به صـورت تصـادفی، از لایـ ۀ 15-0 سـانتی متـر ي نمونـه خـاكبرداشته شد. در آغاز نمونه هاي خاك به آزمایشگاه منتقل، بعد از هوا خشک شدن و کوبیده شدن، از الک 2 میلی متري عبـور دادهشد و مقـدار سـنگریزه در هـر نمونـه بـه روش حجمـی تعیـینگردید.
بافت خاك بر پایه قانون استوکز و به روش پیپـت بـا کمـکمثلث بافت خاك (27) تعیین شد. pH نمونه هـا در عصـاره 1:2 خاك به آب اندازه گیري شد. مقدار کـربن آلـی خـاك بـه روش اکسایش تر (30) اندازه گیري شد. فسفر خاك با روش اولسن و همکاران (28) تعیین شد.
داده هاي پوشش گیاهی و عوامل محیطـی در محـیط اکسـل مرتب شد و سپس به نرم افزار PC-ORD انتقال داده شـد . بـرايتعیین گونه هـاي معـرف از روشTWINSPAN ، بـراي تعیـینجوامع گیاهی از روشDCA ، و به منظور شناخت ارزش واقعی گونه ها و تعیین گونه هاي شاخص از تجزیه و تحلیل گونه هـاي شاخص استفاده گردید.

نتایج و بحث
گروه هاي اکولوژیک و گونه هاي شاخص
در اولین مرحله با اسـتفاده از نـرم افـزارPC–ORD نسـبت بـهطبقه بندي 62 قطعه نمونه با 40 گونه گیاهی طبق روش تجزیـه
۶۴

شکل 1. موقعیت حوضه زوجی گنبد در استان همدان
و تحلیل دوطرفه گونه هاي معرف (TWINSPAN) اقدام گردید (جدول 1). طبقه بنـدي بـر مبنـاي مقیـاس وانـدرمارل صـورتگرفت. دراین آنالیز به منظور تفکیـک و طبقـه بنـدي گـروه هـاي اکولوژیک، سطح قطع چهارم به عنوان سطح قطع نهـایی درنظـر گرفتـه شـد و چهـار گـروه اکولوژیـک شناسـایی شـد؛ گـروهاکولوژیـک اول (Asteragalus gossypinus, Anual grass) در محدوده چراي آزاد و دامنه هاي جنوبی قرار داشـت، گـروه دوم(Acantholimon sp, Asteragalus verus, Cousina sp) نیز در محدوده چراي آزاد بود و عوامل محیطی شیب، جهـت شـیب وارتفاع از سطح دریا بر تفکیک این گروه مؤثر بودند، گروه سوم (Acatophyllum sp, Astragalus verus) در دامنه هـاي شـمالیقرار داشت و تابع عوامل درصـد شـیب و جهـت شـیب بـود وگروه چهـارم (Luctuca orentalis, Centaura sp) در محـدودهارتفاع کم در دامنه هاي جنوبی قرار داشت و تحت تـأثیر جهـتشیب بود.
در نتیجه تجزیه و تحلیل TWINSPAN اولین سطح با مقدار ويژه ۵۰۷/۰ به دو گروه با ۶۰ و ۲ قطعه نمونه تقسيم شده است.
گونـۀ شـاخص در اولـین سـطح در سـمت راسـت گونـه
.Silene conoidea L بـود، در دومـین سـطح و بـا مقـدار ویـژه
483/0 درســمت راســت ،گونــه هــاي Asteragalus verus و .Cousina sp و در ســمت چــپ، گونــه Acatophyllum sp. گونه هاي شاخص بودند، در سومین سطح با مقدار ویـژه 532/0 در سمت راسـت گونـه .Acatophyllum sp و در سـمت چـپگونه Lactuca sp. گونه هاي شاخص بودند، در همین سـطح درتفکیــک پــنجم بــا مقــدار ویــژه 486/0 در ســمت راســتگونهCentaura sp. و در سمت چپ گونـه هـاي Asteragalus verus و .Acatophyllum sp بودند، در سطح چهارم بـا مقـدارویژه 730/0 در سـمت چـپ گونـه .Scaropholaria sp گونـه
جدول 1. تحلیل دوطرفه قطعات نمونه و گونه هاي گیاهی
رنگ هاي متفاوت بیانگر گروه هاي مختلف اکولوژیک است. (رنگی در نسخه الکترونیکی)

113 111234412344444411133351233455 22223355555622256645
21378845013550498223578924534926901168678913676734579202410160
26 Sile cono ————————————-1————1–11—–55 1 23 Astr gosi —-4——————————————————–4 01
19 Hete pili ———1—-2—–13—–1—————-3——2-1—1–1- 01
14 Taen crin —————2—2———————3–2—–3———-2 01 35 Scar orie ———–4————————————————– 001111
32 Noae mucr ——-3—————————————————— 001111
31 Erem pers ———–1————————————————– 001111
30 Aegi cras ———–1————————————————– 001111
8 Ment long ——11—————————————————— 001111
36 Cyno dact ———————–1————————————– 001110
20 Acan micr ——-455444553545354445—2——————————— 001110 24 Holt sp —44————5——————————————– 00110
22 Astr kord —24———-5——4————————————— 00110
15 Brom tect —1-3—–1——4———–1——-2——-22-2———— 00101
11 Stac infl ——-11–1———————-3——–1—————— 00101
6 Euph chie ——22—2—–3————————-24—-3———— 00101
2 Lact orie 12412-231-5-512—————-1——4-1-31-42—1—1115—- 00101 29 Alys meni ————–1—————————————–2—– 001001
17 Brom dant ——–1—41—————–13———–11——2—2—– 001001
16 Brom tome —————-43—-3——1—32—-2—1—-2——3—— 001001
10 Acan brom —-3–3-3—2-44-5—–1—–31-315-44323–21354333-122—— 001001
4 Scar orie 1———————2——————5——————– 001001
3 Cent virg -523—3——————————-3—–5—2—114–43– 001000 13 Fest Ovin —–3-5—1————1444-54145-154—————-4–4—- 00011
12 Stip Barb —————-2—-11-54451–2–41–3-53-2—————— 00011
9 Cous bija ——-3–5—–42——343—-24-13141–241–55–4-4–12—– 00011
1 Erem pers -1———1————–2—-1————1———–1—– 00011
18 Brom japo —-1————————————-4——————- 00010
7 Astr veru ——1-25-3-3———-554154415–11-55555555451545121–5—- 00010
5 Poa bulb 1—————————————2–1———–11—– 00010 27 Salv muti ————————————2—–2–1—-1———– 000011
39 Cart oxya ————————————————4————- 000010
38 Phlo oliv —————————————————2———- 000010
37 Sals cane ————————————————2—2——— 000010
34 Astr sp ——————————————-4—————— 000010
33 Marr astr ——————————————1–1—————- 000010
28 Goge sp ——————————————4————55—– 000010
25 Verb spec ——————————————————54-5—- 000010
21 Arte sibe —————-1———5—-5555————————— 00000
9997441152

00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000011
4658868-41486

000000000000000000000000111111111111111111111111111111111111
000001111111111111111111000000000000000000000000000000000011
1213104-38465

3906012-189341

0111101111111111111111110000000000000011111111111111111111
2229612-111577

0000000001111111110000000111111100000000000000001111
گروه۴ گروه۳
گروه۲ گروه۱
شاخص بود و در همین سطح در تفکیک نهـم بـا مقـدار ویـژهدر ســمت راســت و گونــه Acatophyllum sp. گونــه 0/513 .در سمت چپ گونه هاي شاخص بودند Festuca ovina

تجزیه و تحلیل DCA
با توجه به اینکه مقادیر ویـژه محـور اول و دوم در رسـته بنـديDCA بیشتر بود، لذا جهت ارائه نتایج از محـور 1 و 2 اسـتفادهشده است. شایان ذکر است این دو محور کـاملاً غیـر هـم بسـته
۶۵

شکل 2. رج بندي قطعات نمونه (قاب ها و گونه ها) حاصل از DCA با تأثیر عوامل محیطی و گیاهی

بوده و داراي بیشترین مقادیر ویژه هستند (بـه ترتیـب 949/0 و 672/0) که بالاترین تغییرات بین جوامع گیـاهی توسـط محـوراول و دوم تعیین می شود.
با توجه به شکل 2 و نتایج تجزیه و تحلیل DCA، در گـروهاکولوژیک اول که در منتهی الیـه محـور 1 متمرکـز شـده، گونـهشاخص .Silen sp عامل تفکیک این گـروه اکولوژیـک گردیـدهاست، که با مقادیر ویژه 949/0 بالاترین رتبه (584) را بـه خـوداختصاص داده است. عوامل محیطی یـا جامعـه خـاص گیـاهیبرروي این گروه مؤثر نبـوده و فقـط گونـه تفریقـی مـذکور در تفکیک آن نقش داشته است.
گروه اکولوژیک دوم در محـدوده مثبـت محـور 1 و 2 پراکنـده ،(558) Asteragalus gossypinuse ش ده اس ت، گون ه ه اي Heteranthelium piliferum ،(394) Taeniatherum crinitum
Asteragalus parravianus ،(360) Astragalus kordicus ،(384)
،(194) Acantolimon olivieri ،(289) Scariophlaria sp. ،(309) با مقادیر ویـژه 949/0 سـبب تفکیـک (100>) Aegilops crassa
۶۶
این گروه شده اند. عامل درصد شن نیـز در تفکیـک ایـن گـروهتأثیر مثبت دارد.
گروه اکولوژیک سوم در محدوده منفی محور 1 و محـدودهمثبت محور 2 پراکنده شده ، گونه هـاي Astragalus kordicus (360)،Stachys inflate ،(100) Bromus dantonia (55)،
Sophora alopecouroides ،(97) Noaea mucronata (86)، Lactuca orientalis (134) و Cynodon dactylon (175) سبب تفکیک این گروه می باشند و عوامل محیطی یـا گیـاهی خاصـیبرروي این گروه مؤثر نبوده است. گـروه اکولوژیـک چهـارم در منتهی الیه محدوده منفی محور 1 و مثبت محور 2 متمرکـز شـده
،(-24) Artemisa siberi ،(55) Marabium sp. کـه گونـه هـاي
.Ermoperum sp (24-) سبب تفکیک این گروه می باشند.
گروه اکولوژیک پنجم در منتهی الیه محدوده منفی محور 1 و منفی محور2 پراکنده شده کـه گونـه هـاي Festuca ovina (9)، .Salvia ،(146) Cousinia bijarensis ،(137) Salsola spmulticaulis (41) و عامــل جوامــع گیــاهی، تولیــد گنــدمیانچندساله در تفکیک این گروه تأثیر دارد.گروه اکولوژیک ششـمکه در محدوده منفی محور 1 و منفی محـور 2 متمرکـز شـده وگونــه هــاي Verbascum sp. ،(92) Astragalus verus (48)، Scariola sp ،(66) Stipa barbata (80) وCousinia bijarensis و عامل محیطی جهت شیب و تولید گندمیان چند سـاله سـببتفکیک این گروه می باشند.
در گروه هاي اکولوژیک تفکیک شده، ترکیبـی از قـاب هـا وگونه هاي منطقـه قـرق و شـاهد مشـاهده شـد. بنـابراین اعمـالمدیریت چرا، عامل مؤثري در تفکیک و طبقه بنـدي گونـه هـاي گیاهی نبوده و علاوه بر مدیریت، شرایط محیطـی و خـاکی نیـزدر تفکیک گروه هاي اکولوژیک نقش زیادي دارند.
آنالیز هم بستگی عوامل محیطی و نسبت اثر آنها در تفکیـکواحدهاي اکولوژیک مورد بررسی قرار گرفت و بـردار آنهـا بـرروي محورها ترسیم گردید که در این بین از مجموع 25 عامـلمحیطی- گیاهی ،عامل گیاهی تولید گندمیان چندساله (441/0-) و عوامل محیطی جهت شیب (382/0-)، درصد شـن (354/0)، ســنگریزه ســطحی (337/0) و درصــد رس (308/0-)، نقــش مؤثري در طبقه بندي و تفکیک قاب ها داشته اند که در جـدول 2 ارائه شده است.
مقدار شن و رس خاك و جهت شیب تقریباً در همه گروه هـاي اکولوژیک تفکیک شده نقش دارند. بافت خاك تأثیر زیـادي درکنترل میزان رطوبت و مواد غذایی قابل دسترس جهـت گیاهـاندارد. خاك با عمق مناسب و بافت سبک، آب قابـل دسـترس رابه راحتی و به مقدار مناسـب در اختیـار گیاهـان قـرار مـی دهـد .
به طور کلی تأثیر بافت برروي پراکنش گونه هاي گیاهی، به دلیـلاختلاف در میزان رطوبت خاك آنها می باشـد زیـرا اخـتلاف درمیزان رطوبـت بـه تغییراتـی در سـاختمان و هـوادهی و میـزانشوري خاك منجر می شود. برخی پژوهشگران نشان دادنـد کـهبافت خاك از مهمترین عوامـل تأثیرگـذار در پـراکنش تیـپ هـامی باشد (6، 7، 9 و 17).
فاکتور تولید گندمیان چندساله بیشترین تأثیر را در قاب هاي منطقه قرق نشان داد. بنابراین اعمال مدیریت چراي کنترل شـدهباعث بهبود وضعیت منطقه قرق نسبت بـه منطقـه شـاهد شـدهاست، به طوري که مقدار تاج پوشـش گیـاهی بـه ویـژه گنـدمیانچندساله، که جزء گونه هاي خوش خوراك هستند، افزایش یافتـهاست. با افزایش تاج پوشش گیـاهی، مقـدار تولیـد سـالانه نیـزافزایش یافته است. کرایج و میلتون (23) نشان دادند که در طـیقرق 10 ساله، شرایط مرتع بهتر شده و گیاهـان خـوش خـوراك افزایش و پوشش گندمیان یک ساله کاهش و گنـدمیان چندسـالهافزایش یافتند. این محققین نشان دادنـد کـه تغییـرات در مراتـعقرق بسیار سریعتر از مناطق بـی حفـاظ بـوده و وضـعیت مرتـعرابطه نزدیکی با گسترش پوشش تاجی داشـته اسـت. اکبـرزاده(2) در بررسی تأثیر چرا بـر تغییـرات پوشـش گیـاهی در قـرقرودشــور (از ســال 1347) گــزارش نمــود کــه در 6 ســال اول بررسی، تغییرات پوشش در هیچ یک از گونه هاي دائمی از نظـرآماري معنی دار نبود. اما پس از گذشت 26 سال، پوشش تـاجیگونه هاي چندساله 5/2 برابر افزایش یافت.
گونـه هـاي معـرف و مـؤثر بـر تفکیـک قـاب هـا و گـروه هـاياکولوژیک عبارتنـد از .Astragalus gossypinus ،(0/763) silen sp (541/0)، Festuca ovina ،(0/522) Centaurea virgate(426/0-) و Artemisa siberi (303/0-) (جدول 2 ). در گروه اکولوژیک سوم، تأثیر گونه هاي معـرف کـم بـوده و ایـن گـروهاکولوژیک بیشتر تحت تأثیر فاکتورهاي محیطی است. گونه هـا ي گیاهی .Centaurea virgat ، Astragalus gossypinus ،Silen sp، Artemisa siberi وFestuca ovina نشــان دهنــده شــرایط اکولوژیک محیط کوهستانی و هـم چنـین منـاطق نیمـه اسـتپی واستپی است که ریزش نزولات آسمانی محدود به فصـول پـائیز،زمستان، و اوائل بهار است و به طور متوسط حدود 6 ماه از سال بر اساس منحنی آمبرترمیک خشک بوده و گیاه شرایط خشک را طی می کند لـذا ایـن گیاهـان نیـاز آبـی کمـی داشـته و عمومـاً به صورت بوته اي و بالشتکی بوده و سطح برگ و ارتفاع آنها بـهگونه اي است که در برابر تنش هـاي خشـکی مقاومـت کـرده وتبخیر و تعرق خود را با بستن روزنه هاي خـود و کـاهش طـولدوره رشد به حداقل مـی رسـانند . و از آنجـا کـه از نظـر طیـف
۶۷
جدول 2. هم بستگی گونه هاي گیاهی و عوامل گیاهی- محیطی مؤثر بر تفکیک قاب ها با محورهاي DCA
محور 2 محور 1 عوامل گیاهی- محیطی محور 2 محور 1 گونه هاي گیاهی
– 0/104 -0/382 جهت شیب 0/070 – 0/039 Lact orie
– 0/350 -0/192 شیب 0/522** – 0/037 Cent virg
-0/269 0/018 ارتفاع – 0/084 0/079 Scar orie
-0/235 -0/198 تاج پوشش کل – 0/041 -./119 Euph chie
-0/195 – 0/043 تاج پوشش بوته اي ها -0/299 -0/211 Astr veru
-0/127 0/013 تاج پوشش گندمیان یک ساله -0/288* – 0/059 Cous bija
-0/278 -0/251 تاج پوشش گندمیان چندساله – 0/270 0/039 Acan micr
0/278 – 0/068 تاج پوشش پهن برگان یک ساله – 0/240 -0/233 Stip Barb
0/054 – 0/064 تاج پوشش پهن برگان چندساله -0/253* -0/426** Fest Ovin
-0/211 -0/161 تولید سالانه کل – 0/150 0/204 Taen crin
– 0/206 -0/050 تولید بوته اي ها -0/111 0/003 Brom tect
-0/090 0/076 تولید گندمیان یک ساله 0/098 0/055 Brom tome
-0/307* -0/444** تولید گندمیان چندساله 0/151 -0/132 Brom dant
– 0/015 -0/162 تولید پهن برگان یک ساله – 0/047 0/201 Hete pili
0/022 -0/030 تولید پهن برگان چندساله – 0/039 0/137 Acan brom
0/183 – 0/022 لاشبرگ 0/057 0/316* Astr kord
0/048 0/337* سنگریزه سطحی 0/117 0/541** Astr gosi
0/040 -0/158 خاك لخت 0/171 -0/125 Verb spec
0/420** 0/354* شن 0/114 0/763** Sile cono
– 0/068 – 0/024 سیلت – 0/088 -0/161 Salv mult
-0/124 -0/308* رس 0/033 0/057 Cyno dact
-0/221 0/159 سنگریزه زیرسطحی -0/162 – 0/021 Sals cane
0/101 0/072 pH – 0/105 -0/008 Phlo oliv
– 0/055 – 0/109 ماده آلی -0/007 0/047 Cart oxya
– 0/140 -0/006 فسفر – 0/024 – 0/089 Poa bulb
0/055 – 0/041 Ment long
-0/010 – 0/170 Stac infl
0/037 – 0/044 Brom japo
0/043 -0/389** Arte sibe
0/163 0/289 Holt sp
0/351* -0/159 Goge sp
0/250 -0/133 Alys meni
-0/176 – 0/024 Aegi cras
-0/030 – 0/049 Noae mucr
0/081 -0/060 Marr astr
-0/113 – 0/078 Astr sp
-0/176 – 0/024 Scar orie
علامت ** معرف معنی دار بودن در سطح 1 درصد، و * معنی دار بودن در سطح 5 درصد
۶۸
جدول 3. تفکیک گروه ها بر اساس گونه هاي شاخص

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گروه 1 2 3 معرف 0 28 68 تعداد قاب 60 1 1 میانگین بیشترین بیشترین گروه
0 0 100 0 100 33 Eremopoa persica 0 0 100 0 100 33 Lactuca orientalys
0 0 100 0 100 33 Centurea virgata
0 0 100 0 100 33 scarophylum 0 0 100 0 100 33 Poa Bulbosa
0 0 100 0 100 33 Euphorbia
0 0 100 0 100 33 Astragalus verus
0 0 100 0 100 33 Mentha longifolia
0 0 100 0 100 33 Cousinia Crispa
0 0 100 0 100 33 Acantholimon olivieri
0 0 100 0 100 33 Stachys inflata
0 0 100 0 100 33 Stip. Barbata
0 0 100 0 100 33 Festuca. Ovina
84 0 16 68 84 33 Taeniatherum
0 0 100 0 100 33 Bromus tectorum
0 0 100 0 100 33 Bromus tomentellus 0 0 100 0 100 33 Bromus danthoniae
0 0 100 0 100 33 Bromus japonica
99 83 17 28 83 33 Heteranthelium
0 0 100 0 100 33 Acantophyllum microcephalum
0 0 100 0 100 33 Artemisia herba – alba
0 0 100 0 100 33 Astragalus cordata
. 68 1 68 99 33 Astragalus gossypinus 0 0 100 0 100 33 Hulthemia
0 0 100 0 100 33 Verbascum speciosum
0 0 100 0 100 33 Salvia multicaulis
0 0 100 0 100 33 Gogebia sp
0 0 100 0 100 33 Allysum minus
0 0 100 0 100 33 Ajiloups
0 0 100 0 100 33 Eremocg
0 0 100 0 100 33 Noea
0 0 100 0 100 33 Malruhium
0 0 100 0 100 33 Astragalus sp
0 0 100 0 100 33 Scariola orientalis
0 0 100 0 100 33 Astragalus parrovianus
0 0 100 0 100 33 Cynodon. Dactylon
0 0 100 0 100 33 Salsola
108204305450


دیدگاهتان را بنویسید