3-دانشیار، دکترای آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری مامایی، مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی و ارتقا سلامت، گناباد، ایران.
4-استاد فارماسیوتیكس، دانشگاه علوم پزشكی کرمان، دانشكده داروسازی، مرکز تحقیقات فارماسیوتیكس،کرمان، ایران .
5- دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشكی گناباد، دانشكده پرستاری مامایی، کمیته تحقیقات دانشجویی، گناباد، ایران )نویسنده مسؤول(
[email protected] :پست الکترونیکی

نشریه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 4 زمستان 1394 63-71
چکیده
مقدمه: اخلاق در پژوهش از موضوعات مهم است و با توجه به این که دانشجویان افرادی هستند که تازه پا به عرصه پژوهشگذاشته اند، لذا بررسی رعایت اخلاق در تحقیقات دانشجویی از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهش دانشجویی، عوامل مرتبط و راهكارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام شد .
روش: این مطالعه توصیفی به صورت در دسترس، روی 55 دانشجو و 15نفر از اساتید دانشگاه علوم پزشكی گناباد انجام در سال 1392 شد. نمونهگیری از اردیبهشت تا تیرماه سال 1392 به طول انجامید. جمعآوری دادهها با استفاده از پرسشنامه پژوهشگرساخته که دارای
-90812-1437107

4 بخش: اطلاعات دموگرافیک، بررسی وضعیت رعایت اخلاق، بررسی عوامل مرتبط در 3 حیطه آموزشی، مرتبط با دانشجو و مدیریتی – محیطی و بخش مربوط به راهكارهای فرضی بود، انجام شد. جهت تحلیل دادهها از آمار توصیفی مانند میانگین، فراوانی و درصد استفاده شد . یافتهها: 21 % افراد شرکت کننده اساتید و 79 % دانشجو بودند. از دیدگاه اساتید و دانشجویان، بیشترین موارد نقص رعایت اخلاق در مرحله برنامه ریزی و اجرای تحقیق)17.9 %( و کمترین آن در مرحله تجزیه و تحلیل، گزارش و انتشار نتایج) 0%( اتفاق میافتند. در بررسی علل، حیطه مرتبط با دانشجو) 30.44%( و حیطه مدیریتی – محیطی) 26.55%( از بیشترین عوامل مرتبط بودهاند. بیشترین فراوانی راهكارها مربوط به ایجاد سیستم پایش) 47.1 درصد( و ارائه مشاوره پژوهشی) 41.4 درصد( بودند.
نتیجه گیری: با توجه به اینكه موثرترین علل گزارش شده در این مطالعه مربوط به حیطههای مرتبط با دانشجو و حیطه مدیریتی – محیطی میباشد، لذا مدیران پژوهشی بایستی راهكارهای پیشنهادی این مطالعه را در نظر بگیرند تا حل این مشكل منجر به انجام تحقیقات معتبر شود.
كلید واژه ها: اخلاق، تقلب پژوهشی، پژوهش.
تاریخ دریافت: 26/1393/7 تاریخ پذیرش: 8/9/1394
مقدمه

یكی از معیارهای مهم حرفه ای شدن در هر رشته ای، علم و آگاهی است که آن را از سایر رشته ها متمایز می سازد. اگرچه منابع متعددی برای کسب علم وجود دارد ولی تحقیق عینی ترین و قابل اعتمادترین منبع برای کسب دانش است) 1(. بنابراین اگرچه تحقیق، جستجوی منظمی برای دستیابی به دانش جدید است) 2( اما همانگونه که می تواند در مسیر رشد و اعتلای بشر قرار گیرد و انسان را به کمال برساند، اگر در مسیر نادرست قرار گیرد، آسیبهای جبران ناپذیری را از خود به جای میگذارد) 3(. با توجه به پیشرفت و ارتقای کمی و کیفی پژوهش های علوم پزشكی، اجرای طرحهای تحقیقاتی مختلف از جمله پژوهش بر روی انسانها و جمع آوری و نگهداری اطلاعات باعث نگرانی از سوء استفاده و زیان رسانیدن به انسانها، عدم رعایت موازین اخلاقی در طراحی و اجرای طرحها و بهره گیری نامشروع از این اطلاعات گشته است) 4(. بنابراین یكی از رسالتهای کمیته های اخلاق در پژوهش دانشگاه ها و موسسات پژوهشی، محافظت آزمودنیهای انسانی از خطرات ناشی از انجام تحقیقات است) 5(. راهنماهای شش گانه “اخلاق در پژوهش” نیز به منظور نقد و به امید دستیابی به راهنماهای اخلاقی جامعتر و دقیقتر، در اختیار محققان گذاشته شده است) 6(. در حال حاضر یكی از مشكلات عمده در زمینه اخلاق پژوهش به ویژه در تحقیقات علوم پزشكی، چگونگی اجرایی کردن کدهای اخلاقی و التزام محققان به اجرا کردن آن میباشد) 7(. سوء رفتار در تحقیقات یک طیف است که از اشتباهات ساده که همه ما مرتكب مي شویم شروع مي شود ،مانند مشاهدات غلط، آنالیز، ارجاع و تفسیر نادرست نتایج و سوگیري در مطالعات علمي و به تدریج با یک شیب آهسته به سمت دستكاري در اطلاعات، سرپوش گذاشتن بر ی افتههاي غیر معمول، گذاردن اسم یک شخص در فهرست نویسندگان بدون آن که دخالتي در امر نوشتن مقاله داشته باشد، انتشار دوباره یک مقاله با یا بدون تغییر جزیي در عنوان و چكیده، تقطیع یک کار تحقیقاتي به چند قسمت و نشر آن در چند عنوان مقاله حرکت مينماید. این منحني در نهایت به سوي رفتارهاي کاملا تقلبي به صورت ساختن اطلاعات جدید، تحریف اطلاعات، دزدي ادبي و جعل کامل اطلاعات سوق ميیابد) 8(. و باعث میشود اعتماد عامه مردم به صداقت علم سست و متزلزل شودو فوائد بالقوه پژوهش را نیز از دست میدهد) 9(. متاسفانه قابل اعتمادبودن دادههای بدست آمده در مقالات پزشكی همچنان به عنوانیک مسئله دشوار باقی است) 10(. در واقع سوء رفتار در پژوهش مسالهای بینالمللی است) 9( به طوریكه شواهد جدی و زیادی در خصوص عدم رعایت مسائل اخلاقی در پژوهشهای پزشكی در جهان دیده میشود) 11(. مطالعات انجام شده در ایران نیز حاکی از عدم توجه به مسائل اخلاق در پژوهش در بین دانشجویان و پژوهشگران است) 12(. با این حال در خصوص میزان واقعی شیوع سوء رفتار پژوهشی اطلاعات دقیقی در دسترس نیست) 13(. از آنجایی که برخی از دانشجویان و پژوهشگران برای انجام تحقیق خود از کمکهای مالی دولتی استفاده میکنند با فشارهای مالی و نهادی مواجه میشوند، زیرا برای دریافت منابع و کمکهای مالی جدید یا امكان چاپ مقالات و یافتههای خود ناچارند به تولید نتایج خاص بپردازند. عبارت «چاپ کن یا کنار برو» دقیقا توصیف کننده زندگی محقق دانشگاهی است. از همین رو، هنگامی که محققی طرح تحقیقش به خوبی پیش نرود یا بیش از حد انتظار طول بكشد ،ممكن است وی ترغیب شود که انسجام تحقیق را نادیده بگیرد که در این صورت باعث سوگیری، خطا و تقلب شود) 41(.
ارائهی راه حل برای این مشكل کار آسانی نیست و نیاز به اقداماتی شامل آموزش مسئولیتهای نویسندگی گرفته تا ارائه دستورالعملها از جمله برای کنترل نحوه جمعآوری دادهها و ثبت نتایج میباشد) 15(. مخصوصا تحقیقات بالینی به این دلیل که هیچ نوع ساز و کاری برای تشخیص تقلب و سپس پیگرد قانونی آنها وجود ندارد؛ در برابر تقلب بسیار آسیب پذیرند. از این رو بسیار مهم است که فرهنگ تحقیق برپایهی صداقت و صراحت توسعه یابد. علاوه بر این ضروری است که نهادهای رسمی در کشور به منظور رسیدگی و پیگرد قانونی تقلب در پژوهش وجود داشته باشد .در نهایت تاکید بیشتر بر کیفیت به جای کمیت میتواند در پیشگیری از تقلب موثر باشد) 61(.
در سالهای اخیر، روش تحقیق به عنوان 2 واحد درسی به دروس مقطع کارشناسی افزوده شد. بنابراین انتظار تدوین پروپوزالهای تحقیقاتی و اجرای آنها در طرح درس بسیاری از دانشگاههای علوم پزشكی قابل مشاهده است. در دانشگاه علوم پزشكی گناباد، نیز اغلب دانشجویان رشتههای مختلف از جمله دانشجویان رشته پرستاری خصوصا پس از حذف امتحان جامع به عنوان تكلیف عملی برای واحد آموزشی درس روش تحقیق، طرح
پژوهشی را طراحی و آن را تحت نظر اساتید راهنما و مشاور تا قبل از فارغ التحصیلی به انجام رسانیده و نتایج آن را کتبا ارائه و در برخی موارد نیز به صورت مقاله در مجلات مختلف منتشر میکنند .با توجه به اینكه در این دانشگاه که از درصد بالایی از مطالعات دانشجویی برخوردار است؛ مطالعهای در زمینه میزان رعایت اخلاق در پژوهش مورد بررسی قرار نگرفته است، این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشجویی، عوامل مرتبط و راهكارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام گرفت .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

روش مطالعه

این پژوهش یک مطالعه توصیفی مقطعی است. نمونه گیری با روش در دسترس در فاصله زمانی اردیبهشت تا تیر ماه سال 2931 در دانشگاه علوم پزشكی گناباد انجام شده است. جامعه پژوهش دانشجویان و دانش آموختگان این دانشگاه بودند که سابقه انجام پژوهش داشتند و همچنین اساتیدی که به عنوان استاد راهنما و مشاور با این افراد همكاری می کردهاند. معیارهای ورود شامل سابقه انجام پژوهش توسط دانشجو، همكاری در طرح های پژوهشی به عنوان استاد راهنما و مشاور برای اساتید، فراهم بودن امكان دسترسی حضوری و یا از طریق ایمیل به این افراد و تمایل به شرکت در مطالعه بود. با توجه به انجام سرشماری؛ همهی افراد واجد شرایط ورود به مطالعه) 80 نفر(، انتخاب شدند .10 نفر به علت عدم پاسخ کامل به سوالات پرسشنامه از مطالعه خارج شدند بنابراین تعداد 70 نفر در مطالعه شرکت کردند. جهت جمعآوری دادهها به علت در دسترس نبودن پرسشنامه روا و پایای استاندارد و متناسب با اهداف طرح ،از پرسشنامه پژوهشگر ساخته استفاده شد. این پرسشنامه شامل 4 بخش کلی است: بخش اول سوالات اطلاعات دموگرافیک شامل” جنس، رشته تحصیلی، مقطع تحصیلی، تعداد نیمسال گذرانیده شده ،بخش دوم 29 سوال شامل کدهای اخلاقی درمراحل چهار گانه انجام پژوهش شامل مرحله انتخاب موضوع تحقیق و بیان مساله، مرحله باز نگری مدارک موجود، مرحله برنامهریزی و اجرای تحقیق و مرحله تجزیه و تحلیل، گزارش و انتشار نتایج، بخش سوم شامل 4 سوال مربوط به بررسی عوامل مرتبط در 4 مرحله انجام پژوهش و بخش چهارم شامل 1سوال مربوط به راه حلهای پیشنهادی بود .جهت بررسی میزان رعایت اخلاق از دیدگاه دانشجویان و اساتید از مقیاس لیكرت 4 گزینه ای از کاملا موافقم تا کاملا مخالفم استفاده شد .روایی محتوا توسط چند تن از اساتید تایید شد. جهت تعیین پایایی از روش آزمون پس آزمون استفاده شد به گونهای که پرسشنامه روا شده به تعداد 2سری به 8 نفر از افراد شرکت کننده داده شد و ضریب همبستگی 0.72 بدست آمد .
ملاحظات اخلاقی پژوهش شامل محرمانه ماندن اطلاعاتواحدهای پژوهش و عدم نیاز به بیان نام و نام خانوادگی، اعلام نتایجبه صورت کلی، کسب رضایت آگاهانه از کلیه واحدها جهت شرکتدر پژوهش و رعایت حق مولفین و نویسندگان بود. همچنین این مطالعه به تصویب کمیته منطقهای اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشكی گناباد با کد 24.2931 GMUREC رسید.
داده ها با نرم افزارSPSS- نسخه 16 و با استفاده از روشهای آماری توصیفی از جمله میانگین، فراوانی و درصد جهت تعیین تعداد افراد موافق و مخالف مورد بررسی قرار گرفتند .
یافته ها


دیدگاهتان را بنویسید