چن ین رویک ردي در تحقی ق حاض ر واک نش ترکی ب و تن وع فلورستیکی بانک بذر خاك در اکوسیسـتم جنگل ـی زاگـرس بـهشدتهاي مختلف آتشسوزي در کوتاهمدت بررسی شده است.

مواد و روش ها
این مطالعه در اکوسیستم جنگلی بلوط در شمال استان ایلام بین 63.1000 تا 64.7000 طول شرقی و 37.39000 تا 37.41000 عرض شمالی انجـام شـد. تغیی ـرات ارتفـا عی و ش ـیب عمـو می منطقه موردمطالعه بهترتی ـب 1200-1350 متـر و 5-01 درصـد میباشد (شکل 1). میانگین بارنـد گی و درجـه حـرارت سـالانه500 میلیمتر و 2/81 درجه سـان تیگـراد اسـت . گونـه درخت ـی غالب عرصه (بیش از 09 درصد) بلوط ایرانی است. این منطقـهجنگلی در اواخر تابستان سال 1387 دچار آتشسوزي شد .
در منطقه موردمطالعه سه روز پـس از حر ی ـق بـرا ي تعیـ ین شدت حریق با جنگل گردشی لکههاي حریق تعیین و بهمنظـوررعایت اصل تصادفی بودن از بین کل لکههاي حریق منطقه ،01 لکه بهصورت تصادفی انتخاب شد. عمود بر هر لکـه در جهـتشمال جنوب ترانسکت هایی بهطول 350 تا 700 متر (بسته بـهمساحت لکه) با شروع تصادفی پیاده شد .با حرکت بر روي هـرترانسکت در فواصل منظم 100 متر یک مرکز مشخص شـد . در این مرکز در مساحت 1000 متر مربع (دای ـره اي) ابتـدا شـدتحریق تعیین شد (27). سپس از هر شدت 51 مرکز انتخاب شد. بنابراین براي دو شدت کم و زیاد در مجموع 03 مرکز برداشت مشخص شد. در لکههاي مصون از حریق نیز 51 مرکز بهعنـوانشاهد بهروش مشابه مشـخص شـد. لـذا در مجمـوع54 مرکـزبرداشت مدنظر قرار گرف ـت. در اواسـط اسـفند مـاه 1388 یعن ـی زمانی که انتظار می رود اکثر بـذور جوانـه زده و بـذرری ـزي سـالجدید آغاز نشده است، نمونهبرداري از بانک بذر خاك انجام شد.
نمونهبرداري از بانک بذر خاك با استفاده از ی ـک قـاب فلـزي بـهابع اد 02 × 02 ســانتیمت ري بــا س ه تکــرار و در عمــق01 -0 سانتیمتـر (42) کـه بـهصـورت تصـادفی )7( در اطـراف مرکـزقطعات نمونۀ اصلی پراکنش داشتند بهعمل آمد. بنـابرا ین در کـل12000ســـانتیمتـــر مکعـــب از خـــاك هـــر قطعـــه نمونـــه
(12000 = 3 ×02 × 02 × 01) براي مطالعـه بانـک بـذر خـاك ، نمونهبرداري گردید .هر ی ـک از نمونـه هـا ي بانـک بـذر، پـس از برداش ت داخ ل کیس ه ه اي پلاس تیکی ریخت ه ش ده و پ س از برچس بگ ذاري( ثب ت ش ماره قطع ه نمون ه و ش ماره نمون ه) بهمنظور اعمال تیمار سرمادهی مصنوعی جهـت حصـول شـرایط بهارهسازي در سردخانه نگهداري شـدند . نمونـه هـا در سـردخانه به مدت 2 الی 3 ماه در دماي 3 تا 4 درجه سـان تیگـراد (6 و 24) بهمنظور سرمادهی مصنوعی جهت حصول شـرا یط بهـاره سـازي نگهداري شدند (21). نمونه هاي بانک بذر خاك سپس به مح ـیط گلخان ه ارس ال و ب ه روش پی دایش نه ال مع روف ب ه روش
۵۹

کشت گلخانه اي مـورد بررسـی قـرار گرفتنـد (33). گونـه هـا ي گیاهی با استفاده از منابع موجود، شامل فلـور ای ـلام )4( و فلـوررنگی ایران )3( در هرباریوم دانشگاه ایلام شناسایی شدند.

تجزیه و تحلیل داده ها
بــر اســاس آزمــون کلومــوگروف اســ میرنوف، دادههــاي بانــک بذر خاك از توزیع نرمال برخوردار نبودند، لذا قبـل از اسـتفاده ازآزمونهاي آماري از تبدیل براي تعداد بذر در هر نمونـه اسـتفادهشد .در این صورت براي محاسبه میانگین، ابتدا میانگین دادههـاي تبدیل شده محاسبه و سپس ب ـا توجـه بـه نـوع تبـدیل دادههـا،می انگین ه ا برگردان ده ش دند (44). می انگین ت راکم ب ذر در متـر مربـع در ای ن مطالعـه مـدنظر ق رار گرفـت . بـرا ي مقایس ه تنوع بانک بذر خاك در بین تیمارهاي موردنظر از شاخص هاي غناي مارگالف، تنوع شـانون و ینـر و یکنـواخ تی پـا یلو اسـتفادهگردید. براي بررسی اختلاف شاخصهاي تنوع زیستی و تـراکمبذر در بخـش بانـک بـذر خـاك در بـین شـدت هـا ي مختلـف آتشسوزي و منطقه شاهد از تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفه (ANOVA) و آزمون مقایسه می ـانگین دانکـن اسـتفاده شـد. از تحلیل DCA بهمنظور بررسی توزیع ترکیب بانک بـذر اسـتفادهشد (32). تجزیه و تحلیلها بـا اسـتفاده از نـرم افـزارSPSS و PC-ORD انجام شد.

۶۰

شکل 1. موقعیت منطقه مورد مطالعه
نتایج
واکنش ترکیب گونهاي بانک بذر خاك به آتشسوزي
محورهاي اول و دوم رسته بندي DCA براي نمایش نتایج انتخـابشدند زیرا این دو محور علاوه بر اینکـه کـاملاً غی ـر همبسـته بـوده(01/0< R=0/02 ،P) داراي بیشــترین ارزش ویــژه( بــهترتیــب
678/0 و 156/0) ب وده ه مچن ین بیش ترین تغیی رات موج ود در ساختار بانـک بـذر خـاك، توسـط ای ـن دو محـور بی ـان م ـیشـود . همان طورکه در نمودار رستهبندي قطعات نمونه و ترکیب گونـه اي حاص ل از DCA (ش کل 2 ال ف و ب) مش خص اس ت گرادی ان مشخصی در ترکیب بانک بذر خاك منطقه موردمطالعه وجـود داردو ترکیب بانک بذر خاك نقاط با آتشسوزي شدید کـاملاً متفـاوتاز آتش سوزي با شدت کـم و ب ـدون آتـش سـوز ي اسـت . تجمـعقطعات نمونه لکههاي آتشسوزي با شدت کم و منطقـه شـاهد درجهت منفی محور اول و تداخل نسبی آنها با هـم بی ـانگر واکـنش وتغییرات کمتر ترکیب بانک بذر به آتـش سـوز ي پـس از ی ـکسـال است. البته در کنار این تداخل نسبی،آتشسوزي با شـدت کـم نی ـز باعث تفکیک ترکیب مشخصی در بانکبذر خـاك شـده اسـت. در جهت مثبت محور اول گروه مشخصی با ترکیب متمایز از دو گـروهشاهد و شدت کم تشکیل شده که بیانگر آتشسوزي با شـدت بـالااست
در مجموع 92 گونه گیاهــی متعلـق به 01 خانــواده در بانـکبـ ـذر قطعــ ـات نمونــــ ـه شناسـ ایی شـ د. خـ انواده هـ ايPoaceae ،Asteraceae و Euphorbiaceae بــا 7، 4 و 4 گونــه بیشترین تعداد.گونه را بهخود اختصاص دادهانـد . از بانـک بـذرخاك مناطق شاهد، آتشسوزي با شدت کم و زی ـاد بـه تر تی ـب 02، 52 و 6 گونه جوانه زد. 02 گونه بهصورت مشترك فقط در
،(Nigella oxypetala Boiss.) شدت کم و شاهد ثبت شـد . ی ـکHordeum spontaneum ،Picnomon acarna (L.) Cass. ) پـنج Marrubium cuneatum ،Marrubium vulgare L. ،C. Koch و ســـه (Helianthemum salicifolium (L.) Miller و Russel Euphorbia denticulata Lam. ،Heteranthelium piliferum ) گون ه ب هص ورت انحص اري در (Euphorbia macrostegia و شاهد ، شدت کم و شدت زیاد جوانه زد. از میان کل گونه هاي بانک بذر 22 گونه یکساله و 7 گونه چند ساله بود. نتایج نشانداد که پهنبرگهـا ي ی ـکسـاله در شـاهد و شـدت کـم شـکل

478539-2209573

شکل2. رستهبندي قطعات نمونه حاصل از DCA (الف)، و ترکیب بانک بذر خاك (ب)، ترکیب گیاهی موجود در بانک بذر خاك

شکل3. تعداد گونه هاي متعلق به فرم هاي رویشی در بانک بذر به تفکیک حالت هاي مورد مطالعه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

رویشی غالب بودند. اما در شدت زیاد پهنبرگهـا ي ی ـکسـاله کاهش و چندساله ها افزایش نشان دادند (شکل 3).
بررسی شکل زیستی نیز نشان داد که در شدت کم و شـاهدتروفیتها و در شدت زیاد هم ـیکریپتوفی ـتهـا غالـب بودنـد.
میتوان گفـت حضـور همـیکریپتوفی ـت هـا بـا ایجـاد حری ـق (شدت کم و زیاد) افزایش و تروفی ـت هـا کـاهش یافتـه اسـت
(شکل 4)

میانگین تراکم بذر (تعداد بذر در مترمربع)
Centaurea در شرایط آتش سوزي با شدت زیـاد گونـه هـايHeteranthelium و Euphorbia macrostegia Boiss ،behen L Senecio ،Anthemis altissima L در ش دت ک م ،piliferum Picnomon و Medicago radiata L ،vernalis Waldst & Kit

۶۱

Cass acarna (L.) و در شـــاهد Bromus tectorum L، Medicago ،Centaurea Bruguierana (DC.) Hand – MztCephalaria dichaetophora Boiss، radiata L و Anthemis altissima L بیشترین تراکم بذر را داشتند. بیشترین تـراکم بـذررا داشتند. گونه هایی که بیشترین تراکم بذر را در شـدت کـم وشاهد داشتند اکثراً تروفیت و پهنبرگهاي یکساله و در شدت زیاد بیشتر آنها همی کریپتوفیت و پهنبرگهاي چندساله بودنـد(جدول 1). نتایج تجزیه و تحلیل واریانس یکطرفـه نشـان دادکه تراکم بذر در مترمربع بین حالتهاي سهگانـه مـوردبررس ـی اختلاف معنیداري دارد (01/0> p). بر اسـاس آزمـون مقایسـه میانگین دانکن بیشترین تراکم بـذر در شـاهد و کمتـر ین آن در آتشسوزي با شدت بالا وجود داشت و آتش سوزي ضعیف در حد واسط این دو قرار داشت (شکل 5)

شاخصهاي تنوع گونهاي
نتایج تجزیه و تحلی ـل واری ـانس ی ـکطرفـه نشـان داد کـه بـین حالتهاي شاهد، شدت کم و شدت زیاد از نظـر تنـوع شـانون۶۲

شکل 4. شکل زیستی عناصر گیاهی بانک بذر خاك به تفکیک حالت هاي موردمطالعه
وینر( 10/0 >p)، غناي مارگالف (01/0>p) و یکنواختی پـا یلو (05/0>p) اختلاف معنیداري وجود دارد. آزمون دانکـن نشـانداد که میانگین غناي مارگالف و تنـوع شـانون وینـر در شـدتآتش سوزي کم، شـاهد و شـدت زی ـاد بـه ترتی ـب بیشـتر ین تـاکمترین مقدار را دارند. از نظر یکنواختی، بیشترین مقدار مربوط به شاهد و شدت کم و کمترین مقـدار مربـوط بـه شـدت زی ـاد است( شکل 6 و جدول 2).

بحث
نتایج نشان داد که بانک بذر خاك در مقابل شدت آتش سـوز ي واکنش نشان داده است. بهعبارتی ،گروههایی با ترکیب مشخص بر اساس بانک بذر خاك قابل تفکیک است. شدت بالاي آتـشسوزي باعث تشکیل گـروهش شـده کـه از دو گـروه شـاهد وشدت ضعیف فاصله بیشتري دارد. نزدیکی گروه شاهد و شدت کم بیانگر تغییر کمتر ترکیب بانک بذر خاك پس از آتش سوزي با شدت کم دارد. آتش سوزي با شـدت ز ی ـاد ترکی ـب گونـه اي بانــ ک بــ ذر را در کوتــ اه مــ دت ت غییــ ر داده اســ ت.
جدول 1. لیست گونه هاي گیاهی بانک بذر خاك و مشخصات آنها
در متر
در شدت

شدت

زیاد

شدت

زیاد

و تراکم (تعداد
) بانک بذر خاك هاي مختلف

شدت
کم

شدت

کم


دیدگاهتان را بنویسید