1-5 بحث و تفسير نتايج پژوهش …………………………………………………………………… 80
2-5 نتيجه گيري نهايي …………………………………………………………………………………. 94
3-5 کاربرد يافته ها و پيشنهادات براي پژوهش هاي بعدي ………………………………… 96
منابع و مآخذ
– فهرست منابع………………………………………………………………………………………………. 99
– پيوست ها …………………………………………………………………………………………….. 107
– چکيده انگليسي …………………………………………………………………………………………. 117
فهرست جداول
جدول شماره (1): توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب ويژگي هاي فردي ……………. 58
جدول شماره (2) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب مشخصات تحصيلي
قبل از ورود به دانشگاه …………………………………………………………………. 59
جدول شماره (3): توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب مشخصات تحصيلي
حين تحصيل در دانشگاه ………………………………………………………………………………………. 60
جدول شماره (4) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب
وضعيت اقتصادي – اجتماعي دانشجويان ………………………………………………………………. 63
جدول شماره (5) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب
وضعيت عاطفي – رواني دانشجويان ………………………………………………………………………… 64
جدول شماره (6) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب مشخصات خانوادگي …………. 65
جدول شماره (7) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش برحسب عوامل آموزشي
نظري حيطه فراگير …………………………………………………………………………………………………. 67
جدول شماره (8 ) : توزيع نظرات واحدهاي مورد پژوهش برحسب
عوامل آموزشي نظري حيطه فراده ……………………………………………………………………………. 68
جدول شماره (9) : توزيع نظرات واحد هاي مورد پژوهش بر حسب
حيطه محيط و تجهيزات آموزشي ……………………………………………………………………………… 68
جدول شماره (10) : توزيع واحدهاي مورد پژوهش بر حسب وضعيت تحصيلي ……………… 69
جدول شماره (11) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
ويژگي هاي فردي …………………………………………………………………………………………….. 70
جدول شماره (12) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
مشخصات تحصيلي قبل از تحصيل در دانشگاه …………………………………………………….. 71
جدول شماره (13) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
مشخصات تحصيلي حين تحصيل در دانشگاه ……………………………………………………….. 72
جدول شماره (14) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
وضعيت اقتصادي – اجتماعي دانشجويان …………………………………………………………….. 73
جدول شماره (15) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
وضعيت عاطفي- رواني دانشجويان ……………………………………………………………………… 74
جدول شماره (16) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش برحسب
مشخصات خانوادگي …………………………………………………………………………………………… 75
جدول شماره (17) : وضعيت تحصيلي واحدهاي موردپژوهش برحسب
عوامل آموزشي نظري حيطه فراگير ………………………………………………………………………. 76
جدول شماره (18) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش بر حسب
عوامل آموزشي نظري حيطه فراده ……………………………………………………………………….. 77
جدول شماره (19) : وضعيت تحصيلي واحدهاي مورد پژوهش بر حسب
عوامل آموزشي نظري حيطه محيط و تجهيزات آموزشي ………………………………………… 77
جدول (20) : عوامل پيش گويي کننده وضعيت تحصيلي در دانشجويان
پرستاري و مامايي (آزمون لجستيک رگرسيون) ……………………………………………………. 78
زمينه پژوهش

رسالت اصلي دانشگاه ها، تربيت نيروي انساني متخصص مورد نياز جامعه، ترويج و ارتقاء دانش، گسترش تحقيق و فراهم نمودن زمينه مساعد براي توسعه کشور است. در همين راستا، وجود يک سيستم پايش و ارزشيابي در نظام آموزشي دانشگاه به منظور تعيين نقاط قوت و ضعف، ارتقا کيفيت آموزش و تربيت نيروي انساني پاسخگو به نياز جامعه، غير قابل انکار مي باشد(1). يکي از شاخص هاي مهم ارزشيابي1 دانشگاه ها، سنجش عملکرد يا وضعيت تحصيلي دانشجويان است(2) كه عبارت از داوري درباره تسلط دانشجويان بر دانش و مهارت هاي بنيادي، اندازه گيري پيشرفت دانشجو در طي زمان، تشخيص مشکلات وي جهت انجام بازخورد مناسب به دانشجويان، ارزشيابي اثربخشي درس و ايجاد انگيزه مطالعه در آنها مي باشد(3). عملكرد يا وضعيت تحصيلي2 به پيشرفت3 يا افت4 تحصيلي دانشجويان اطلاق مي شود که براي سنجش آن از ابزارهاي مختلفي مانند معدل کل، ترم هاي مشروطي و تعداد واحد هاي مردودي يا قبولي استفاده مي شود(4). پيشرفت تحصيلي، فرآيندي منظم براي تعيين و تشخيص ميزان پيشرفت يادگيرندگان در رسيدن به اهداف آموزشي است(5) كه مفهومي قابل اندازه گيري بوده و با ابزاري به نام آزمون اندازه گيري مي شود(6) و نمرات دروس يا دوره هاي تحصيلي مي تواند به عنوان معيار تعيين کننده پيشرفت تحصيلي مدنظر قرار گيرد(7 ، 8).
در مقابل پيشرفت تحصيلي، اصطلاح افت يا اتلاف تحصيلي مطرح مي شود(9) كه عبارت از ناتواني و شکست در انجام و اتمام موفقيت آميز دوره تحصيلات رسمي است(10) و با معيارهاي مختلفي نظير مشروطي، تکرار درس، طولاني شدن مدت تحصيل، اخراج، انصراف، ترک تحصيل و غيره قابل بررسي است(11). در واقع يكي از دلايل مهم بررسي وضعيت تحصيلي، تعيين و پيشگيري از افت تحصيلي است(12). افت تحصيلي دانشگاهي يک مشکل جدي است، بطوريکه حدود 50 درصد دانشجويان در سال اول ورود به دانشگاه با افت تحصيلي روبرو مي شوند. افت تحصيلي به صورت توقف تحصيل، اخراج و ترک تحصيل، از نظر هزينه هاي آموزشي همه ساله خسارت هاي زيادي را به آموزش عالي در کشور ما و ساير کشورهاي جهان وارد مي کند. مركز آموزش عالي ملي استراليا5 ميزان افت سالانه دانشجويان اين كشور را حدود 80-70 درصد برآورد کرده است(13). در دانشگاه لانکستر استراليا 11 درصد دانشجويان در طول مدت 6 سال تحصيل، موفق به دريافت مدرک كارشناسي خود نشده اند که اين موضوع باعث کاهش کارايي اين دانشگاه شده است(4). لازين و نومان در مطالعه اي با هدف تعيين عوامل پيشگويي کننده افت تحصيلي در دانشجويان امريکا نشان داد که 6/12% دانشجويان علوم پزشکي يک دانشگاه دچار افت تحصيلي بوده اند که اغلب به دليل نارسايي علمي آنها بوده است(14). همچنين، بررسي آرولامپالام6 در انگلستان نشان داد که ميزان افت تحصيلي دانشجويان علوم پزشکي سال اول 8/3% بوده است(15). در کشور ما نيز، افت تحصيلي هر ساله ده ها ميليارد ريال از بودجه کشور را به هدر داده و سبب بي ثمر ماندن نيروهاي بالقوه و سرمايه هاي انساني جامعه شده است(16). عدالتخواه و همکاران، افت تحصيلي دانشجويان دانشگاه علوم پزشکي اهواز را در دانشجويان پسر 9/43 درصد و در دانشجويان دختر 20 درصد گزارش کرده اند(17). فرهادي و همکاران در بررسي عوامل موثر بر افت تحصيلي دانشجويان روزانه دانشگاه علوم پزشکي لرستان، ميزان افت تحصيلي در دانشجويان دختر 66/3% و در دانشجويان پسر 69/6% بود و کمترين ميزان افت تحصيلي مربوط به رشته هوشبري بوده است(18). عاليخاني و همکاران فراواني افت تحصيلي در 189 نفر از دانشجويان پرستاري دانشگاه علوم پزشکي ارتش را 32 نفر (9/16%) گزارش کرده اند(19). تقربي و همکاران در مظالعه اي با هدف تعيين شاخص هاي افت تحصيلي و عوامل مرتبط با آن در دانشکده پيراپزشکي دانشگاه علوم پزشکي کاشان نشان دادند که معدل کل در 209 نفر (5/14%) از دانشجويان نامطلوب بود(20). همچنين رئوفي و همکاران ميزان افت دانشجويان دانشگاه تبريز را به ترتيب، در دندان پزشکي 9/22 درصد، گروه فيزيوتراپي 5/12 درصد، پرستاري و مامايي 6/10 درصد، داروسازي 8/9 درصد، پزشکي 7 درصد، بهداشت تغذيه 4/6 درصد و پيراپزشکي 7/4 درصد گزارش کردند(21). به طور کلي افت تحصيلي به عنوان يکي از معضلات نظام هاي آموزشي در کليه کشورها از جمله ايران در مقاطع مختلف دانشگاه به طور محسوس مشاهده شده و تبعات روحي، رواني، خانوادگي و اجتماعي متعددي را براي دانشجويان به همراه دارد(22، 23). صرف نظر از مشکلات روحي-رواني و محروميت از تحصيل، اين مشکل آموزشي در رشته هاي علوم پزشکي سبب پايين آمدن سطح کارآيي فارغ التحصيلان اين حرفه ها شده و به نوبه خود خسارت هاي جاني، مالي و نارضايتي هاي اجتماعي زيادي را در پي خواهد داشت(23،24). همان طور که گفته شد مطالعات انجام شده نشان از شيوع زياد افت تحصيلي دارد اما آمارهاي گزارش شده در خصوص رشته هاي گروه علوم پزشکي بسيار متفاوت است که دلايلي همچون تفاوت در معيار مورد بررسي و رشته تحصيلي مي تواند توجيه کننده علت آن باشد. محققين با تاکيد بر شيوع 12 درصدي افت تحصيلي در دانشجويان دانشگاه هاي علوم پزشکي کشور، به منظور پيشگيري از عوارض نامطلوب و در بسياري از موارد غير قابل جبران آن، ضرورت وجود سيستم آموزشي هوشياري که قادر به غربالگري و شناسايي دانشجويان در معرض خطر باشد را خاطر نشان ساخته اند(23،24،25). زيرا با شناسايي به موقع دانشجويان در معرض خطر و همکاري درون بخشي واحدهاي آموزشي، دانشجويي و فرهنگي در دانشگاه ها و اهتمام اساتيد راهنما مي توان موجبات ارتقاي وضعيت تحصيلي آنها را فراهم کرد. بديهي است که لازمه شناسايي دانشجويان در معرض خطر و پيشگيري از افت تحصيلي و تبعات آن، تبيين و شناسايي عوامل خطر ساز ضروري است(10).
به طور کلي وضعيت تحصيلي دانشجويان، به عنوان فرآيند پيچيده اي در نظر گرفته مي شود که تحت تاثير متقابل عواملي است که هم در ارتباط با نهاد آموزشي بوده و هم مربوط به فرديت دانشجو است(29). بر همين اساس متخصصين تعليم و تربيت عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي را به دو دسته عوامل بيروني (محيطي)7 و عوامل دروني (فردي)8 تقسيم کرده اند(27).
عوامل دروني يا فردي، عواملي است که مربوط به خود دانشجو و شرايط جسمي، ذهني و رفتاري وي بوده و شامل مواردي مانند سن، جنس، وضعيت تاهل، داشتن انگيزه و هدف، سلامت جسم و روان، توانايي مديريت زمان، انتخاب گروه دوستان و غيره مي باشد(28). نتايج تحقيق حجازي و نقوي نشان داد عوامل فردي مانند جنسيت با موفقيت تحصيلي دانشجويان ارتباط دارد(P<./05)(29). در پژوهش الهام پور و همکاران، از عوامل فردي تاثيرگذار بر وضعيت تحصيلي دانشجويان، 11 درصد تحت تاثير معدل پيش دانشگاهي، 5 درصد تحت تاثير سهميه پذيرش، 7 درصد تحت تاثير محل سکونت و 3 درصد تحت تاثير جنسيت گزارش شده است(23). رودباري، در بررسي پيشرفت تحصيلي دانشجويان دانشگاه زاهدان، عواملي نظير بومي گزيني، عدم حضور در خوابگاه ها و معدل دبيرستان را عامل پيشرفت تحصيلي دانشجويان گزارش كرده است(P<./05)(4). فخاريان و همکاران نيز در پژوهش خود به اين نتيجه رسيدند که سهميه پذيرش(08/5 : OR)، وضعيت تاهل(8/4 : OR) و جنسيت(02/2 : OR) به عنوان مهم ترين عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي دانشجويان محسوب مي شوند(7). همچنين، نتايج مطالعه تمنايي فر نشان داد که وضعيت تحصيلي با متغيرهاي جنسيت (P<./02)، بومي/ غير بومي بودن (P<./05) و وضعيت تاهل رابطه معنادار دارد، به اين صورت که افت تحصيلي در دانشجويان پسر، متاهل و غير بومي بيشتر است(30). در مطالعه تقربي و همکاران در رابطه با عوامل مرتبط با وقوع مشروطي در دانشجويان پرستاري و مامايي، مهم ترين عوامل به ترتيب شامل سهميه مناطق(28/5 : OR)، سابقه مهمان شدن در ساير دانشگاه ها(38/4 : OR)، جنس(95/2 : OR)، دانشجويان انتقالي از دانشگاه هاي ديگر(25/2 : OR)، معدل ديپلم(02/2 : OR) و پس از آن مقطع تحصيلي(68/1 : OR) و روزانه بودن دوره آموزشي(65/1 : OR) بوده است(11). طبق نتايج پژوهش هاي ذكر شده، بين وضعيت تحصيلي با بسياري از متغيرها از جمله عوامل فردي ارتباط وجود دارد اما برخي مطالعات اين نتايج را نقض مي کنند، بطوريکه صفدري و همکاران در بررسي خود دريافتند که عوامل فردي مانند سن، محل اخذ ديپلم، وضعيت تاهل، تعداد اعضاي خانواده با وضعيت تحصيلي دانشجويان ارتباط معني دار آماري ندارد(31). اماني نيز در بررسي خود به اين نتيجه رسيد که ارتباط معني دار آماري بين وضعيت تحصيلي با جنس و علاقه به رشته تحصيلي وجود ندارد(32). نتايج تحقيق ارگل نيز هيچ گونه رابطه معنادار آماري بين وضعيت تحصيلي و ويژگي هاي دانشجويان از قبيل سن، جنسيت و نوع اشتغال زمان تحصيل نشان نداد(33).
همانطور که قبلاً گفته شد، از عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي، عوامل بيروني يا محيطي است که يکي از آنها، عوامل خانوادگي است که ابعاد اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را نيز در بر مي گيرد(8). بطوريكه از مهمترين عوامل پيش بيني كننده چگونگي سازگاري دانشجويان با محيط هاي جديد به خصوص دانشگاه، مولفه هاي مرتبط با خانواده دانشجويان و ارتباطات خانوادگي است(34). شاکريان و آقاجاني در پژوهش خود به اين نتيجه رسيدند كه محيط خانواده عامل مهمي در وضعيت تحصيلي فرزندان است(P<./04). ارتباط مناسب والدين و فرزندان، همدردي در مورد مشكلات، تبادل نظر در مورد مسائل تحصيلي و اجتماعي و كنترل و نظارت بر وضعيت آنها منجر به ايجاد احساس خودكارآمدي در دانشجويان شده و منجر به ايجاد انگيزه بيشتر براي كسب موفقيت هاي بعدي در تحصيل مي گردد كه به طور مستقيم و غير مستقيم يك منبع مهم پرورش دهنده سازگاري مناسب تحصيلي و اجتماعي شناخته شده است(P<./01)(35). همچنين نتايج پژوهشي لي، حاكي از آن است كه روابط بيشتر، گرمتر و مستقيم دانشجويان با خانواده و والدين ارتباط معناداري بر بهبود وضعيت تحصيلي و رفتار اجتماعي دانشجويان دارد(P<./05)(36). نتايج مطالعه ي زارع شاه آبادي، حاکي از رابطه معني دار آماري بين وضعيت اقتصادي و وضعيت تحصيلي دانشجويان بود. به گونه اي که وضعيت اقتصادي بالاتر، موجب پيشرفت تحصيلي بيشتر شده بود(P<./04). همچنين دانشجويان با موقعيت اقتصادي خوب از انگيزه تحصيلي بيشتري برخوردارند، بدين معني که اطمينان داشتن از تامين امکانات مادي در ميزان انگيزه تحصيلي آنها موثر است(37). آرديلا9 نيز به نقش مهم تحصيلات والدين بر نحوه وضعيت تحصيلي تاکيد مي کند(38). نقش عوامل خانوادگي از جمله تحصيلات پدر و مادر، وضعيت اقتصادي خانواده و شغل والدين هنوز قابل بحث است. بطوريکه صفدري و همکاران در بررسي خود چنين دريافتند که عوامل خانوادگي مانند محل سکونت، شغل والدين و تحصيلات والدين با وضعيت تحصيلي ارتباط معني دار آماري ندارد(31). نتايج پژوهش تمنايي فر نيز مويد عدم وجود رابطه معنادار آماري بين وضعيت اقتصادي- اجتماعي دانشجويان و وضعيت تحصيلي آنها مي باشد(30). در صورتي که ساير مطالعات نشان دادند که اين عوامل بر وضعيت تحصيلي موثر است(P<./05) (6،7،24) .
از ديگر عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي که جزيي از عوامل بيروني است، عوامل آموزشي10 مي باشد(8). منابع موجود نشان مي دهند که آموزش تحت تاثير پنج عامل فراگير، فراده، برنامه، تجهيزات و محيط آموزشي است که هر يک داراي ويژگي هايي هستند که برحسب شرايط مي توانند در موفقيت و شکست تحصيلي دانشجويان تأثيرات متفاوتي داشته باشند(31). بلوم11 وضعيت تحصيلي دانشجويان را مرهون سه متغير، شناخت دانشجو (که مي تواند 50 درصد اختلاف وضعيت تحصيلي دانشجويان را توجيه كند)، انگيزه دانشجويان براي يادگيري مطالب جديد (كه 25 درصد اختلاف بين وضعيت تحصيلي دانشجويان را توجيه مي نمايد) و كيفيت آموزش (كه توسط آموزشگران فراهم شده و 25 درصد اختلاف بين وضعيت تحصيلي دانشجويان را پيش بيني مي كند)، مي داند(39). نتايج طرح تحقيقاتي سازمان يونسکو12 در رابطه با وضعيت تحصيلي، نشان داد عواملي چون محيط آموزش، ويژگي هاي فراده و نيز فراگير در وضعيت تحصيلي نقش بسزايي دارد كه هر يك از اين عوامل تابع شرايط اجتماعي و فرهنگي جامعه مي باشد(40). باکويي و همکاران در پژوهش خود، عوامل آموزشي از قبيل ميزان حضور در کلاس(P<./007)، برنامه ريزي درسي (P<./023) و نيز يادداشت برداري دانشجويان در کلاس درس(P<./03) را از مهم ترين عوامل مهم در وضعيت تحصيلي ذکر کرده اند(12). در مطالعات صفدري و همکاران و نيز ونگ13 و ونهانن14 ويژگي هاي کيفي استاد، نظير مرتبه علمي در رشته مربوطه، آمادگي تدريس و انگيزه وي، دسترسي به اينترنت و … به عنوان عوامل آموزشي مرتبط با وضعيت تحصيلي معرفي شده است(P<./05)(31،39،41). علاوه بر مطالب فوق، از ديگر عوامل آموزشي مرتبط با وضعيت تحصيلي، مي توان به خودکارآمدي تحصيلي(قضاوت دانشجو در مورد توانايي هايش براي سازماندهي و انجام تکاليف و موفقيت در رسيدن به اهداف آموزشي)، برنامه ريزي و توجه در مطالعه (ميزان سازمان دهي تکاليف، برنامه هاي آموزشي و فعاليت هاي ضروري دانشگاهي)، استرس و فشار زمان (ميزان سازگاري دانشجويان با استرس و فشار زمان براي انجام فعاليت هاي دانشگاهي)، مشارکت دانشجو در فعاليت هاي دانشگاه(ميزان تعلق دانشجو به گروه خاص يا شرکت در فعاليت هايي که در دانشگاه برگزار مي شود)، رضايت عاطفي(درجه علاقه فرد و پاسخ عاطفي وي به زندگي دانشجويي از جمله دوستان و محيط آموزشي دانشگاه) و ارتباطات کلاسي(رفتارهاي کلامي و غير کلامي دانشجويان در فعاليت هاي کلاسي) اشاره کرد(42).
با توجه به مطالب مذكور، محققين عوامل مختلفي را در وضعيت تحصيلي دانشجويان دخيل دانسته اند. اما با توجه به تفاوت هاي فرهنگي و تغييرات عوامل در طول زمان نمي توان به عنوان يک قانون عمومي و کلي، علل خاصي را براي همه جوامع مطرح نمود. همچنين بررسي رابطه اين متغيرها با وضعيت تحصيلي، حيطه اي پر چالش است و پژوهش هاي شکل گرفته در اين راستا، اغلب واجد يافته هاي متناقض اند(10). از اينرو، در نظر گرفتن مجموعه اي از متغيرها جهت تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان در محيط هاي با شرايط متفاوت، لازم به نظر مي رسد. بنابراين بررسي اين عوامل و تاثير هر يک از آنها در وضعيت تحصيلي دانشجويان مي تواند به تعيين راه هايي در راستاي بالا بردن کارايي نظام آموزشي منجر شده و برنامه ريزان نظام دانشگاهي را براي اهداف دانشگاه که همانا پرورش نيروي انساني متخصص است، ياري دهد(43).
ذکر اين نکته نيز ضروري است که آموزش علوم پزشکي بخشي از نظام آموزش عالي است که با حيات انسان ها سر و کار دارد و توجه به جنبه هاي کمي و کيفي آن از اهميت ويژه اي برخودار است. اگر سلامت جامعه را در گرو کيفيت خدمات، پيشگيري، آموزش بهداشت و درمان بدانيم و به نقش مهم مراقبان بهداشتي، پزشکان، پرستاران، ماماها و … توجه نماييم و آنان را به عنوان عضوي مؤثر در ارائه خدمات اجتماعي بشناسيم، در اين صورت وجود نظامي علمي و حرفه اي در دانشگاه به عنوان بستر واقعي تربيت اين نيروي انساني غير قابل انکار است. قابليت دانشجويان علوم پزشكي، بازتابي از عملكرد آموزش پزشكي را در روند آموزش و يادگيري فراهم مي كند و سنجش آن مي تواند وضعيت دانشجويان در حال تحصيل را از نظر صلاحيت هاي عمومي كسب شده روشن كند. مشخص شدن موارد مثبت و نقاط ضعف دانشجويان مي تواند شواهدي را براي بازنگري در فرايند اجراي برنامه آموزش علوم پزشكي فراهم نمايد(44). در اين بين پرستاري و مامايي از حرف پيچيده و زير شاخه علوم پزشکي است که با استفاده از علوم و مهارت هاي خاص خود در جهت ارتقاي بهبودي بيماران از نظر جسمي- روحي و اجتماعي گام بر مي دارد(45). از اينرو دست اندرکاران آموزش پرستاري و مامايي بايد عوامل موثر بر کيفيت و کميت آموزشي را شناسايي نموده و عوامل منفي يا بازدارنده آموزشي را تحت عنوان مشکلات آموزش معرفي نمايند. همچنين اگر برنامه هاي آموزشي به درستي طراحي و اجرا نشوند و نتوانند به اهداف مورد نظر دست يابند، مي توانند خسارت هاي جبران ناپذير و اثرات زيان بار اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي بر جامعه دانش آموختگان و اعتبار علمي دانشگاه وارد آورند. حفظ سطح مطلوب خدمات آموزشي بدون ارزشيابي و کنترل دقيق و منظم امکان پذير نمي باشد(40).
بررسي اين عوامل و نقش هر يك در طراحي و اجراي برنامه ريزي هاي مداخله اي در راستاي پيشگيري از افت تحصيلي و تسهيل در ايجاد شرايط آموزش به منظور موفقيت دانشجويان در كسب مهارت علمي و تخصصي براي دستيابي به رسالت دانشگاه بسيار با اهميت است(43). بنابراين، از آنجا که وضعيت تحصيلي از مهمترين نتايج نظام آموزشي هم براي فرد و هم جامعه به شمار مي رود، شناسايي مولفه هاي مرتبط با آن، شرايط مناسب را براي تربيت افرادي با سواد و خلاق بخصوص در علوم پزشکي که با صرف هزينه هاي بسيار بايد نيروي انساني کارآزموده و با کيفيت مطلوب را براي عرضه مراقبت هاي بهداشتي، درماني تربيت کند، فراهم مي کند(46). خصوصاً اينکه وضعيت تحصيلي دانشجويان علوم پزشکي از اهميت ويژه اي برخوردار است. زيرا اگر اين دانشجويان داراي تحصيلات خوبي نباشند به خاطر حساسيت شغلي و ارتباط آن با سلامت افراد جامعه اين مشکل به صورت حياتي خود را نشان خواهد داد. به گونه اي که اين دانشجويان متعاقب افت تحصيلي، در بيمارستان و مراکز بهداشتي نيز عملکرد ضعيفي را از خود نشان خواهند داد که بعضاً اين عملکرد ضعيف، غير قابل جبران خواهد بود(44).
لذا با توجه به نقش دانشگاه در تربيت نيروي انساني متخصص و ماهر در جامعه، نقش يادگيرنده، ياددهنده، فضا و امکانات آموزشي، همچنين با توجه به تناقضات موجود در بررسي وضعيت تحصيلي دانشجويان و عوامل مرتبط با آن، تاثير عامل مکان، مقطع و رشته تحصيلي در ارتباط با اين عوامل(17) و با عنايت به متفاوت بودن مدرسين، دانشجويان و سيستم آموزشي در هر واحد دانشگاهي(31) و به دليل روند رو به افزايش پذيرش دانشجو و تاثير آن بر كيفيت آموزش(4) و نيز عدم انجام چنين تحقيقي در اين دانشکده، از طرف ديگر نقش حساسي که اين دانشجويان در آينده به عنوان پرستار و ماما ايفا مي کنند؛ محققين برآن شدند تا مطالعه اي با هدف تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت و عوامل مرتبط با آن در سال تحصيلي 91-90 انجام دهند. اميد است که نتايج اين تحقيق در برنامه هاي جذب دانشجو و نيز در برنامه ريزي هاي آموزشي اين دانشکده مورد استفاده قرار گيرد.
اهداف پژوهش
هدف كلي :
تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت و عوامل مرتبط با آن در سال تحصيلي 91-1390
1) اهداف ويژه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1. تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت
2. تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل فردي(ويژگيهاي فردي، مشخصات تحصيلي قبل از ورود به دانشگاه، مشخصات تحصيلي حين تحصيل در دانشگاه، وضعيت اقتصادي – اجتماعي دانشجويان و وضعيت عاطفي- رواني دانشجويان)
3. تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل خانوادگي
4. تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه فراگير
1-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب خودکارآمدي تحصيلي
2-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب برنامه ريزي و توجه در مطالعه
3-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب استرس و فشار زمان
4-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب مشارکت در فعاليتهاي دانشگاه
5-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب رضايت عاطفي
6-4: تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب ارتباطات کلاسي
5.تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه فراده
6.تعيين وضعيت تحصيلي دانشجويان بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه محيط و تجهيزات آموزشي
سوالات پژوهش

1. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت چگونه است؟
2. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل فردي (ويژگيهاي فردي، مشخصات تحصيلي قبل از ورود به دانشگاه، مشخصات تحصيلي حين تحصيل در دانشگاه، وضعيت اقتصادي – اجتماعي دانشجويان و وضعيت عاطفي- رواني دانشجويان) چگونه است؟

3. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل خانوادگي چگونه است؟
4. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه فراگير چگونه است؟
1-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب خودکارآمدي تحصيلي چگونه است؟
2-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب برنامه ريزي و توجه در مطالعه چگونه است؟
3-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب استرس و فشار زمان چگونه است؟
4-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب مشارکت در فعاليت هاي دانشگاه چگونه است؟
5-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب رضايت عاطفي چگونه است؟
6-4: وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب ارتباطات کلاسي چگونه است؟
5. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه فراده چگونه است ؟
6. وضعيت تحصيلي دانشجويان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي رشت بر حسب عوامل آموزشي نظري حيطه محيط و تجهيزات آموزشي چگونه است ؟
تعاريف واژهها
وضعيت تحصيلي (تعريف نظري)
وضعيت تحصيلي دانشجو به پيشرفت يا افت تحصيلي وي اطلاق مي شود که براي سنجش آن از ابزارهاي مختلفي مانند معدل کل، ترم هاي مشروطي و تعداد واحد هاي مردودي يا قبولي استفاده مي گردد(4).
وضعيت تحصيلي(تعريف عملي)
وضعيت تحصيلي دانشجويان در اين پژوهش بر اساس ميانگين معدل کل (15GPA) اندازه گيري مي شود، بدين معني که دانشجويان با معدل 16(01/3) و بالاتر به عنوان دانشجويان با وضعيت تحصيلي مناسب و دانشجوياني با معدل 16(3) و پايين تر به عنوان دانشجويان با وضعيت تحصيلي نامناسب در نظر گرفته مي شوند(46).
عوامل فردي (تعريف نظري)
عواملي هستند که به مشخصات فردي و رواني يک فرد مربوط مي شود و شامل ويژگي هاي دموگرافيکي فرد است. ويژگي هاي دموگرافيکي مجموعه اي از حالات، کيفيات و مشخصات به خصوصي است که يک فرد را از افراد ديگر متمايز مي کند(47).همچنين عوامل فردي، عواملي است که به شرايط جسمي، ذهني و رفتاري وي باز مي گردد(48).
عوامل فردي مرتبط با وضعيت تحصيلي (تعريف عملي)
منظور محقق از عوامل فردي عواملي مانند ويژگي هاي فردي(سن، جنس، وضعيت تاهل، رتبه تولد، تعداد افراد خانواده)، مشخصات تحصيلي قبل از ورود به دانشگاه (نوع ديپلم، معدل کتبي ديپلم، رتبه کشوري در کنکور ورودي، نوع سهميه قبولي در کنکور ورودي، فاصله اخذ مدرک پيش دانشگاهي تا ورود به دانشگاه)، مشخصات تحصيلي حين تحصيل در دانشگاه (رشته تحصيلي، ترم شاغل به تحصيل، علاقه مندي به رشته تحصيلي، داشتن مكان مناسب براي مطالعه، داشتن برنامه منظم جهت مطالعه، سابقه مردودي، تعداد دفعات مردودي، سابقه مشروطي، تعداد دفعات مشروطي و ترم تحصيلي مشروط)، وضعيت اقتصادي – اجتماعي(محل سکونت در زمان تحصيل، وضعيت بومي بودن، اشتغال به کار حين تحصيل، تعداد ساعات اشتغال به کار در هفته، مسئوليت تامين مالي خانواده) و وضعيت عاطفي- رواني دانشجويان (ابتلا به بيماري، درگيري با مسائل عاطفي- رواني در طول تحصيل) مي باشد كه با پرسشنامه سنجيده مي شود.
عوامل خانوادگي مرتبط با وضعيت تحصيلي (تعريف نظري)
عواملي هستند که معرف وضع اقتصادي- اجتماعي و فرهنگي خانواده دانشجو است(47).
عوامل خانوادگي مرتبط با وضعيت تحصيلي (تعريف عملي)
منظور محقق از عوامل خانوادگي عواملي مانند وضعيت تاهل والدين، سطح تحصيلات والدين، شغل والدين، ميزان درآمد خانواده، وضعيت مسکن، محل سکونت والدين، بيماري والدين، درگيري با مسائل و مشكلات خانوادگي و فوت يکي از بستگان درجه اول در طول تحصيل مي باشد كه با پرسشنامه سنجيده مي شود.
عوامل آموزشي نظري (تعريف نظري)
عبارت از عواملي مانند فراگير، فراده، برنامه، محيط و تجهيزات آموزشي در دانشگاه است كه آموزش نظري را تحت تاثير قرار مي دهد(48).
عوامل آموزشي نظري (تعريف عملي)
در اينجا منظور از عوامل آموزشي، عواملي است که به فراگير، فراده، محيط و امکانات آموزشي در آموزش نظري دانشگاه مربوط مي شود كه با پرسشنامه سنجيده مي شود.
پيش فرضهاي پژوهش
1- يکي از شاخص هاي مهم ارزشيابي دانشگاه ها، ارزشيابي عملکرد تحصيلي دانشجويان است(2).
2- عملكرد تحصيلي به پيشرفت يا افت تحصيلي دانشجويان اطلاق مي شود(4).
3- پيشرفت و افت تحصيلي مفاهيمي قابل اندازه گيري بوده و با ابزاري به نام آزمون اندازه گيري مي شود(6).
4- عوامل فردي، عملكرد يا وضعيت تحصيلي دانشجويان را تحت تاثير قرار مي دهد(26).
5- يکي از مهمترين عوامل پيش بيني كننده چگونگي سازگاري دانشجويان با محيط هاي جديد به خصوص دانشگاه، مولفه هاي مرتبط با خانواده دانشجويان و ارتباطات خانوادگي است(34).
6- عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي در محيط هاي مختلف، متفاوت است(20).
7- عملكرد تحصيلي دانشجويان تحت تاثير پنج عامل آموزشي فراگير، فراده، برنامه، تجهيزات و محيط آموزشي است که هر يک داراي ويژگي هايي هستند که برحسب شرايط مي توانند در موفقيت و شکست تحصيلي دانشجويان تأثيرات متفاوتي داشته باشند(26،31).
8- شناسايي صحيح عوامل مرتبط با وضعيت تحصيلي دانشجويان، موجب برنامه ريزي مناسب آموزشي مي گردد(1).
9- ارزشيابي عملکرد تحصيلي دانشجويان علوم پزشكي از اهميت ويژ ه اي (تعيين وضعيت موجود و نقاط قوت و ضعف) برخوردار است(5).
محدوديت‌ هاي پژوهش
برخي هيجانات دروني و وضعيت روحي نمونه ها در هنگام تکميل پرسشنامه که مي تواند بر نحوه پاسخگويي به سؤالات پرسشنامه تأثير بگذارد، جزء محدوديت هاي خارج از اختيار پژوهشگر بوده است. همچنين عدم بررسي برنامه درسي به علت زياد شدن تعداد سوالات پرسش نامه و احتمال عدم پاسخگويي دانشجويان به دليل وقت گير بودن آن از محدوديت هاي ديگر اين پژوهش به شمار مي رود.
چهارچوب پژوهش

چهارچوب اين پژوهش پنداشتي و بر اساس مفهوم ارزشيابي با تاکيد بر عملكرد تحصيلي و ارزشيابي آن استوار ميباشد، در همين راستا ارزشيابي، انواع ارزشيابي، عملکرد تحصيلي، ارزشيابي عملكرد تحصيلي و عوامل مرتبط با آن مورد بحث قرار ميگيرند.
با افزايش تقاضا براي تحصيل در آموزش عالي و گسترش روز افزون دانشگاه ها در سطح جهان، کيفيت آموزش عالي، موضوعي بوده که از سوي صاحبنظران مورد سوال واقع شده است. اما از آنجا که تعريف کيفيت در آموزش عالي مبهم مي باشد و در ميان صاحبنظران اختلاف بسياري بر سر تعريف آن وجود دارد لذا قضاوت در باره کيفيت بسيار مشکل است(2). يونسکو، کيفيت در آموزش عالي را مفهومي چند بعدي مي داند که به وضعيت نظام دانشگاهي، رسالت آن و يا به شرايط استانداردهاي رشته دانشگاهي بستگي دارد. به طور کلي مي توان گفت که کيفيت در يک نظام دانشگاهي با خدمات تخصصي در زمينه هاي مرتبط با اهداف دانشگاه، نتايج پژوهش هاي انجام شده و عملکرد شغلي دانش آموختگان ارتباط مستقيم دارد(1). در اين راستا ارزشيابي که قضاوت در مورد کيفيت را ممکن و ساختارمند نموده و مستند بودن کيفيت را مقدور مي سازد، از اهميت ويژه اي برخوردار است(2). همچنين تدوين و اجراي طرح ها و برنامه هاي مناسب جهت تحقق اهداف نظام آموزش عالي، کسب اطلاعات از حاصل کار و ميزان دستيابي به اهدا ف با استفاده از ارزشيابي امکان پذير مي باشد(1، 31) .
ارزشيابي عبارت از تعيين ارزش چيزي يا قضاوت درباره ارزش و اهميت کيفيت يک پديده مي باشد. اين واژه در آموزش طبيعاتاً درصدد قضاوت در مورد ميزان مطلوب بودن و ارزش پديده هاي آموزشي مانند دانشجو، معلم، نظام آموزشي، برنامه درسي و غيره مي باشد. وجه مشترک همه اين تعاريف تصميم گيري است. در واقع ارزشيابي فرايندي است که با ايجاد ملاک هاي قضاوت، مسئولان و تصميم گيران را در شقوق مختلف تصميم گيري ها ياري مي دهد(49). در حال حاضر ارزشيابي به عنوان يک فعاليت تخصصي در نظر گرفته مي شود که مبناي تصميم گيري عالمانه در نظام آموزشي و انجام تغييرات ضروري و مبنايي براي اعتبار گذاري موسسات آموزشي مي باشد. ارزشيابي يک شيوه شناخته شده براي برنامه ريزان آموزشي مي باشد که معمولاً از تمام قسمت هاي برنامه و پس از اجراي برنامه انجام مي شود. هدف اين نوع ارزشيابي مشخص ساختن جنبه هاي قوت و ضعف برنامه هاي آموزشي اجرا شده به منظور ترميم بخشي از برنامه يا ارائه برنامه جايگزين و يا تداوم برنامه اجرا شده مي باشد(1). با توجه به اهميت آموزش و نقش آن در پيشرفت جامعه بايستي برنامه هاي آموزشي را از نظر ميزان دستيابي به اهداف به دقت مورد بررسي قرار داد. دانشگاه ها مي توانند با ارزشيابي وضعيت آموزشي، نقاط ضعف و قوت خود را تعيين کرده و راهکارهاي مناسب را براي ارتقا کيفيت آموزش انتخاب نمايند(1). با اين حال، تعريف جامع تر از ارزشيابي بدين صورت است که ارزشيابي يک فرايند نظامدار برا ي جمع آوري، تحليل و تفسير اطلاعات است به اين منظور که تعيين شود آيا اهداف مورد نظر تحقق يافته اند يا در حال تحقق هستند و در صورت تحقق، به چه ميزان تحقق يافته اند؟(50). ارزشيابي در آموزش عالي عبارت از گردآوري اطلاعات درباره ويژگي هاي نظام آموزش عالي به منظور قضاوت در مورد آنها و تصميم گيري و ارائه راه حل در مورد بهبود و ارتقاء کارايي، اثربخشي و کيفيت آنها است. ورتن16 و سندرز17 معتقدند ارزشيابي در آموزش به يک فعاليت رسمي گفته مي شود که براي تعيين کيفيت، اثربخشي، يا ارزش يک برنامه، فرآورده، پروژه، فرايند، هدف يا برنامه درسي به اجرا در آيد(51). به طور کلي در ارزشيابي آموزشي، کيفيت به صورت تناسب داشتن موضوع مورد ارزشيابي با اهداف مورد نظر تعريف مي شود(49).
شناخته شده ترين و مرسوم ترين نقش ارزشيابي آموزشي عبارتند از :


پاسخ دهید