………………………………………………………………………………………
61جدول4-8: توده زنده (بر حسب تن) گروه‌هاي مختلف آبزيان به تفکيک مناطق در آبهاي استان هرمزگان (سال 1388) ………………………………………………………………………………………………………
62جدول4-9: توده زنده (بر حسب تن) گروه‌هاي مختلف آبزيان به تفکيک لايه‌هاي عمقي در آبهاي استان هرمزگان (سال 1388) …………………………………………………………………………………….
63جدول 4-10: ضريب تاثير و همبستگي هريک از پارامترها نسبت به آبزي مورد نظر …………………94چکيده
به منظور بررسي و پيش‌بيني الگوي پراكنش كفزيان مهم اقتصادي، داده‌هاي صيد 10 گونه شامل: 1- حسون معمولي(Saurida tumbil) 2- حلوا سفيد (Pampus argenteus) 3- حلوا سياه (Parastromateus niger) 4- سپر ماهيان1 (Rays) 5- سنگسر معمولي (Pomadasys kaakan) 6- شوريده (Otolithes ruber) 7- كوسه ماهيان1 (Sharks) 8- گربه ماهي بزرگ (Arius thalassinus) 9- گوازيم دم رشته‌اي (Nemipterus japonicus) و 10- يال اسبي سربزرگ (Trichiurus lepturus) مربوط به سال‌هاي 1387 و 1388 در حوزه آبهاي استان هرمزگان مورد تجزيه و تحليل قرار‌گرفتند.
با استفاده از نرم‌افزار صفحه گسترده، تجزيه و تحليل اوليه صورت گرفت و با نرم‌افزارهاي سامانه اطلاعات جغرافيايي (GIS) نقشه‌هاي پراكنش مكاني گونه‌هاي مذکور، براساس ميزان صيد بر واحد سطح (CPUA) Catch Per Unit of Area تهيه ‌گرديد. پس از آن به منظور پيش‌بيني الگوي پراكنش، نقشه‌هاي پارامترهاي فيزيكي وشيميايي آب منطقه شامل: دما، کدورت، شوري، چگالي، اكسيژن محلول، pH، كلروفيلa، هدايت الکتريکي، عمق، فاصله از ساحل، زمان صيد و طول و عرض جغرافيايي تهيه گرديد که نقشه‌هاي فوق‌الذکر پس از تبديل به داده، به عنوان متغيرهاي مستقل و CPUA گونه‌هاي مورد نظر به عنوان متغير وابسته در نظر گرفته شدند. نقشه‌ها پس از تبديل به عنوان ورودي نرم‌افزار شبكه عصبي مصنوعي (ANNs) Artificial Neural Networks مورد استفاده قرار گرفت كه درصدي از اطلاعات به منظور آموزش، درصدي به منظور اعتبارسنجي و درصدي ديگر به منظور آزمايش عملكرد شبكه عصبي مصنوعي مورد استفاده قرار گرفتند و بهترين مدل شبکه عصبي مصنوعي با درصد کارايي بالا، به عنوان الگويي براي پيش‌بيني انتخاب شد. با بکارگيري مدل بر روي اطلاعات محدود آبشناسي و صيد در منطقه، مي‌توان پيش‌بيني الگوي پراكنش ماهي مورد نظر را انجام داد و با استفاده از الگوي پراكنش، مي‌توان ناوگان صيادي را راهنمايي و دقيقاً مناطق صيد را برحسب مختصات جغرافيايي تعيين نمود.
فصل اول- كليات
1-7- مقدمه
آبزيان از ارزش غذايـي بالايي برخوردارند و امروزه نقش مهمي در تامين جيره غذايي جوامع بشري ايفاء مي‌کنند. بهره‌برداري بهينه مي‌تواند در حفظ اين ذخاير خدادادي کمک نمايد. از سويي صيد بي‌رويه، عوامل مخرب زيست محيطي، تخريب زيستگاهها، آسيب پذيـري جوامع آبزيان، قابليت محدود بازسازي ذخاير و از سوي ديگر نياز جوامع انسانـي، باعث به خطر افتادن جمعيت آنها مي‌شود.
لذا، به منظور بهره‌برداري صحيح و توسعه پايدار لازم است همواره روند تغييرات جمعيت آبزيان را زير نظر داشت. يكي از راه‌هاي موجود براي رسيدن به اين هدف، انجام تحقيقاتي منظم است تا بتوان هرگونه تغييرات احتمالي در جمعيت‌هاي مختلف آبزيان را تعيين نمود.
بررسي‌هاي انجام شده در خليج‌فارس نشان داد كه شرايط محيطي در اين منطقه همواره تحت تاثير تغييرات شديد سالانه قرار دارد. وجود نوسانات شديد شرايط محيطي از جمله تغييرات درجه حرارت و شوري آب در طول سال در خليج‌فارس موجب آشفتگي محيط زيست دريايي شده و در خصوصيات بيولوژيك و رفتاري آبزيان تاثير مي گذارد. بنابراين، غلظت زياد نمك و حرارت زياد آب دراين منطقه همراه با تغييرات شديد آب و هوايي از جمله عوامل موثر در اكوسيستم اين منطقه به‌شمار مي‌آيد. تعويض و جابجايي آب از طريق تنگه هرمز از ساير عوامل موثر در تغييرات شرايط محيطي اين منطقه مي‌باشد كه در نتيجه آن آبها با شوري كمتر و اكسيژن و مواد غذايي بيشتر وارد خليج‌فارس مي‌شوند (نيکويان و همکاران، 1384).
گرچه به نظر مي‌رسد كه ماهيان خليج‌فارس قادرند ميزان بالاي درجه حرارت و شوري را تحمل نمايند ولي تغييرات شديد شرايط محيطي در آبهاي سطحي آثار بيشتري بر ذخاير سطحزي خليج‌فارس در مقايسه با كفزيان دارد، زيرا تغييرات درجه حرارت و شوري اغلب در لايه‌هاي سطحي آب محسوس‌تر است. اين امـر مـوجب نوسانات شديد فصلي در گسترش و پراكندگي گونه‌هاي سطحزي در مقايسه با گونه‌هاي كفزي گرديده است. وفور گونه‌هاي ريز و بزرگ ماهيان سطحزي به‌خصوص در ماههاي سرد سال در خليج‌فارس مؤيد همين تغييرات است. ماهي ساردين كه از گونه‌هاي سطحزي به‌شمار مي‌رود، در نواحي ساحلي و در مناطقي يافت مي‌شود كه آب داراي درجه حرارت كمتري مي‌باشد. ولي زماني كه درجه حرارت آبهاي سطحي به حداكثر خود در تابستان مي‌رسد، اين ماهيان بيشتر به عمق آب و نزديك به بستر دريا مهاجرت مي كنند كه داراي درجه حرارت كمتري است (نيکويان و همکاران، 1384).
به طوركلي، چرخه حيات گونه‌هاي مختلف آبزيان تا حد زيادي به شرايط زيست آنها بستگي دارد لذا، مي‌توان ادعا نمود كه كاربرد دانش اقيانوس‌شناسي جهت معضلات صيد و صيادي در نتيجه درك بهتر ذخائر آبزيان و محيط آنها ميسر مي‌باشد و با درك اين روابط است كه مي‌توان سيستم‌هاي پيش‌بيني وضعيت صيادي را قانونمند نمود (ولي الهي، 1374).
اكوسيستم خليج‌فارس با دارا بودن شرايط خاص هيدروگرافيك و اكولوژيك يكي از نادرترين اكوسيستمها در سطح بيوسفر مي‌باشد. تنوع زيستي انواع ماهيان، حضور جنگل‌هاي حرا در سواحل ايراني خليج‌فارس، وجود جزاير متعدد و استراتژيك در اين گستره آبي، استخراج و صدور نفت از اين منطقه، تبخير بالاي آب، از مهمترين عواملي هستند كه در تبيين اين شرايط خاص و ويژه موثر مي‌باشند (غفاري چراتي، 1375).
پيشرفت تكنولوژي دريايي و ساحلي، مي تواند فشارهاي محيطي زيادي بر خليج‌فارس وارد نمايد. اين فشارها مي‌تواند ناشي از كشتيراني، بندرگاهها، صنايع نفت و پتروشيمي، معادن، نمك گيري، ماهيگيري، نوسازي و كشاورزي بر محيط دريايي باشد (Sheppard et al., 1992 ; Price 1993).
موسسه تحقيقات شيلات ايران به منظور بررسي و پايش جمعيت آبزيان و تعيين فصل و ميزان صيد هرگونه از آبزيان، هر ساله گشتهاي منظم تحقيقاتي را در خليج‌فارس و درياي عمان انجام مي‌دهد. براي انجام اين امر مهم، تجهيزات گران‌قيمت و هزينه‌بري مثل شناور مجهز به وسايل و ادوات تحقيقاتي، منابع انساني ماهر، هزينه زيادي را بر تحقيقات شيلات تحميل مي‌کند که اين امر اجتناب ناپذير است.
با توجه به گستردگي كار و وسعت منطقه مورد بررسي و تنوع گونه‌اي زياد با انتخاب يك مديريت واحد، كل آبهاي خليج‌فارس به حوزه‌هاي آبي سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان تقسيم بندي شد و آبهاي هر استان نيز با توجه به وسعت تحت پوشش آن به تعدادي زير منطقه تقسيم‌بندي شدند (پارسامنش، 1373 مربوط به آبهاي خوزستان؛ نياميمندي و خورشيديان، 1373 مربوط به آبهاي استان بوشهر؛ ولي نسب و همكاران، 1373 مربوط به آبهاي استان هرمزگان). گشتهاي تحقيقاتي در هر استان به صورت فصلي به مورد اجرا درآمده و سپس يك گزارش مشترك مـــربوط به كل آبهاي خليج‌فارس تدوين گرديد (کامبوزيا و همکاران، 1375).
همچنين مجدداً از سال 1381 برنامه‌ريزي گرديد كه تحت يك مديريت واحد و هماهنگي دقيـق، ذخايـر آبزيان كفـزي خليج‌فارس و درياي عمان مورد ارزيابي مجدد قرار گيرد (دهقـانـي و همكاران، 1383، دريانبرد و همكاران، 1383؛ ولـي نسب و همكاران، 1382).
آبزيان مهم اقتصادي که داده‌هاي آنان در اين تحقيق مورد مطالعه و تجزيه و تحليل قرار گرفتند شامل حسون معمولي (Saurida tumbil)، حلوا سفيد (Pampus argenteus)، حلوا سياه (Parastromateus niger)، سپر ماهيان (Rays)، سنگسر معمولي (Pomadasys kaakan)، شوريده (Otolithes ruber)، كوسه ماهيان (Sharks)، گربه ماهي بزرگ (Arius thalassinus)، گوازيم دم رشته‌اي (Nemipterus japonicus) و يال اسبي سربزرگ (Trichiurus lepturus) مربوط به سال‌هاي 1387 و 1388 حوزه آبهاي استان هرمزگان بودند.
اين تحقيق به دنبال راهکاري است که با بکارگيري از فناوري هاي نوين اطلاعاتي و استفاده از نرم‌افزارهاي مختلف بتواند الگوي پراكنش گونه‌هاي اقتصادي كفزي را با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايي، مناطق صيدگاهي، تغييرات پراكنش گونه‌اي طي سال‌هاي 1387 و 1388، شاخص فراواني نسبي CPUA (ميزان صيد بر واحد سطح) و الگوي پراكنش گونه‌هاي اقتصادي كفزي را با استفاده از نرم‌افزارهاي شبكه‌هاي عصبي مصنوعي پيش‌بيني نموده و بخشي از هزينه ها را کاهش دهد. در اين روش با کم کردن ميزان مناطق صيدگاهي (ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري) مي‌توان به نتايج مشابه با قبل دست يافت.
بکارگيري نرم‌افزارهاي سامانه اطلاعات جغرافيايي، امکان توزيع سطحي را با داشتن نقاط صيد در اختيار ما قرار مي‌دهند و نرم‌افزار شبکه عصبي ما را در پيش‌بيني پراکنش يک گونه آبزي کمک مي‌کنند. به همين منظور داده‌هاي صيد مربوطه به دو دوره از گشتهاي تحقيقاتي و داده‌هاي آبشناسي، منطقه خليج‌فارس و بخشي از درياي عمان محدوده آبهاي ايران در استان هرمزگان جمع آوري و تحليلهاي لازم روي آن انجام گرفت و نتايج خوبي حاصل شده که اميد است مورد بهره‌برداري کليه دست اندرکاران شيلاتي قرار گيرد.

1-8- طرح موضوع
يكي از ويژگيهاي خاص مطالعه كنوني اين است كه بتواند با كم بودن داده، نتايج آينده را پيش‌بيني نمايد. در اين مطالعه پيش‌بيني شده است كه بتوان اهدافي از قبيل: ميزان صيد بر واحد سطح يک گونه آبزي از جمله تعيين روند برخي خصوصيات فيزيكي و شيميايي آب كه شامل دما، کدورت، شوري، چگالي، اكسيژن محلول، pH، كلروفيل a و هدايت الکتريکي را مقايسه كرد.
1-9- اکولوژي خليج‌فارس
خليج‌فارس بين 24 تا 30 درجه و 30 دقيقه عرض شمالي و 48 تا 65 درجه و 30 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. طول خليج‌فارس بيش از 900 کيلومتر و ميانگين پهناي آن حدود 240 کيلومتر است. عريض‌ترين قسمت آن 400 کيلومتر و كم عرض‌‌ترين نقطه آن (تنگه هرمز) حدود 56 کيلومتر است. خليج‌فارس يک فلات قاره بوده و رسوبات بستر آن در بخش شمال و شمال غربي، گلي و در بخش جنوب شرقي، شني مي‌باشد (Sivasubramaniam, 1981).
از کل مساحت بستر خليج‌فارس و نواحي کم عمق درياي عمان، 1/52 درصد گلي، 7/39 درصد شني ـ گلي و2/8 درصد صخره‌اي و مرجاني برآورد شده‌است. متوسط درجه حرارت آبهاي سطحي خليج‌فارس برابر با 22 درجه سانتي‌گراد که حداکثرآن در تابستان 30 و حداقل در زمستان 15 درجه سانتي‌گراد است. شوري خليج‌فارس به‌دليل عمق کم آن بيشتر از ساير قسمت‌هاي اقيانوس هند است و در حدود 37 تا 40 قسمت در هزار مي‌باشد و اين مقدار در خليج‌هاي کوچک ساحلي و آبگيرها به 60 تا 70 قسمت در هزار نيز مي‌رسد. به علت تبخير شديد در خليج‌فارس و عدم تکافوي آب شيرين ورودي، جريان سطحي، آب به نسبت کم شورتر درياي عمان را از طريق بخش شمالي تنگه هرمز به خليج‌فارس مي‌رساند. به‌دليل چگالي کم، اين آب از بخش سطحي وارد خليج‌فارس شده و حرکت اين جريان بر خلاف حرکت عقربه‌هاي ساعت بوده و در بخش شمالي از شرق به غرب و در بخش جنوبي از غرب به شرق جريان دارد. جريان غربي ـ شرقي، شامل آب بسيار شور خليج‌فارس است که به‌علت چگالي زياد از عمق به درياي عمان وارد مي‌شود و به‌طورکلي حالتي همانند چرخش جريان آبي درياي مديترانه با اقيانوس اطلس دارد (Carpenter et al., 1997).
خليج‌فارس يك درياي حاشيه‌اي (Marginal sea)، نيمه بسته (Semi-enclosed) و كم عمق بوده و از طريق تنگه هرمز به درياي عمان متصل مي‌گردد. آبهاي اين خليج علاوه بر اينكه تحت تاثير شرايط محيطي اطراف خود مي‌باشد، بخشي از عوامل دريايي مربوط به آن از قبيل توازن آب، جريان‌هاي چرخشي معكوس دهانه خليجي، جريانهاي جز و مدي و تعادل شوري، ناشي از آبهاي درياي عمان بوده كه از طريق تنگه هرمز صورت مي‌پذيرد (Al-Majed et al., 2000).
خليج‌فارس داراي تعدادي جزاير كوچك و بزرگ مي‌باشد كه از نظر اقتصادي و جغرافياي سياسي از اهميت بالايي برخوردار است. به‌طوركلي، مهمترين پديده هاي جغرافيايي ايران در خليج‌فارس عبارتند از: جزيره‌هاي خارك، لاوان، ابوموسي، سيري، فرود، قشم، هرمز، هنگام، تنب هاي بزرگ و كوچك، لارك، فارس، كيش، هندورابي و خور موسي مي‌باشند (نيل ساز و همکاران، 1384).

ميزان تبخير آب در خليج‌فارس به مراتب بيشتر از وروديهاي آب شيرين آن بوده به طوريكه ميانگين ميزان تبخير سالانه اين پيكره آبي 1400 ميلي‌متر در سال و ورودي‌هاي آب شيرين آن از طريق رودخانه‌ها حدود460 ـ 150 و از طريق نزولات آسماني حدود ‌ 100-70 ميلي‌متر در سال گزارش شده است (Stephen et al., 2003).
درجه شوري خليج‌فارس كمتر از اقيانوسهاست. اگرچه به وسيله تنگه هرمز خليج‌فارس با درياي عمان و اقيانوس هند ارتباط دارد اما مقدار املاح محلول در آن به مراتب كمتر از درياهاي مزبور مي‌باشد. علت عمده اين پديده ورود مقدار زياد آب شيرين توسط رودخانه‌هاي شمال و شمال غربي است به‌طوري كه در شمال خليج‌فارس و در دهانه رودخانه اروند رود، ميزان شوري به حداقل مي‌رسد و كناره‌هاي جنوبي به دليل كمبود رودخانه و تبخير بيشتر، شورتر از كناره‌هاي شمالي مي‌باشد. عامل ديگر در پايين بودن درجه شوري خليج‌فارس، وجود تنگه هرمز است كه مانع ورود آزادانه امواج درياي عمان به خليج‌فارس مي گردد (نيل ساز و همکاران، 1384).

1-10- ضرورت انجام تحقيق
گردآوري نقشه‌هاي مختلف از پراكنش ماهيان مهم اقتصادي، يکپارچه سازي داده‌ها، مکاني‌سازي آنها، تهيه داده‌هاي مکاني مرتبط با داده‌هاي جمع آوري شده، در دسترس قرار دادن اطلاعات به کاربران شيلاتي، فراهم آوري امکان استفاده از اطلاعات جهت استحصال به هنگام و پايدار آبزيان، جلوگيري از ريسک‌هاي شيلاتي، هدايت فعاليت هاي شيلاتي به سوي اهداف مثمر و جلوگيري از اتلاف انرژي و نيرو.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در راستاي بهره‌برداري پايدار و مسئولانه و مديريت ذخاير همواره چهار سئوال اساسي مطرح مي‌شود كه 1) چه ذخايري در محيط آبي وجود دارد؟ 2) چه زماني؟ 3) در چه مكاني؟ و 4) چقدر برداشت شوند؟
لذا، مشخص مي‌گردد كه يكي از اولوليت‌هاي مهم تعيين مكان و مناطق پراكنش با تاكيد بر مناطق صيدگاهي است كه با در اختيار داشتن پارامتر ميزان صيد و ميزان صيد بر واحد سطح و بكارگيري نرم افزارهاي سامانه اطلاعات جغرافيايي، امكان تهيه نقشه‌هاي پراكنش و معرفي مناطق ماهيگيري يا صيدگاهها بسيار كاربردي و ضروري است كه در اين صورت صرفه‌جويي فراواني در مدت زمان صيد، مصرف سوخت،‌ تعداد نيروي خدماتي فعال روي شناور، تعداد روزهاي دريا روي،‌ افزايش صيد بر واحد تلاش صيد (CPUE) را به دنبال خواهد داشت.
1-11- قلمرو تحقيق
1-5-1- محدوده مکاني نمونه‌برداري آبزيان
منطقه مورد بررسي محدود به آبهاي ايراني خليج‌فارس و درياي عمان در محدوده آبهاي استان هرمزگان که از ?16 °52 طول شرقي در غرب تا ? 08 °57 طول شرقي در شرق و از ?46 °25 تا ?28 °27 عرض شمالي در اعماق 10 تا 100 متر بوده است.
1-5-2- منطقه مورد بررسي و ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري فيزيكي و شيميايي آب
منطقه مورد بررسي شامل کل آبهاي شمال شرقي خليج‌فارس و تنگه هرمز(محدوده استان هرمزگان) از بندر سيريک تا نايبند مي‌باشد. در محدوده فوق 7 ترانسكت عمود بر ساحل هر كدام به فاصله حدود 40 مايل از يكديگر در نظر گرفته شد، سپس ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري طوري انتخاب شد كه در هر ترانسكت تعداد 3 ايستگاه هر كدام به فاصله حدود 20 مايل از يكديگر واقع گرديد. اولين ايستگاه هر ترانسكت در نزديك‌ترين نقطه ساحلي كه امكان تردد شناور تحقيقاتي وجود داشت تعيين گرديد. مختصات جغرافيايي ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري در جدول1-1 و موقعيت مكاني آنها در شکل1-1 ارائه شده اند.

شکل 1-1: موقعيت ايستگاههاي نمونه‌برداري آب در خليج‌فارس و درياي عمان، محدوده آبهاي استان هرمزگان
از آنجائي كه شرايط جوي اكثر مناطق جنوب كشور در بيشتر ماههاي سال (فروردين تا آبان) بسيار گرم بوده و علاوه بر آن نوسانات دمايي حوزه خليج‌فارس نيز طي اين مدت نسبتاً كم مي‌باشد، لذا شرايط آب و هوايي اين مناطق را در طول سال مي‌توان تقريباً به دو بخش عمده (فصل بسيار گرم و فصل نيمه سرد يا معتدل) تقسيم نمود. نمونه‌برداري‌ها هر دو فصل يك بار (نيمه اول و نيمه دوم سال) انجام شد كه پارامترهاي فيزيكي و شيميايي با استفاده از دستگاه CTD مورد سنجش قرار گرفتند. كليه گشت‌هاي دريايي و عمليات نمونه‌برداري با به‌كارگيري شناور فردوس1 انجام پذيرفت. مختصات جغرافيايي ايستگاه‌ها توسط دستگاه GPS و عمق آنها توسط دستگاه اكوساندر مستقر در كشتي مشخص و ثبت گرديد (ابراهيمي و همکاران، 1384). در اين تحقيق از داده‌هاي فصل دوم (زمستان 1388) استفاده شده است.

جدول 1-1: مختصات جغرافيايي ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري فيزيکي و شيميايي آب (آبهاي محدوده استان هرمزگان)
شماره ترانسكتشماره ايستگاهعمق آب (متر)مختصات جغرافياييطول شرقيعرض شماليثانيهدقيقهدرجهثانيهدقيقهدرجه112030857300926250057560572531000475604625242005656047265500475603826662039560302637200165648542685030115612412698406560292641020302955025261150302055300726127201355050255132003654027261450032540062615943027540452561620027533046261750019533027261890010530092671920035520282720503016523011272174305751054261-12- محدوده زماني نمونه‌برداري آبزيان و آبشناسي
محدوده زماني نمونه‌برداري آبزيان، مربوط به فصل زمستان سال‌هاي 1387 و 1388 بوده و زمان نمونه‌برداري پارامترهاي آبشناسي در فصل زمستان 1388 بوده است.
1-7- سؤالات و فرضيه‌ها
1-7-1- سؤالات تحقيق
– صيدگاههاي اصلي ماهيان مهم اقتصادي كفزي در چه مناطقي مي‌باشند؟
– آيا صيدگاههاي ماهيان كفزي در طول سال‌هاي 1387 تا 1388 تغيير کرده است؟
– آيا ميزان شاخص فراواني نسبي گونه‌ها در طول سال‌هاي 1387 تا 1388 تغيير داشته است؟
1-7-2- فرضيه‏هاي تحقيق:
– صيدگاههاي ماهيان مهم كفزي ثابت نبوده و هر ساله بايد مكان آنها تعيين شود.
– شاخص فراواني نسبي گونه‌ها در سال‌هاي مختلف تغيير پيدا نمي‌كند.
1-9- تعاريف واژه‌ها
سامانه اطلاعات جغرافيايي – شبكه‌هاي عصبي مصنوعي – ماهيان كفزي – خليج‌فارس و درياي عمان
فصل دوم- پيشينه تحقيق، چارچوب‌ها و مباني و مستندات
2-1- پيشينه تحقيق
اولين مطالعه و بررسي در مورد موجودات بستر دريا طي سال‌هاي 18-1817 ميلادي توسط Sir Jame Ross در خليج Baffin در كانادا انجام گرديد كه طي آن بسياري از موجودات زنده بستر دريا جمع‌آوري و شناسايي شده است (Friedrich, 1965).
در سال 1872، سفر اكتشافي و تاريخي كشتي تحقيقاتي چالنجر (Challenger) به سرپرستي محقق انگليسي به نام Wyville Thamson به مدت سه و نيم سال به طول انجاميد و طي اين مدت نمونه‌برداري از موجودات بستر دريا در اعماق مختلف صورت گرفت (نيكويان، 1376).
در ايران نيز فعاليتهاي تحقيقاتي انجام شده در زمينه بررسي ذخاير آبزيان كفزي خليج‌فارس و درياي عمان طي سال‌هاي 1979 – 1976 ميلادي تحت عنوان طرح منطقه‌اي UNDP/FAO بوده است. سال 1373، ولي نسب و همكاران، گشت ارزيابي ذخاير كفزيان به روش مساحت جاروب شده را در آبهاي استان هرمزگان اجرا نمودند. اوليـن پروژه تحقيقاتي مربوط به آبهاي استان سيستان و بلوچستان در درياي عمان با عنوان: ارزيابي ذخاير كفزيان صيد تور ترال كف به روش مسـاحت جاروب شـده از نيمـه دوم سـال 1377 شـروع و در مجمـوع 6 گشـت تحقيقاتــي فصلـي در سال‌هاي 1377 (2 گشت) و 1378 (4گشت) با تحـت پوشش قـراردادن اعمـاق 10 ـ 100 متـر به مـورد اجـرا درآمـد (محمدخاني و همكاران، 1380).
تاكنون مطالعاتي در زمينه شرايط محيطي آبهاي خليج‌فارس در بخش شمالي يا جنوبي آن توسط محققين داخلي و خارجي انجام شد كه به عنوان بررسي‌هاي اوليه در اين زمينه قابل استفاده مي‌باشند. ابراهيمي 1376، محبي 1377، خسروي 1375 و محققان خارجي ; ,1995 Emara ;1981, Simmonds & Lamboue و 1992 El – Gindy & Dorgham, مطالعات و بررسي‌هايي نيز در قالب برنامه‌هاي منطقه‌اي بين‌المللي در حوزه خليج‌فارس انجام گرديده است كه مهمترين آنها گشت‌هاي دريايي سازمان منطقه‌اي حفاظت از محيط زيست دريايي ( ROPME ) طي سال‌ها ي 1379 و 1381 مي‌باشد. از ساير بررسي‌هاي انجام شده در اين منطقه گشت تحقيقاتي كشتي Mt. Mitchel در سال 1992 مي‌باشد (1993 Reynolds, ).
بررسي سوابق و اطلاعات موجود نشان مي‌دهد كه بيشتر مطالعات انجام شده در آبهاي ايراني خليج‌فارس در مناطق محدود يا در دوره‌هاي زماني مشخص و با اهداف خاص صورت گرفته است. لذا با توجه به شرايط فوق انجام بررسي‌هاي مستمر در زمينه شرايط محيطي، وضعيت آلودگي و آبزيان خليج‌فارس در محدوده آبهاي ايران در جهت تعيين نوسانات مكاني و زماني پارامترهاي فيزيكي، شيميايي و زيستي خليج‌فارس و در نهايت به كارگيري داده‌ها در ارزيابي وضعيت ذخاير شيلاتي، اعمال مديريت در بهره‌برداري بهينه ذخاير و همچنين رديابي آثار سوء ناشي از انواع آلاينده ها بر آبزيان به عنوان امري كاملاً ضروري و اساسي در دستور كار قرار گرفت.
برخي از محققين از جمله Johannessو همكاران (1981) با مطالعه و جمع‌آوري اطلاعات شرايط محيطي، آبهاي سواحل جنوب غربي هند را در يك دوره چهار ساله كه شامل فراواني، تجمع و مهاجرت آبزيان است بررسي كردند.
Brosse و همکاران (1999) با بكارگيري شبكه عصبي و در نظر گرفتن عوامل زيست محيطي پراکنش و زيستگاه چند گونه از کفزيان را در کرانه‌هاي ساحلي تعيين نمودند.
Marvelias و همکاران (2003) با استفاده از شبکه‌هاي عصبي مصنوعي پيش‌بيني پراكنش گونه‌هاي ماهيان كفزي در درياي مديترانه را انجام دادند.
با توجه به بررسي و جستجوهاي صورت گرفته در اينترنت، تاکنون تحقيقي براساس پيش‌بيني الگوي پراکنش آبزيان در خليج‌فارس و درياي عمان به روش شبکه‌هاي عصبي صورت نگرفته است و براي اولين بار اين تحقيق انجام شده است.

2-2- معرفي ده گونه ماهيان کفزي (اسدي و دهقاني، 1375)
2-2-1- حسون معمولي(Bloch, 1795) Saurida tumbil
خانواده: كيجار ماهيان
نام فارسي: حسون معمولي
مشخصات:
– بدن كشيده و لوله‌اي شكل.
– چندين رديف دندان در هر دو فك كه حتي هنگام بسته بودن دهان قابل رويت هستند.
– يك تكه كوچك از دندانها روي استخوان تيغه مياني بيني.
– درازترين شعاع باله پشتي 4 برابر آخرين شعاع آن.
– شعاع هاي باله پشتي 12 عدد، طول شعاع هاي باله شكمي تقريبا” و با هم برابر است.
– پشت و پهلوها قهوه‌اي؛ شكم كم رنگتر يا نقره‌اي؛ بخش‌هاي حاشيه‌اي باله‌هاي پشتي، سينه‌اي و مخصوصا” باله دمي تيره رنگ.
– بيشينه درازاي بدن: بيش از 40 سانتي‌متر است.
– حسون (Saurida tumbil) از خانواده كيجار ماهيان با نام فارسي حسون معمـولي، کيجار يا کريشو مي‌باشد که طول کلي آن به 40 سانتي‌متر رسيده و در حال حاضر يک گونه با ارزش تجاري در سرتاسر آبهاي خليج‌فارس و درياي عمان محسوب مي گردد.
2-2-2- حلوا سفيد (Euphrasen, 1788) Pampus argenteus
خانواده: حلوا سفيد ماهيان
نام فارسي: حلوا سفيد
مشخصات:
– بدن خيلي مرتفع.
– دهان كوچك و تقريباً انتهايي.
– آرواره بالايي غير متحرك، با پوست پوشيده شده و با گونه بهم پيوسته‌اند.
– طول باله‌هاي پشتي و مخرجي تقريبا” برابر بوده و از نقطه مياني بدن و پشت قاعده باله سينه‌اي منشا مي‌گيرند.
– داراي فلس بسيار كوچك و گرد بوده که به آساني جدا مي‌شوند.
– رنگ طرفين بدن سفيد نقره‌اي و پشت آبي تا خاكستري؛ باله‌ها متمايل به زرد با لبه‌هاي تيره. جوانترها نقره‌اي فام.
– بيشينه درازاي بدن: 60 سانتي‌متر.
2-2-3- حلوا سياه (Bloch, 1795) Parastromateus niger
خانواده: گيش ماهيان
نام فارسي: حلوا سياه
مشخصات:
– بدن عميق و فشرده؛ نيمرخ پشتي و شكمي به‌طور مساوي محدب.
– باله پشتي داراي 4 يا 5 خار كوتاه (كه در بالغين در پوست فرو رفته و نامشخص مي‌باشند) سپس با 1 خار و 41 تا 44 شعاع نرم ادامه مي‌يابد.
– نمونه‌هاي بزرگتر از 10 سانتي‌متر (طول چنگالي) فاقد باله شكمي مي‌باشند.
– بخش مستقيم خط جانبي داراي 8 تا 19 فلس ضعيف كه روي ساقه دمي تشكيل يك تيغه را مي‌دهند.
– رنگ بدن در زمان حيات، بالغين يكدست خاكستري ـ نقره‌اي تا قهوه‌اي متمايل به آبي؛ باله‌ها داراي لبه‌هاي سياه، جوان‌ها داراي باله‌هاي شكمي زير گلوئي سياه رنگ و خطوط تيره عمودي در طرفين بدن.
– بيشينه درازي بدن: 55 سانتي‌متر.


پاسخ دهید