مطالعه اکولوژي صوت از اواخر دهـه 1970 شـروع شـد وطی این مدت مشخص گردید که این گونه مطالعـات مـی توانـدیکی از ابزارهاي مناسب براي تعیین مطلوبیت زیستگاه هـا باشـد(22). مدلسازي الگوهاي مکانی انتشار صوت می تواند در درك بهتر و پیشبینی نحوه اثرگذاري آلودگی صـوتی بـر گونـه هـا واکوسیستم ها مؤثر باشد (22). یکی از مدل هـاي مناسـب جهـتشبیهسازي نحوه انتشار صوت در اکوسیستمهاي طبیعی، ابـزاريتحــت عنــوان System for the Prediction of Acoustic (SPreAD-GIS) Detectability می باشد. پناهگاه حیات وحـشقمیشلو با داشتن 152 گونه جانوري و 344 گونه گیاهی کـه64 مورد آن آندمیک هستند از ارزش اکولوژیکی و ژنتیکـی بـالاییبرخوردار می باشد 3(). وجود دشت ها، کوهها و تپـه ماهورهـايمتعدد در این پناهگاه، آن را تبدیل بـه زیسـتگاه بسـیار مناسـبیبراي گونه هایی نظیـر قـوچ و مـیش اصـفهانی و آهـوي ایرانـینم وده اس ت. در ای ن ب ین اح داث و به ره ب رداري از آزادراه کنارگذر غرب اصفهان بهعنوان یکی از مهم ترین عوامـل تهدیـدزیستگاه این گونه ها بهشمار می رود؛ زیرا باعـث دو تکـه شـدنمنطقه گردیده و زیستگاههاي حساس قوچ و مـیش و آهـو را ازهم جدا ساخته است (3 و4). همچنین تردد متخلف ـین از طریـقهمین بزرگراه به سـادگی امکـانپـذیر مـ یگـردد . از نقطـه نظـرآلودگی هاي زیست محیطی مهم ترین نوع آلـودگی در منطقـه رامی توان آلودگی صوتی دانست. احداث و بهره برداري از آزادراه کنار گذر غربی اصفهان در سال هاي اخیـر کـه بخشـی از آن درداخل پناهگاه حیات وحش قمیشلو قرار دارد، بهعنوان مهم ترین منبع آشفتگی صوتی در داخل این منطقه می باشد.
هدف از این تحقیـق معرفـی ایـن مـدل بـهعنـوان یکـی ازمهم ترین ابزارهاي موجود جهت ارزیابی و سـنجش صـوت دراکوسیستم هاي طبیعی می باشد. این مدل براي اولین بار در کشور
۴۵
ایران براي شبیهسازي انتشار صوت در زیستگاههاي طبیعـی در ایـنتحقیق مورد استفاده قرار گرفته است. با توجـه بـهایـن کـه سـاختجاده ها در مناطق حفاظت شده جزء مهـم تـرین منـابع آلـودگیصوتی به شمار می رونـد، مـدلسـازي انتشـار صـوت ناشـی ازترافیک جادهاي در این گونـه منـاطق و کّمّـّیسـازي آثـار سـوءجاد هها بر حیاتوحش این مناطق بسیار حائز اهمیت می باشـد .
لذا مهم ترین هدف این تحقیق شبیهسازي انتشار صوت ناشی از این آزادراه بر وضعیت زیسـتگاه هـاي مهـم گونـه هـاي کلیـديجانوري در پناهگاه حیات وحش قمیشلو شامل زیستگاه آهـو وقوچ و میش میباشد.

مواد و روشها

منطقه مورد مطالعه
پناهگاه حیاتوحش قمیشلو در شمال غربی اصـفهان در فاصـله52 کیلومتري اصفهان و 51 کیلومتري شهر تیران و در محـدودهجغرافی ایی ΄72 °15 ت ا ΄00 °15 ش رقی و ع رض جغرافی ایی ΄50 °33 ت ا ΄34 °23 جن وبی واق ع اس ت. 30069 هکت ار از مساحت 113774هکتاري منطقه پـارك ملـی و مـابقی ، پناهگـاهحیاتوحش می باشد. پناهگاه حیات وحش قمیشـلو داراي آبو هواي معتدل متمایل به گرم بوده و در منطقه اي نیمه صحرایی واقع گردیده است. متوسط بارندگی سالیانه 190ـ180 میلی متـرمی باشد که مشخصه منطقه خشک با بارندگی کم است. متوسط کمترین رطوبت 61 درصد در تابستان و متوسط بیشترین آن 67 درصد در فصل زمستان می باشد. حداکثر درجـه حـرارات 5/14 درج ه س انتیگ راد در مردادم اه و کمت رین آن 5/18ـ درج ه سانتیگراد در بهمن ماه اسـت کـه نتیجـه ایـن مطالعـات نشـانمی دهد اقلیم منطقه سرد و خشـک اسـت. عرصـه هـاي طبیعـیقمیشلو را دشت ها، کوه هـا و تپـه ماهورهـاي متعـددي تشـکیلمی دهد. مهـم تـرین گونـه هـاي جـانوري منطقـه قـوچ و مـیشاصفهانی ( Ovis orientalis isfahanica ) بهعنوان گونـه غالـبمنطقه و آهوي ایرانی (Gazella subgutturosa subgutturosa) می باشند که جزء جاذبه هاي توریستی پناهگاه بهشمار می رونـد .
۴۶

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از تعارضات و تهدیدات مهم پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو،عبورکنار گذر غرب اصفهان از منطقه و تقسیم آن بـه دو بخـش شرقی و غربی می باشد. طول این کنارگذر 49 کیلومتر با عـرض35/30 متر اسـت . بزرگـراه کنارگـذر غـرب اصـفهان در ادامـهآزادراه کاشان – نطنز – اصفهان از تقاطع آن محور بـا بزرگـراه اصفهان – تهران در جنوب مورچه خورت آغاز و پس از گذر از غرب شهر هاي خمینی شهر، نجـف آبـاد و فولادشـهر بـه آزادراه ذوب آهن و شرق زرین شهر و عبـور از زاینـده رود بـه چهـارراه کرکوند در مسیر زرین شهر- مبارکه ختم مـی شـو د .ایـن آزادراهمحوري استراتژیک و کنارگذري براي اتصال شـمال کشـور بـهسمت غرب استان اصفهان است و کل تـردد بـار کارخانـههـايسیمان سپاهان و اصفهان، ذوبآهن و فـولاد مبارکـه بـه سـمتمرکز و شمال ایران از این مسیر می گذر(1). 72 کیلومتر از ایـنآزاد راه از داخل پناهگاه حیات وحش قمیشلو عبور کـرده و آنرا به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می کند (شکل 1 – الف).

SPreAD-GIS مدل
این مدل بهصورت افزونه سازگار با نـرم افـزارArcGIS تحـتعنوان SPreAD-GIS در سال 2002 مـیلادي توسـط Sarah E.
Reed و همکاران وي در دانشگاه ایالتی کلـرادو توسـعه یافـت.
مدل SPreAD در اوایل دهـه 1980، توسـط سـازمان خـدماتجنگلـداري آمریکـاUSFS, United States Forest Service و EPA, Environmental Protection Agency بـراي پـیشبینـیاثرات صداي فعالیت هاي تفرجی بر حیات وحـش ایجـاد شـد.
SPreAD ب راي م دلس ازي اینک ه چگون ه انتش ار ص وت در اکوسیستم هاي طبیعی صورت می پذیرد، طراحی شد. ایـن مـدلبا هدف برآورد صداي ناشـی از وسـایل نقلیـه موتـوري شـکلگرفت. بـر همـین اسـاس فرآینـد محاسـباتی ایـن مـدل شـاملفاکتورهاي مؤثر و مهم در انتشار صوت در محیط شـامل اثـراتبــاد و اتمســفر، اثــرات ســطح زمــین و پوشــش گیــاهی، وخصوصیات منبع صوتی می باشد(22و23). بـا توجـه بـه حجـمبالاي محاسبات در این مدل از یک سو و شکلگیري و توسـعهسیستم هاي اطلاعات مکانی( GIS) بهعنوان ابزاري قدرتمنـد دراخذ، ذخیرهسازي، بههنگامسازي، بازیافت، پـردازش و نمـایش اطلاعات جغرافیایی در فرمت هاي متنوع در سـال هـاي اخیـر ازسوي دیگر، این مدل بهصورت یک افزونه قابلاجـرا در محـیطGIS طراحی گردید. افزونه SPreAD-GIS در مقایسـه بـا سـایرنرمافزارهاي موجود جهت مدلسـازي انتشـار صـوت ناشـی ازمناطق شهري و صنعتی ( نظیـرCadnaA, LIMA, Noise Map و Sound PLAN ) و ی ا هواپیم ا و ترافی ک آزادراهه ا (مانن د INM, NMSim و TNM) که غالباً یـا گـران بـوده و یـا جهـتهدف خاصی طرحریزي شده اند، کاملاً رایگان بوده و بهصورت هدفمند جهت شـبی هسـازي انتشـار صـوت در اکوسیسـتم هـايطبیعی طرح ریزي شده است (20). این مـدل سـاده و در عـینحال کارا با در اختیار قرار دادن امکانـات متنـوعی نظیـر تعیـین
خصوص یات منب ع ی ا من ابع ص وتی، ویژگ یه اي فیزیک ی و اکولوژیکی منطقه موردنظر می توانـد در فرکـانس هـاي مختلفـینحوهانتشار صوت را شبیهسازي نماید. با توجه بهاینکـه اسـاسشکلگیري این مدل بر مبناي انتشار صوت در محیطهاي طبیعی می باشد لذا این مدل پتانسـیل بـالایی در تحقیقـات مربـوط بـهزیست پژواك شناسی (Bioacoustics) و بوم شناسی آواي منظر

شکل1.الف)، موقعیت پناهگاه حیات وحش قمیشلو در استان اصفهان و نقشه سایه روشن پستی و بلندي منطقه همراه با موقعیت آزادراه کنار گذر غرب اصفهان در داخل منطقه. ب)، موقعیت انواع وسائل نقلیه که با توجه به حجم ترافیک بطور تصادفی در طول آزادراه توزیع شده اند .

(Soundscape Ecology) می تواند داشته باشد. این مدل کـاربردگستردهاي در شـبیه سـازي انتشـار صـوت ناشـی از جـاده هـا،فعالیت هاي تفرجی، توسعه هاي شهري، فعالیت هـاي کـانکنـی،ایستگاه هاي پمپ خطوط انتقال نفـت و گـاز و خطـوط انتقـالنیرو در محیطهاي طبیعی میتواند داشته باشد(32).

ورودي هاي مدل
داده هاي موردنیاز جهت مـدل سـازي صـوت ناشـی از ترافیـکآزادراه کنارگذر غرب اصفهان شامل چهار مورد می باشند که در ادامه به تشریح آنها پرداخته می شود .

مدل رقومی ارتفاع
با توجه بهاینکـه وضـعیت توپـوگرافی در انتشـار صـوت عامـل تأثیرگذاري است؛ از مـدل رقـومی ارتفـاع در سـاختار رس تـريجهت معرفی به مدل استفاده مـی گـردد . ایـن داده براسـاس مـرزپناهگاه حیات وحـش قمیشـلو از مـدل رقـومی ارتفـاعAster بـااندازه تفکیک مکانی تقریباً 03 متر، تهیه گردید. با توجه بهاینکـه واحدهاي اندازه گیري در مدل مورداستفاده بـر اسـاس سیسـتمانگلیسی می باشند لذا باید ابعاد سلول در مدل رقومی ارتفاع کـه
۴۷
برحسب متر و با ابعاد دقیق 5/82 متر مـی باشـند بـه ابعـاد 100 فوت تغییر یابند. دامنه ارتفاعی محدوده مورد نظـر بـراي شـبیهسازي صوت 1615 متر تا 2539 متر می باشد.

نقشه کاربري اراضی
کاربري اراضی از عوامل تعیینکننـده صـداي زمینـه مـی باشـد،تعیین میزان صداي زمینه جهت تعیین مقـدار تاثیرگـذاري منبـعآلاینده صوتی و مدلسازي نقش دارد. با توجه بـه ایـن کـه نـوعکاربري منطقه، مرتع و حفاظت می باشد، لذا براساس مقـادیر ازقبل تعیینشده در راهنماي مدل براي چنین مناطقی و همچنـینطبق بازدید میدانی صورت گرفتـه کـه در شـرایط عـدم وجـودهرگونه منبع صـوتی در منطقـه بسـیار آرام بـوده اسـت، میـزانشدت صوت زمینه 02 دسیبل درنظر گرفته شد.

خصوصیات منبع صوتی
از آنجاکه هدف از انجام این تحقیق بررسی نحوه انتشار صـوتناشــی از آزادراه کنارگــذر غــرب اصــفهان واقــع در پناهگــاه حیاتوحش قمیشلو می باشد، لـذا منبـع آلاینـده صـوتی جـاده، بهصورت یک خط خواهد بود. اما با توجه به محـدودیت مـدلبراي معرفی لایه خطی به آن این منبع براساس وسایل نقلیهاي کـهبر روي آن در حرکت می باشند را می توان بهصـورت نقطـهاي در نظر گرفت. از سوي دیگر با توجه بهاینکـه مـدل موجـود یـکمدل ایستا می باشـد امـا وسـایل نقلیـه بـهعنـوان منـابع صـوت بهصورت متحرك می باشند لذا براي غلبـه بـر ایـن محـدودیتمی توان از داده هاي حجم ترافیک استفاده نمود. وجـود ایسـتگاهپرداخت عوارضی آزادراه، در قسمت شـمالی آزادراه و درسـتقبل از ورود به داخل پناهگاه و در نزدیکـی روسـتاي جهادآبـادبهعنوان مهم ترین منبع گردآوري حجم ترافیک بهحساب می آید.
با استفاده از دادهاي بهدست آمـده از حجـم ترافیـک سـالانه ازایستگاه مذکور باید بهتوان وضعیت وسایل نقلیـه را ب ـهگونـه اي طرح ریزي نمود تا صوت منتشـر شـده از وسـایل نقلیـه در آزادراهنشاندهنده مجموع صوت آزاد راه باشد. با توجـه بـهایـن کـه طـول
۴۸
آزادراه در داخل منطقه 72 کیلومتر می باشد، و از سوي دیگر بهدلیل ایستا بودن مدل باید متوسط تعداد از هر نوع وسیله نقلیه کـه دریک لحظه می توانند در منطقه حضور داشته باشـند را بـهدسـتآورد. بیشترین میزان ترافیک مربوط بـه خودروهـاي سـواري وتریلر می باشند (جدول 1). با توجه بهاینکه میزان حجم ترافیک در طول روز به مراتب بیشتر از شب می باشد لـذا میـزان3/2 از حجم ترافیک براي 01 ساعت از روز در بازه زمانی 7 صبح تا 5 بعدازظهر در نظر گرفته شد. با در نظر گـرفتن سـرعت متوسـط08 کیلومتر در ساعت براي وسایل نقلیه و طـول72 کیلـومتريجاده در داخل پناهگاه مدت زمـان ورود هـر وسـیله بـه داخـلمنطقه تا زمان خروج آن 12 دقیقه خواهد بود.
به این ترتیب بهطور متوسط و در آنِ واحـد بایـد حـدود85 وسیله نقلیه داخل منطقه حضور داشته باشد. جهت صحت سنجی این مقدار از تصاویر مـاهواره ايGoogle Earth و Bing Maps استفاده شد. با توجه بهاینکه این تصاویر در زمـانی بـین01 تـا21 صبح تصویربرداري شده و از قدرت تفکیـک بـالایی بـرايتشخیص خودرو و حتی نوع خودرو برخوردار بوده و وضـعیتجاده را در لحظه نشان می دهند لذا می تواننـد منـابع اطلاعـاتیمناسبی جهت صحتسنجی باشـند . نتـایج حاصـل از شـمارشتعداد انواع وسائل نقلیـه از روي تصـاویر فـوق، نشـان داد کـهتعداد و نوع خودروهاي مشاهده شده به مقادیر محاسباتی بسیار نزدیک می باشد. با توجه بهاینکـه آزادراه در دو مسـیر رفـت وبرگشت می باشد لذا بر اسـاس متوسـط تعـداد بـر حسـب نـوعخودرو نیمی از این تعداد در مسیر رفت و نـیم دیگـر در مسـیربرگشت و بهصورت کاملاً تصادفی در طـول آزادراه (یعنـی85 خودرو در طول 27000 متر) توزیع گردید (شکل 1 – ب). بـراین اساس، فاصله بین خودروها در طول مسیر بر حسب متر در جدول 1 نشان داده شده است. براي شبیه سازي صوت، تعیـینمیزان فرکانس مهم می باشد. با بررسی منابع مختلف ایـن مقـداربراي ترافیـک جـاده 1000 هرتـز در نظـر گرفتـه شـد( 1 و )8 شدت صوت هر وسیله نقلیه براي انواع مختلـف بـا اسـتفاده ازدستگاه صوت سنج مدل2239A محصول شـرکتBrüel & Kjær کشور دانمارك و در فاصله 5 متري از کنار آزادراه براي هـر نـوعخودرو یکبار و در 8 نقطه در طول مسر و در بازه زمـانی بـین8 صبح تا 71 بعدازظهر اندازه گیري شد. با توجه به سرعت حرکت وسایل نقلیه میزان شدت صوت حداکثر لحظه اي مـورد اسـتفاده قرار گرفت. کـه مقـادیر متوسـط آن بـراي انـواع خودروهـا درجدول (1) ارائه شده است.

شرایط هواشناسی
نزدیکتـرین ایسـتگاه سـینوپتیک بـه منطقـه مطالعـاتی، ایسـتگاهسینوپتیک مورچهخورت واقع در 51 کیلومتري شمال شرقی مـرزپناهگاه میباشد، بنابراین این ایسـتگاه بـهمنظـور کسـب دادههـاي هواشناسی مـورد نیـاز در مـدل انتخـاب گردیـد. لـذا داده هـايهواشناسی شامل؛ دماي هوا به درجه فارنهایت، رطوبت نسبی به درصد، جهت باد غالب به درجه و سرعت باد برحسب مایل بـرساعت براي منطقه موردنظر استفاده گردید. با توجـه بـهایـن کـهزمان اندازهگیري مقادیر صوت در فصل زمستان بوده اسـت لـذامتوسط دادههاي هواشناسی براي فصل زمستان مورداستفاده قرار گرفت. با توجه بهاینکه بهطور معمول حیاتوحش منطقه شامل قوچ و میش اصفهانی و آهوي ایرانی در فصـل زمسـتان جهـتتامین غذا به مناطق پست تر و به جاده نزدیک تر مـی شـوند، لـذاانتظار می رود که تاثیرات اکولوژیکی ناشی از انتشار صـوت درفصول سرد سال بیشتر باشد. (جدول 2).
جدول 1. حجم ترافیک سالانه و روزانه انواع خودرو (شرکت آزادراه غرب اصفهان)
تريلر کاميون اتوبوس وانت سواری
76844 36111 25590 14994 96212 تعداد سالیانه هر نوع
30/8 14/5 10/2 6 38/5 درصد روزانه
20/6 9/7 6/9 4 25.8 دو سوم ترافیک در روز
51/5 24/2 17/1 10 64/5 10 ساعت فعالیت روزانه
17/2 8/1 5/7 3/3 21/5 تعداد خودرو در لحظه با فرض سرعت 80 کیلومتر بر ساعت
1573/3 3347/9 4724/4 8062/9 1256/6 فاصله خودروها در طول یک مسیر رفت یا برگشت برحسب متر
9 4 3 2 11 تعداد در هر مسیر رفت یا برگشت در لحظه
77/7 78/1 76 77/9 73/7 متوسط شدت صوت اندازه گیري شده (dB)

جهت ارزیابی نتایج حاصـل مـدل مـیبایسـت اطلاعـات ومحدوده هاي انتشار گونه هـاي جـانوري در بـازه زمـانی قبـل ازاحداث آزادراه و بعد از احداث آن در سال 1385مـورد تحلیـلقرار گیرند. براي این منظور از نتایج مطالعه ارزیابی بوم شناختی کنارگذر غرب اصفهان بـر پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو بـااستفاده از روش HEP که توسط مکی و همکاران در سال 1391 انجام شده بود استفاده گردید3(.و5) در این مطالعه با استفاده از گزارشات طرح جـامع مـدیریت منطقـه، مراجعـه بـه اداره کـل محیط زیست استان اصفهان، اداره تحقیقات کشـاورزي و منـابعطبیعی، شرکت سیمین سـپاهان (همکـار شـرکت آزادراه غـرباصفهان) و همچنـین بازدیـد منطقـهاي، اطلاعـات اولیـه شـاملنقش ه ه اي توپـوگرافی در مقی اس 1:50000 و 1:25000، م رز جدید و قدیمی پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو، نقشـه پوشـشگیاهی در مقیاس 1:250000، نقاط حض ـور گونـه مـوردمطالعـه ، جمع آوري گردید. علاوه بر این با اسـتفاده از مشـاهدات میـدانیگسترده و ثبت نقاط حضور گونـه هـاي آهـوي ایرانـی و قـوچ ومیش توسط GPS در طی چهار فصل انجام نقشـه پـراکنش گونـهدر بـازه زم انی پـس از اح داث آزادراه تهی ه گردیـد. ه مچن ین ب همنظور شناسایی محل هاي پراکنش گونه ها در بازه زمانی قبـل ازاحداث آزادراه با استفاده از روش پرسـش نامـه اي و تکمیـل آنهـاتوسط محیط بانان و کارشناسان محیط زیست آشنا به منطقـه تهیـهگردید (3 و .)5
۴۹

نتایج
نتیجه حاصل از شبیه سازي 85 خودرو باهم، که بهطور تصادفی در طول جاده در داخل پناهگاه انتخاب شده اسـت در شـکل2 نشان داده شده است. دامنه تغییرات شدت صوت بین 0 تا/7 85 دسیبل می باشد. بهمنظور بررسی نحـوه تـأثیر صـوت ناشـی ازترافیک آزادراه بر ویژگی اکولوژیکی منطقه باید بتـوان شـاخصمناسبی جهت میزان این تأثیرپذیري یافت. بـا توجـه بـهایـن کـهگونه هاي شاخص پناهگاه حیاتوحش قمیشلو آهـوي ایرانـی وقوچ و میش اصفهانی می باشـد، لـذا مـیتـوان از ایـن دو گونـه بهعنوان شاخص هایی جهـت بررسـی اثـر صـوت بـر وضـعیتاکول وژیکی منطق ه اس تفاده نم ود. ب راي ای ن منظ ور بررس ی زیستگاه هاي پراکنش این گونه ها در ایـن تحقیـق مـوردبررسـیقرار گرفته است. با توجه بهاینکـه آسـتانه حساسـیت گونـه هـايمذکور و بهطور کلی پستانداران در محیط هاي طبیعـی کمتـر ازدر حدود 02 دسی بل می باشد (15). لذا بایـد نقشـه حاصـل ازشبیهسازي صوت بر اسـاس ایـن آسـتانه تهیـه گـردد. نقشـه2 محدوده انتشار صوت ناشی از ترافیک جاده را در دامنه صـوتیبین 20تا/5 25 دسیبل نشان می دهد. در واقع این نقشـه نشـانمی دهد در مناطقی که میزان شدت صوت کمتر از 02 دسـی بـلمی باشد گونه هاي جانوري هـی چگونـه واکنشـی نشـان نـداده ومنطقه آرامش براي گونه ها محسوب مـیشـود و بـههمـین دلیـلنیازي به نمایش در نقشه نمـی باشـد، امـا در مقابـل منـاطق بـاشدت صوت بیش از این مقدار بهعنوان منطقه تـنش و واکـنشگونه خواهد بـو د .نقشـه2. الـف و نقشـه2. ب نشـان دهنـدهمحدوده هاي زیستگاهی قبل و بعد از احداث آزادراه بـه ترتیـببراي گونه قوچ و میش و گونه آهوي ایرانی می باشد. علاوه بـراین در نقشه هاي مذکور وضعیت محدوده انتشار صوت ناشی از ترافی ک آزادراه و نح وه تاثیرگ ذاري آن ب ر زیس تگاه گون ه ه ا ،
۵۰
جدول 2. داده هاي هواشناسی استفاده شده در شبیه سازي صوت
سرعت باد غالب (مایل بر ساعت) جهت باد غالب درصد رطوبت نسبی دما به فارنهایت فصل
5/7 135 56/5 43/6 زمستان
قابل مشاهده می باشد. نقشه شـماره3 نشـاند هنـده فاصـله زیسـتگاههاي قوچ و میش وآهـوي ایرانـی از آزادراه مـیباشـد . ایـن نقشـهگویاي فواصل زیستگاه ها تا آزادراه در بازههاي زمانی قبـل و پـساز احداث آزادراه می باشد.
با توجه به شکل در جنوب منطقـه کـه بـا پسـتی و بلنـديهمراه است بیشـترین مقـادیر و دامنـه گسـترش شـدت صـوتوجود داشته و این در حالی است که در بخش شمالی منطقه که منطقه دشتی می باشد با توجه به پروفیل عرض جاده در بخشـیکه جاده در منطقه گودال مانندي از دشت قرار دارد این مقـادیرکمتر میباشد. شکل 4 نشاندهنده این موضوع می باشد.

بحث و نتیجهگیري
بر اساس آمار و اطلاعات موجود، تـردد وسـایل نقلیـه بـهویـژهوسائل نقلیه سنگین که داراي شدت صوت بالایی می باشـند، بـاحجم ترافیک بالایی از پناهگاه حیـات وحـش قمیشـلو صـورتمی پذیرد. با توجه بهاینکه مسیر آزادراه از هر سـه نـوع عرصـهدشتی، تپه ماهوري و کوهستانی عبور می کند، لذا انتشار صـوتناشی از ترافیک جـاده، گونـه هـاي آهـو و قـوچ و مـیش را بـاشدت هاي مختلف تحت تأثیر قرار می دهد. مقایسه نقشه شماره 2. الف و 2. ب نشان می دهد که میزان اجتنـاب از جـاده گونـهقوچ و میش نسبت به گونه آهو کمتر مـی باشـد کـه دلیـل آن را می توان در نوع زیستگاه انتخابی آنها دانست. گونه قـوچ ومـیشدر منطقه تپه ماهوري واقع بوده و لذا وجود پستی و بلندي هاي متعدد می تواند بهعنوان عامل موثري در پناه گرفتن گونه قـوچ ومیش در دامنه هاي پشت به صوت باشد و از سوي دیگر وجـوداین موانع طبیعی قابلیت دید وسایل نقلیـه عبـوري از آزاد راه را کاهش داده و در مجموع دامنه اجتناب بـه شـدت تحـت تـأثیر شدت صوت شنیده شده توسط قوچ و میش خواهد بود. امـا در

نقشه2. محدوده انتشار صوت ناشی از ترافیک آزادراه کنارگذر غربی اصفهان در پنا هگاه حیات وحش قمیشلو. الف)، تلفیق نقشه زیستگاه گونه قوچ و میش قبل و بعد از احداث آزادراه با نقشه انتشار صوت ب)، محدوده زیستگاهی گونه آهو قبل و بعد از احداث آزادراه همراه با نقشه انتشار صوت.

شکل 3. نقشه فاصله جاده از زیستگاه ها پس از احداث آزاد راه. الف، قوچ ومیش ب، آهو

۵۱

شکل 4. پروفیل مقطع عرضی جاده بر اساس وضعیت توپوگرافی

مناطق دشتی این موضوع تا حدودي حالت عکس پیدا می کنـد . با توجه به نقشه شماره 3 میزان اجتناب آهو از آزادراه به مراتب بیشر از گونه قوچ و میش میباشد. مهم ترین دلیل این امـر را دردرجه اول می توان در قابلیت دید بالاي وسایل نقلیـه از فاصـلهدور در مناطق دشتی نسبت به مناطق کوهستانی و در درجه دوم شنیدن سروصدا ترافیک دانست. همانگونه که از نقشه شماره 2 بر می آید شدت آشفتگی صوتی در مناطق تپه ماهوري ب ـهدلیـلوجود پژواك صوت نسبت به منـاطق دشـتی بـه مراتـب بیشـترمی باشد (13). شکل 4 این موضـوع را تأییـد مـی کنـد . در ایـنشکل نمودار بالا مربوط به خطی بطول 6 کیلومتر که عمـود بـرجاده در منطقه دشتی میباشد و نمودار پایین مربـوط بـه خطـیبا همان طول و عمود بر جاده اما در منطقه تپه ماهوري میباشد. لذا چنین می توان نتیجهگیري کرد که سر وصدا ناشی از ترافیک جاده اي در پناهگاه حیات وحش قمیشلو یکـی از عوامـل مهـمدر ایجاد تنش و آشفتگی در منطقه بهشـمار رفتـه و گونـه هـايجانوري قوچ و مـیش و آهـو تنهـا اسـتراتژي دوري گزیـدن ازمحدوده آشفتگی صوتی را در پیش می گیرد. این تحقیـق نشـانداد که مدل SpreAD-GIS بهعنوان مدل بسـیار مناسـبی جهـتشبیهسازي انتشار صوت ناشی از وسایل نقلیه در مناطق طبیعـیمـیباش د. ای ن م دل ب هدلیـل س ازگاري ب ا س امانه اطلاع اتجغرافیایی ArcGIS بهصورت یک افزونـه کاربرپسـند بـوده کـهنسبت به سایر نرم افزارهاي موجود کاملاً رایگان مـی باشـد 1().
این افزونه برخلاف بسیاري از نرم افزارهاي تجـاري کـه طیـف۵۲
فرکانس را در یک سیگنال واحـد کـه براسـاس شـنوایی انسـانتنظیم و خلاصه میسازد (یعنی سطح صداي وزنـیA )، فرآینـدمحاسباتی SPreAD-GIS انتشار فرکانس هاي مختلف در فضا را دنبال می کند. این موضوع اهمیت زیـادي در پـیشبینـی اثـراتسروصدا بر حیات وحش دارد زیرا گونـه هـاي جـانوري دارايحساسیت صوتی متفاوتی می باشند. مدلSPreAD-GIS الگـويانتشار صوت را می تواند در محدوده فرکانس بین 125 تا 2000 هرتز شبیه سازي نماید (32).

شکل 5- نمودار مقطع عرضی جاده بر اساس شدت صوت در منطقه دشتی به عنوان زیستگاه آهوي ایرانی (بالا) و منطقه کوهستانی بهعنوان زیستگاه قوچ و میش اصفهان (پایین)

یکی از مهم ترین محدودیت هاي ایـن مـدل را مـی تـوان درعدم اعتبار سنجی نتایج حاصـل از شـبیه سـازي بـا اسـتفاده از مقادیر اندازه گیري شده در محـیط هـاي طبیعـی دانسـت. البتـهشایان ذکر است کـه ایـن محـدودیت در غالـب نـرم افزارهـاي مدلسازي صوت نیز وجود دارد (1 و8 ). این مـدل مـی توانـدصوت را در دامنه فرکانسی 125 تـا 2000 هرتـز شـبیه سـازينماید که با وجود اینکه دامنه مناسبی جهـت مطالعـات زیسـتمحیطی می باشد اما بهدلیـل حساسـیت گونـه هـاي مختلـف بـهدامنه هایی حتی کمتر و یا بیشتر از این مقدار، این موضوع را نیز می توان بهعنوان محدودیت دیگر براي این مدل دانست 1(). در حین انجام این تحقیق برخی محدودیت هـاي دیگـر ایـن مـدلمشخص گردید که در ادامه به آنها اشـاره مـی گـردد . بـا توجـه بهاینکه مدل SPreAD-GIS یک مدل ایستا می باشـد لـذا نتـایجحاصل از شبیهسازي در واقع نشان دهنده محدوده انتشار صوت در لحظه می باشـد و ایـن موضـوع در خصـوص منـابع صـوتپایدار اهمیـت چنـدانی نـدارد امـا در خصـوص منـابع صـوتیمتحرك نظیر وسایل نقلیه می تواند ب ـهخـوبی احسـاس شـود. از سوي دیگر با استفاده از این مدل تنها می توان منـابع نقطـهاي را ش بیهس ازي کـرد ل ذا ب راي ش بیه س ازي من ابع خط ی داراي محدودیت می باشد. با توجه بهاینکـه در ایـن مـدل واحـدهاي اندازه گیري بهکار رفته بر اساس سیستم انگلیسی مـی باشـد لـذاکاربر مجبور است تمامی واحدهاي مورداستفاده نظیـر دادههـايهواشناسی و اندازه سلول نقشه هـا را بجـاي ایـن کـه بـراسـاسسیستم متداول متریک تهیـه کنـد از سیسـتم انگلیسـی اسـتفادهنماید. این مدل در مقایسه با سایر مدل هاي موجود کـه همگـیبا هدف پیشبینی اثرات صوت بر انسان در محیط هاي شهري و صنعتی پایه ریزي شده اند بهطور خاص بهمنظـور بررسـی تـأثیرصوت بر حیـات وحـش در ز یسـتگاه هـاي طبیعـی طـرحریـزيگردیده اند. لذا با توجه به تاثیرات روز افزون بشر در محیط هاي طبیعی، این مدل میتواند در پیشبینی محـدوده هـایی از منـاطقطبیعی و بکر که با مشکل آلودگی صوتی مواجه هسـتند کـاربردداشته باشد. از سوي دیگر بهدلیل اجراي مـدل در محـیطGIS ، نمایش بسیار مناسب نتایج و نقشه ها با توجه به پتانسـیل بـالايسامانه هـاي اطلاعـات جغرافیـایی از دیگـر مزایـاي ایـن مـدلمی باشد. همچنین سادگی کـار بـا ایـن نـرم افـزار مـی توانـد از نقاط قوت دیگر آن بهشمار آید.
با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق که بـراي اولـین بـار درایران صورت پذیرفته است و مقایسه آن با شرایط واقعی صـورتگرفتــه در پناهگــاه حیــات وحــش قمیشــلو، یعنــی مطابقــتمحدوده هاي انتشار صـوت و جـدایی زیسـتگاه آهـو و قـوچ ومیش در منطقه، پشنهاد میشود تا بهمنظور بررسـی اثـر آلـودگیصوت ناشی از جاده هاي موجود در دیگر مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظـت محـیط زیسـت از ایـن مـدل اسـتفاده گـردد.
همچنین این مدل می توانـد ابـزار مناسـبی در خـدمت متخصصـینارزیابی آثار توسعه جهت پیشبینی و کمیسازي اثـرات توسـعه اي بهویژه در محیط هاي طبیعی باشد.

۵۳
منابع مورد استفاده
صفارزاده، م و ف. رحیمی. 1382. آلودگی صوتی در سیستمهاي حمل و نقل. سازمان حفاظت محیط زیست، تهران.
غریبی، ش.، ع. س. ماهینی و ح. وارسته. 1391. ارزیابی صدا و بررسی عوامل موثر بر انتشار آلودگی صوتی ناشی از ترافیک جاده اي در پارك ملی گلستان. فصلنامه مدیریت و برنامه ریزي محیط زیست2(4): 55-14.
مکی، ت.، س. فاخران، ح. مرادي، م. ایروانی و م. فرهمند. 1391. ارزیابی اثرات بومشـناختی کنارگـذرغرب اصـفهان بـر پناهگـاهحیاتوحش قمیشلو با استفاده از روش HEP.. مجله علمی – پژوهشی بوم شناسی کاربردي 2(1): 15-93.
موحدي نجف آبادي ،م .و ب. بلمکی. 1391. بررسی عوامل تهدید زیس ـتگاهی قـوچ و مـیش در پناهگـاه حیـاتوحـش قمیشـلواصفهان، دومین کنفرانس برنامه-ریزي و مدیریت محیط زیست، 26 اردیبهشت 1391، تهران، ایران.
مکی، ت. 1390. ارزیابی اثرات بومشناختی کنارگذرغرب اصفهان بر پناهگـاه حیـات وحـش قمیشـلو بـا اسـتفاده از روشHEP ، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان.
.6 American National Standards Institute (ANSI). 1995. Method for Calculation of The Absorption of Sound by the Atmosphere. Acoustical Society of America, New York.
.7 Andrews, A. 1990. Fragmentation of habitat by roads and utility corridors: a review. Australian Zoologist 26: 130141.
.8 Barber, J. R., C. L. Burdett, S. E. Reed, K. R. Crooks, D. M. Theobald and K. M. Fristrup. 2011. Anthropogenic noise exposure in protected natural areas: estimating the scale of ecological consequences. Landscape Ecology 26: 1281-1295.
.9 Benítez-López, A., R. Alkemade and P. A. Verweij. 2010. The impacts of roads and other infrastructure on mammal and bird populations: A meta-analysis. Biological Conservation 143: 1307-1316.
.01 Brumm, H. 2004.The impact of environmental noise on song amplitude in a territorial bird. Journal of Animal Ecology 73:434-440.
.11 Dufour, P. A. 1980. Effects of Noise on Wildlife and Other Animals: Review of Research since 1971. U.S. Environmental Protection Agency.
.21 Embleton, T. F. W. 1996. Tutorial on sound propagation outdoors. The Journal of the Acoustical Society of America 100: 31-48.
.31 Farina, A. 2014.Soundscape Ecology Principles Patterns, Methods and Applications. Springer Science. Dordrecht, 328 p.
.41 Forman, R. T. T., B. Reineking and A. Hersperger. 2002. Road traffic and nearby grassland bird patterns in a suburbanizing landscape. Environmental Management 29: 782-800.
.51 Forman, R. T. T., D. Sperling, J. Bissonette, A. Clevenger, C. Cutshall, V. Dale, L. Fahrig, R. France, C. Goldman, K. Heanue, J. Jones, F. Swanson, T. Turrentine and T. Winter. 2003. Road Ecology: Science and Solutions. Island Press. Washington D.C., USA, 481 p.
.61 Habib, L., E. M. Bayne and S. Boutin. 2007. Chronic industrial noise affects pairing success and age structure of ovenbirds Seiurus aurocapilla. Journal of Applied Ecology 44: 176-184.
.71 Harris, C. M. 1966. Absorption of sound in air versus humidity and temperature. Journal of the Acoustical Society of America 40: 148-159.
.81 Ingard, U. 1953. A review of the influence of meteorological conditions on sound propagation. Journal of the Acoustical Society of America 25: 405-411.
.91 Parris, K. M. and A. Schneider 2008. Impacts of traffic noise and traffic volume on birds of roadside habitats. Ecology and Society 14(1): 29.
.02 Patricelli, G. L. and J. L. Blickley. 2006. Avian communication in urban noise: causes and consequences of vocal adjustment. The Auk Journal 123(3): 639-649.
.12 Pijanowski, B. C., L. J. Villanueva-Rivera, S. L. Dumyahn, A. Farina, B. L. Krause, B. M. Napoletano, S. H. Gage and N. Pieretti. 2011. Soundscape ecology: the science of sound in the landscape. BioScience 61(3): 203-216.
.22 Reed, S. E., J. L. Boggs and J. P. Mann. 2010. SPreAD-GIS: an ArcGIS toolbox for modeling the propagation of engine noise in a wildland setting.Version 2.0. The Wilderness Society, San Francisco. CA, 27 pp.
.32 Sarah, E. R., J. L. Boggs and J. P. Mann. 2012. A GIS tool for modelling anthropogenic noise propagation in natural ecosystems. Environmental Modelling & Software 37: 1-5.
۵۴
.42 Slabbekoorn, H. and E. A. P. Ripmeester. 2008. Birdsong and anthropogenic noise: implications and applications for conservation. Molecular Ecology 17(1):72-83.
.52 Spellerberg, I. F. 1998. Ecological effects of roads and traffic: a literature review. Global Ecology and Biogeography Letters 7: 317–333.
.62 Tervo, O. M., M. F. Christoffersen, M. Simon, L. A. Miller and F. H. Jensen. 2012. High source levels and small active space of high-pitched song in bowhead whales (balaena mysticetus). PLOS ONE Journal 12: 52-72.
.72 Trombulak, S. C. and C. A. Frissell. 2000. Review of ecological effects of roads on terrestrial and aquatic communities. Conservation Biology 14:18-30.
.82 Weisenberger, M. E., P. R. Krausman, M. C. Wallace, D. W. De Young, and O. E. Maughan. 1996. Effects of simulated jet aircraft noise on heart rate and behavior of desert ungulates. Journal of Wildlife Management, 60(1):


دیدگاهتان را بنویسید