ساعاتي پس از طلوع كه فعاليت پرندگان و همچنين
احتمال مشاهده آنها در بالاترين حد ممكن مي باشد ، صورت گرفت. به اين منظور ترانسكتهايي به طول 200

.1 Edge effect
سرشماري پرندگان به روش ترانسكت خطي در اواخربهار و اوايل تابستان 1386 انجام گرديد. به منظور تعيينروش مناسب سرشماري پرندگان مطالعهاي مقدماتي درتابستان 1385 در سطح منطقه انجام گرديد كه منجر بهانتخاب روش ترانسكت خطي شد. با توجه به اينكه لكه هاي مورد مطالعه، درختزارهاي عمدتًاً مثمر با تراكم تاجپوشش بالا را شامل ميشدند و چنين مسألهاي مشاهدهپرندگان را دشوار ميساخت، در طول ترانسكتهاي موردمتر با شروع از فاصله 25 متري حاشيه لكه و به تعدادمتناسب با طول لكه پيمايش شد و در طول ترانسكتها كليه پرندگاني كه مشاهده و يا صدايشان شنيده شد ثبتگرديد. براي پياده سازي و ثبت ترانسكتها از GPS و نقشههاي توپوگرافي مقياس 1:50000 بهره گرفته شد. در مجموع 1/17 كيلومتر ترانسكت خطي در 15 لكه و عمدتاًدر جهت بزرگترين طول لكه مورد پيمايش قرارگرفت.
1742946361954

اندازهگيري محيط و مساحت لكـههـاي درخـتزار بـااس تفاده از ت صاوير م اهوارهاي Quickbird منطق ه در كه در آن ( )E تعداد گونههاي مورد انتظار در نمونهتصادفي ازn فرد (غناي گونهاي استاندارد شده)، S تعداد گونههاي موجود در كل واحدهاي نمونهگيري، Ni تعداد افراد گونه i در واحدهاي نمونهگيري، N تعداد كل افرادموجود در واحدهاي نمونهگيري وn اندازه نمونه انتخابشده براي استانداردسازي است( 5).
به منظور تعيين تنوع گونهاي پرنـدگان در لكـههـايدرختزار مورد بررسي، نمايه تنوع گونه اي شـانون – وينـرمطابق رابطه 2، براساس نـرخ برخـورد گونـههـاي پرنـدهمشاهده شده در هر لكه به طور مجزا محاسبه گرديد.

كه در آن H’ نمايه تنوع گونـهاي شـانون- ويـنر، Sتعداد گونه و Pi نسبت تعداد افراد گونه i به تعـداد كـلافراد شمارش شده در واحدهاي نمونه گيري مي باشد( 5).
براي بررسي ارتباط ميان غنا و تنوع گونه اي پرندگان وپارامترهاي فيزيكي لكه ها (مساحت و شكل) از رگرسـيونخطي ساده استفاده شد. نرمال بودن داده ها به عنوان پيشفرض رگرسيون آزمون گرديد و همچنين وجـود يـا عـدموجود داده هاي خارج از روند با استفاده از فاصـله كـوكداده ها مورد بررسي قرار گرفت (2). هيـچ داده خـارج ازروندي در آزمون رگرسيون ميان غناي گونه اي و مـساحتلكه و همچنين تنوع گونه اي پرندگان و مساحت لكه وجود
نداشت، در حالي كه هنگـام بررسـي ارتبـاط ميـان غنـاينتايج
در مجموع 03 گونه پرنده در لـكـههـاي درخـتزار آماربرداري شده در سطح منطقه شناسايي شد (جدول 1).
28343571700692

گونه هاي شناسايي شده مشتمل بر 20 خـانـواده و42 جنس مي باشند. غالب گون هها از راسته گنـجـشـكسـانـانهستند كه در اين ميان گونههاي متعلق به خانواده كبوتـرو چرخ ريسك نسبت به ساير خانوادههاي اين راسـتـه ازتعداد گونه بيشتري برخوردارند. در مجموع لكه هاي مـوردبررسي، بالاترين نرخ برخورد مربوط به گونـه هـاي زاغـي،داركوب سوري، كلاغ ابلق، بلبل و كبوتر جنگلي بـود. درمقايسه با گونه هاي همهجا حاضري چون زاغي و كلاغ ابلق كه در تمامي لكه ها مشاهده شدند، گونه هاي سسك، مگس گير راه راه، زرده پره سر سياه، سهره طلايي و بلبل خـرمـانادر بوده و تنها در يك لكه مشاهده شدند.
رابطه غناي گونه اي پرندگان و مساحت و شكل لكه
نتايج به دست آمده نشان مي دهد كـه غنـاي گونـهاي پرندگان به طور معني داري P=0.001) ) متأثر از افزايشمساحت لكه هاي درختزار مورد بررسي است و اين ارتباطاز همبستگي بالايي (74/0= 2R) برخوردار مي باشد (نمودار1). برخلاف رابطه مثبت غناي گونه اي با مـساحت، غنـايگونه اي پرندگان با افـزايش ضـريب شـكل كـه عبـارت ازنسبت محيط به مساحت لكه ميباشـد، كـاهش مـييابـد
(نمودار 2).
رابطه تنوع گونه اي پرندگان و مساحت و شكل لكه تنوع گون ه اي پرندگان رابطه مثبت و معنيداري
(P=0.001) را با مساحت لكههاي درخت زارنشان ميدهد گونه اي پرندگان و شكل لكـه و همچنيـن تنـوع گونـهاي
(نمودار 3). نمودار 4 بيانگر رابطه خطي ميان لگاريتم تنوعپرندگان و شكل لكه، يكي از لكه هاي درختزار بـه عنـوان
پرندگان و لگاريتم شكل لكه ميباشد. مشابه رابطه بدست داده خارج از روند مشخص گرديده و از مجموعه دادههـاي
آمده بين غناي گونهاي و شكل لكه، افزايش نسبت محيطمورد آزمون كنار گذاشته شد. با توجه به غيرخطـي بـودن
به مساحت بر تنوع گونهاي پرندگان تأثير منفي دارد.
كليه روابط رگرسيوني بين غناي گونهاي يا تنوع گونهاي و

پارامترهاي سيماي سرزمين، از لگاريتم متغيرهاي مـستقلو وابسته (تابع تواني) استفاده شد.
جدول 1. گونه هاي شناسايي شده در لكه هاي درختزار مورد بررسي در منطقه حفاظت شده كركس
نام علمي خانواده نام گونه رديف
Dendrocopos syriacus Picidae داركوب سوري 1
Coracias garrulus Coraciidae سبز قبا 2
Merops apiaster Meropidae زنبورخوار 3
Upupa epops Upupidae هدهد 4
Cuculus canorus Cuculidae كوكوي معمولي 5
Streptopelia turtur Columbidae قمري معمولي 6

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Streptopelia senegalensis Columbidae قمري خانگي 7
Columba palumbus Columbidae كبوتر جنگلي 8
Columba livia Columbidae كبوتر چاهي 9
Motacila alba Motacillidae دم جنبانك ابلق 10
Passer domesticus Ploceidae گنجشك خانگي 11
Oenanthe finschii Ploceidae چكچك پشت سفيد 12
Oriolus oriolus Oriolidae پري شاهرخ 13
Parus lugubris Paridae چرخ ريسك سرسياه 14
Parus ater Paridae چرخ ريسك پس سر سفيد 15

Parus major Paridae چرخ ريسك بزرگ 16
Carduelis carduelis Fringillidae سهره طلايي 17
Muscicapa striata Muscicapidae مگس گير راه راه (مگس گير خالدار) 18
Luscinia megarhynchos Turdidae بلبل 19
Pyrrhocorax pyrrhocorax Corvidae كلاغ كوهي نوك سرخ 20
Corvus corone cornix Corvidae كلاغ ابلق 21
Pica pica Corvidae زاغي 22
Pycnonotus leucogenys Pycnonotidae بلبل خرما 23
Sitta neumayer Sittidae كمركولي كوچك 24
Sitta tephronata Sittidae كمركولي بزرگ 25
Emberiza melanocephala Emberizidea زردپره سرسياه 26
Alaudidae گون هاي چكاوك 27
Alectoris chukar Phasianidae كبك 28
Sylvia sp. Sylviidae گون هاي سسك 29
Corvus frugilegus Corvidae كلاغ سياه 30

نمودار 2. رابطه لگاريتم غناي گونه اي و لگاريتم شكل
(P = 0.002, t= – 3.82)

نمودار4. رابطه لگاريتم تنوع گونه اي پرندگان و لگاريتم نسبت محيط به مساحت (19.4 -P =<0.001, t= )

نمودار 1. رابطه لگاريتم غناي گونه اي پرندگان و لگاريتم
(P = 0.001, t= 6.07) مساحت لكه

نمودار3. رابطه لگاريتم تنوع گونه اي پرندگان و لگاريتم
( P = 0.001, t= 4.46) مساحت
بحث
نتايج اين مطالعه در مجموع بيانگر تأثيرپذيري غنايگونه اي پرندگان از پارامترهاي مساحت و شكل لكه دردرختزارهاي مورد مطالعه است. اين تأثيرپذيري در مورد
يافتههاي واتسون و همكاران (2004) غناي گون هاي
گونهاي از همبستگي منفي با نسبت محيط به مساحت
پرندگان و همچنين غناي گون هاي پرندگان وابسته به
برخوردار است. چنين نتيجهاي مؤيد مطلوبيت لكه هاي
جنگل به طور معنيداري با توجه به مساحت لكه و نه
دارا مي باشند. مارتينز -مورالز ( 2005) نيز نشان داد كه
شكل قطعه مهمترين مشخصهاي است كه مستقيمًاً باغناي گونهاي جامعه پرندگان در ارتباط مي باشد( 7). .(10)
افزايش غناي گونهاي با افزايش مساحت لكه كه به
دايرهاي شكل است كه حداقل نسبت محيط به مساحت رابراساس ميزان انزوا يا پيچيدگي چشمانداز قابل پيش بيني است
مساحت لكه، مثبت و در ارتباط با ضريب شكل منفياست. سلمي و همكاران (2002) در مطالعه مشابهي برروي واحه ها نشان دادند كه اندازه واحه پارامتر مناسبيبراي پيش گويي غناي گونهاي آن ميباشد( 4). بر اساسخوبي با پيشبينيهاي تئوري جغرافياي زيستي جزايرمطابقت دارد را ميتوان به امكان وجود زيستگاه مطلوبتر و تأمين نياز گونهاي در لكههاي با مساحت بيشتر مرتبطدانست .
درمجموع نتايج بدست آمده در خصوص رابطه غنايگونهاي پرندگان و مساحت لكههاي درخت زار مورد بررسيبيانگر ارجحيت لكههاي بزرگتر نسبت به لكههاي كوچكتر
در حمايت از پرندگان است. اين در حالي است كه غنايدرخصوص ارتباط تنوع گونهاي پرندگان و پارامترهايمساحت و شكل لكه در مجموع روابط بدست آمده معنيدار بوده و مشابه روابط غنا با پارامترهاي مذكورميباشد. به عبارتي ميتوان اذعان نمود كه تنوع گونهاي پرندگان نيز همانند غناي گونهاي با افزايش مساحت لكهافزايش و با افزايش نسبت محيط به مساحت، كاهشمي يابد كه ارجحيت درختزارهاي بزرگتر با اشكال دايرهايتر را جهت جلب و حمايت از گونههاي پرنده تأييدميكند. ضريب اين وابستگي براي تنوع گونهاي كمتر ازغناي گونه اي است و در مجموع مؤيد تأثيرپذيري كمترتنوع گونه اي پرندگان از پارامترهاي فيزيكي لكه در مقايسهبا غناي گونهاي است. اين مسأله ميتواند به علت وجودگونههاي نادر در منطقه باشد كه حضور آنها به تعداد كمدر برخي لكهها موجب افزايش غناي گونهاي اين لكهها ميشود در حاليكه تنوع گونهاي پرندگان در لكه به دليلدر نظر گرفتن عامل فراواني نسبي گونه تفاوت چندانينمي كند.
راهكار مديريتي قابل اقتباس از نتايج بدست آمده، انتخابعرصههاي جنگلي بزرگتر با كمترين نسبت محيط بهمساحت و در نتيجه كمترين اثر حاشيه است. در اين راستابا توجه به موقعيت عرصه مورد مطالعه به عنوان منطقهحفاظت شده و يكي از قطبهاي اكوتوريستي استان وهمچنين ارزش هاي زيباشناختي و نقش ويژه پرندگان درافزايش جاذبههاي تفرجي نكات زير پيشنهاد مي شود:
جلوگيري از كاهش مساحت لكههاي درخت زار موجودو در صورت امكان توسعه مساحت قطعات با پوششگياهي مناسب.
به حداقل رساندن اثر حاشيه با اعمال مديريت صحيحكاربريهاي اراضي موجود و جلوگيري از ايجاد تضرسدر حاشيه لكه هاي درختزار .
منابع:
.1 Brotons, L. and S., Herrando (2001). Factors affecting bird communities in fragments of secondary pine forests in the north-western mediterranean basin. Acta Oecologica, Vol.22: pp.21-23.
2. Cook, R. D. (1979). Influential Observations in Linear Regression. American Statistical Association, Vol.74 (365): pp.169–174.
.3 Dorp, D. V. and P. F. M., Opdam (1987). Effects of patch size, isolation and regional abundance on forest bird communities. Landscape Ecology, Vol.1: pp.59-73.
.4 Drinnan, I. N. (2005), The search for fragmantation thresholds in a southern sydney suburb, Biological conservation, Vol.124: pp.339349.
.5 Graham, C.H. and J. G., Blake (2001). Influence of patch- and landscape-level factors on bird assemblages in a fragmented tropical landscape. Ecological Applications, Vol.11: pp.1709-1721.
.6 Krebs, C. j. (1998), Ecological methodology, Addison – Wesley Educational Publishers.
.7 Maclean, I., M., D. and et al. (2006). Effects of disturbance and habitat loss on papyrusdwelling passerines. Biological conservation, Vol.131: pp.349-358.
.8 Martinez-Morales, M.A. (2005). Landscape patterns influencing bird assemblages in a fragmented neotropical cloud forest. Biological Conservation, Vol.121: pp.117-126.
.9 Pullin, A.S. (2002). Conservation biology. Cambridge university press, p. 76-100.
.01 Selmi, S., and et al. (2002). Richness and composition of oasis bird communities: Spatial issues and spesies- area relationships. The Auk, Vol.199: pp.533-539.
.11 Watson, J. E. M. and et al. (2004). Avifaunal responses to habitat fragmentation in the threatened littoral forests of south-eastern madagascar, Journal of Biogeography. Vol.31: pp.1791-1807.
The influence of wood land size and shape on bird species richness and diversity in Karkas protected area

S. Khalilabadi*,M. R. Hemami ,M. Kaboli ,S.H. Matinkhah2 ,A. R. Soffianian2

Abstract


دیدگاهتان را بنویسید